Галын бурханд хишиг буяны өчиг өчиж цог заль, сүр сүлд, мал идээ, сайн чадал, мэргэн ухаан, чийрэг бие, алдар нэр, их хэрэг, зөв үйл, малын хишиг, ундааны хишиг, эдийн хишиг, эрдэнэсийн хишиг, язгуур үндэс, нөхөр хань, боол зардас, замын өлзий, нутгийн өлзий, үйлсийн өлзий, амар жаргалан, хотол баясгалан, сайн буян өлзий хутаг, номын буяныг хурайлан дуудаж оршоох утгыг агуулсан байдаг. Галын даллагын яруу найргийн уран сайхны онцлог нь хишиг буяны төрөл зүйлийг элдэв чимэг тодотгол үгсээр тодруулж, батлах хийгээд үгүйсгэх холбоосоор зангидаж сэтгэлд зохист нийцэт утга бүхий үгсийн уран хэлхээсийг хэлхэж урласан байдаг. Буян хишиг, өлзий учрал, цог золбоог тоочин өгүүлэн тоочимж бүхнийг шадлан шад бүхний төгсгөлд ба хийгээд холбоосоор давтан холбож, утга уянгын яруу зохицлын тэгш хэмнэлийг тааруулсан байна. Муу үйлсийг зайлуулан соёрх, сайн үйлсийг өгөн соёрх гэсэн гол үгсийг бадаг бүхэнд давтан, хишиг даллага хурайлан аливаа хүний сэтгэлийг өөдрөг бадрааж хөгжөөхийн аясыг өгүүлсэн зул бадамлан бадрах мэт сэтгэгдэл төрүүлдэг уран сайхны онцлогтой.

Ачит язгуур үндсэн лам нарын буян хийгээд
Аврал дээд гурван эрдэнийн буян
Аугаа хүчин төгөлдөр сахиуснуудын буян лугаа
Алимад сайн буянгуудыг энд ирүүлэн соёрх хурай, хурай, хурай
Улам дээшид бадрах цог заль
Улам өрнөн дэлгэрэх сүр сүлд
Улам элбэг болон арвидах мал идээ
Улам сайжрах хишиг ирүүлэн соёрх хурай хурай хурай...

Монгол харын бөө нар гал голомтын эзэн тэнгэрийг баясгахын тулд жил, жилийн намрын сард түүнийг бөөгөөр хүндэтгэн тахиулж байв. Ийнхүү тахихдаа гал голомтоо сахисан онгодыг дуудаж бөөд оруулахад гэрийн эздийн сайн сайхныг онгодод даатгаж, галдаа өөх тос, архи сархад өргөх зан үйл үйлдэхдээ өрхийн тэргүүн, эзэгтэй нарт улаан утас бариулж, утасны нэг үзүүрийг тулганы цагирагт бэхлэн гал голомтод нь мөргүүлдэг байсан бол шарын бөө нар болон лам нар галын тахилгын судар уншдаг.

Шэрэг, шэрэг, шэрэг Аяар баруун урд зүгт Замбуу тивийн ороноосоо Хязгааргүй газарт Өндөр сайхан Сахатай цагаан уулын эзэн Санийшхийн хүбүүн Буйлаан түргэн тулмаашимни Наана сайхан дуулагты даа Хүлүр мүнгэн зодороос ялбуулжээ Хүжэ мүнгэн бардасытнай Сунган байжа ураадбаб Энэ замбуу тивийн ороной амитан Буряад гэжэ ясатай л Галзууд гэжэ омогтой доо Дааган гэжэ уриатай даа Чойжилын хүбүүн Цэрэн гэжэ нэрэтэй ла Дүшэн есөн настай даа Хан их гарвалынхаа Хадаг торгон жолоошоб доо Эзэн их гарвалынхаа Элшэ түрэн жолоошоб доо Хэлэхийдэ тулмаашамби Шарай голой хойморто ло Шандан булагай эхэндээ Шандаруу цагаан хумые Шэрээлдижэ буусан Буурал цагаан аав Бурхан цагаан гарвал Наанаа сайхан дуулагты даа Хүлэр мөнгөн зодоороое Ялбуулаж урааднаб Арван тавны өдөр авсан Ая буурал гангаар ариулж Алсан сайхан жодоогоороо Ураадажа амалав Ум ма ни бад мэ хум Эх сурвалж: Чойжилын Цэрэн заарингаас авсан дуудлага Есөнхийхөө ерөөлгөндөө Наймныхаа найгалган дээ Болов гэ Заа зугаа галяа үгүй Замай зугаа амалаа үгүй Ута зугаа ураадажа Угай харгы мүрдүүлжээ. Махан хэлээр мэдүүлээ үгүйб Мянган угайм Заасан заабари Түүхэн хэлээр мэдүүлээ үгүйб Түмэн угайм Заасан заабари заабариласан Шарай голой хоймор талаар Шандан булгийн эхэндээ Шандаруу цагаан хүмые Ширээлдэж буусан Буурал цагаан аав Бурхан цагаан гарвалынхаа Дайдаа дэлэхэйе бүрхээсэн Эх сурвалж: “Арван гуран ноёдын дуун” Антоон Мостаэрт Монгол судлалын төв Улаанбаатар хот. 2007 он, 248 дугаар нүүр хуудас.

