logo

logo.jpg

Advertisement

Далд ертөнц

​Аймшгийн ном уншаад оршуулгын газар орогнох болсон бүсгүй

  Бадамаа орой болохыг тэсэн ядан хүлээж байлаа. Яагаад гэвэл тэрээр мөнөөхөн үл тайлагдах мэдрэмжээ хүсэмжилж байлаа. Бас чиг айх шиг. Хүсэн хүлээсэн мөч нь ирж түнэр харанхуй орчлонг нөмөрлөө. Тэр орондоо оронгуут дэрэн дороосоо номоо гаргаж, дахин уншихаар хуудсыг нь дэлгэлээ. Энэ бол ихээхэн учиртай ном юм. Бадамаа хэдэн хоногийн өмнө Арслантай гүүрний дэргэдэх хуучин номын худалдаачдаас нэгэн ном нүдэнд торсон нь “Страна мертвецов” буюу “Үхэгсдийн орон” хэмээх орос ном байлаа. Орос ч гэж дээ, Хендерсон гэгч америк эр уг аймшигт номыг бичсэн нь орос хэл дээр хөрвүүлэгдсэн байж. Бас чиг сонин юм боллоо. 6000-аас буухгүй гэж байсан боловч эргээд явахад нь дуудаж,  - Дүү, чи энэ номыг хүссэн үнээрээ ав! гэж хэлээд нүдээ онийлгон харах нь яг л үхсэн хүн шиг санагдахад дотор нь зарсхийжээ. Гэвч тэр ном яг соронзон мэт татсан учраас халаасан дахь 1000 төгрөгөө худалдагч эрд өгчихөөд номоо тэврэн гэр рүүгээ явган алхахад бие нь халуу шатах шиг санагдаж байлаа. Тэр анхлан уг номыг уншаад айж хирдхийн гэрлээ асааж хоносон билээ. Гэвч өдөр нь тэсэлгүй барьж авснаар орой болоход ихэнхийг нь уншчихсан байжээ. Хэдийгээр өдөр ч гэсэн айдас хүйдэст бүрэн автаж, ээж нь  - Цайгаа уу! гэж хэлэхэд хүртэл давхийн цочиж байлаа. Гэвч түүнд энэ айдас хүйдэс сүүлдээ үгээр илэрхийлж боломгүй таатай мэдрэмжийг төрүүлж байгаа нь хачирхалтай санагдаж байв. Бадамаа хар багаасаа л хачин этгээд хүүхэд байсан юм. Тэрээр орос гуравдугаар сургууль төгссөн бөгөөд ангийнх нь Маринагийн эмээ Вера Павловнаг нас барахад очжээ. Шарилтай өрөөг үзмээр санагдахад нь тэр орчихов. Шарилд хүрч үзмээр санагдахад нүүр рүү нь гараа сунгаж, бүтээлгэн доогуур оруулахад цэл хүйтэн бие мэдрэгдсэн бөгөөд хачирхалтай нь гар нь халуу оргин, зүрх нь булиглан цохилж таатай мэдрэмж төрсөн нь гайхалтай. ... Тэр энэ номыг гурав дахь удаагаа унших гэж буй нь энэ. Одоо бол бүр харанхуйд уншдаг болжээ. Уг номонд Лора гэгч эмэгтэй шарилын газраар тэнүүчилж байгаагаар гардаг. Мөн моргт очиж үхдэлд гар хүрэн үнэн сэтгэлээсээ харьцсанаар сүнстэй нь ойлголцож байгааг дүрсэлжээ. Тэр шөнө Бадамаа яг л үхэгсдийн ертөнцөд очиж тэдэнтэй харилцан, этгээд сонин зүйлийг мэдэрч байх шиг санагдаж байлаа. Тэр шөнөө их л сонин зүүд зүүдэлснээс бие нь ихэд сэргэж яг л ам нь ангасан мэт болсон ажгуу. Өглөө босохдоо тэр моргт очиж үхдэл харах адын бодолдоо бат нот итгэсэн байв. Яг л ажилтай юм шигээр өглөө эртлэн гарч 1-р эмнэлгийг зорилоо. Тэрээр шүүх эмнэлэгийн дэргэдэх моргт очиж хаалгыг нь цохивол архи сэнгэнүүлсэн туранхай хар залуу,  - Яах гэж байгаа юм? гэсээр хаалга онгойлголоо. - Хүн хайх гэсэн юм. - Цагдаагийн бичиг байгаа юу? - Үгүй.  - Төлбөрөө төлнө шүү гээд инээх нь зэвүүн бус маш таатай санагдсан гэлтэй.  - Гурван мянга болох уу? - Болно оо, болно. Эрэгтэй юм уу, эмэгтэй юм уу? ... Тэр хариулсангүй.  - За, ор. Чи харж бай. Айхгүй биз дээ? Би яваад ганц шил юм авч ирлээ.  - За гэсээр Бадамаа дотогшоо оров. Сэрүү татсан том тасалгаан дахь вандангууд дээр чармай шалдан үхдэлүүд хэвтэх аж. Түүний сэтгэл маш их догдолж байлаа. Яг л хуримаа хийж буй бүсгүй шиг зүрх нь булиглан урагшаагаа алхлаа. Хамгийн наад захад толгойгоо хага цохиулан зүрхэндээ хутгалуулж үхсэн эр хэлээ хазан, нүдээ гөлийсөөр үхжээ. Тэр үхдэлийн биеийг илэхэд гар нь сэрүү татан мөс шиг хүйтэн зүйл дээгүүр чийгтэж хөлөрсөн гар нь эвлэг гэгч нь гүйж байлаа. Ямар сайхан ертөнц гээч энэ вэ? Цаашаагаа алхахад нэгэн тарган авгай хэвтэх аж. Бас л сайхан мэдрэмж. Цаад захад залуухан эрийн цогцос байлаа. Очлоо. Ер бусын сайхан залуу байжээ. Хачирхалтай нь тэр уг цогцсыг хараад сэрэл нь хөдөлж орхив. Үрчийж жижгэрсэн шодойг нь тэсч чадалгүй үмхээд авлаа. Яг л хүйтэн төмөр шиг санагдав. Уруулыг нь озлоо. Хөшсөн учраас нэг л сонихон. Энэ мэтээр цогцос бүртэй танилцаж байтал цаад буланд нэгэн эмэгтэй чармай шалдан зогсож байх нь тэр. Бадамаа түүнийг амьд хүн гэж бодсонгүй. Шууд л дөхөж очиход нөгөөх нь өмнөөс нь нисэн ирж буй нь бие цогцос бус сүнс болохыг сая л ойлгожээ. Хендерсон “Страна мертвецов”-д үүнийг бичжээ. Гэхдээ Хендерсоны бичсэн шиг айдас хүйдэс төрмөөр зүйл энд огтхон ч алга байгаа нь гайхалтай. Тэр сүнс рүү очлоо. 20-иод насны бүсгүй бололтой. Гараа сунгалаа. Хий хоосон боловч ер бусын таатай мэдрэмж төрүүлснээс цусных нь эргэлт түргэсээд эхлэв. Тэр яагаад ч юм сүнстэй ярьж үзэхээр шийдлээ. - Чи яагаав? Энд юугаа хийж байгаа юм? гэж хэлэх гэсэн боловч нөгөө сүнс шууд л ойлгосон бололтой нэгэн цогцос руу заалаа. Тэгээд сүнс тийшээгээ явах гэсэн боловч өмнөөс нь маш хүчтэй салхи үлээж байгаа юм шиг явж чадахгүй байгаа нь өрөвдөлтэй санагдав. Тэрээр чухам ямар цогцос руу яагаад заасан болохыг нь үзэхээр очлоо. Юу болсон гэж санана аа. Буланд байгаа сүнстэй усны дусал шиг адилхан эмэгтэйн цогцос өмнө нь зогсож байлаа. Цогцос аль хэдийн хөшөөд эвгүйдэх тийшээ ханджээ. Ингэж байтал хаалга онгойн мөнөөхөн эр орж ирлээ. Эргээд харахад мөнөөхөн сүнс харагдахаа больчихсон байв. Моргийн манаач эр түүн рүү ирж, - За, яав? Олдсон уу гэв. - Үгүй ээ. Маргааш нөгөөдрөөс дахин ирэхээс. - Өдөр болгон ирсэн ч болно гэлээ. Үүнээс хойш тэр нэг өнжөөд л ирдэг боллоо. Тэр болгондоо нөгөөх сүнсийг эрнэ. Ор мөргүй алга болсон байлаа. Харин хааяа хааяахан өөр сүнснүүдтэй учирна. Жинхэнэ үхэгсдийн ертөнц оршуулгын газар л байдаг болохыг “Страна мертвецов”-оос уншсан болохоор Даландавхар, Нарангийн энгэр рүү явахаар шийджээ. Тэр бүр хонохоор шийджээ. Зуны урин дулаан цаг байсан болохоор ганц ундаа аваад л явжээ. Харуй бүрий болж байхад очлоо. Хэрэн хэсч, шарил дундуур явж байтал ер бусын мэдрэмж төрлөө. Цагаа харах гэсэн чинь зогсчихож. Утсаа хартал унтарсан байлаа. Удалгүй бөөн шуугиан болж тийшээгээ очтол зүсэн зүйлийн өнгө төрхтэй сүнс, сүг, буг чөтгөрүүд бүжиглэн найрлаж байх нь тэр. Бадамаа тэдний дунд ороход уураг тархи нь цахилгаан цахих шиг л болж маналзаж агаарт хөөрч буй мэт сэтгэл төрж байлаа. Тэр өөрийгөө газраас хөөрчихсөн байхыг мэдрээд гэнэтхэн айх шиг болов. Гэтэл дор бие нь гулдайн унасныг харж, биедээ буцаж орлоо. Бие нь бараг л хөрөх шахсан бололтой даарч байлаа. Чингэсээр үүрээр сүнс сүгнүүд алга болон бие нь ядарч сулбайсан Бадамаа үй олон шарил дунд хоцорлоо. Тэр өглөө болоход дахиад шөнийг мөрөөджээ. Ийм маягаар хэдэнтээ хонож байтал нь эцэг, эх нь ирж барин эмнэлэгт хэвтүүлсэн аж. Эрэн сурвалжлагдаж байтал нь Даландавхарт эмэгтэй хүн байна гэсэн сургаар очсон нь тэр байжээ. Бадамаа өнөөдөр бидний Шархадны больниц гэж нэрлэдэг Сэтгэцийн клиникийн эмнэлэгт хэвтэж байна. Харин тэр энэ тухайгаа бичсэн нь миний өмнө дэлгээстэй байгаа нь энэ. Үхэгсдийн ертөнц тайлагдашгүй. Гэтэл Бадамаа бүсгүй ямар зөн совин, мэдрэмжээрээ уг ертөнцөд очсон нь сонин байна. Даанч бид түүнийг сэтгэл мэдрэлийн өвчтэй гээд хорьчихсон. Хорихгүй гээд ч яах билээ. Бид л лав тайлж мэдэхгүй. Бас таньж мэдрэхгүй учраас тэр шүү дээ.  

