logo

logo.jpg

Advertisement

Далд ертөнц

​Аборт хийсэн хүүхдийн сүнс хайчдаг вэ

Аборт хийсэн хүүхдийн сүнс хайчдаг вэ Би саяханыг хүртэл хүний сүнс хэзээ биенд нь ирдэг юм бол доо гэж гайхдаг байлаа. Харин хүүхэд эхийн хэвлийд олдох тэр үед сүнс нь ирж суудаг юм байна. Нээрээ ч тэгж байж л хүүхэд амь орох нь зүйн хэрэг. Арваад жилийн өмнө хорь гаруйхан насандаа хэвлийдээ анх хүүхэд олоод тэрнийгээ устгасан билээ би, тэр бяцхан үрийг олдох үед зөн совингоороо мэдэрч байсансан. Сайн эцэг эхийн буянаар дутах гачих, элдэв сэтгэлийн зовлонг үзээгүй өссөн би дотроо хүн хүссэнээрээ амьдарч болно, хүмүүс яагаад ингээд өөрсдөдөө зовлон хураагаад байдаг юм бол гэж гэж боддог байж билээ. Харин өөрийн үрээ устгачихаад л зовлонг хүн яаж өөртөө тарьдагийг ухаарсан даа. Түүнээс хойш өөрийн хийсэн гэмээ нууж, олон жил дотроо дарж явлаа. Харин саяхан санамсаргүй нэг бөөгийн буултад суугаад нэгэн бариач эмээ орж ирэхэд нь биеэ үзүүлж, бариуллаа. Тэр эмээ миний нурууг барьж байснаа сав чинь яагаа вэ гэж асуулаа. Би түшээ хүүгээс нь санаа зовоод "Эмээ та миний бодож байгааг л асууж байх шиг байна даа" гэсэнд "Энэ хүүхэд хэлэхгүйм байхдаа" гэж байна. Би "Эмээ арваад жилийн өмнө нэг хүүхэд устгасан. Тэгээд сүнс нь дэгддэггүй гэж саяхан уншсан юм аа, одоо хүртэл дэгдсэн юм болов уу, яасын бол" гэсэнд "Эмээ нь ийм үйл хийдэггүй ээ, өвөө нар нь хийдэг юм. Дараа хэдийд ирж чадах вэ" гэж асуулаа. Би тэндээс гараад итгэж чадахгүй, ийм олон жил болж байхад, хөөрхий дэгдээгүй, яаж надад гомдож байгаа бол гэж бодохоос зүрх өвдөж байлаа. Болзсон ёсоор дахин очлоо. Өвөө "Нэг биш хоёр л хүүхдийн сүнс байх шиг байхын" гэж байна. Ээ бурхан минь, нэгийг нь ч би өөрөө устгуулсан, тэр нь ихэр байсан юм болов уу гэхээс өөр бодоод бодоод тоймтой бодол орж ирсэнгүй. Харин дараа нь бодоход нөгөө "Жирэмслэлтээс хамгаалах 72 цагийн эм Прегнон- Эм бэлгийн эсийг гадагшлах, үр тогтох, үр тогтсон эм бэлгийн эсийг умайн хананд бэхлэгдэх үйл явцыг саатуулдаг (http://www.mariestopes.mn)" уусан шүү дээ. Нөгөө шинжлэх ухаанд суурилсан эмнэлэг нь хүртэл хэвлийд олдсон хүүхдийг 3 хоногийн дотор устгадаг эм бэлдмэл зарж байдаг байх нь. Үнэнээр нь хэвлийд олдсон "хүүхдийг зулбуулдаг эм" гэж нэрлэвэл таарна. Хүн төрөлхтөн бид хаашаа л явж байна даа... Тэр бяцхан хоёр сүнсийг дэгдээх үйлийг өндөр дээд буурлууд маань сайхан бүтээж өгсөн. Баярласанаа хэлэхэд баярлах зүйл байхгүй гэж эрсхэн хэлээд л мордсон доо. Та нарын зарим нь бөө нар мөнгөний төлөө л тэгж мунхруулж байгаа гэж бодож магадгүй. Харин би өндөр дээд буурлуудад битгий хэл, энэ хүний орчлонд амьдарч буй, өөрийн биедээ өвгөдөө залсан балчир улаачид нь ч өргөл барьц өгөөгүй билээ. Хий биетэй, хийсгэлэн дүртэй тэр олон зуун жилийн настай сүнснүүдэд бидний хэрэглэдэг мөнгө, төгрөг хэрэгтэй гэж үү, бодоод нэг үзээрэй. Шунал, тачаал хар муу атгаг санааг давж, чадсан учраас л тэд тэнгэрт дэгдэж, эргээд одоо олноороо бууж, үр хүүхэд биднийгээ ухааруулж, засаж залруулж байгаа бус уу. Би өөрийн амьдарлын элдэв асуудал, тэр тусмаа өөрөөсөө ч нууж явсан сэтгэлийн гэмээ бусдад дэлгээд байдаг хүн биш. Гэхдээ энэ зүйлийг хүмүүс, эмэгтэйчүүд маань ойлгоосой, ухаараасай, үр хүүхдэдээ учир утгыг нь ойлгуулж, багаас нь сургаасай, үүний тулд өөрсдөө хичээж, уншиж, судалж, тунгаагаасай гэж бичиж байгаа юм. Эмэгтэй хүний зовлонг эмэгтэйчүүд бид л мэдэхээс эрчүүд тэр бүр ухаардаг гэж үү. Санаатай болон санамсаргүй хэчнээн хүүхэд устгасан, зулбасан, эрүүл мэндийн шалтгаанаар авхуулахаас өөр аргагүй болдог гээд л яривал барагдахгүй их. Мунхагаасаа болж хоёрын хоёр бяцхан үрийнхээ сүнсийг энэ олон жил хажуудаа байгааг ч мэдрэхгүй л явсан байна шүү дээ. Харин одоо хүний орчлонд хүн болохоор ирээд ямар нэгэн шалтгаанаар хүн болж чадаагүй тэр бяцхан хүүхдүүдийн сүнс хаачдаг вэ. Тэд нялх балчир болохоор ээж нь төрүүлэхгүй гээд биеийг нь устгасаныг ойлгохгүй, дэгдэлгүй ээждээ төрнө гээд л ээжийгээ дагаад явдаг байх нь. Он жил өнгөрөх тусам тэр сүнс гомдож, догширч эргээд ээждээ муугаар нөлөөлдөг болов уу гэж би бодож байна. Хүүхэд тогтдоггүй айл гэж сонсогдож л байдаг. Эхний бүтээгүй хүүхдийн сүнс нь дараагийн төрөх хүүхдүүдийг оролдоод байдым биш үү. Бид хүн өнгөрөхөд араас нь яаж буян хийж, зул өргөж, хойдыг нь уншуулдаг билээ. Гэтэл нялх балчир үрээ устгачихаад өршөөл ирж, буян хийсэн нь хэд бол... Ингээд бодохоор эргэн тойронд минь хүн болж чадаагүй олон мянган бяцхан сүнснүүд яахаа мэдэхгүй тэнээд байж байгаам биш үү, та минь ээ.  

Бермудын гурвалжингийн дор, далайн гүнд аварга том хот байна ​

 Бермудын гурвалжингийн дор, далайн гүнд аварга том хот байна Канадын эрдэмтэд усан доорхи хайгуулынхаа явцад гүний хайгуулын роботын тусламжтайгаар Кубын эргээс холгүй, далайн ёроолд, өнөөх алдарт Бермудын гурвалжингийн дор аварга том хот байгааг, олж илрүүлсэн байна. 180  орчим метрийн  гүнд байгаа эртний аварга хотыг лавтай 10 мянган жилийн өмнөх хот гэж таамаглаж байна. Живсэн энэ том хотын төвд сфинксийн хэд хэдэн баримал, дөрвөн ч том пирамид –цац суварга байгаагийн нэг нь шилэн хийцтэй юм байна. Өөр бас юуг илэрхийлсэн нь мэдэгдэхгүй хэд хэдэн баримал, байгууламж бий гэнэ. Сэтгүүлч Луис Фернандесийн тэмдэглэснээр бол энэ хотыг хэдэн арван жилийн өмнө илрүүлсэн ч 1962 оны Кубын хямралаас болоод судалгааны ажлыг хойшлуулжээ. Энэ орчимд байж байгаад асар хүчтэй газар хөдлөл ч юм уу, далайн түвшний ус дээшлэх зэрэг гамшгийн улмаас  живж үгүй болсон энэ аварга том хот нь Атлантидын домогтой холбоотой байх гэж судлаачид үзэж байна. “Живсэн Атлантидын гэрч болсон энэ хот бол магадгүй хүн төрөлхтний түүхийг үндсээр нь өөрчилж мэдэх юм” гэж судлаачдын нэг нь хэлсэн байна.

Авто замын камер шалгагч залуу сүнс харсаар галзуурах дөхөж, ажлаасаа сайн дураараа гарчээ