Нохойны хоргодсон сүнс буюу нохой тогтдоггүй айл

Үнэн худлыг мэдэхгүй ч хүн үхэхээрээ эхлээд нохой болж төрдөг гэдэг. Дараа нь харин хүн төрлөө олдог гэж нас тогтсон буурлууд ярих нь элбэг байдаг юм билээ. Ортой ч байж болох л юм. Лувсандоржийнх хотод шилжиж ирээд удаагүй байтал төрсөн дүү нь хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлсэн байна. Тэр нэгэн өдөр талийгаач дүүгийнх нь дөчин ес хоног болж ойр хавийнхаа хүүхэд, нохдыг хооллож байтал зүрх цагаан тас хар гөлөг хаанаас ч юм бэ гараад ирж. Нялх амьтан юм болохоор цадтал нь хооллож суутал нэг л өвөрмөц нүдэнд нь тусаад байхаар Лувсандорж барьж үзвэл эр гөлөг байжээ. Шинэхэн ирсэн айл болохоор дор нь өөрийн болгоод авсан байна. Тэр гөлгөндөө “Басар” гэсэн нэр өгсөн ба түүнийг хооллох гэж гарсан эхнэр нь орж ирэнгээ, Энэ гөлөг чинь талийгаачтай л төстэй юм шиг харагдаад байх юм гэсэн аж.      Хүн өөд болохоороо эхлээд нохой болдог гэж сонсч байсан болохоор Лувсандорж юмыг яаж мэдэх вэ гээд гарч ажиглатал үнэхээр талийгаач дүүтэй нь маш адилхан харагджээ. Ингээд л Лувсандорж шинэ нохойдоо жижиг л болохоос биш бараг л байшин шиг тансаг үүр барьж өгчээ. Энэ үйл явдлаас хойш дөрвөн жил өнгөрсөн байна. Лувсандорж эхнэртэйгээ ажилдаа явах болохоор хашаандаа нохойгоо сул тавьж орхидог байж. Нэгэнт тогтсон ёсоор нохойгоо хашаандаа сул тавиад ажилдаа явцгаасан эхнэр, нөхөр хоёр орой ажлаасаа ирэхэд “Басар” нь нэл цус болчихсон гэрийн хаяа дэрлэн үхсэн байсан байна. Буудуулсан нь тодорхой байсан ч эзэн нь олдоогүй гэнэ. Лувсандорж хайртай нохойгоо хүн оршуулж байгаа юм шиг маш нарийн хүндэтгэлтэй хөдөөлүүлжээ. Нохойтой байгаад сурчихсан айл нохойгүй болохоор эвгүй оргиод байсан учир айлаас гөлөг авч тэжээж эхэлсэн боловч тэр гөлөг нь гурван сар ч бололгүй үхэж. Дахиад л нэг гөлөг авч бас тэжээсэн боловч хоёр сар гаран болоод үхэж.       Нохой яаж тогтдог болгох талаар хүнээс лавлахад нохойны даллага авахуул гэсэн зөвлөгөө өгч. Лувсандорж тэр дор нь Гандан орж нохойны даллага авахуулан нохойны зурагтай тарни ном авчран гэрийнхээ үүдэнд хадан, өөрөө их зах орж нохой авахаар явсан байна. Энэ удаа Лувсандоржид монгол нохойны гөлөг олдоогүй учир эрлийз гөлөг дагуулан ирсэн аж. Сүүлчийн авчирдаг гөлөг нь нөгөө хоёрыгоо бодвол зургаан сар болоод үхсэн байна. Манайд ч нохой тогтох хувь заяагүй айл юм. Дахиж л нохой тэжээхээ больё. Алийн болгон нялх амьтны аминд хүрэх вэ гээд нохой ярихаа ч боль. Гэртээ амарч байсан эхнэр нь нөхрийгөө орой ажлаас ирэхэд нь нэгэн санал дэвшүүлсэн байна.       Тэрээр хэлэхдээ “Гурван нохой үхсэн. Үхэх үхэхдээ бүгд үүрний гадаа үхсэн байсан. Нэг нь ч гэсэн дотор нь үхэж болмоор юм. Арай анхны нохойны сүнс үүрэндээ хоргодоод сүнс нь нохдыг үгүй хийгээд байгаа юм биш байгаа. Хоёулаа лам залж үзүүлбэл яасан юм бэ? Нохойгүй болсноосоо хойш бишгүй л нэг юмаа хулгайд алдлаа. Чи нэг сайн бодоод үз дээ” гэсэн байна. Угийн дуу цөөтэй Лувсандорж цайгаа чимээгүй оочиж сууснаа,       - Маргааш би амарна. Чи хоол цай бэлдээд байж бай. Чиний ярьдгийг ч үзүүлье. Өөр бусад юмаа ч нэг сайн үзүүлж авъя. Сүүлийн үед ажил нэг л бүтэмж муутай байх боллоо гэснээр Лувсандорж нэрд гарсан лам залан авчирсан байна. Эхлээд яахав өөрсдийгөө л баахан үзүүлж, ном уншуулсан гэнэ.        Нохойны тухай ламд юу ч хэлээгүй болохоор Лувсандорж эхнэрийг хэл гэж шалсаар байгаад хэлүүлсэн байна. Ламтан үзэж байснаа үхсэн нохойны өнгө зүсийг хэлж, сүнс нь өөрийнхөө оромжинд хоргодсон байна. Ийм байхад яаж нохой танайд тогтох юм бэ? Зүгээр л нэг нохой биш, урд танай төрөл байсан хүний сүнс нохой болон төрж одоо хүн төрлөө олж чадахгүй зовж яваа байна. Одоохон би хүн төрөл рүү нь явуулаад өгье. Үүнээс хойш танайд, та нарын үр хүүхдэд хар зүсмийн нохой таарахгүйг санж яв. Шар юм уу алаг нохой их сайн юм байна. Лувсандорж та надад итгэхгүй байгаа бол хоёр хоноод эргэх болно. Өглөө чамайг ажилдаа явахад замд чинь шар гөлөг таарна. Гэртээ оруулж орхиод яваарай. Сайн нохой болох вий гэж хэлж, арга засал хийж өгсөн лам буцжээ.       Лувсандорж ламын хэлснийг ч мартчихаж. Өглөө гэрээсээ гараад явж байтал гөлөг гийнах шиг болжээ. Эргэж харвал паацайсан шар гөлөг дагаад шогшиж явсныг хараад ламын хэлсэнийг санаж учиргүй баярлан гэртээ авч ороход эхнэр ч мундаг лам юм гэнгээ тавганд тогоотой хоолноосоо хийж өгөн угтаж авсан байна. Лувсандоржийн шар нохой өнөө жил найман нас хүрч байгаа бөгөөд түүнд хань болгон бас нэг шар гөлөг худалдан авч ижилсүүлсэн байна. Хүнийг л ганцхан сүнстэй мэтээр ойлгож явсан миний хувьд өөр ойлголттой болсон юм. Нохойд хэрцгий хандах хүмүүс их байдаг. Нохой өмнө нь хүн байсан гэдэг үнэн бол зодож жанчаад байх амьтан биш бололтой юм шиг санагдана. Үүнийг бичиж буй миний бие хойт насандаа нохой ч болчих юм билүү, хэн мэдлээ дээ.  Т.Санаа  