Авто замын камер шалгагч залуу сүнс харсаар галзуурах дөхөж, ажлаасаа сайн дураараа гарчээ Хотын Замын хөдөлгөөний  удирдлагын төв гэх шинэхэн алба байгуулагдаад жил гаруй болж байгаа билээ. Нийслэл хотын хүн машин нь дийлдэхээ больсноор, замын цагдаа гудамжинд зохицуулдаг хөг нь өнгөрсөн. Уг нь дэлхий нийтэд гудамжинд цагдаа зохицуулдаг үе аль хэдийнэ баларсан. Аль 90-ээд оны эхээр л Европын улсуудад замын хяналтын камерыг суурилуулж, зөрчил гаргасан талаар гар утсанд нь болон гэрийнх нь хаягаар ирдэг болсон байлаа. Харин энэ хөгжил дөнгөж л өнгөрсөн жилээс Улаанбаатарт биеллээ олов. Гэтэл санаанд оромгүй зүйл гарч, замын хөдөлгөөнд оролцож буй бүх жолооч нар дүрэм зөрчдөг болох нь баримтаар баталгаажсан юм. Камерын тусламжтайгаар замын хөдөлгөөнийг хянаснаар өнөөдөр Улаанбаатарын эх захгүй байдал арай л хумигдаж эхэлсэн сайн талтай. Одоогийн байдлаар нийслэл хотод авто замын 50 гаруй уулзварт хөдөлгөөн зохицуулах гэрлэн дохиог хяналтын камерын хамт суурилуулсан байна. Мөн хөдөлгөөнт телекамерийг авто замын 26 уулзварт, замын хөдөлгөөний бөглөрөл саатал, авто машины хурд, тээврийн хэрэгслийн ачааллын мэдээ, хөдөлгөөний эрчмийг тоо баримтын хамтаар удирдлагын төвд дамжуулах үүрэг бүхий хөдөлгөөн мэдрэгчүүдийг 52 цэгт, замын хөдөлгөөний зөрчил гаргасан болон эрэн сурвалжилж байгаа автомашиныг илрүүлэх төхөөрөмжүүдийг 11 газарт, авто замын бөглөрөл болон бусад шаардлагатай мэдээ мэдээллийг тээврийн хэрэгслийн жолооч болон зорчигчдод хүргэх үүрэг бүхий мэдээллийн самбар хот руу орох 2 гол замын хажууд суурилуулан ашиглаж байгаа аж. Ийм олон "нүд"-тэй болсон болохоор Улаанбаатарын аль ч  замд аваар осол хийгээд зугтах, бултах байдал эрс буурсан байна. Мөн энэ камеруудын тусламжтайгаар замын хөдөлгөөн төдийгүй замын хажуугаар болж буй үйл явдлууд ч тодоос тод бичигддэг учир гэмт хэргийн илрүүлэлт ч харьцангуй нэмэгдсэн гэдэг. Түүнээс гадна аймшигтай зүйл ч тохиолдох болжээ. Замын хөдөлгөөнийг хянах самбарын техникийн ажилтнуудыг замын осол аваар, зам хөндлөн гарч яваа хүмүүсийг дайрч мөргөж байгаа бичлэгээс илүүтэй Улаанбаатар хотын сүнс, чөтгөрүүд айлгадаг гэнэ. Эгэл жирийн хүмүүс бидний нүдээр харахад зам тээврийн осол тухайн жолоочийн анхаарал болгоомжгүй, эсвэл замын нөхцөл байдал муугаас болсон мэт харагддаг. Гэтэл зарим замын тодорхой хэсэгт "ойлгомжгүй" ослууд ихээр гардаг байна. Тухайн хэсэгт олон удаагийн давтамжаар осол аваар гарч, гэмтэж бэртэх, амь эрсдэх тохиолдол цөөнгүй гардаг. Иймэрхүү "хараал хүрсэн зам" дэлхийн олон улс оронд байдаг. Тухайлбал Германы Майн дахь Франкфурт, Мангейм хоёрын хоорондох замын хэсэг газарт сүүлийн зургаан жилийн дотор 73 осол гарч, 200 гаруй хүн амь үрэгдсэн байна. Хамгийн хачирхалтай нь энэ хэсэг газар ямар ч саад тотгоргүй, шулуун дардан зам аж. Харин манай улсад тэр дундаа нийслэл Улаанбаатар хогод ийм "чопорийн" зам 20 гаруй байгааг ЗЦГ-аас "Хар цэг"-ээр тэмдэглээд багагүй хугацаа өнгөрчээ. Улсын хэмжээнд өнгөрсөн жил 369 хүн зам тээврийн ослоор нас барж, 1078 хүн гэмтэж бэртсэн гэсэн судалгаа байдаг бөгөөд үүний нэлээдгүй хэсгийг "Хар цэг"-үүдэд гарсан осол аваар эзэлдэг нь сонин. Үүний эсрэг ЗЦГ-аас замын тэмдэг тэмдэглэгээг нэмэх, анхааруулах самбар тавих гэх мэт ажлуудыг хийдэг ч тодорхой үр дүн ажиглагддаггүй, дахин зам тээврийн осол гарсаар байдаг. Харин үүнийг Замын хөдөлгөөний удирдлагын төвийн камер хянагчаар ажиллаж байсан нэгэн залуу арай өөрөөр тайлбарлаж байгаа юм. Улаанбаатар хот үнэхээр шөнөдөө сүнснүүдийн хот гэмээр байдаг гэнэ. Түүний баталж байгаагаар, сүнс сүүдэртэй холбоотой аваар их гардаг гэнэ. Тэрээр ажилд ороод удаагүй байхдаа анх Гэсэр сүмийн урдуур зам хөндлөн гарч байгаа нүүгэлтсэн саарал дүрсийг камернаасаа харжээ. Өнөөх саарал дүрсийг томруулж хартал үнэхээр л зам хөндлөн гарсан дүрс байсан бөгөөд гайхалтай нь ямар нэгэн мод юм уу гэрлийн шонгийн сүүдэр огт биш байжээ. Маргааш нь ажлынхандаа энэ тухай үзүүлтэл тэд ч бас гайхаад өнгөрөв. Гэтэл сар гаруйн дараа ажил дээр нь бас л нэгэн яриа хөвөрсөн нь нэг камер хянагч Дарь-Эхийн уулзвар дээр хүүхдийн сүнс харсан явдал байлаа. Дөнгөж хөлд орж буй мэт хүүхэд замын голд хааяа нэг босч, эсвэл мөлхөж явсаар зам  хөндлөн   гарсан   байна. Хамгийн аймаар нь шөнөөр явж байгаа машинууд өнөө хүүхдийг нэвт дайраад гарах боловч үргэлжлүүлэн мөлхөж байсан учраас тэд сүнс гэдгийг арга буюу хүлээн зөвшөөрчээ. Үүнээс хойш камерын хянагч нар шөнийн бичлэгийг үзэх сонирхолтой болсон бөгөөд ингэснээр долоо хоногийн бичлэгийг шүүрдэж үзээд таван сүнсийг "баривчилжээ". Модны 2 руу ордог хяналтын камерт бичигдсэнээр нэгэн нэвсийсэн хар сүүдэр замын хажуугаар өгсч яваа нь тодхон харагджээ. Томруулж харвал хөл, гар, толгой гэх юмгүй ч ерөнхийдөө хүний дүрстэй тэр хар дүрс өөдөөсөө ирж буй залуу хосын дундуур нэвт гараад явсны дараа төд удалгүй залуу нь хүүхнээ шанаадаж унагажээ. Далдын хар хүч нөлөөлөв үү, муудалцаж явсан нь тохиолдлоор таарав уу. Юутай ч тэр хоёрын дундуур хар сүүдэр нэвт гараад явсны дараа ийм явдал болж байгаа нь сонирхол татаж байгаа юм. Засгийн газрын ордны хойд замд хамгийн олон сүнсний бичлэг үлддэг байна. Зам дагуу нааш цааш холхих нэгэн залуугийн дүрснээс гадна таяг тулсан нэгэн эмгэний дүрс шөнө дөлөөр их тод үлддэг бөгөөд мөн л машинууд нэвт дайраад гарахад тэрээр майжигнаж явсаар замын нөгөө талд гарангуутаа алга болчихдог аж. Мөн Тасганы овоо, 32-ын тойрог, Нарантуул захаас Амгалан руу явдаг зам, Их засаг их сургуулийн өмнөх зам, Улаанхуарангийн уулзвар зэрэг газарт сүнс явж байгаа нь бичлэгт үлдсэн байдаг гэнэ. Нэгэн удаа камерын хянагч залуу сүнс байдгийг нотлох нэгэн бичлэгийг үзжээ. Тэрээр урьд өдөр нь Гурвалжингийн гүүрэн дээр хоёр   машин   өөд  өөдөөсөө мөргөлдсөн бичлэгийг даргынхаа тушаалаар шүүжээ. Харамсалтай нь тэр ослын улмаас хоёр залуу амь насаа алдсан байв. Ингээд аль машин нь эхэлж дүрэм зөрчин,   урсгал  сөрж  орсон талаар нариивчлан үзэж байгаад санаанд оромгүй зүйл харсан байна. Машин мөргөлдөж, хамарнаас нь уур утаа савсч байхтай зэрэгцэн хоёр суудлын чигтээ хүн дүрстэй уур манан аятай зүйл дээшээ хөөрөөд гараад явчихжээ. Харин тэрхүү хоёр цагаан манантсан сүүдэр ослын газарт цагдаагийнхан ирж хэмжилт хийж, түргэн тусламжийнхан өөрсдийг нь эмнэлэг рүү аваачихаар зөөвөрлөж байхад хажууд нь хараад зогсч байхыг өөрийн нүдээр харсан залуу золтой галзуурчихаагүй аж. Ослын улмаас цус нөжтэй бичлэгүүд хангалттай харж, сэтгэц нь айдастай байсан хяналтын ажилтан залуу сүүлдээ сүнс харсаар байгаад галзуурахын даваан дээр ажлаасаа сайн дураараа өргөдлөө өгөөд гарчээ. Ер нь тус төвийн камер хянадаг залуус нэг их удалгүй ажлаасаа гардаг нь сүнс сүүдрүүд их хардагтай холбоотой байхыг үгүйсгэх аргагүй юм. Нэгэнт Улаанбаатараар дүүрэн хий үзэгдэл, сүнснүүд хэрэн тэнүүчилдэг болох нь баримт нотолгоотой болсон учир ЗЦГ-аас "Хар цэг"-үүдэд очиж ном уншин газар лусыг нь тахисан байна. "Жанчивдэчинлин" хийдийн хамба лам Ж.Ширнэндэнцэлийн хэлснээр "Хар цэгийг харахад жалга дов дагасан, догшин уул усыг хөндсөн яг л хий үзэгдэл, чөтгөр шуламтай гэсэн сэдлийг төрүүлж байна. Ийм газруудад хангай дэлхий газар лус нь догширсон, элдэв гүйдэл, тийрэн, албин, чөтгөр шүглэсэн байдаг. Түүнийг Лүүжин хэмээх номын увидасаар өөрийн биед дуудан авчирч номхруулж байгаа юм. Лүүжин муу муухай бүхнийг сайн замд нь оруулдаг бөгөөд энэ номоор номхорсон бол эргэж хорлол үзүүлдэггүй" хэмээжээ. Тэд хамгийн сүүлд мөнөөх "Хар цэг"-үүдийн нэг Налайхын Хонхорт номоо уншсан бөгөөд энэхүү номын үр дүнг жилийн дараа судалгаа явуулснаар дүгнэх боломжтой юм байна. Одоо цаг сонин   Авто замын камер шалгагч залуу сүнс харсаар галзуурах дөхөж, ажлаасаа сайн дураараа гарчээ Хотын Замын хөдөлгөөний  удирдлагын төв гэх шинэхэн алба байгуулагдаад жил гаруй болж байгаа билээ. Нийслэл хотын хүн машин нь дийлдэхээ больсноор, замын цагдаа гудамжинд зохицуулдаг хөг нь өнгөрсөн. Уг нь дэлхий нийтэд гудамжинд цагдаа зохицуулдаг үе аль хэдийнэ баларсан. Аль 90-ээд оны эхээр л Европын улсуудад замын хяналтын камерыг суурилуулж, зөрчил гаргасан талаар гар утсанд нь болон гэрийнх нь хаягаар ирдэг болсон байлаа. Харин энэ хөгжил дөнгөж л өнгөрсөн жилээс Улаанбаатарт биеллээ олов. Гэтэл санаанд оромгүй зүйл гарч, замын хөдөлгөөнд оролцож буй бүх жолооч нар дүрэм зөрчдөг болох нь баримтаар баталгаажсан юм. Камерын тусламжтайгаар замын хөдөлгөөнийг хянаснаар өнөөдөр Улаанбаатарын эх захгүй байдал арай л хумигдаж эхэлсэн сайн талтай. Одоогийн байдлаар нийслэл хотод авто замын 50 гаруй уулзварт хөдөлгөөн зохицуулах гэрлэн дохиог хяналтын камерын хамт суурилуулсан байна. Мөн хөдөлгөөнт телекамерийг авто замын 26 уулзварт, замын хөдөлгөөний бөглөрөл саатал, авто машины хурд, тээврийн хэрэгслийн ачааллын мэдээ, хөдөлгөөний эрчмийг тоо баримтын хамтаар удирдлагын төвд дамжуулах үүрэг бүхий хөдөлгөөн мэдрэгчүүдийг 52 цэгт, замын хөдөлгөөний зөрчил гаргасан болон эрэн сурвалжилж байгаа автомашиныг илрүүлэх төхөөрөмжүүдийг 11 газарт, авто замын бөглөрөл болон бусад шаардлагатай мэдээ мэдээллийг тээврийн хэрэгслийн жолооч болон зорчигчдод хүргэх үүрэг бүхий мэдээллийн самбар хот руу орох 2 гол замын хажууд суурилуулан ашиглаж байгаа аж. Ийм олон "нүд"-тэй болсон болохоор Улаанбаатарын аль ч  замд аваар осол хийгээд зугтах, бултах байдал эрс буурсан байна. Мөн энэ камеруудын тусламжтайгаар замын хөдөлгөөн төдийгүй замын хажуугаар болж буй үйл явдлууд ч тодоос тод бичигддэг учир гэмт хэргийн илрүүлэлт ч харьцангуй нэмэгдсэн гэдэг. Түүнээс гадна аймшигтай зүйл ч тохиолдох болжээ. Замын хөдөлгөөнийг хянах самбарын техникийн ажилтнуудыг замын осол аваар, зам хөндлөн гарч яваа хүмүүсийг дайрч мөргөж байгаа бичлэгээс илүүтэй Улаанбаатар хотын сүнс, чөтгөрүүд айлгадаг гэнэ. Эгэл жирийн хүмүүс бидний нүдээр харахад зам тээврийн осол тухайн жолоочийн анхаарал болгоомжгүй, эсвэл замын нөхцөл байдал муугаас болсон мэт харагддаг. Гэтэл зарим замын тодорхой хэсэгт "ойлгомжгүй" ослууд ихээр гардаг байна. Тухайн хэсэгт олон удаагийн давтамжаар осол аваар гарч, гэмтэж бэртэх, амь эрсдэх тохиолдол цөөнгүй гардаг. Иймэрхүү "хараал хүрсэн зам" дэлхийн олон улс оронд байдаг. Тухайлбал Германы Майн дахь Франкфурт, Мангейм хоёрын хоорондох замын хэсэг газарт сүүлийн зургаан жилийн дотор 73 осол гарч, 200 гаруй хүн амь үрэгдсэн байна. Хамгийн хачирхалтай нь энэ хэсэг газар ямар ч саад тотгоргүй, шулуун дардан зам аж. Харин манай улсад тэр дундаа нийслэл Улаанбаатар хогод ийм "чопорийн" зам 20 гаруй байгааг ЗЦГ-аас "Хар цэг"-ээр тэмдэглээд багагүй хугацаа өнгөрчээ. Улсын хэмжээнд өнгөрсөн жил 369 хүн зам тээврийн ослоор нас барж, 1078 хүн гэмтэж бэртсэн гэсэн судалгаа байдаг бөгөөд үүний нэлээдгүй хэсгийг "Хар цэг"-үүдэд гарсан осол аваар эзэлдэг нь сонин. Үүний эсрэг ЗЦГ-аас замын тэмдэг тэмдэглэгээг нэмэх, анхааруулах самбар тавих гэх мэт ажлуудыг хийдэг ч тодорхой үр дүн ажиглагддаггүй, дахин зам тээврийн осол гарсаар байдаг. Харин үүнийг Замын хөдөлгөөний удирдлагын төвийн камер хянагчаар ажиллаж байсан нэгэн залуу арай өөрөөр тайлбарлаж байгаа юм. Улаанбаатар хот үнэхээр шөнөдөө сүнснүүдийн хот гэмээр байдаг гэнэ. Түүний баталж байгаагаар, сүнс сүүдэртэй холбоотой аваар их гардаг гэнэ. Тэрээр ажилд ороод удаагүй байхдаа анх Гэсэр сүмийн урдуур зам хөндлөн гарч байгаа нүүгэлтсэн саарал дүрсийг камернаасаа харжээ. Өнөөх саарал дүрсийг томруулж хартал үнэхээр л зам хөндлөн гарсан дүрс байсан бөгөөд гайхалтай нь ямар нэгэн мод юм уу гэрлийн шонгийн сүүдэр огт биш байжээ. Маргааш нь ажлынхандаа энэ тухай үзүүлтэл тэд ч бас гайхаад өнгөрөв. Гэтэл сар гаруйн дараа ажил дээр нь бас л нэгэн яриа хөвөрсөн нь нэг камер хянагч Дарь-Эхийн уулзвар дээр хүүхдийн сүнс харсан явдал байлаа. Дөнгөж хөлд орж буй мэт хүүхэд замын голд хааяа нэг босч, эсвэл мөлхөж явсаар зам  хөндлөн   гарсан   байна. Хамгийн аймаар нь шөнөөр явж байгаа машинууд өнөө хүүхдийг нэвт дайраад гарах боловч үргэлжлүүлэн мөлхөж байсан учраас тэд сүнс гэдгийг арга буюу хүлээн зөвшөөрчээ. Үүнээс хойш камерын хянагч нар шөнийн бичлэгийг үзэх сонирхолтой болсон бөгөөд ингэснээр долоо хоногийн бичлэгийг шүүрдэж үзээд таван сүнсийг "баривчилжээ". Модны 2 руу ордог хяналтын камерт бичигдсэнээр нэгэн нэвсийсэн хар сүүдэр замын хажуугаар өгсч яваа нь тодхон харагджээ. Томруулж харвал хөл, гар, толгой гэх юмгүй ч ерөнхийдөө хүний дүрстэй тэр хар дүрс өөдөөсөө ирж буй залуу хосын дундуур нэвт гараад явсны дараа төд удалгүй залуу нь хүүхнээ шанаадаж унагажээ. Далдын хар хүч нөлөөлөв үү, муудалцаж явсан нь тохиолдлоор таарав уу. Юутай ч тэр хоёрын дундуур хар сүүдэр нэвт гараад явсны дараа ийм явдал болж байгаа нь сонирхол татаж байгаа юм. Засгийн газрын ордны хойд замд хамгийн олон сүнсний бичлэг үлддэг байна. Зам дагуу нааш цааш холхих нэгэн залуугийн дүрснээс гадна таяг тулсан нэгэн эмгэний дүрс шөнө дөлөөр их тод үлддэг бөгөөд мөн л машинууд нэвт дайраад гарахад тэрээр майжигнаж явсаар замын нөгөө талд гарангуутаа алга болчихдог аж. Мөн Тасганы овоо, 32-ын тойрог, Нарантуул захаас Амгалан руу явдаг зам, Их засаг их сургуулийн өмнөх зам, Улаанхуарангийн уулзвар зэрэг газарт сүнс явж байгаа нь бичлэгт үлдсэн байдаг гэнэ. Нэгэн удаа камерын хянагч залуу сүнс байдгийг нотлох нэгэн бичлэгийг үзжээ. Тэрээр урьд өдөр нь Гурвалжингийн гүүрэн дээр хоёр   машин   өөд  өөдөөсөө мөргөлдсөн бичлэгийг даргынхаа тушаалаар шүүжээ. Харамсалтай нь тэр ослын улмаас хоёр залуу амь насаа алдсан байв. Ингээд аль машин нь эхэлж дүрэм зөрчин,   урсгал  сөрж  орсон талаар нариивчлан үзэж байгаад санаанд оромгүй зүйл харсан байна. Машин мөргөлдөж, хамарнаас нь уур утаа савсч байхтай зэрэгцэн хоёр суудлын чигтээ хүн дүрстэй уур манан аятай зүйл дээшээ хөөрөөд гараад явчихжээ. Харин тэрхүү хоёр цагаан манантсан сүүдэр ослын газарт цагдаагийнхан ирж хэмжилт хийж, түргэн тусламжийнхан өөрсдийг нь эмнэлэг рүү аваачихаар зөөвөрлөж байхад хажууд нь хараад зогсч байхыг өөрийн нүдээр харсан залуу золтой галзуурчихаагүй аж. Ослын улмаас цус нөжтэй бичлэгүүд хангалттай харж, сэтгэц нь айдастай байсан хяналтын ажилтан залуу сүүлдээ сүнс харсаар байгаад галзуурахын даваан дээр ажлаасаа сайн дураараа өргөдлөө өгөөд гарчээ. Ер нь тус төвийн камер хянадаг залуус нэг их удалгүй ажлаасаа гардаг нь сүнс сүүдрүүд их хардагтай холбоотой байхыг үгүйсгэх аргагүй юм. Нэгэнт Улаанбаатараар дүүрэн хий үзэгдэл, сүнснүүд хэрэн тэнүүчилдэг болох нь баримт нотолгоотой болсон учир ЗЦГ-аас "Хар цэг"-үүдэд очиж ном уншин газар лусыг нь тахисан байна. "Жанчивдэчинлин" хийдийн хамба лам Ж.Ширнэндэнцэлийн хэлснээр "Хар цэгийг харахад жалга дов дагасан, догшин уул усыг хөндсөн яг л хий үзэгдэл, чөтгөр шуламтай гэсэн сэдлийг төрүүлж байна. Ийм газруудад хангай дэлхий газар лус нь догширсон, элдэв гүйдэл, тийрэн, албин, чөтгөр шүглэсэн байдаг. Түүнийг Лүүжин хэмээх номын увидасаар өөрийн биед дуудан авчирч номхруулж байгаа юм. Лүүжин муу муухай бүхнийг сайн замд нь оруулдаг бөгөөд энэ номоор номхорсон бол эргэж хорлол үзүүлдэггүй" хэмээжээ. Тэд хамгийн сүүлд мөнөөх "Хар цэг"-үүдийн нэг Налайхын Хонхорт номоо уншсан бөгөөд энэхүү номын үр дүнг жилийн дараа судалгаа явуулснаар дүгнэх боломжтой юм байна. Одоо цаг сонин  