Харь гаригийнхан хүний сэтгэхүйг өөрчилж, туршилт хийжээ

Харь гаригийнхан манай дэлхий дээр ирж хүмүүсийн сэтгэцийг өөрчлөх элдэв туршилт хийдэг тухай хоёр баримт. Харь гаригийнхан ирдэг, зарим хүнтэй уулзсан тухай домог шиг яриа зөндөө олон. Цагдаагийн дарга өөрийгөө хүчирхийлэгч гээд байдаг Эхний түүх бол АНУ-ын Вашингтон мужийн Олимпия хотын цагдаагийн газрын даргад тохиолдсон явдал. Цагдаагийн дарга Пол Ингрэм 1989 оны наймдугаар сард гэнэт л өөрийгөө 200 гаруй эмэгтэйг хүчиндсэн хэмээн мэдүүлсэн байна. Түүнийхээр бол тэр бүсгүйчүүдийг хэрцгийгээр ёс бус хүчиндээд, зодож, дуугуй бай хэмээн сүрдүүлсэн гэнэ. Тэр бүр өөрийнхөө хүү, охин хоёрыг ч аймшигтайгаар хүчирхийлсэн гэж мэдүүлжээ. Гэтэл Ингрэм бол юуных нь маньяк-хүчирхийлэгч байх вэ дээ.Гэхдээ л цагдаагийнхан шалгаж нягталж үзэхэд тэр ямар ч ийм хэрэг үйлдээгүй нь нотлогдож.Гэтэл тэр өөрөө болохоор бүр өөрийгөө буруутгасан мэдүүлэг бичээд барин тавин яриад байдаг. Ингээд сэтгэцийн эмч нарыг хүртэл дуудаж, асуугаад яриад байтал бүр сонин баримт гарч ирдэг байгаа.Үүнээс өмнөхөн нэг шөнө Пол Ингрэм цагдаагийнхаа машинтай явж байгаад огт хүнгүй нэг гудамжаар ортол бутан дотроос сонин хөх цэнхэр гэрэл гарсан байна. Гэрэл яг л машинтай нь зэрэгцээд ирэхээр цагдаа гайхаад зогсчээ.Тэр цагдаагийн хэсэгт энэ талаар мэдээлээд гар чийдэнгээ бариад машинаас буусан гэнэ.Гэнэт их гэрэл цацраад таг харанхуй болж.Тэгээд л цаашаа юу болсныг тэр муухан санадаг байна. Нэг их мөнгөлөг ханатай өрөөнд тэр орчихсон хэвтээд, өндөр биетэй харь гаригийн хүмүүс түүнийг тойрч зогсоод ямар нэгэн мэс ажилбар хийгээд байх юм гэнэ.Бие рүү нь элдэв хоолой оруулчихсан ч ерөвдөхгүй байжээ. Тэгээд төд удалгүй дахиад л харанхуй болж нэг мэдсэн чинь тэр зам дээр хэвтэж байсан байна.Тэр машиндаа орж толгой нь жаахан өвдөж байхаар нь эргүүлээ ч хийсэнгүй гэртээ хариад өглөө нь тэр гэмээн аманчилж мэдүүлэг бичсэн нь тэр. Харин цагдаагийнхан болохоор тэр шөнө Ингрэм үнэхээр сонин гэрэл гараад байна гэж мэдээлсэн гэж байгаа юм. Эргээд холбоо барихад тэр бүх зүйл хэвийн гэсэн хариу өгсөн гэжээ. Тэгээд эмч нар Ингрэм эргүүл хийж явахдаа тэр зам дээр тархинд нь ямар нэгэн өөрчлөлт орж, ажил дээрээ болсон явдлуудыг хольж хутгаад байгаа юм байна гэсэн дүгнэлт хийсэн байна.Цагдаа нар ч Ингрэмийн яриад байгаа бэлгийн хүчирхийллийн гэмт хэрэгтэй төстэй хэрэг  200 биш ч гэсэн гарч байсныг нотолж байгаа гэнэ. Гэтэл Ингрэм үйлдээгүй байдаг, гэхдээ л хөөрхий тэр өөрийгөө буруутан гээд байдаг......Ийм нэг явдал болж. Хүнийг сармагчин болгочихно гэж байхуу Энэтхэгийн Мумбай хотын иргэн Адити Желал амралтаа аваад тэр орчмын Бурхан пура хот руу явсан чинь гэнэт ор сураггүй алга болчих нь тэр. Өчнөөн удаан эрж хайж байгаад олсон чинь 32 настай, нас тогтсон тэр эр бүр сонин болчихсон байж. Адитиойд чармай нүцгэлээд, бүх бие нь шарх, үлд үү болчихсон, бохир гэж жигтэйхэн.Хамгийн гол нь тэр дөрвөн хөл дээрээ явдаг, ярьж чадахаа больчихсон байж гэнэ. За ер нь л ширэнгэн ойн сармагчин болчихсон гэсэн үг л дээ. Түүний биеийн янз бүрийн хэсэгт 0,5-2,5 см-ын хэмжээтэй олон эд зүйл суулгасан байхыг есөн ч мэс засал хийж байж гаргаж авчээ. Ингэсний дараа л Адитиарай гэж хүн төрхөндөө орох нь тэр.Т эр “хүн байх даа” хаана юу хийдэг байснаа эргэн санаж байгаа ч ойд яаж амьдарч, яаж байснаа санадаггүй. Биед нь хэн хэзээ тэр эд зүйлийг суулгасныг ч мэддэггүй. Үүнийг гипнозод оруулж байгаад ярилцахад тэр ойд явж байгаад ямар нэгэн намхан хүмүүстэй таарсан гэнэ. Тэд түүнийг барьж аваад нүцгэлэн олон зүүгээр тарьсан гээд хаана хаана нь тарьж байсны нь заахдаа өнөөх биед нь байрлуулсан зүйл байсан тэр газрыг заасан байна. Харин тэр хүмүүс нь ямар шуухан байсан, яах гэж хүн дээр ийм туршилт хийсэн зэргийг тогтоож чадаагүй байна. Дээрх хоёр жишээнээс үзэхэд харь гаригийнхан манай дэлхий дээр ирдгээрээ ирж, хүмүүсийн сэтгэхүйг өөрчлөх элдэв туршилт хийгээд байгаа юм биш үү хэмээн зарим судлаач үзэж байна.  

​Салхитын ганц модыг хөрөөдсөн Сүхээ салга өвчтэй болжээ

Салхит хэмээх сайхан зуслан байдгийг хотынхон лав андахгүй. Салхитын аманд Сэлбэ голоос нэлээд зайдуу нэгэн өнчин улиас одоо ч буй. Социализмын үед хүртэл хадаг яндар болсон мод байж билээ. Одоо ч өвгөрчээ. Харин түүнийг унагахаар хөрөөдсөн ул мөр харин үлдсэн байна. Жалганы ирмэг дээр байх уг модны түүх нэлээд онцлогтой бөлгөө. Ерээд оноос өмнө тус модны доохно, эргийнх нь ёроолоор айлууд зун гэр барин зусдаг байсан юм. Яг тэр модны харалдаа, эргийн доор сагсны шийд байдаг агаад түүн дээр бидний хэдэн хүүхэд өдөр, шөнөгүй сагсан бөмбөг тоглодог байж билээ. Харин эцэг, эхчүүд ганц зүйл захидаг байсан нь одоо ч санаанд илхэн байна. “За, та нар ганц модонд гар хүрэв. Мөчрийг нь оролдож болохгүй шүү. Гар, хөл чинь татчихна гэж мэдээрэй. Удган мод гэдэг юм” гэх зэргээр ярьдагсан. Тэгсэн, тэгээгүй бид тэр модоор оролдохгүй л дээ. Тэгээд ч мөчир нь бидний гар хүрэхгүй их дээрээс эхэлдэг байсан юм. Тэр хүртэл авиралтай биш. Тэгээд ч түүний мөчрөөр яах ч билээ дээ. Гэхдээ л томчууд үргэлж анхааруулдаг байсан юм шүү. Ер нь ганц тэр ч биш. Ганц мод хаа сайгүй л байх агаад харин түүнийг оролдож болохгүй гэх санаа газар бүр байдаг нь сонин. Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар сумын дэргэд байх нэг тийм модыг өдгөө бүр мөнгөний мод хэмээн тахиж шүтэх болсон гэнэ билээ. Баяжихыг хүсэгчид хотоос хүртэл цувдаг болсныг бодоход нэг учир бий байх. Салхитын мод чухам ямар учиртайг нарийн мэдэхгүй юм. Аянга, цахилгааны үеэр ганц модны дэргэд байж болохгүй гэдэг үг харин буй. Аянга сондгой юманд буудаг онцлогтойгоос тэр биз ээ. Тэгэхдээ Салхитын амны ганц модонд аянга буулаа гэж сонсоогүй юм байна. Ганц мод харин ямар хэрэг хийсэн юм, бүү мэд наяад оны сүүлчээр нэг удаа буулгах гэж оролдсон гэдэг юм. Тэр түүхийг сайн мэдэх Балжир өвгөнтэй саяхан тун сонин тохиолдлоор тааралдаж тэр тухай яриулснаа хүргэж байна. Балжир өвгөнийх тэр үед ганц модны дэргэд зусч байжээ. Зуслан орох үеэр буюу есдүгээр сарын эхээр гэнэт нөгөө ганц модыг буулгах юм болоод явчихжээ. Хаанаас, хэн өгсөн лүндэн юм, бүү мэд гэнэ. “Энэ модыг хөрөөдөж унагах ёстой. Хэн хөрөөдөх вэ?” гээд л эрэл сурал болсон хүмүүс гараад иржээ. Цахилгаан хөрөөгөөр бол ч юу байхав. Хэдхэн минутын ажил бололгүй яахав. Харин яагаад ч юм түлээний хөрөөгөөр хөрөөдөж таарсан байгаа юм даа. Яг хөрөөдөх болохоор хүрэх хүн олдохгүй болчихжээ. Сүсэг бишрэлээс болсон уу, яасан, ямар ч байсан хөрөөнд гар хүрэх хүн олдохгүй өнжсөн байна. Тэгж байтал тэр хавийнхан “Мангар” хэмээн хочилдог Сүхээ гэдэг хүн хөрөөдөх юм болжээ. Харамсалтай нь, түүнтэй хамт хөрөөдөх хүн олдоогүй ажээ. Тэгээд Сүхээ ганцаараа хөрөөдөж эхэлжээ. Хоёр литр шар айраг, сүүтэй цай, талх, маслохан өгсөн юм уу даа. Тэгээд л хөрөөдөж гарчээ. Хөлс нь урсаад л хөрөөдөөд байсан юм байх. Өвгөн улиас хатуу байлгүй яахав. Үдээс нэлээд хойхно эхэлсэн тул хөрөөдсөөр байтал нар жаргаад иржээ. Мань Сүхээ нэлээд хөрөөдөөд, ямар ч байсан аварга хөрөөгөө далд ортол хөрөөдөж орхижээ. Гэрээ ёсоор бол аман үгээр гэхэд болох биз. Модыг яадаг ч байсан маргааш өглөө нь гэхэд унагасан байх хэрэгтэй байж л дээ. Ихэд ядарсан Сүхээ харуй бүрий болуут жаал амарч суугаад зүүрмэглэж орхижээ. Гэнэт сэрвэл бие нь дагжиж чичрээд сонин болчихсон байжээ. Тэгээд хариад хэвттэл халуурч бүлээрээд эхэлжээ. Аз уу, эз үү ямар ч байсан үргэлжлүүлж хөрөөдөлгүй орхиод, хөрөөгөө ч аваад харьсан байна. Залхуу нь ч хүрээ биз. Тэгээд унтахаар хэвтсэн бөгөөд амарч чадалгүй үүр цайлгасанаа ярьж байжээ. Ингээд зүгээр болсонгүй. Маргаашаас нь үргэлжлүүлэн халуураад эхэлсэн байна. Угийн мангар, хоч нь ч тийм хүн тул эхэндээ эмч домч болоогүй юм байх. Ингэсээр байгаад сүүлдээ бүр солиороод эхэлжээ. Балжир гуай тэр үед яг тэнд байсан болохоор бүгдийг тод санан ярьж байлаа. Хэд хоногоос Сүхээ алга болсон бөгөөд гэрийнхнээс нь сураглавал “Шар хад”-ны эмнэлэгт хэвтсэн гэжээ. “Мангар” Сүхээ тулдаа л үлдсэн бололтой. Арай үхчихэлгүй нэг юм хоцорчээ. Эв эрүүл, сав саруул халуун зунаар шахуу хатгаа, ханиад ч хүрээгүй явсан хүн тэр модыг хөрөөдөж эхлээд өвдсөн нь тун хачин санагдах билээ. “Мангар” Сүхээ хагас жил орчим эмнэлэгт хэвтээд эдгээд гарчээ. Гэхдээ тэр бүр эдгэсэнгүй. Салхитын ганц модыг хөрөөдсөн “мангар” Сүхээ салга өвчтэй болоод үлдсэн нь тэр гэнэ. Түүний нууцыг хэн ч тайлаагүй бөгөөд ганц модыг хөрөөдсөнөөс болсон нь харин баараггүй гэх. “Мангар” Сүхээ түүнээс хойш олон жил өлгөн, салган яваад саяхан буюу 2000 оны эхээр бие барсаныг Балжир гуай ярив. Тэд айл аймаг чигээрээ явсаар иржээ. “Мангар” Сүхээгээс хойш тэрхүү ганц модыг унагах гэж хэн ч оролдоогүй. Хэнээс ч тийм шийдвэр гараагүй гэнэ билээ. Ерээд оноос харин тахиж шүтэх нь ихэсч хадаг, яндартаа дарагдах болжээ. Гэхдээ хүмүүс хүслээ шивнэж барьдаггүй гэх. Зүгээр л ганц мод хэвээр хоцорчээ  