Авто замын камер шалгагч залуу сүнс харсаар галзуурах дөхөж, ажлаасаа сайн дураараа гарчээ

Авто замын камер шалгагч залуу сүнс харсаар галзуурах дөхөж, ажлаасаа сайн дураараа гарчээ Хотын Замын хөдөлгөөний  удирдлагын төв гэх шинэхэн алба байгуулагдаад жил гаруй болж байгаа билээ. Нийслэл хотын хүн машин нь дийлдэхээ больсноор, замын цагдаа гудамжинд зохицуулдаг хөг нь өнгөрсөн. Уг нь дэлхий нийтэд гудамжинд цагдаа зохицуулдаг үе аль хэдийнэ баларсан. Аль 90-ээд оны эхээр л Европын улсуудад замын хяналтын камерыг суурилуулж, зөрчил гаргасан талаар гар утсанд нь болон гэрийнх нь хаягаар ирдэг болсон байлаа. Харин энэ хөгжил дөнгөж л өнгөрсөн жилээс Улаанбаатарт биеллээ олов. Гэтэл санаанд оромгүй зүйл гарч, замын хөдөлгөөнд оролцож буй бүх жолооч нар дүрэм зөрчдөг болох нь баримтаар баталгаажсан юм. Камерын тусламжтайгаар замын хөдөлгөөнийг хянаснаар өнөөдөр Улаанбаатарын эх захгүй байдал арай л хумигдаж эхэлсэн сайн талтай. Одоогийн байдлаар нийслэл хотод авто замын 50 гаруй уулзварт хөдөлгөөн зохицуулах гэрлэн дохиог хяналтын камерын хамт суурилуулсан байна. Мөн хөдөлгөөнт телекамерийг авто замын 26 уулзварт, замын хөдөлгөөний бөглөрөл саатал, авто машины хурд, тээврийн хэрэгслийн ачааллын мэдээ, хөдөлгөөний эрчмийг тоо баримтын хамтаар удирдлагын төвд дамжуулах үүрэг бүхий хөдөлгөөн мэдрэгчүүдийг 52 цэгт, замын хөдөлгөөний зөрчил гаргасан болон эрэн сурвалжилж байгаа автомашиныг илрүүлэх төхөөрөмжүүдийг 11 газарт, авто замын бөглөрөл болон бусад шаардлагатай мэдээ мэдээллийг тээврийн хэрэгслийн жолооч болон зорчигчдод хүргэх үүрэг бүхий мэдээллийн самбар хот руу орох 2 гол замын хажууд суурилуулан ашиглаж байгаа аж. Ийм олон "нүд"-тэй болсон болохоор Улаанбаатарын аль ч  замд аваар осол хийгээд зугтах, бултах байдал эрс буурсан байна. Мөн энэ камеруудын тусламжтайгаар замын хөдөлгөөн төдийгүй замын хажуугаар болж буй үйл явдлууд ч тодоос тод бичигддэг учир гэмт хэргийн илрүүлэлт ч харьцангуй нэмэгдсэн гэдэг. Түүнээс гадна аймшигтай зүйл ч тохиолдох болжээ. Замын хөдөлгөөнийг хянах самбарын техникийн ажилтнуудыг замын осол аваар, зам хөндлөн гарч яваа хүмүүсийг дайрч мөргөж байгаа бичлэгээс илүүтэй Улаанбаатар хотын сүнс, чөтгөрүүд айлгадаг гэнэ. Эгэл жирийн хүмүүс бидний нүдээр харахад зам тээврийн осол тухайн жолоочийн анхаарал болгоомжгүй, эсвэл замын нөхцөл байдал муугаас болсон мэт харагддаг. Гэтэл зарим замын тодорхой хэсэгт "ойлгомжгүй" ослууд ихээр гардаг байна. Тухайн хэсэгт олон удаагийн давтамжаар осол аваар гарч, гэмтэж бэртэх, амь эрсдэх тохиолдол цөөнгүй гардаг. Иймэрхүү "хараал хүрсэн зам" дэлхийн олон улс оронд байдаг. Тухайлбал Германы Майн дахь Франкфурт, Мангейм хоёрын хоорондох замын хэсэг газарт сүүлийн зургаан жилийн дотор 73 осол гарч, 200 гаруй хүн амь үрэгдсэн байна. Хамгийн хачирхалтай нь энэ хэсэг газар ямар ч саад тотгоргүй, шулуун дардан зам аж. Харин манай улсад тэр дундаа нийслэл Улаанбаатар хогод ийм "чопорийн" зам 20 гаруй байгааг ЗЦГ-аас "Хар цэг"-ээр тэмдэглээд багагүй хугацаа өнгөрчээ. Улсын хэмжээнд өнгөрсөн жил 369 хүн зам тээврийн ослоор нас барж, 1078 хүн гэмтэж бэртсэн гэсэн судалгаа байдаг бөгөөд үүний нэлээдгүй хэсгийг "Хар цэг"-үүдэд гарсан осол аваар эзэлдэг нь сонин. Үүний эсрэг ЗЦГ-аас замын тэмдэг тэмдэглэгээг нэмэх, анхааруулах самбар тавих гэх мэт ажлуудыг хийдэг ч тодорхой үр дүн ажиглагддаггүй, дахин зам тээврийн осол гарсаар байдаг. Харин үүнийг Замын хөдөлгөөний удирдлагын төвийн камер хянагчаар ажиллаж байсан нэгэн залуу арай өөрөөр тайлбарлаж байгаа юм. Улаанбаатар хот үнэхээр шөнөдөө сүнснүүдийн хот гэмээр байдаг гэнэ. Түүний баталж байгаагаар, сүнс сүүдэртэй холбоотой аваар их гардаг гэнэ. Тэрээр ажилд ороод удаагүй байхдаа анх Гэсэр сүмийн урдуур зам хөндлөн гарч байгаа нүүгэлтсэн саарал дүрсийг камернаасаа харжээ. Өнөөх саарал дүрсийг томруулж хартал үнэхээр л зам хөндлөн гарсан дүрс байсан бөгөөд гайхалтай нь ямар нэгэн мод юм уу гэрлийн шонгийн сүүдэр огт биш байжээ. Маргааш нь ажлынхандаа энэ тухай үзүүлтэл тэд ч бас гайхаад өнгөрөв. Гэтэл сар гаруйн дараа ажил дээр нь бас л нэгэн яриа хөвөрсөн нь нэг камер хянагч Дарь-Эхийн уулзвар дээр хүүхдийн сүнс харсан явдал байлаа. Дөнгөж хөлд орж буй мэт хүүхэд замын голд хааяа нэг босч, эсвэл мөлхөж явсаар зам  хөндлөн   гарсан   байна. Хамгийн аймаар нь шөнөөр явж байгаа машинууд өнөө хүүхдийг нэвт дайраад гарах боловч үргэлжлүүлэн мөлхөж байсан учраас тэд сүнс гэдгийг арга буюу хүлээн зөвшөөрчээ. Үүнээс хойш камерын хянагч нар шөнийн бичлэгийг үзэх сонирхолтой болсон бөгөөд ингэснээр долоо хоногийн бичлэгийг шүүрдэж үзээд таван сүнсийг "баривчилжээ". Модны 2 руу ордог хяналтын камерт бичигдсэнээр нэгэн нэвсийсэн хар сүүдэр замын хажуугаар өгсч яваа нь тодхон харагджээ. Томруулж харвал хөл, гар, толгой гэх юмгүй ч ерөнхийдөө хүний дүрстэй тэр хар дүрс өөдөөсөө ирж буй залуу хосын дундуур нэвт гараад явсны дараа төд удалгүй залуу нь хүүхнээ шанаадаж унагажээ. Далдын хар хүч нөлөөлөв үү, муудалцаж явсан нь тохиолдлоор таарав уу. Юутай ч тэр хоёрын дундуур хар сүүдэр нэвт гараад явсны дараа ийм явдал болж байгаа нь сонирхол татаж байгаа юм. Засгийн газрын ордны хойд замд хамгийн олон сүнсний бичлэг үлддэг байна. Зам дагуу нааш цааш холхих нэгэн залуугийн дүрснээс гадна таяг тулсан нэгэн эмгэний дүрс шөнө дөлөөр их тод үлддэг бөгөөд мөн л машинууд нэвт дайраад гарахад тэрээр майжигнаж явсаар замын нөгөө талд гарангуутаа алга болчихдог аж. Мөн Тасганы овоо, 32-ын тойрог, Нарантуул захаас Амгалан руу явдаг зам, Их засаг их сургуулийн өмнөх зам, Улаанхуарангийн уулзвар зэрэг газарт сүнс явж байгаа нь бичлэгт үлдсэн байдаг гэнэ. Нэгэн удаа камерын хянагч залуу сүнс байдгийг нотлох нэгэн бичлэгийг үзжээ. Тэрээр урьд өдөр нь Гурвалжингийн гүүрэн дээр хоёр   машин   өөд  өөдөөсөө мөргөлдсөн бичлэгийг даргынхаа тушаалаар шүүжээ. Харамсалтай нь тэр ослын улмаас хоёр залуу амь насаа алдсан байв. Ингээд аль машин нь эхэлж дүрэм зөрчин,   урсгал  сөрж  орсон талаар нариивчлан үзэж байгаад санаанд оромгүй зүйл харсан байна. Машин мөргөлдөж, хамарнаас нь уур утаа савсч байхтай зэрэгцэн хоёр суудлын чигтээ хүн дүрстэй уур манан аятай зүйл дээшээ хөөрөөд гараад явчихжээ. Харин тэрхүү хоёр цагаан манантсан сүүдэр ослын газарт цагдаагийнхан ирж хэмжилт хийж, түргэн тусламжийнхан өөрсдийг нь эмнэлэг рүү аваачихаар зөөвөрлөж байхад хажууд нь хараад зогсч байхыг өөрийн нүдээр харсан залуу золтой галзуурчихаагүй аж. Ослын улмаас цус нөжтэй бичлэгүүд хангалттай харж, сэтгэц нь айдастай байсан хяналтын ажилтан залуу сүүлдээ сүнс харсаар байгаад галзуурахын даваан дээр ажлаасаа сайн дураараа өргөдлөө өгөөд гарчээ. Ер нь тус төвийн камер хянадаг залуус нэг их удалгүй ажлаасаа гардаг нь сүнс сүүдрүүд их хардагтай холбоотой байхыг үгүйсгэх аргагүй юм. Нэгэнт Улаанбаатараар дүүрэн хий үзэгдэл, сүнснүүд хэрэн тэнүүчилдэг болох нь баримт нотолгоотой болсон учир ЗЦГ-аас "Хар цэг"-үүдэд очиж ном уншин газар лусыг нь тахисан байна. "Жанчивдэчинлин" хийдийн хамба лам Ж.