Хараал шингэсэн хачирхалтай харш дотор...

    Дэлхий дээрх хачирхалтай барилга байгууламжийн тоонд Винчестер цайз зүй ёсоор ордог аж. 110 жилийн турш огт нээгдээгүй нэгэн өрөөг саяхан эрдэмтэд энэ барилга дотор олсон байна. Винтов бууг зохион бүтээгчийн хүүгийн бэлэвсэн эхнэр Сара Винчестер 1884 онд энэхүү харшийг бүтээн байгуулжээ. Нөхрөө нас барсны дараа Сара “талийгаачийн сүнстэй холбож өгөхөөр амласан” үзмэрчид хандахаар шийдсэн байна. Саратай тохиолдоод буй бүх таагүй зүйлс нь галт зэвсэг зохион бүтээсэн өвөг Винчестертэй холбоотой талаар “нөхрийнх нь сүнс” хэлсэн гэнэ. Өөрөөр хэлбэл, тэдний гэр бүлийн ургийн модонд хараал шингэсэн аж.   Ингээд эвгүй асуудлуудаас зугтаж чадах ганц арга нь винтов буугаар хөнөөгдөгсдийн сүнсийг тайтгаруулах зорилгоор энэхүү хачирхалтай харшийн бүтээн байгуулалтыг эхлүүлэх явдал байсан гэнэ.       Өөр нэг хувилбар нь, энэхүү байшингийн хачирхалтай төлөвлөлтийг хий үзэгдлүүдийг төөрөлдүүлэх зорилгоор Сара байгуулсан гэлцэнэ.   Винчестер харш нь үнэхээр өвөрмөц зохион байгуулалттай аж: Түүн дотор 40 гаруй шат байдаг бөгөөд зарим шат нь хаашаа ч хөтөлдөггүй, мөн 2000 гаруй хаалга байдгаас зарим нь ямар ч өрөөнийх биш гэх мэт.     Саяхан мэргэжилтнүүдийн баг тэрхүү байшин дотор нэг шинэ өрөөг нээн илрүүлжээ. Уг нь тэр байшин 160 өрөөтэй юм байна. Шинээр олсон өрөөн дотор эртний эд зүйлс, оёдлын машин, зургууд байсан бөгөөд Сара Винчестер 1906 онд газар хөдлөлтийг энэ өрөөнд хүлээж байсан байх хэмээн судлаачид таамаглаж байгаа аж.    Д.Мигаа  

​Вангагийн зөгнөлийн биелэл: Путин дэлхийг удирдах уу?

Вангагийн зөгнөлийн биелэл: Путин дэлхийг удирдах уу?     Барууны хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд зөвхөн Путины сонгуульд ялалт байгуулсан талаар бус, мөн Болгарын зөнч Вангагийн Путины тухай хэлсэн үгсийг хэлэлцэж байна. Алдартай зөнч эмэгтэй Оросын одоогийн Ерөнхийлөгчийн тухай тэртээх 40 жилийн өмнө өгүүлж байжээ. Тэрээр 1979 онд “Владимирын алдар Орос орныг хүчирхэг гүрэн болгоно” гэсэн аж. “Путин дэлхийн удирдагч болох уу?” гэсэн утга бүхий нийтлэлүүд барууны хэвлэлүүд дээр харагдах болжээ. Дэлхийн хамгийн алдартай зөнчдийн нэг болох Ванга бүр 1979 онд Орос орныг дэлхийн хүчирхэг гүрэн болно хэмээн зөгнөж байжээ.   Болгарын агуу зөнч Ванга 1996 онд 85 настайдаа таалал төгссөн билээ. Түүнийг “Балканы Нострадамус” хэмээн нэрлэдэг байсан бөгөөд тэрээр Нью-Йорк дахь 9/11 халдлагууд, “Курск” шумбагч хөлгийн сүйрэл, Хятадын хөгжил дэвшил болон бусад олон үйл явдлуудыг урьдчилан хэлж байсан юм. Ванга 1979 онд зохиолч Валентин Сидоровтой ярилцаж байхдаа: “Бүгд мөс мэт хайлах болно. Харин ганцхан зүйл л хэвээр үлдэнэ – Владимирын алдар, Оросын алдар” хэмээн хэлсэн байна. Тухайн үед ямар Владимирын талаар яриад байгааг хэн ч таамагласангүй. Учир нь, Оросын одоогийн Ерөнхийлөгч тэр үед КГБ-ын Дээд сургуульд сурч байжээ.   Мөн Орос улс ирээдүйд хүчирхэг гүрэн болох талаар Ванга зөгнөж байж: “Хэт их зүйлийг золиослох боловч хэн ч Орос улсыг зогсоож чадахгүй. Орос гүрэн өөрийн зам дээрх бүхий л саад тээгийг шүүрдэн хаяж, дэлхийн эзэн болно” хэмээн хэлсэн аж.   Д.Мөрөн  

​“Сум гүйлгэж” малын хулгайч нарыг хашраажээ

“Сум гүйлгэж” малын хулгайч нарыг хашраажээ   Дандаа л малаа хулгайд алдаж, уур бухимдалтай явах болсон Дэрэм гэгч эр “Муу хулгайчийн зүрхийг сугалаад нохойд хаяж өгөх юмсан. Бүүр намайг дээрэлхээд сурчихсан байна” хэмээн шүд зуудаг байжээ. Авсан хүн ганц тамтай, алдсан хүн арван тамтай гэдэг болохоор байсхийгээд л мал хөрөнгөө сорчлуулж алддаг Дэрэмийн буруу гэж юу байхав. Өсөрхөж бухимдсан тэр хулгайчийг барьж цээрлүүлэх ямар арга байж болох вэ гэж бодно. Тэгээд “Сум гүйлгүүлье” гэж шийдсэн байна. Зартай сум гүйлгэгч Янсанжав гэгчийг тэрбээр урьж, хэдэн удаа малаа хулгайд алдсан болон хулгайч өөрийг нь доромжилж 10-тын дэвсгэрт үлдээгээд “Хангалттай үнэ төлсөн шүү” гэсэн бичиг хавсаргасан байсныг хэлжээ. Сум гүйлгэнэ гэдэг нь бөө бөөлж, бөөгийн сумыг баруун гартаа тас атгасан нэг нөхөр хажууд нь зэрэгцэн суудаг бөгөөд онгодын хүчээр тэр хүнийг явуулж, хулгайчийн байгаа газрыг олуулдаг харын зүгийн зан үйл аж.  Бөөгийн сум баригч бие нь базаахгүй байсан болохоор хулгайчийг улаан гараараа барих хорсолдоо шатсан Дэрэм өөрөө сум баригч болно гэжээ. Тэгээд бөө ч бөөлж эхэлсэн байна. Онгод сахиусаа дуудаж, Дэрэмийн арван цагаан буянд арван хар хуруугаа дүрсэн этгээдийг цусыг нь нөж болгож, махыг нь зовлого болгож өгөхийг тэнгэр сахиусандаа гуйн ихээхэн дивтэй, онгодтой бүжиглэж байв. Янсанжав бол бөө төдийгүй чойжин хүн байсан болохоор их гал түлүүлсэн байсан дээрээ харайж дүүлэн урт чичлүүр хутгаараа тэрхүү галаас “огтлон” авч үмхэлж байв. Ийм үйлдлийг хэдэнтээ үзүүлж, давтсаны дараа нэгэн хөх туяатай галыг тасдан авч сум барьж суусан Дэрэмийн толгой руу шидвээс тэр ч галзууран “шатаж”, чичрэн дагжиж байснаа өндийж зогсон ухас ухасхийж байв.  Гэрийн хаалгыг дангинатал түгжсэн ба сум баригч Дэрэмийн хоёр мөрнөөс гартаа бүлтэй хоёр залуу даржээ. Сүүлдээ Дэрэм ямар чөтгөр нь тийм хүч тэнхээ өгчихсөн юм гэмээр хажуугийн хоёроо авч шидээд огло харайн босч хаалга үүдээ хэмхчин гарч одов. Урьдаас бэлтгэсэн хоёр морьтон ч Дэрэмийг галзуурсан мэт гүйхэд хойноос дагаад давхичихжээ. Бөөгийн сум барьсан явган Дэрэм бараг өртөө газар хурдан морь унасан хүмүүст гүйцэгдэлгүй явсаар нэгэн битүү улаан харгана руу ороод алга болчихжээ.  Түүний хойноос дагагсад усан хулгана болтлоо хөлөрсөн мориороо шогшуулсаар очиход битүү харгана дотор адуу нядалж байсан бололтой хоёр эрийн хооронд Дэрэм үсрэн дэвхцэж, гартаа тас атгасан бөөгийн сум буюу хонхны очирынхоо хурц үзүүрээр хөх нялга болтол нь хайр найргүй буулгана. Нөгөө хоёр нь том балиус гартаа атгасан боловч яаж ч чадахгүй гөлийж зогсоод л зодуулаад байж. Дагаж очсон хоёр эр ч хөдөлгөөнгүй болж, хөшсөн хулгайчдыг хялбархан хүлж хаяад Чойжин Янсанжавын хэлснээр Дэрэмийн дух руу хүчтэй нударга буулгахад тэр гартаа тас атгасан сумаа алдаад муужран унажээ. Нөгөө хоёр хулгайч нь Дэрэмтэй нэг голын хүмүүс бөгөөд нэг нь бүүр хамаатан нь байсан аж. Хулгайчид Дэрэмийн адуунаас нядалж зарах гэж байгаад үйлдэл дээрээ ийнхүү баригджээ.  

​Та сүнстэй амьдарч байгаагаа мэдэх 7 арга

1. Ер бусын үнэр Таны амьдарч байгаа газар сүнстэй болсон эсэхийг мэдэх нэг тэмдэг нь таньд байнга мэдрэгдээд байдаггүй ер бусын үнэр юм. Хаанаас гарч байгааг мэдэж чадахгүй тэр л үе тамхи аль эсвэл сүрчигний цэцэгийн үнэр таньд гэнэт үнэртэнэ. Заримдаа сүнснүүд ямар нэгэн үнэрийг авчирдаг аж. Хэрвээ иймэрхүү зүйл танай гэрт тохиолддог бол таны мэдэхгүй зэргэлдээх ертөнцийн нэгэн оршин суугч таньтай хамт байгааг нотлох нэгэн тэмдэг юм. 2. Танихгүй хүн, мэдэхгүй газрын тухай жигтэй зүүд Хэрэв сүнс гэрт оршин суугаа бол заримдаа тэд танд өөрийнхөө тухай янз бүрийн зүүдийг зүүдлүүлэх болно. Энэ зүүд нь жирийн эсвэл хар дарсан байж болно. Сүнстэй амьдарч байгаа хүмүүс өмнө нь хэзээ ч байгаагүй газар, уулзаагүй хүмүүсийн тухай зүүдэлдэг аж. Энэ бол зэргэлдээх ертөнцийн оршин суугч таньд өөрийнхөө тухай ямар нэгэн юм хэлэхийг хүсч байгаа бөгөөд тэд таньтай холбоо барихыг хүсч байгаагийн тэмдэг. Та тэднийг ямар нэгэн байдлаар ойлгох хэрэгтэй бөгөөд эдгээр хүмүүс нь ихэнхдээ үнэхээр золгүй байдлаар нас барсан эсвэл алуулсан байх магадлалтай. Золгүй байдлаар үхсэн хүний сүнс чөлөөлөгддөггүй аж. Та тухайн зүүдэнд үзэгдэж байгаа хүний тухай мэдээлэл, түүнд юу тохиолдсон тухай нийтийн архиваас олж мэдэх боломжтой юм. 3. Хэн нэгэн таныг ажиглаад байх шиг Зарим хүмүүс бусдыгаа бодвол хоёрдагч ертөнцийг мэдрэх нь илүү байдаг. Таныг хэн нэгэн хаа нэгтээгээс ажиглаад байх шиг санагддаг уу? Хэрэв хэн нэгэн, эсвэл ямар нэгэн зүйл ажиглаад байх шиг санагдаж байвал эргэн тойрноо харж ямар нэгэн өөр тэмдэг байгаа эсэхийг ажигла. Энэ бол таньтай параллель ертөнцийн бас нэгэн гишүүн амьдарч байгааг илтгэж болохуйц нэгэн тэмдэг. Зарим хүмүүс шинэ байранд нүүж орохдоо байнга хэн нэгэн түүнийг ажиглаад байхшиг санагддаг. Тэгүүл битгий үүнийг үл тоогоорой өөр ямар нэгэн тэмдэг илэрч болох юм. 4. Агаар хүндрэх мэт мэдрэмж Зарим хүмүүс сүнсийг эргэн тойрондох өөрчлөлтөөр мэдэрдэг бөгөөд ямар нэгэн зүйл дараад байхшиг, эсвэл амьсгалахад хэцүү болох гэх мэт. Агаар дахь гэнэтийн өөрчлөлт нь сүнсний өөрийгөө илэрхийлэх нэгэн арга аж. Гэнэтийн энэ өөрчлөлтийг энгийн хүмүүс ч мэдэрдэг. Тиймээ түүнтэй хамт амьдарч байгааг илтгэх яахын аргагүй шинж тэмдэг мөнөөс мөн. 5. Чимээ Та ямар нэгэн тайлбарлах боломжгүй чимээ шуугиан бүр шүгэлдэх чимээ сонсч байна уу? Чимээ бүхэнд учир шалтгаан бий. Сүнс өөрийгөө оршин буйг мэдүүлэхийг хүсч байна. Мэдээж гэрийн тавилга янз бүрийн зүйлээс дуу чимээ гарч болох юм гэвч заримдаа хаанаас гараад байгааг тайлбарлах аргагүй байдагшүүдээ. Ихэнх сүнснүүд хүний чихээр сонсох боломжгүй дуу чимээ гаргадаг бөгөөд үүнийг тусгай багажаар хураан авдаг. Гэвч тэдгээр сүнснээс ялгаатай Полтергэйст буюу шуугиантай сүнснүүд хэмээн нэрлэгдсэн сүнснүүд нь хүнд сонсогдохоор аймшигт дуу чимээг гарган элдэв зүйлсийг шөнөөр авч шидэлдэг ажээ. 6. Агаарын температурын өөрчлөлт Агаарын температурын гэнэтийн өөрчлөлт. Энэ бол өөр нэгэн сүнс таны ойр байгааг мэдэх тэмдэг юм. Хэрвээ та өрөөнүүдийнхөө дундуур явах юм бол зарим өрөө чинь бусдаасаа хамаагүй хүйтэн байх болно, эсвэл яг л нэг газраар явах тоолонд таны эргэн тойронд хүйтэн оргих шиг таньд мэдрэмж төрнө. Тэгвэл энэхүү хүйтэн оргих явдал нь таны Эйр Кондишн–оос болсон хэрэг огт биш. Заримдаа сүнснүүд таны эргэн тойронд ирэх үед агаар хүйтэн болдог. Сүнснүүд эргэн тойрон дахь энергийг сорж агаарийг хүйтрүүлдэг аж. Заримдаа гэрийнхээ хаа нэгтээ алхахад гэнэт хүйт оргидог гэвч бусад газраа хэвийн байдаг бол энэ бас нэгэн сүнс байгаагийн тэмдэг болох аж. 7. Эд зүйл өөрөө хөдлөх Таниас хол байх зүйлүүд хэн нэгний туслалцаагүйгээр хөдлөх. Хэрэв ийм зүйл болсон бол та даруй ойндоо тогтоож авах хэрэгтэй. Хэрвээ та ямар нэгэн зүйлээ баттай хаа тавьснаа мэдэж байгаа боловч энэ зүйл амьд биет хүрээгүй байхад өөр газарт байвал энэ яахын аргагүй жигтэй зүйл таньд тохиолдоод байгааг гэрчилнэ. Заримдаа та өөр өрөөнд байхад хаалга онгойх, хаах, эсвэл ширээн дээрээс эд зүйлс унах энэ бол яахын аргагүй тэд оршин буйн тэмдэг. Та ямар төрлийн сүнс энэ зүйлийг хийдэг талаар олж мэдэх хэрэгтэй болов уу. Зарим нь хортой уршигтай сүнс байж болох юм.  