Ширнэндэнцэлийн хэлснээр "Хар цэгийг харахад жалга дов дагасан, догшин уул усыг хөндсөн яг л хий үзэгдэл, чөтгөр шуламтай гэсэн сэдлийг төрүүлж байна. Ийм газруудад хангай дэлхий газар лус нь догширсон, элдэв гүйдэл, тийрэн, албин, чөтгөр шүглэсэн байдаг. Түүнийг Лүүжин хэмээх номын увидасаар өөрийн биед дуудан авчирч номхруулж байгаа юм. Лүүжин муу муухай бүхнийг сайн замд нь оруулдаг бөгөөд энэ номоор номхорсон бол эргэж хорлол үзүүлдэггүй" хэмээжээ. Тэд хамгийн сүүлд мөнөөх "Хар цэг"-үүдийн нэг Налайхын Хонхорт номоо уншсан бөгөөд энэхүү номын үр дүнг жилийн дараа судалгаа явуулснаар дүгнэх боломжтой юм байна. Одоо цаг сонин   Авто замын камер шалгагч залуу сүнс харсаар галзуурах дөхөж, ажлаасаа сайн дураараа гарчээ Хотын Замын хөдөлгөөний  удирдлагын төв гэх шинэхэн алба байгуулагдаад жил гаруй болж байгаа билээ. Нийслэл хотын хүн машин нь дийлдэхээ больсноор, замын цагдаа гудамжинд зохицуулдаг хөг нь өнгөрсөн. Уг нь дэлхий нийтэд гудамжинд цагдаа зохицуулдаг үе аль хэдийнэ баларсан. Аль 90-ээд оны эхээр л Европын улсуудад замын хяналтын камерыг суурилуулж, зөрчил гаргасан талаар гар утсанд нь болон гэрийнх нь хаягаар ирдэг болсон байлаа. Харин энэ хөгжил дөнгөж л өнгөрсөн жилээс Улаанбаатарт биеллээ олов. Гэтэл санаанд оромгүй зүйл гарч, замын хөдөлгөөнд оролцож буй бүх жолооч нар дүрэм зөрчдөг болох нь баримтаар баталгаажсан юм. Камерын тусламжтайгаар замын хөдөлгөөнийг хянаснаар өнөөдөр Улаанбаатарын эх захгүй байдал арай л хумигдаж эхэлсэн сайн талтай. Одоогийн байдлаар нийслэл хотод авто замын 50 гаруй уулзварт хөдөлгөөн зохицуулах гэрлэн дохиог хяналтын камерын хамт суурилуулсан байна. Мөн хөдөлгөөнт телекамерийг авто замын 26 уулзварт, замын хөдөлгөөний бөглөрөл саатал, авто машины хурд, тээврийн хэрэгслийн ачааллын мэдээ, хөдөлгөөний эрчмийг тоо баримтын хамтаар удирдлагын төвд дамжуулах үүрэг бүхий хөдөлгөөн мэдрэгчүүдийг 52 цэгт, замын хөдөлгөөний зөрчил гаргасан болон эрэн сурвалжилж байгаа автомашиныг илрүүлэх төхөөрөмжүүдийг 11 газарт, авто замын бөглөрөл болон бусад шаардлагатай мэдээ мэдээллийг тээврийн хэрэгслийн жолооч болон зорчигчдод хүргэх үүрэг бүхий мэдээллийн самбар хот руу орох 2 гол замын хажууд суурилуулан ашиглаж байгаа аж. Ийм олон "нүд"-тэй болсон болохоор Улаанбаатарын аль ч  замд аваар осол хийгээд зугтах, бултах байдал эрс буурсан байна. Мөн энэ камеруудын тусламжтайгаар замын хөдөлгөөн төдийгүй замын хажуугаар болж буй үйл явдлууд ч тодоос тод бичигддэг учир гэмт хэргийн илрүүлэлт ч харьцангуй нэмэгдсэн гэдэг. Түүнээс гадна аймшигтай зүйл ч тохиолдох болжээ. Замын хөдөлгөөнийг хянах самбарын техникийн ажилтнуудыг замын осол аваар, зам хөндлөн гарч яваа хүмүүсийг дайрч мөргөж байгаа бичлэгээс илүүтэй Улаанбаатар хотын сүнс, чөтгөрүүд айлгадаг гэнэ. Эгэл жирийн хүмүүс бидний нүдээр харахад зам тээврийн осол тухайн жолоочийн анхаарал болгоомжгүй, эсвэл замын нөхцөл байдал муугаас болсон мэт харагддаг. Гэтэл зарим замын тодорхой хэсэгт "ойлгомжгүй" ослууд ихээр гардаг байна. Тухайн хэсэгт олон удаагийн давтамжаар осол аваар гарч, гэмтэж бэртэх, амь эрсдэх тохиолдол цөөнгүй гардаг. Иймэрхүү "хараал хүрсэн зам" дэлхийн олон улс оронд байдаг. Тухайлбал Германы Майн дахь Франкфурт, Мангейм хоёрын хоорондох замын хэсэг газарт сүүлийн зургаан жилийн дотор 73 осол гарч, 200 гаруй хүн амь үрэгдсэн байна. Хамгийн хачирхалтай нь энэ хэсэг газар ямар ч саад тотгоргүй, шулуун дардан зам аж. Харин манай улсад тэр дундаа нийслэл Улаанбаатар хогод ийм "чопорийн" зам 20 гаруй байгааг ЗЦГ-аас "Хар цэг"-ээр тэмдэглээд багагүй хугацаа өнгөрчээ. Улсын хэмжээнд өнгөрсөн жил 369 хүн зам тээврийн ослоор нас барж, 1078 хүн гэмтэж бэртсэн гэсэн судалгаа байдаг бөгөөд үүний нэлээдгүй хэсгийг "Хар цэг"-үүдэд гарсан осол аваар эзэлдэг нь сонин. Үүний эсрэг ЗЦГ-аас замын тэмдэг тэмдэглэгээг нэмэх, анхааруулах самбар тавих гэх мэт ажлуудыг хийдэг ч тодорхой үр дүн ажиглагддаггүй, дахин зам тээврийн осол гарсаар байдаг. Харин үүнийг Замын хөдөлгөөний удирдлагын төвийн камер хянагчаар ажиллаж байсан нэгэн залуу арай өөрөөр тайлбарлаж байгаа юм. Улаанбаатар хот үнэхээр шөнөдөө сүнснүүдийн хот гэмээр байдаг гэнэ. Түүний баталж байгаагаар, сүнс сүүдэртэй холбоотой аваар их гардаг гэнэ. Тэрээр ажилд ороод удаагүй байхдаа анх Гэсэр сүмийн урдуур зам хөндлөн гарч байгаа нүүгэлтсэн саарал дүрсийг камернаасаа харжээ. Өнөөх саарал дүрсийг томруулж хартал үнэхээр л зам хөндлөн гарсан дүрс байсан бөгөөд гайхалтай нь ямар нэгэн мод юм уу гэрлийн шонгийн сүүдэр огт биш байжээ. Маргааш нь ажлынхандаа энэ тухай үзүүлтэл тэд ч бас гайхаад өнгөрөв. Гэтэл сар гаруйн дараа ажил дээр нь бас л нэгэн яриа хөвөрсөн нь нэг камер хянагч Дарь-Эхийн уулзвар дээр хүүхдийн сүнс харсан явдал байлаа. Дөнгөж хөлд орж буй мэт хүүхэд замын голд хааяа нэг босч, эсвэл мөлхөж явсаар зам  хөндлөн   гарсан   байна. Хамгийн аймаар нь шөнөөр явж байгаа машинууд өнөө хүүхдийг нэвт дайраад гарах боловч үргэлжлүүлэн мөлхөж байсан учраас тэд сүнс гэдгийг арга буюу хүлээн зөвшөөрчээ. Үүнээс хойш камерын хянагч нар шөнийн бичлэгийг үзэх сонирхолтой болсон бөгөөд ингэснээр долоо хоногийн бичлэгийг шүүрдэж үзээд таван сүнсийг "баривчилжээ". Модны 2 руу ордог хяналтын камерт бичигдсэнээр нэгэн нэвсийсэн хар сүүдэр замын хажуугаар өгсч яваа нь тодхон харагджээ. Томруулж харвал хөл, гар, толгой гэх юмгүй ч ерөнхийдөө хүний дүрстэй тэр хар дүрс өөдөөсөө ирж буй залуу хосын дундуур нэвт гараад явсны дараа төд удалгүй залуу нь хүүхнээ шанаадаж унагажээ. Далдын хар хүч нөлөөлөв үү, муудалцаж явсан нь тохиолдлоор таарав уу. Юутай ч тэр хоёрын дундуур хар сүүдэр нэвт гараад явсны дараа ийм явдал болж байгаа нь сонирхол татаж байгаа юм. Засгийн газрын ордны хойд замд хамгийн олон сүнсний бичлэг үлддэг байна. Зам дагуу нааш цааш холхих нэгэн залуугийн дүрснээс гадна таяг тулсан нэгэн эмгэний дүрс шөнө дөлөөр их тод үлддэг бөгөөд мөн л машинууд нэвт дайраад гарахад тэрээр майжигнаж явсаар замын нөгөө талд гарангуутаа алга болчихдог аж. Мөн Тасганы овоо, 32-ын тойрог, Нарантуул захаас Амгалан руу явдаг зам, Их засаг их сургуулийн өмнөх зам, Улаанхуарангийн уулзвар зэрэг газарт сүнс явж байгаа нь бичлэгт үлдсэн байдаг гэнэ. Нэгэн удаа камерын хянагч залуу сүнс байдгийг нотлох нэгэн бичлэгийг үзжээ. Тэрээр урьд өдөр нь Гурвалжингийн гүүрэн дээр хоёр   машин   өөд  өөдөөсөө мөргөлдсөн бичлэгийг даргынхаа тушаалаар шүүжээ. Харамсалтай нь тэр ослын улмаас хоёр залуу амь насаа алдсан байв. Ингээд аль машин нь эхэлж дүрэм зөрчин,   урсгал  сөрж  орсон талаар нариивчлан үзэж байгаад санаанд оромгүй зүйл харсан байна. Машин мөргөлдөж, хамарнаас нь уур утаа савсч байхтай зэрэгцэн хоёр суудлын чигтээ хүн дүрстэй уур манан аятай зүйл дээшээ хөөрөөд гараад явчихжээ. Харин тэрхүү хоёр цагаан манантсан сүүдэр ослын газарт цагдаагийнхан ирж хэмжилт хийж, түргэн тусламжийнхан өөрсдийг нь эмнэлэг рүү аваачихаар зөөвөрлөж байхад хажууд нь хараад зогсч байхыг өөрийн нүдээр харсан залуу золтой галзуурчихаагүй аж. Ослын улмаас цус нөжтэй бичлэгүүд хангалттай харж, сэтгэц нь айдастай байсан хяналтын ажилтан залуу сүүлдээ сүнс харсаар байгаад галзуурахын даваан дээр ажлаасаа сайн дураараа өргөдлөө өгөөд гарчээ. Ер нь тус төвийн камер хянадаг залуус нэг их удалгүй ажлаасаа гардаг нь сүнс сүүдрүүд их хардагтай холбоотой байхыг үгүйсгэх аргагүй юм. Нэгэнт Улаанбаатараар дүүрэн хий үзэгдэл, сүнснүүд хэрэн тэнүүчилдэг болох нь баримт нотолгоотой болсон учир ЗЦГ-аас "Хар цэг"-үүдэд очиж ном уншин газар лусыг нь тахисан байна. "Жанчивдэчинлин" хийдийн хамба лам Ж.Ширнэндэнцэлийн хэлснээр "Хар цэгийг харахад жалга дов дагасан, догшин уул усыг хөндсөн яг л хий үзэгдэл, чөтгөр шуламтай гэсэн сэдлийг төрүүлж байна. Ийм газруудад хангай дэлхий газар лус нь догширсон, элдэв гүйдэл, тийрэн, албин, чөтгөр шүглэсэн байдаг. Түүнийг Лүүжин хэмээх номын увидасаар өөрийн биед дуудан авчирч номхруулж байгаа юм. Лүүжин муу муухай бүхнийг сайн замд нь оруулдаг бөгөөд энэ номоор номхорсон бол эргэж хорлол үзүүлдэггүй" хэмээжээ. Тэд хамгийн сүүлд мөнөөх "Хар цэг"-үүдийн нэг Налайхын Хонхорт номоо уншсан бөгөөд энэхүү номын үр дүнг жилийн дараа судалгаа явуулснаар дүгнэх боломжтой юм байна. Одоо цаг сонин  

Мөргөл үйлдэж байгаад аянгад ниргүүлжээ

Мөргөл үйлдэж байгаад аянгад ниргүүлжээ    Колумбын уулархаг нутагт 60 орчим хүн далдуу модны навчаар дээвэрлэсэн байшинд цугларч, шашны ёслол үйлдэн мөргөж байжээ. Харамсалтай нь энэ үеэр аянга бууж, 11 хүн амиа алдан, 15 хүн түлэгдсэн байна. Амь үрэгдэгсэд бүгд Вива хэмээх уугуул омгийнхон ба тэдний оюун санаагаа төгөлдөржүүлэх ёслол үйлдэж байсан байшин бүхэлдээ шатжээ. Вива омгийнхон өөр хоорондоо шийдвэрлэхэд бэрх маргаантай асуудлуудаа хэлэлцэх, цаг агаарын хүнд нөхцөлтэй тулгарсан үедээ оюун санаагаа төгөлдөржүүлэх ёслол үйлддэг байна. Э.ЭНХ-ЭРДЭНЭ    

Аймшигт байшин

Аймшигт байшин   Би хөдөөний охин болохоороо эрт гэрлэсэн. 17 настайдаа нутгийнхаа нэг малчин залуутай суусан юм. Тэгээд сумын төв дээр хэсэг амьдарсан. Ер нь ч тэгээд манай нөхөр мал гэхээсээ илүү хот суурин газар бараадах дуртай хүн байсан юм. Манай ээж, түүний ээж хоёр нэг ангийн хүүхдүүд болохоор хоорондоо жигтэйхэн найзууд. Манай хадам талынхан мал хуй сайтай ер нь чинээлэг хүмүүс л дээ. Тэгээд хоёр ээж ярилцаж байгаад биднийг хот оруулж, аятайхан хашаа, байшин авч өгөхөөр болов оо. Би гэдэг хүн баярласан гэж жигтэйхэн, аймгийн төвөөс цааш алхаж үзээгүй л дээ. Наймдугаар ангийн боловсролтой ч бас шүлэг энэ тэр бичиж Мөнхцэцэг эгчийг (яруу найрагч) дотроо биширч явдаг. За, тэр ч яахав. Би амьдралдаа тохиолдсон нэг аймшигтай зүйлийг та бүхэнтэй хуваалцах гэсэн юм. Бид хотод орж ирээд ээжүүд аятайхан хашаа, байшин эрж их удав аа. Би бараг сарын дараа төрөх гээд байдаг. Гэтэл 100 айлд хадам ээж “Нэг хашаа, байшин хямдхан оллоо” гэсээр орж ирлээ. Тэгээд очиж үзэхээр болов. Хашаа нь их том юм. Ногоо энэ тэр тарьж байсан ул мөр байна аа. Гаднаасаа байшин нь үнэхээр том харагдлаа. Үүдэн дээрээ сонин хятад үсэгтэй улаан зүйл наасан харагдана. Тэр байшинг харангуутаа яагаад ч юм миний дотор нэг л хачин болсон. Гэхдээ тухайн үедээ байшингаас биш жирэмсэн болохоороо тэгж байна гэж бодоод өнгөрсөн юм. Байшинд ороход дотор нь аймаар хүйтэн байлаа. Гал тогоо, үүдний өрөө, том өрөө бас хоёр ч жижиг өрөөтэй юм байна. Үүдний өрөөгөөр яваад баруун талд гал тогоо, эгц чигээрээ унтлагын өрөө, зүүн талд том өрөө, том өрөөн дундуур чигээрээ гараад цаана нь тэр хоёр жижиг өрөө байлаа. Би “За, яахав өөрийн гараар цэвэрлэж, тохижуулъя” гэж бодож байлаа. Тэр өдөржингөө л тавилгаа оруулж байрлуулав. Аав, ээж нар явцгааж, нөхрийн ах маргааш нь бас туслахаар үлдсэн юм. Бүгдээрээ том өрөөнд унтахаар болов. Би тэр дороо унтаад өгч. Гэнэт хэн нэгний хашгирах дуунаар сэрлээ. Босч гэрэл асаагаад хартал нөхөр диван дээр явган суучихсан байх юм. Жижиг өрөөнөөс Батаа гарч ирээд юу болныг асуув. Нөхөр маань толгойгоо сэгсрэхээс өөр юу ч хэлсэнгүй. Би түүнийг хар дарж зүүдэлж дээ л гэж бодоод өнгөрлөө. Гарч бие засчихаад иртэл тэр унтаад өгсөн байв. Өглөө би түүнээс юу болсныг асуухад нөхөр маань “Нэг юм зүүдэлсэн. Яг юу гэдгээ санахгүй байна” гэлээ. Ингээд бараг сар шахам болов. Энэ хугацаанд шөнөөр өрөөнд ямар нэг юм сонсогддог байсан ч нойрон дундаа тэр бүр анзаарахгүй өнгөрнө. Харин энэ хооронд нөхөр бид хоёрын харилцаа зөөлөн хэлэхэд үнэхээр аймшигтай боллоо. Тэр аймаар их архи уудаг болж, гэртээ ирэхээ ч болив.  Тэгэхээр нь би аргагүйн эрхэнд түүний эгчийг дуудсан юм. Хамт ханиндаа хонох гэж тэр шүү дээ. Ганцаараа айгаад байлаа. Хоёрдугаар сард би охин төрүүлэв. Эмнэлгээс гараад хоёр хоносон ч нөхөр бас л дахиад ирж хоносонгүй. Одоо байсан бол би түүнийг гэрээсээ хөөх байсан. Харин тэгэхэд би гэртээ суугаад л хүлээдэг байлаа. Хайртай юм чинь гээд л... Нэг шөнө хадам эх, дараагийн хоёр шөнө эгч нь надтай хонодог байлаа. Бусад өдөр нь тэд нар ажилтай байсан юм. Бүх л өдөржингөө би хүүхдээ хооллож, хуурайлж өнжинө. Харин шөнө болохоор хүүхдээ өвөртлөөд л унтана. Нэг удаа яг ингээд унтах гэж байтал үүдний өрөөнд ямар нэгэн чимээ гарав. Сайн сонсох гэсэн ч зурагтны дуу саад болоод сонсогдсонгүй. “За, тэгж санагдсан байлгүй” гэж би өөрийгөө тайвшрууллаа. Өрөөнд зурагт асаалттай, галд хийсэн мод чад падхийж, уг нь зүгээр байх хэдий ч нуруу хүйт даасаар л байлаа. Тэгээд охиноо унтуулчихаад түүнийг орон дээр тавихаар диванаас өндийтөл үүдний өрөөнд үнэхээр ямар нэг зүйл сонсогдох нь тэр. Зүрх палхийгээд, дотор минь үнэхээр хачин болж, айсандаа би уйлж эхэллээ. Охиноо тэврээд хөнжил доогуур нуугдан суугаад чимээгүй болоосой хэмээн залбирч байлаа. Гарч бие засмаар байсан ч айдас үүнээс хүчтэй байсан тул би суусаар байлаа. Яаж гэдгийг мэдэхгүй ч би унтаад өгсөн байсан юм. Нүдээ нээхэд аль хэдийнэ гэгээ оржээ. Хамгийн түрүүнд санаанд орж ирсэн зүйл бол зүүдэлсэн байна гэх бодол байлаа. Босож том өрөөнөөс гараад хариугүй хашгирчихсангүй. Үүдний өрөөний хивсэнцэрийн үзүүр сөхөгдсөн байлаа. Би очоод түүнийг хөлөөрөө тэнийлгэтэл шалан дээр пад хийн үзүүр нь ойчив. Тэгэхэд л шөнө яг энэ чимээг сонссоноо би ойлголоо. (дараа нь үзүүрийг сөхөхөд бас яг тэр чимээ гарч байсан). Би ёстой жинхэнээсээ айж, ухаан мэдрэлгүй болов. Хамгийн эхэнд орж ирсэн бодол бушуухан эндээс ЗУГТААХ... Намайг авч явах юмаа цуглууж байтал манай ах ороод ирэв. Би ч түүнийг тэвэрч аваад урьд шөнө юу болсон тухай ярьж гарлаа. Мэдээж, тэр итгэсэнгүй. Бүр намайг дооглож инээв. Дараа нь найз хүүхнүүд маань ирлээ. Сүүлдээ би өөрөө сөхөөд хаясан байх гэж өөрийгөө тайвшруулахад хүрлээ. Гэвч орой болж, шөнө ойртох тусам миний итгэлтэй байдал алгуур холдсоор... “Намайг ганцааранг нь битгий үлдээгээрэй” гэж тэднээс гуйлаа. Харин найз нар яалт ч үгүй явахаар болж, ах минь үлдэхээр болсон юм. Тэгээд түүнийг нэг өрөөндөө хонооч гэж гуйв. Ахдаа шалаар ор засч өгөөд өөрөө охинтойгоо санаа амар унтахаар хэвтлээ. Үүдний өрөө, гал тогоонд гэрлээ зориуд асаалттай үлдээлээ. Охиноо хөхүүлэнгээ чимээ чагнасан боловч чив чимээгүй л байлаа. Тэгээд дөнгөж зүүрмэглэж эхэлтэл нөгөө хачин чимээ дахиад сонсогдов. Айснаасаа болж арай л солиорчихсонгүй. Ахыгаа дуудах гэсэн боловч чадсангүй. Хамаг бие хөшөөд надад захирагдахаа больжээ. Гэвч хамаг хүчээ гаргаж байгаад ахыг дуудсан ч тэр сэрсэнгүй. Нэг унтахаараа үхэр буугаар буудсан ч сэрэхээргүй унтдаг хүн л дээ. Тэгэхээр нь би арай ядан түүнийг хөлөөрөө түлхлээ. Түүнийг нэг юм сэрээж аваад “Сонсож байна уу?” гэж шивнэвэл тэр сонссон бололтой нүдээ арчиж байна. Тэгээд дөхөж ирээд орон дээр сууж, “Энэ юу вэ?” хэмээн шивнэв. Харин манай өрөөнд хаалганы оронд том хөшиг унжуулсан байсан юм. Угаасаа тийм байсан л даа. Солиогүй орхичихсон юм. Гэнэт бид хэн нэгэн байгаа нь илт мэдэгдэх сүүдэр тэр хөшгөн дээр тусахыг олж харав. Би айснаасаа болж үхэх шахаж байлаа. Тэгтэл ах “Энэ хулгайч юм болов уу?” гэж байна. Тэгснээ “Новш гэж, үхсэнийнх нь хулгайч байх вэ дээ. Би өөрөө түгжсэн юм чинь” гэж өөртөө хариулах нь сонсогдов. ХӨШИГ ГЭНЭТ НЭЭГДЭЖ би ухаан алдан унав... Ахыг хацар руу алгадаж эхлэхэд би ухаан орж, охиныхоо уйлахыг сонслоо. Би охиноо тэврэн авч өөртөө наагаад юу болсныг асуухад ах дүлийртэл чанга хашгирсан гэлээ. Охин минь сэрээд уйлж, би ухаан алдан унасан байхыг хараад хацар руу сэргээх гэж алгадсан гэнэ. Түүнийг энэ бүхнийг ярьж байхад би нөгөө ХӨШГИЙГ харж байлаа. Тэр нээлттэй байсан юм. Тэгээд би тийшээ хуруугаараа зааж байсан ч юм хэлж чадахгүй байлаа. Гэхдээ охиндоо хөхөө өгч уйлахыг нь болиулах гэж оролдов. Ах “За, ингэе. Цөмөөрөө хувцаслаж Нараагаа аваад (Нараа гэж манай охины нэр) эндээс явцгаая!!!” гэв. Гэвч эндээс зугтаах амаргүй байлаа. ТЭР ЮМ яг гарах зам дээр байгаа. Үүдэнд. Дараа нь тэр цонхыг сандлаар хага цохих гэсэн боловч цонхны цаана төмөр тортой учир гарах ямар ч арга байхгүй байлаа. Тэгээд орон дээрээ чимээгүй сууцгаав. Тэгэнгүүт бид хэн нэгний алхааг сонслоо. Хүнд алхаа. Би тэвчсэнгүй чангаар уйлав. Бид ТҮҮНИЙГ наашаа ирж байгааг нь мэдэж байлаа. Гэнэт өрөөнд аймаар хүйтэн болж, ямар нэг юмны эсвэл хэн нэгний аймаар, үгээр дүрслэхийн аргагүй дуу чихэнд хангинав. Бид орон дээрээс үсрэн бослоо. Би охиноо чанга тэврээд сөгдөн сууж мэддэг бүх маань мэгзэмээ уншиж, Бурхан багшид залбирч харин ах зүгээр л нүүрээ алгаараа дараад сууж байлаа. Гэв гэнэт хав халуун гал өмнөөс үлээх шиг огцом дулаахан болов. Ах “Хурдан хувцаслаарай” хэмээн хашгирч би охиноо тэвэрлээ. Бид хэд үүдний өрөөнд хар хурдаараа ортол тэнд ёстой тэмээ туйлаад хаячихсан юм шиг болгожээ. Ханын цаасыг урж, үүдний хивсэнцэрийг хуу татаж, өлгүүрээс хамаг юм авч шидэлсэн байлаа. Хүүхдээ тэвэрсэн байсан тулдаа л тэнд ухаан алдаад ойччихсонгүй.  Хаалганы түлхүүр авахаа мартсан байсан тул ах ганцхан тийрээд онгойлгож, хамаг хувцас хунар нь цуварсан ухаан сөхөөгүй хоёр юм 100 айлын гудамжаар гүйсээр зам дээр гарч, шөнийн таксиг барихаар зогслоо. Согтуу галзуу юмнууд гэж бодсон уу машин зогсохгүй нэлээд удав. Тэгээд гурвуул ямар ч байсан нэг машинд сууж аваад Баянхошуунд байх ахынд очиж нэг юм аврагдаж билээ. Маргааш өглөө нь шууд Гандан, бас хадам ээжийг хөдөөнөөс дуудуулж траншейнд орсон хүүг нь хүлээлгэж өгөх, хэнээс тэр аймаар байшинг авсан зэрэг асуулт асуух янз бүрийн төлөвлөгөөг манай хамаатнууд гаргав. Ганданд очиход “Бузартсан байна” л гэж хэллээ. Миний нөхөр байсан хүнийг “Нарантуул”-ын бөбөөчид дундаас ах маань олж хүчээр халуун усанд оруулж, хувцаслаж бэлдлээ. Хадам ээж ч ирэв. Тэр хачин болсон хүүгээ харан уйлах, загнах хослож сургааль айлдаж гарав. Харин би тийм болсон хүнтэй эргэж нийлэхийг бодсонгүй. Энэ бүхний эцэст хадам ээж минь өөрөө буруутай болж таарлаа. Хааяа ээжийн хэлдгээр хэтэрхий нарийн хадам маань ганцаараа амьдарч байгаад үхсэн хужаагийн хашаа, байшинг хамаатных нь нэг хүнээс бараг үнэгүй авсан юм байжээ. Нөхрийн хувьд эхний долоо хоног зүүдэнд нь тэр байшингийн эзэн гэх нэг хужаа өвгөн ирж, үүдний өрөөнд шалан дор булаастай хувинтай зоосны араас хятад архи гарган уулгадаг байсан гэнэ. Хэрэв тэр үед мань эр тэрийгээ хэлсэн бол би итгэх байсан болов уу даа. Одоо бол итгэж байна.  