​Мууртай хөөцөлддөг хар шувуу хэний сүнс байв?

Мууртай хөөцөлддөг хар шувуу хэний сүнс байв? Нийслэлийн Дарь-Эхэд амьдардаг Доржсүрэнгийнх нэг хөөрхөн муурын зулзага тэжээв. Бараг нүдээ нээгээгүй шахам тэр зулзагыг авснаас хойш тэдний цонх, яндан дээрээс хар өнгөтэй жижигхэн шувуу салахаа байжээ. Муурын зулзага ч томроод сүүлээ чирч, том ногоон нүдээрээ зэвүүтэй харж өхөөрдөм хөөрхөн байдал төрхөө орхисоор байв. Харин Доржсүрэн муурын зулзагатай адил хэмжээнд нөгөө жижигхэн хар шувуу чинь томорч өдрөөс өдөрт өд жигүүр нь нэвсийж савсайн харагдах болжээ. Ер нь муурын зулзага, нөгөө хар шувуу хоёр нэгэнтэйгээ уралдан өсч байсныг хэн ч анзаараагүй юм. Нэг өдөр муур байшингийн дээвэр дээр “зугаалж” яваад чердакны цонхоор ороход нөгөө хар шувуу цонхны тушаа газар очиж оцойн суугаад хүүг-хүүг гэж дуугаран тонголзоход хошуу нь төө хэртэй урт болж сунажээ. Энэ жигтэй явдлыг харсан Доржсүрэн дэмий л гайхаж цөхөрчээ.  Муур чердакнаас булан руу “мий-мий” дуугаран шургаж яах аргаа олж ядан байлаа. Хар шувуу ч түүнийг хаашаа ч гарах аргагүй болсныг мэдээд хүзүүгээ сунгаад шувуу хэзээ ч тийм байдал төрх гаргаж чадахааргүйгээр яг л хүн шиг түрүүлгээ харан хэвтжээ. Гэхдээ хүзүүнийхээ урд хэсгийг хамгаалж байгаа бололтой цонхны тавцанд нааж байв. Доржсүрэн ажилгүй нэгэн тул бүүр нэг цаг өнгөрөөх юмтай болсондоо урамшин байшингийн гадна талын сандлыг өргөж нөгөө нэгнээ отсон хоёрыг сайтар ажиглаж болох газар тавив. Тэгээд л тэр бүхнийг тагнуулын алба шиг “анхаарч” хяналтандаа авч эхлэх нь тэр. Нөгөө хар шувуу нэг удаа байшингийн дээврийн хөндий рүү толгойгоо цухуйлган “гуаг-гуаг” гэх шиг болов. Тэр “Гараад ир, гараад ир” гэсэн айлган сүрдүүлсэн үг шиг сонсогдсон ба муур ч нөгөө талынхаа чердакны ханыг маажиж муу дуу гарган орилж байв. Муур тас хар зүстэй, сүүлний үзүүр дээр цагаан, шар хоёр толботой билээ.  Түүнийг “алт, мөнгөн бугуйвчит” гэж Доржсүрэнгийн хүүхдүүд үлгэр домгийн гүнж аятай өргөмжилнө. Ажил албагүй ч гэсэн нэг нэгнээ сахисан амьтдыг сонирхох сонирхол нь төдхөн буурсан Доржсүрэн гэртээ орж “Яаж хэдэн төгрөг олъё доо. Халтуурны юм олдохгүй нь дээ. Ядаж байхад энэ муу авгай гэж нэг юм үглээд санаа сэтгэл бүүр үймрүүлчих юм. Эсвэл боож үхдэг юм бил үү?” гэх зэргээр элдвийн юм бодож шаналж байтал гэнэт дунд хүү нь сандарч тэвдэн орж ирээд “Нөгөө хар шувуу чинь манай муурны алтан бугуйвчийг тас татаад зуугаад явчихлаа” гэх нь тэр.  Үнэхээр бодитой алтан бугуйвчийг аваад явчихсан юм шиг ээрч адгаад байхаар нь Доржсүрэн гарч харвал муурных нь сүүлэн дэх шар цагариг толбо үнэхээр алга болчихсон байв. Өдөр болгон мэдэгдэхүйц өсч томроод байгаа нөгөө хар шувуу ч харагдахгүй юм гэнэ. Шөнө орой болохоор Доржсүрэн муураа гэр рүүгээ оруулах гэж чердак руугаа гарахад гар дээрээс нь хэрчим мах идэж, зөөлөн сахалтай хошуугаараа гижиг хүргэдэг байсан нөгөө муур час улаан нүдтэй тас хар араатан болчихсон аятай байв. Хүрхрэх шиг чимээ гарахад тэр муужгай асар том биетэй бар шиг харагджээ. Час улаан нүдтэй, тас хар зүстэй араатан хүний тархинд ямар цочрол өгөх нь ойлгомжтой. Доржсүрэн хашгиран гүйж, байшингийн дээвэр дээрээсээ буугаад пийшингийнхээ тагийг авч гал руу яваад орчих нь тэр. Хагас хуйхлагдсан Доржсүрэнг галаас салгаж авсны дараа нэгэн мэргэн хүнд энэ хэрэг явдлын талаар ярьж үзүүлжээ. Үнэн хэлсэн үү, сүсэглэгч хүмүүсийн ярианд тааруулсан үг хэлсэн үү муур бол урьд төрөлдөө үзэсгэлэн төгөлдөр бүсгүй байж. Харин хар шувуу сайхан сэтгэлт бизнесмэн залуу байсан юм байх. Бүсгүйгээ залуу алт мөнгө, үнэт эрдэнэс дотор умбуулж байсан ба наснаасаа өмнө эдэлж хэрэглэшгүй эрдэнэсийн зүйлийг хэрэглэсний цөв тусч залуу хосууд гэр оронтойгоо хайлж нүүрс болсон аж. Ингээд эхнэр, нөхөр хоёулаа тас хар зүстэй муур болон шувуу болсон гэж мэргэн хүн айлджээ.  Харин Доржсүрэн “Муур ёрын амьтан” гэдэг үгтэй санал нийлж дараа нь хэзээ ч муур тэжээгээгүй билээ.   