​Хүүхэд насны сүнс

Хүүхэд насны сүнс Би энэ газар их удаан хугацаанд ирээгүй хүн. Энд бүх зүйл мэдэгдэхүйц өөрчлөгджээ. Хөрш айлуудын талаас илүү нь эзгүйрч, эзэд нь аль хэдийнэ эндхийн хүн тавьдаг газар амгалан нойрсож, харин залуучууд тосгонд амьдрах дургүй учраас сумын төвийг зорьцгоосон аж. Хүүхэд байхад модод үлэмж том юм шиг санагддаг. Гэвч энд тийм зүйл үгүй. Энд, хэн хүний мартаж орхисон хэрнээ төрөлх тосгонд маань учир нь ойлгогдох хэдий ч бүгдийг өвс, ургамлууд захирч байдаг билээ.  Тэд бүх чөлөөт орон зайг эзлэн түрэмгийлжээ. Жишээ нь, энд өмнө нь цэцэгт нуга байсан юм. Эгч бид хоёр тийшээгээ талд ургах жимсийг түүхээр явдаг байв. Тэгвэл одоо энд модод саглайтал ургажээ. Харин энд хөршийн маань ногооны талбай байсан бол одоо ул мөр нь олдохгүй зүлэг ногоо ургачихсан аж.  Гучин жилийн тэртээ намайг долоон настай хүүхэд байхад тосгон маань зэрлэг диваажин шиг л санагддаг байлаа. Авга эгч маань миний эрх чөлөөг айхтар боогдуулдаггүй байсан учраас жил болгоны зун ийшээ ирэх гурван сарын хугацаандаа би юу хүссэнээ хийж өнгөрүүлдэг байсан билээ. Найзуудтайгаа өдөр болгон горхи руу гүйж, гар хийцийн уургаараа загас, жараахай шоглож, хөвүүрийг нь дарсны бөглөө, өдний голоор хийдэг байсныг өнөөгийн хүүхдүүд сонсоод гайхах байсан биз. Шавайгаа ханатал усанд сэлж, наранд биеэ ээсэн шиг хэвтэж, тэнгэрт хөвөх үүлсийг харан аль нэг танил зүйлтэй адилхан дүрс байна хэмээн уулга алдаж, ирээдүйгээ сайн сайхнаар зөгнөн мөрөөддөг байлаа.  Одоо би харин энд дахин ирээд байна. Энэ байшинг авга эгч маань надад гэрээслэн үлдээжээ. Одоо би түүнийг яахаа бодоод толгой эргэж зогсоно. Байшин нь сэргэлт авахын аргагүй мууджээ. Шал, тавилга сэлт нь зузаан гэгч тоосонд дарагдаж, цонх нь бохирджээ. Түүгээр нь нарны туяа дөнгөн данган нэвтрэх аж. Гэвч надад сонголт үгүй. Энд би хоёр хоног болох ёстой хүн. Зарим нэг бичиг цаасны асуудлыг цэгцлэх учиртай учраас хүүхэд ахуй насныхаа дурсамжит газруудаар аялж, эргэн дурсахуйгаар амьсгалахаар шийдэв.  Үдийн хоолны дараа би дулаахан шиг хувцаслаад өөрийн зохиосон аялалд гарсан юм. Намайг хөнгөн гуниг нөмөрч авав. Энд миний мэдэрч байгаа зүйл бол хүүхэд насаа эргүүлж болохгүй юм гэсэн харамсал, гутрал байлаа. Би өдгөө офист суудаг хүний уйтгартай амьдралаар аж төрж байгаадаа сэтгэл гонсойно. Миний хүүхэд насны диваажин хуучирч, гундаад, үндсэндээ мөхсөн байхыг харан гуниглаж явав. Эдгээр бодлыг тээн би нарийхан жимээр алхаж горхинд дөхөж ирлээ. Бүрий болж байв. Баруун талаас тэнгэрийг хар үүлнүүд дүүргэж байлаа. Замын хажууд долоогоос арван насны орчим нэгэн жаал хүү сууж байсан бөгөөд хар үс, саарал нүд, гандсан жийнсэн өмсгөлтэй аж. Хөл нь өвдөг хүртлээ бохирджээ. Түүнийг хараад надад ямар нэгэн танил зүйлийг үзсэн мэт сэтгэгдэл төрөв. Тэр намайг тоосон ч үгүй. Өөрт нь дөхөж очих хүртэл машинаараа тоглож байлаа.  - Хөөе, сайн уу, аварга аа? Чи тоглох газраа мөн олж дээ. Амьд амьтан үгүй эл хуль газар байна. Тэгээд ч удахгүй борооших нь.  - Би энд хаа нэгтээ нөгөө машинаа хаячихаж. Хайгаад, хайгаад олдоггүй шүү.  Энэ бандийг хараад би өрөвдөх сэтгэл тээв. Энэ буйд газар надтай учирсан анхны амьд хүн тэр байлаа. Иймд миний баярласан гэж жигтэйхэн. Хөвгүүн ч ханьтай болсон гэсэндээ баярлаж байгаа нь илт. Гэвч түүний машиныг бид хоёр хоёул хайгаад ч олсонгүй. Хагас цаг эрж хайсны эцэст хайгуулаа маргааш өдөр нь үргэлжлүүлэхээр шийдэцгээв. Харин хүү надад тосгоныг үзүүлээд өөрөө хаана амьдардагаа ч зааж өгөхөө амлав.  Бид хоёр тосгоны цаад хэсэг рүү явж байх хооронд шиврээ бороо дуслаж эхлэв. Тэнгэр муухайрсан явдлыг үл тоосон мэт жаал хүү надад энэ тосгонд хэрхэн амьдарч буйгаа ярьж эхэлсэн юм.  - Тийм ээ, амьдрал муугүй шүү. Надад олон найз нөхөд бий. Бид нар модон дээр урц барьж, гүйж тоглон, дээсддэг. Би эмээдээ галуунуудаа хооллоход нь тусладаг юм. Харин машинаа хаячихдаг нь л жаахан тийм байна.  Бид хоёр ийн алхах үеэр хүү өөрийн жаргалтай бага насны тухай ярьсаар л байлаа. Харин би түүний хүүрнэлийг сонсохын хажуугаар бага насаа дурсан санагалзаж байсан юм. Бид хоёр байшинд иртэл бүрэнхий болсон байлаа. Байшин надад эзэнгүй мэт санагдсан бөгөөд тулж ирээд хартал энэ байшинд аль эрт хүн амьдрахаа больсон гэдгийг би ойлгов. Цонх нь хагархай, хаалга нь яйжийж салсан, будаг нь халцарсан, дээвэр нь өгөршсөний сацуу зарим газраараа цөмөрсөн, гадаах цэцэрлэг нь шарилжаар дүүрэн байлаа. Гайхсандаа би хөвгүүн намайг яах гэж молигодсоныг асуух гээд эргээд хартал би орь ганцаараа зогсож байсан юм. Харин бороо ширүүсч эхэлсэн тул хүрэмнийхээ захыг дээш нь сөхөөд би өөрийн гэр рүү таваргасан билээ.  Гэртээ ирээд би юун түрүүнд миний хүүхэд ахуйн насандаа эдэлж, хэрэглэж байсан эд зүйлс хадгалагдаж байсан тоостой авдрыг онгойлгосон юм. Авга эгч тэднийг хаяагүй аж. Намайг энд эргэж ирээд тэднийгээ дахин харах байх гэж найдсан хэрэг. Миний хамаг нүүр царай борооноос уу, нулимснаас тэр үү шалба норсон байлаа. Би хэсэг ухсаны эцэст хайж байсан зүйлээ олов. Нөгөө хүүд байсан шиг яг тийм машинтай байсан юм. Гэхдээ минийх цэнхэр өнгөтэй л дөө.  Тосгонд өнгөрүүлсэн сүүлчийн зунаа би намайг ирэхээс өмнөхөн буюу хавар нь миний найз Зоригт зуурдаар өөд болсон гэдгийг дуулсан билээ. Тэр голын эрэг дээр тоглож байгаад усанд үйжээ. Цогцсыг нь маргааш өдөр нь олсон гэдэг. Эгч маань үүнийг надад хэлэхэд би гол руу очоод нүдэндээ нулимстайгаар хагас өдрийг үдсэн юм. Би Зоригт найзыгаа дурсан гашуудаж байлаа. Харих замдаа би энэ машиныг олсон бөгөөд гэртээ авчран авдартаа хийсэн билээ. Найз Зоригтыгоо дурсаж явах гэж тэр шүү дээ. Гэвч би чадаагүй бололтой.  Маргааш өдөр нь би оршуулгын газар руу очоод тэр тоглоомон машиныг жинхэнэ эзнийх нь булшин дээр орхисон юм. Орой нь гэхэд би өөрийн гэр рүү харьж явлаа. Найзад маань энэ амьдралыг үзэх хувь заяа дутсан нь жаахан тиймхэн байна.   

​Биеэ үнэлэгчийн сүнс буудалд хоргодож сандраажээ

Биеэ үнэлэгчийн сүнс буудалд хоргодож сандраажээ   Хэн нэгний сүнс ямар нэгэн юманд хоргодсон тухай яриа хаа сайгүй л байдаг. Голдуу эд хөрөнгө, мөнгө төгрөгтөө хоргодсон тухай ярьдаг. Хужаагийн сүнс ялангуяа хөрөнгө, мөнгөнд хоргоддог талаар биднийг багад бишгүй ярьдагсан. Одоо өөр болжээ. Цагаа дагадаг ч юм уу, цаглашгүй олон юманд хоргодсон талаар ярьж, бүр бичдэг болов. Үнэн нь буй л байх. Худал нь ч бий л биз. Хамгийн сонин нэгэн сүнсний тухай одоо өгүүлье. Буудлын нэр төр, ашиг сонирхлыг бодоод энэ удаа байрлал, нэрийг дурдахыг азная. Бизнесийн эрх ашиг гэж нэг юм бийг хүндэтгэх хэрэгтэй байх. Тэгээд ч бусдад аюулгүй сүнс юм билээ. Арга чаргыг нь хайлгаснаас хойш хэдэн хоног “ирээгүй” гэсэн. Бүр явсан ч байж мэдэх юм. Тэгэхдээ нэгэн зүйлийг тодруулах хэрэгтэй болов уу. Тэр бүсгүй энд өгүүлэгдэх буудалд нас бараагүй юм байна. Харин байнгын үйлчлүүлэгч нь байжээ. Хотын захын дэн буудал тул тэр бүхний анхаарал татаад байдаггүй, анхнаас нь мэддэг байнгын хэдэн үйлчлүүлэгчээр, ялангуяа биеэ үнэлэгч хүүхнүүдээр дамжаад цөөн үйлчлүүлэгч ирдэг гэх. Тэгээд ч тавхан өрөөтэй буудал харьцангуй тайван, амар нь мэдээж. Үйлчлүүлэгчид нь ирэхээсээ өмнө голдуу утсаар ярьчихдаг тул бараг бэлэн байдалд байдгаа ч эзэд нь ярьсан юм. Эднийх дэлгүүр, халуун ус, бяцхан буудалтай болохоор эхнэр, нөхөр хоёр хүү, охинтойгоо болгоод байдаг авсаархан ч юм. Ганц хоёр гаршсан үйлчлэгтэй, тэдэнтэйгээ ахан дүүс болчихсон хоёр ажээ. Хоёр үйлчлэгчийнх нь нэгэн болох Уука гэдэг бүсгүй энд өгүүлэгдэх явдлыг анх мэджээ. Өвлийн нэгэн сарын нэгэнд эзэд нь айлчлахаар явахдаа бүхнийг Уукад хариуцуулжээ. “Архи, дарсаар үйлчилдэггүй өдөр таарсан тул хүн бараг ирэхгүй байх. Ирсэн ч ганц хоёр эрүүл хүн ирэх биз. Тэгээд ч над руу ярих учраас очиж болох эсэхийг хэлчихнэ” гээд эхнэр, нөхөр хоёр явжээ. Хоёр хүүхэд нь байвч хэрэгт дурладаггүй, хүмүүжилтэй залуус болохоороо хөшилдөөд байсангүй аж. Хорвоогийн хоног өдөр урсана гэгчээр харуй бүрий хүрээд ирэлгүй хаачих вэ. Өдөржин ганцаар гиюүрсэн Уука зурагтаас өөр ханьгүй тул тэгсхийгээд амрахаар шийдсэн байна. Хүн хар ч ирсэнгүй гэнэ. Залуу хүн яахав, дэрэн дээр толгой тавиад л гүйцэх хойно нам унтаж орхижээ. Нойрон дунд нь нэг л сонин юм сонсогдоод байх шиг, зүүдлээд ч байх шиг санагдсан байна. Арайхийн сэрвэл 10 дугаарын өрөөнөөс хүүхний тачаадан яраглах, эрийн амьсгаадан тэчьяадах, ор шажигнах чимээ гарчээ. “Хүн огт ирээгүйсэн. Хэн, хэзээ ороод ирдэг байна аа? Яасан сонин юм бэ гээд яваад очтол өрөөнд үнэхээр эр, эмийн ажил өрнөж буй аятай байжээ. Бүсгүй бүр алмайрч орхиод түр хүлээхээр шийдсэн байна. Тээкнийхээ ард ирээд суутал өнөө хоёрын ажил оргилдоо хүрэв гэлтэй, бүсгүй нь орилж чарлаад сүйд болж, эр нь ихэд хүнгэнээд чимээгүй болчихож. Сонин юм даа. Сүглэгээ /байнгын үйлчлүүлэгч/ л бараг өөрийн гэр шиг эзэгнэдэг юм. Хавьд харагдаагүй. Нээрээ эмнэлгээр явах боллоо гээд хорчийчихсон амьтан явсан юмсан. Арай илүү түлхүүртэй юм биш байгаа” гэж бодоод зөөлхөн алхалсаар очоод хаалгыг нь аяархан тогшсон байна. Хариу байдаггүй. Өөрт байсан түлхүүрээр түлхүүрдвэл онгойжээ. Гэрлийг нь асаатал хэн ч байсангүй гэнэ. Айсандаа болоод хөшиж орхисон бөгөөд бүх бие нь салганан чичирч, хамаг үс нь босох шиг болсныг л санажээ. Нэг мэдэхэд хоёр хүүхэд дээр оччихсон уйлаад сууж байжээ. Тэд нь тайвшруулаад сүйд болсон байна. Арайхийж тайвшраад бүхнийг ярьжээ. Ингээд гурвуул дээр гарч хажуугийн өрөөнд нь хамт хоносон боловч дахин ямар нэг юм тохиогоогүй гэнэ. Ингээд эцэг, эхийг нь ирэхээр бүгдийг яриад бөөн юм болжээ. Гайхаж хоцорсон эцэг нь ганцаараа гарч юу болохыг үзэхээр шийдсэн байна. Ингээд тэр шөнийн ээлжийг даажээ. Хүн хар ч аваагүй байна. Шөнө дунд нөгөө юм болдгоороо болжээ. Эр хүн хэдий ч эмээлгүй яахав. Их л цонхийчихсон амьтан гэртээ ороод иржээ. Ингээд хамаг асуудал өрнөх нь тэр. Буудлаа цоожилж орхичихоод цурам хийлгүй хоноод, Дамбадаржаагийн нэгэн хийдийн таньдаг ламдаа очжээ. Лам, зурхайч хоёр үзээд, “Айх аюул алга. Тэр өрөөгөөр байнга орж, гардаг эмэгтэй хүний сүнс хоргодсон байна. Эд хөрөнгө, элдэв юманд болоогүй ажээ. Орон гэрээ гэж төөрөлдсөн бололтой. Очиж аргалъя даа” гээд ирсэн байна. Бэлдэх зүйлийг бэлдүүлээд, ном судар дэлгэн, бяцхан уншлага үйлдэн арц, хүж болоод аргалжээ. “Нэг их шунаж хоргодоогүй учраас амархан явлаа. Эргэж хургахгүй. Санаа зоволтгүй” гээд гараа цайлгуулан гарч оджээ. Түүнээс хойш хагас сар боллоо. Одоохондоо мэдэгдсэн юм алга. Бидний таамагласнаар тэр өрөөг байнга захиалдаг Сүглэгээ гэдэг өндөр шар охин байсан юм. Буруу замаар явдаг ч ааш зан тийм ч эвдрээгүй, архи, тамхи хэрэглэдэггүй, ахаа, эгчээ гэсэн хүүхэд байсан юм. Ирэхээ болиод удаж байна даа. Нэг ирэхдээ их турчихсан, эмнэлэг домнолгоор явахаас гэж байсан. Тэр л бурхан болчихсон юм болов уу даа. Амьдралын эрхээр алдаж, онож явсан залуу хүн ямар сайн байх вэ гээд гэрийн эзэн, эзэгтэй хоёр дуугаа хураав. Би ч ихийг шалгааж зүрхэлсэнгүй.  