​Сүнс нь хоргодсон алуурчны хутга хоёр хүний аминд хүрэв

Сүнс нь хоргодсон алуурчны хутга хоёр хүний аминд хүрэв   Сосорбарам хэмээх 30 гаруй насны эр эхнэрийн хамт нийслэл хотод ирсэн байна. Тэд буцахынхаа урд өдөр төв зах орохоор Баруун дөрвөн замын автобусны буудал руу алхаж явсан аж. Буудал арай ороогүй явтал гоёмсог “чинжаал” хутга хэвтэж байжээ. Сосорбарамыг бөхийгөөд авах гэтэл “Ир нь өөдөөс харж байна, авч болохгүй” хэмээн эхнэр нь болгоомжилжээ. Тэгээд нөхрөө чирэх шахуу буудал руу очсон аж.  Харин Сосорбарам нөгөө хутгыг авмаар хорхой нь хүрээд болохгүй байсан учир эхнэрээ “Наанаа зогсч бай. Би ширхэгийн тамхи аваадахъя” гэж ойролцоо байсан ТҮЦ рүү явах нэрээр нөгөө хутгыг очиж аван сэм түрийлээд эргээд ирсэн байна. Эхнэр, нөхөр хоёр захаас ирээд ачаа бараагаа янзалж суутал эхнэр нь нөхөртөө авсан гутлыг өмсөөд үз гэж өгтөл Сосорбарам түрийндээ байсан хутгаа мартан гутлаа тайлчихаж. Нөхрийнхөө хутгыг харсан эхнэр нь,  - Чи нөгөө хутгыг авчихсан юм уу?  - Үгүй. Сая зах дээрээс авсан юм. Чи мэдээгүй юм уу? гэж булзааруулаад л өнгөрч л дээ. Дорнод руу буцаж очсон Сосорбарам шөнө алгасахгүй шахам хүн алж байна, хүнд алуулж байна гэж хар даран зүүдлээд болохоо больжээ. Нэг өдөр эхнэрээ ажилтай хойгуур гэртээ дотныхоо андтай ганц шил юм хувааж уугаад яасныг бүү мэд нэг л мэдэхэд андынхаа зузаан гуянд нь чинжаалаараа дүрчихсэн инээж зогссон байна. Тэрбээр Баяраатайгаа багын анд учир бие биенийгээ бодоод хав даран өнгөрч. Түүнийг явахад нь Сосорбарам өөрт тохиолдсон буюу хутга олсон түүхээ ярьж, сүүлийн үед дандаа алаан хядаан зүүдлэх болсноо ярьж өгсөн байна. Баяраагийн аав нь орон нутагтаа нэр хүндтэй лам байсан болохоор хүү нь найздаа тохиолдсон зүйлийг нэгбүрчлэн аавдаа ярьж өгчээ. Хүний хөл татарсан үеэр төлөг буулгаж байсан эцэг нь хэдэнтээ толгой сэгсрээд хүүдээ,  - Миний хүү одоохон найзынх руугаа яв. Сүнс нь хоргодсон алуурчны хутга олж. Бушуухан хая гэж хэл. Шөнө хугасалж тэднийд холоос хүмүүс ирэх нь. Ноцтой юм болж мэдэх нь гээд хүүгээ явуулсан байна. Баяраа аавынхаа хэлснийг очиж хэлж, хутгыг нь хашааных нь гадаа нуулгасан аж. Сосорбарам хутгаа хаяхдаа нэлээд дургүй байсан гэнэ. Явсан хойно хутгаа эргүүлээд авчихаж магадгүй гэж болгоомжилсон Баяраа хутгыг нь өөр газар нуугаад харьсан байна. Маргааш өглөө нь Сосорбарамынд ирвэл тэдний гуя баз нь ирчихсэн байжээ. Сосорбарам, Баяраа хоёр бие биенээсээ юм нууж чаддагүй болохоор хутгыг нь нууснаа Баяраа хэлчихэж. Нэгэнт гай чирэх эд болохыг мэдсэн болохоор Сосорбарам нөгөө хутгаа зарчихсан байна. Зарах зарахдаа өөрийн сайн таних хүнд зарж. Хутга авсан хүнийг Чулуунбаатар гэдэг байв.  Ямагт бусдад тус болж явдаг мөрөөрөө нэгэн байсан болохоор нэр хүнд сайн. Долоо хоногийн дараа Чулуунбаатар хүн алчихсан гэх яриа Сосорбарамын сонорт хүрч, учрыг лавлаж үзсэн байна.  Чулуунбаатарыг хүн алах хүн огт биш гэдгийг хүмүүс ам уралдан ярьцгааж байжээ. Чулуунбаатар хааяа нэг сархад хүртэх төдий, тэглээ гээд агсам согтууг мэдэхгүй нэгэн байв. Гэтэл найзтайгаа архи ууж байгаад гэнэт л “Чи муу яах гээд байна” гээд л дэргэдэх хүнийг зүрх рүү нь хутгалан алжээ. Хамт архи ууж байсан нэг эр айснаасаа ум хумгүй зугтсан бөгөөд шууд л цагдаад очиж мэдэгдэн Чулуунбаатарыг баривчлуулсан байв. Түүнийг барьсан цагдаа хүртэл түүнийг хүн алсан гэхэд итгэж өгөхгүй байсан байна. Чулуунбаатар хүн алсан хутгаа хаана хаяснаа мэдэхгүй байсан гэнэ. Тийм л нүгэлтэй сүнс хоргодсон алуурчны хутга байж. Энэ явдлаас хойш хагас сар хэртэй болоод Сосорбарам нөгөө хутгыг хорь гаран насны хүү барьчихсан явахыг харжээ. Тэр зах дээр малын мах шулдаг хүү байсан аж. Аав, ээжийг нь сайн таньдаг болохоор хүүд “Хутгаа хая!” гэж хэлэх санаатай дуудуулсан боловч ажилтай байна гээд ирээгүй болохоор Сосорбарам арга буюу буцжээ. Би л энэ гайг авчирсан. Тийм болохоор маргааш өглөө эртхэн аав, ээжид нь очиж хэлье гэж бодсон ба өглөө эрт явж очвол тэднийд хоёр жаахан хүүхэд байв. Аав, ээжийг нь хаачсаныг асуухад балчирхан амьтад юм болохоор шууд л цагдаагийн газар байцаагдаж байгаа гэж. Ямар нэг юм болсноос зайлахгүй гэж баттай итгэсэн Сосорбарам сэргийлэх дээр явж очоод юу болсныг олж мэдсэн байна. Ажлаасаа буух гэж байсан махны хүү хамт ажилладаг нэг залууг араас нь зүрх рүү хутгалан алчихсан байж. Сосорбарам амьтан хүний эвийг олж байгаад хутга сэрийлэхэд хураагдсаныг мэджээ. Ингээд л дахиж бас хүний аминд гарцаагүй хүрнэ. Зогсоох ганцхан арга бол Баяраагий аав гэж ухаарсан агаад тэднийхийг зорьж очиж бүхнийг өчжээ. Баяраагийн аав номын далд ид шидийг үзүүлэн алуурчин эрийн сүнсийг хумхийн тоос болгон хөөж арилгаснаар хүн амины хэрэг нам жим болсон байна. Монголчууд маш нарийн ёс заншилтай улс. Болж өгвөл өөдөөс ир нь харсан хутгыг авч болдоггүй ажээ. Харин ир нь дээш харсан хутгыг авахдаа ариутгаж байж өөрийн болгодог юм байна. Хүний атгаг шунал, муу ёрын тачаал юунд хүргэдгийг энэхүү бодит явдал харуулах бөлгөө.   

Хуудаснууд

Subscribe to Далд ертөнц