​Биеэ үнэлэгчийн сүнс буудалд хоргодож сандраажээ

Биеэ үнэлэгчийн сүнс буудалд хоргодож сандраажээ   Хэн нэгний сүнс ямар нэгэн юманд хоргодсон тухай яриа хаа сайгүй л байдаг. Голдуу эд хөрөнгө, мөнгө төгрөгтөө хоргодсон тухай ярьдаг. Хужаагийн сүнс ялангуяа хөрөнгө, мөнгөнд хоргоддог талаар биднийг багад бишгүй ярьдагсан. Одоо өөр болжээ. Цагаа дагадаг ч юм уу, цаглашгүй олон юманд хоргодсон талаар ярьж, бүр бичдэг болов. Үнэн нь буй л байх. Худал нь ч бий л биз. Хамгийн сонин нэгэн сүнсний тухай одоо өгүүлье. Буудлын нэр төр, ашиг сонирхлыг бодоод энэ удаа байрлал, нэрийг дурдахыг азная. Бизнесийн эрх ашиг гэж нэг юм бийг хүндэтгэх хэрэгтэй байх. Тэгээд ч бусдад аюулгүй сүнс юм билээ. Арга чаргыг нь хайлгаснаас хойш хэдэн хоног “ирээгүй” гэсэн. Бүр явсан ч байж мэдэх юм. Тэгэхдээ нэгэн зүйлийг тодруулах хэрэгтэй болов уу. Тэр бүсгүй энд өгүүлэгдэх буудалд нас бараагүй юм байна. Харин байнгын үйлчлүүлэгч нь байжээ. Хотын захын дэн буудал тул тэр бүхний анхаарал татаад байдаггүй, анхнаас нь мэддэг байнгын хэдэн үйлчлүүлэгчээр, ялангуяа биеэ үнэлэгч хүүхнүүдээр дамжаад цөөн үйлчлүүлэгч ирдэг гэх. Тэгээд ч тавхан өрөөтэй буудал харьцангуй тайван, амар нь мэдээж. Үйлчлүүлэгчид нь ирэхээсээ өмнө голдуу утсаар ярьчихдаг тул бараг бэлэн байдалд байдгаа ч эзэд нь ярьсан юм. Эднийх дэлгүүр, халуун ус, бяцхан буудалтай болохоор эхнэр, нөхөр хоёр хүү, охинтойгоо болгоод байдаг авсаархан ч юм. Ганц хоёр гаршсан үйлчлэгтэй, тэдэнтэйгээ ахан дүүс болчихсон хоёр ажээ. Хоёр үйлчлэгчийнх нь нэгэн болох Уука гэдэг бүсгүй энд өгүүлэгдэх явдлыг анх мэджээ. Өвлийн нэгэн сарын нэгэнд эзэд нь айлчлахаар явахдаа бүхнийг Уукад хариуцуулжээ. “Архи, дарсаар үйлчилдэггүй өдөр таарсан тул хүн бараг ирэхгүй байх. Ирсэн ч ганц хоёр эрүүл хүн ирэх биз. Тэгээд ч над руу ярих учраас очиж болох эсэхийг хэлчихнэ” гээд эхнэр, нөхөр хоёр явжээ. Хоёр хүүхэд нь байвч хэрэгт дурладаггүй, хүмүүжилтэй залуус болохоороо хөшилдөөд байсангүй аж. Хорвоогийн хоног өдөр урсана гэгчээр харуй бүрий хүрээд ирэлгүй хаачих вэ. Өдөржин ганцаар гиюүрсэн Уука зурагтаас өөр ханьгүй тул тэгсхийгээд амрахаар шийдсэн байна. Хүн хар ч ирсэнгүй гэнэ. Залуу хүн яахав, дэрэн дээр толгой тавиад л гүйцэх хойно нам унтаж орхижээ. Нойрон дунд нь нэг л сонин юм сонсогдоод байх шиг, зүүдлээд ч байх шиг санагдсан байна. Арайхийн сэрвэл 10 дугаарын өрөөнөөс хүүхний тачаадан яраглах, эрийн амьсгаадан тэчьяадах, ор шажигнах чимээ гарчээ. “Хүн огт ирээгүйсэн. Хэн, хэзээ ороод ирдэг байна аа? Яасан сонин юм бэ гээд яваад очтол өрөөнд үнэхээр эр, эмийн ажил өрнөж буй аятай байжээ. Бүсгүй бүр алмайрч орхиод түр хүлээхээр шийдсэн байна. Тээкнийхээ ард ирээд суутал өнөө хоёрын ажил оргилдоо хүрэв гэлтэй, бүсгүй нь орилж чарлаад сүйд болж, эр нь ихэд хүнгэнээд чимээгүй болчихож. Сонин юм даа. Сүглэгээ /байнгын үйлчлүүлэгч/ л бараг өөрийн гэр шиг эзэгнэдэг юм. Хавьд харагдаагүй. Нээрээ эмнэлгээр явах боллоо гээд хорчийчихсон амьтан явсан юмсан. Арай илүү түлхүүртэй юм биш байгаа” гэж бодоод зөөлхөн алхалсаар очоод хаалгыг нь аяархан тогшсон байна. Хариу байдаггүй. Өөрт байсан түлхүүрээр түлхүүрдвэл онгойжээ. Гэрлийг нь асаатал хэн ч байсангүй гэнэ. Айсандаа болоод хөшиж орхисон бөгөөд бүх бие нь салганан чичирч, хамаг үс нь босох шиг болсныг л санажээ. Нэг мэдэхэд хоёр хүүхэд дээр оччихсон уйлаад сууж байжээ. Тэд нь тайвшруулаад сүйд болсон байна. Арайхийж тайвшраад бүхнийг ярьжээ. Ингээд гурвуул дээр гарч хажуугийн өрөөнд нь хамт хоносон боловч дахин ямар нэг юм тохиогоогүй гэнэ. Ингээд эцэг, эхийг нь ирэхээр бүгдийг яриад бөөн юм болжээ. Гайхаж хоцорсон эцэг нь ганцаараа гарч юу болохыг үзэхээр шийдсэн байна. Ингээд тэр шөнийн ээлжийг даажээ. Хүн хар ч аваагүй байна. Шөнө дунд нөгөө юм болдгоороо болжээ. Эр хүн хэдий ч эмээлгүй яахав. Их л цонхийчихсон амьтан гэртээ ороод иржээ. Ингээд хамаг асуудал өрнөх нь тэр. Буудлаа цоожилж орхичихоод цурам хийлгүй хоноод, Дамбадаржаагийн нэгэн хийдийн таньдаг ламдаа очжээ. Лам, зурхайч хоёр үзээд, “Айх аюул алга. Тэр өрөөгөөр байнга орж, гардаг эмэгтэй хүний сүнс хоргодсон байна. Эд хөрөнгө, элдэв юманд болоогүй ажээ. Орон гэрээ гэж төөрөлдсөн бололтой. Очиж аргалъя даа” гээд ирсэн байна. Бэлдэх зүйлийг бэлдүүлээд, ном судар дэлгэн, бяцхан уншлага үйлдэн арц, хүж болоод аргалжээ. “Нэг их шунаж хоргодоогүй учраас амархан явлаа. Эргэж хургахгүй. Санаа зоволтгүй” гээд гараа цайлгуулан гарч оджээ. Түүнээс хойш хагас сар боллоо. Одоохондоо мэдэгдсэн юм алга. Бидний таамагласнаар тэр өрөөг байнга захиалдаг Сүглэгээ гэдэг өндөр шар охин байсан юм. Буруу замаар явдаг ч ааш зан тийм ч эвдрээгүй, архи, тамхи хэрэглэдэггүй, ахаа, эгчээ гэсэн хүүхэд байсан юм. Ирэхээ болиод удаж байна даа. Нэг ирэхдээ их турчихсан, эмнэлэг домнолгоор явахаас гэж байсан. Тэр л бурхан болчихсон юм болов уу даа. Амьдралын эрхээр алдаж, онож явсан залуу хүн ямар сайн байх вэ гээд гэрийн эзэн, эзэгтэй хоёр дуугаа хураав. Би ч ихийг шалгааж зүрхэлсэнгүй.  

Нас барсан хүн үнэхээр бүгдийг хардаг уу?

Нас барсан хүн үнэхээр бүгдийг хардаг уу? Хайртаа хүмүүс чинь тэнгэрт одсон уу? Биднийг харсаар, хайрласаар, Оршсоор л байдаг. Бид үхсэний дараа ямар харагддаг вэ? Бид бодит биегүй болно. Бид цэвэр энерги болно. Би бусдыг талийгаачидтай холбож өгөхөд сүнснүүд энд үлдсэн хайртай хүмүүстээ танигдахын тулд өөрийн байсан дүр төрхөө харуулдаг. Тэд үүнийг яаж чаддагийг үнэнээ хэлэхэд би мэдэхгүй. Үхэх үед бидэнтэй юу тохиолддог вэ? Хүмүүс айдаг. Үхсэний дараа бид гэрэл рүү явдаг гэсэн, хүн гэрлээр орохдоо өвддөг үү? Ой санамжаа алддаг уу? Амьд байхад бидэнд байсан бүх юм тэнд бас байдаг уу? гэдгийг тэд мэдэхийг хүсдэг. Нөгөө ертөнц дэх сүнснүүдээс би "Хүн үхэхдээ бие цогцосоо хөлийн улаараа болон толгойн оройгоороо орхидог" гэж сонссон. Харин хүмүүс ямар нэгэн мөнгөн утасны талаар надад ярьдаг ба нөгөө ертөнцөөс харин хэн ч тэр тухай хэлдэггүй. Хүн үхсэний дараа сүнс нь хэрхэн биеэ аажимдаа орхин холддогийг илэрхийлэхэд тийм ч амар биш. Хөвж байгаа ч юм шиг, нисч байгаа ч юм шиг. Энэ нь гэрлээр соронз адил татагдаж байгаа ч гэмээр юм уу даа. Тэгээд мэдрэмж нь баяр баясгалангийн өмнөх үе шиг, магадгүй бага зэрэг айх боловч харин баяр баясал нь илүү хүчтэй байдаг байна. Нөгөө ертөнцөд юу ч мартагддаггүй, харин ч эсрэгээр. Бид амьд байхдаа амьдралынхаа оргил үеэ л эргэж санадаг бол харин Нөгөө ертөнцөд яаж амьдарч, хайрлаж, дурлаж, үзэн ядаж, сурч, мэдэж байсан зэрэг бүх зүйлийг нэг бүрчлэн санадаг байна. Хэрвээ бид үхвэл гэрэлд орж, хоромын дотор бүхнийг мэдэгч болно. Бидний амьдрал гялсхийн өмнүүр өнгөрч, өөрийнхөө үйлдэл, хөдөлгөөн, бүтээл бүрийг маш тодоор хардаг. Бусдын баяр гуниг, зовлон жаргалыг бүрэн мэдэрч эхэлнэ. Бид бусдад хэрхэн хандаж, харьцаж байснаа харин ойлгож эхэлнэ. Бид амьд байхдаа юу хийж бүтээх ёстой байснаа тэр агшинд мэдэж ойлгож эхэлнэ. Өнгөрсөн амьдралынхаа талаар эргэж бодох тийм цаг, өөрөөр хэлбэл цаашаа бүр дамжихаас өмнө бидэнд ирнэ. Энэ нь мэдээж хүн бүрт хувь хувьд нь өөр өөрөөр тохиолдоно. Мөн олон хүнд биеийн болон сэтгэл санааны асуудлаа эмчлэн эдгээх хэрэгтэй байдгийг, ялангуяа бид өөрсдийгөө бага зэрэг ч болтугай уучлах ёстой байсныгаа, хэн нэгнийг гомдоосондоо гэмших ёстойг сануулах тийм л цаг хугацаа ирдэг юм. Энэ тохиолдолд амьд үлдсэн хүмүүстэйгээ эргэн холбогдохын тулд жаахан хугацаа орно. Бид ямар ч тохиолдолд энэ амьдралдаа хийж бүтээх ёстой байсан болон хүсдэг байсан бүхнээ арилгаж цайруулах тийм тусыг олж авна. Харин зарим зүйлд тухайлбал олон үйл явдалд өөрөөр хандах ёстой байснаа тэр үед мэдэж гуниглах болно. Бид өөрсдийгөө буруутган бие сэтгэлээ өвтгөж байснаа буцааж эдгээх зоригтой болно. Мөн биеийн бус сэтгэл санааных боловч тэр өвчнийг анагаах аргыг олж харна. Би хэр олон хүн үхэхээсээ өмнө өвчтэй эсвэл бүр биеийнхээ аль нэг хэсгийг алдсан хэдий ч сүнсээрээ дамжуулан нөгөө ертөнцөд цоо эрүүл болсон тухай мэдээлэл авсанаа хэлж барахгүй байна. Энэ ертөнцөд бол бүхий л амьдралаа харанхуй бараанд өнгөрөөх боломж бий. Энд бид юу хийж буйгаа эсвэл бидний үйлдэл бусдад ямар нөлөөтэйг мэддэггүй. Харин бид нөгөө ертөнцөд орохдоо энэ амьдралдаа юуг зөв, юуг буруу хийснээ болон хийх байснаа тодоос тод харах болно. Цаг нь ирсэн атал "алс одохоосоо" татгалзаж болдог уу? Хэн нэгэн нөгөө ертөнц рүү дуудагдсан хэдий ч энд байх нэгэн эрхэм шалтгаантай байх ёстой. Бид үлдэгсэдээ зовоохгүйн тулд тийшээ явж чадахгүй удаан эргэлздэг. Бид явахыг хүссэн ч дандаа л тийм байх болно. Үзлэгийн үеэр би нэгэнт одсон сүнснүүдээс үхэх хүнд хэрвээ хэн нэгэн дотны хүн нь "Санаа зоволтгүй дээ. Тайван амгалан яв" гэж чин сэтгэлээсээ хэлбэл илүү амар болдог буюу бүр ихэд талархдаг тухай мэдээллийг олон удаа авч байлаа. Нөгөө ертөнцөд биднийг хэн угтан авдаг вэ? Үүнд би тодорхой, бүрэн хүчинтэй хариу хэлж чадахгүй боловч бидний хайртай хүмүүс нас барлаа гэхэд тэр нь оюун санааны мастеруудтай харьцаж, бидний амьдралд сайн нөлөө үзүүлж байсан бол боломжтой гэж хэлж чадах байна. Биднийг нөгөө ертөнцөд бүхэл бүтэн бүлэг сүнс хүргэж өгдөг юм шүү дээ. Хэрвээ жишээ нь хэн нэгэн эмэгтэй сүнстэй харьцах явцдаа "Миний цаг болбол хэн намайг угтах вэ?" гэхэд талийгаач нөхөр нь түүнийг тосно гэсэн мэдээлэл илгээлээ гэж бодъё. Гэхдээ нөхөр нь ганцаараа биш, харин өөр олон сүнстэй хамт угтах болно. Бид тийшээ одохдоо магадгүй нэг л сүнс рүү төвлөрдөг. Үнэн хэрэгтээ бид гэрэл хүрмэгц нөгөө сүнснүүд нэгдсэн байдаг. Тэр ч байтугай бид энэ ертөнцөд огт танихгүй байсан сүнснүүдтэй учирна. Гэхдээ тэд урьд насандаа бидэнд итгэж сайн ханддаг сүнснүүд байсныг тэр үед таних болно. Хүн бүр гэрэлд хүрдэг үү? Үгүй муу санаатан /явдалтан/ гэрэлд ордоггүй. Бид бүгд амьдралынхаа төгсгөлд хариуцлагад татагддаг. Үйлийнхээ төлөө хариуцлагаа хүлээдэг. Мэдсэн, сонссон бүхнийхээ дараа би нөгөө яриад байдаг Там нь хар муу санаатай амьдарсан хүмүүсийг үргэлж шардаг, чанадаг халуун тогоо гэж бодохоо больсон. Там бол гэрэл нэвтэрдэггүй, мөс шиг хүйтэн, түнэр харанхуй, ямар ч хайр энэрэлгүй мөнхийн төөрөгдөлд ордог тийм нэг орчин гэж бодогдсон. Гэхдээ би энэ Эзэнт улсыг огт ойлгодоггүй. Учир нь тэндээс ямар нэгэн сүнс ирж надтай холбогдож байсан тохиолдол байхгүй. Яагаад гэвэл тэнд ордог нэг л хаалга байдаг байх. Харин гарах гарц байдаггүй юм уу гэж санагддаг.   

Хуудаснууд

Subscribe to Далд ертөнц