Гал тахих ёс
Гал тэнгэрийг үүсгэж залах
Үдшийн цагаан гэгээ тасарч харанхуй болон анхны од түгмэгц гэрийн эзэн хэт цахин гал гаргамагц уугисан уулыг гэрийн эзэгтэй тосч авч үлээгээд, сэвж хөгжөөн галаа ноцооход гэрийн эзэн цартай өвчүүг хоёр гардан авч, үүдний дотор талд дэвссэн шинэ тоног цагаан эсгий дээр гадагш хандан зогсоод, гурван удаа хурай хурай хурай гэж нар зөв хурайлаад, эргэж гал руу хандан бас гурван удаа хурайлан дусаал хэмээх тахилгын цацлыг адислуулан, гал тэнгэрийн билгүүн дүрсийг үүсгэн дүрсэлж, гал тэнгэрийн заллага айлтгадаг. Энэ үесэд галын сан уугиж байх бөгөөд лам галын сангийн судар уншиж байдаг.

Гал тэнгэрийн билгүүн дүр хийгээд хувилгаан, гэгээн, хийсгэлэн дүрийг дүрслэн өгүүлж, гал тэнгэр нөхөд лүгээ сэлтийг урин дуудаж ариун тахил өргөхийг амлаад, эртний тангаргийг нь дуртган, эгээрэл хүслийг маань бүтээж өгөхөөр энд өөд болон заларч ирнэ үү? гэж асралт гал тэнгэрт хандсан агуулгатай галын заллага айлтгадана.

-Монгол харын бөөгийн хуяг хувцасны баруун, зүүн мөргөл, гол манжигаас бусад манжигуудыг ерөнхийд нь бие манжиг гэдэг. Бие манжигийг зүрх манжиг, дөрвөн мөчний, суганы, дал мөрний, эгэмний, хөхний манжиг хэмжээн долоон хэсэгт хуваадаг. Эдгээр манжигууд нь бөөгийн хүзүү, сээр, нуруу, хавирга болон дотоод эрхтнүүдийг манасан байдаг гэдэг. Үүнээс гадна баруун, зүүн, хөлийн үе бүхнийг болон хоёр суга, дал мөр, эгэм , хөхийг манасан манжигуудыг бөөгийн хуяг хувцсны бүсэлхийгээс дээшхи зайд дал мөр, суга, хөхний тус газруудад бэхэлдэг. Ингэж бэхлэхдээ бөөгийн бие эрхтэнийг манасан лус савдгийн элч /могой/ нар хийгээд тэдэнтэй нөхөцсөн дээдсийн сүнс-онгод /онгод дүр/-ын хүчийг зузаатгах зорилгоор хэд хэдээр нь бүлэглэн бэхэлдэг.

Аливаа улс гүрнийг төлөөлсөн эртний эрхэм шүтлэгийг дүрс тэмдгээр илэрхийлснийг төрийн сүлд гэж нэрлэдэг. Монгол Улсын төрийн сүлд тэмдгийн түүхийг бид өвөг дээдсийн овог аймаг, улс гүрэн байгуулсан эртний үе рүү орж судлах нь туйлаас бэрхшээлтэй ч эрэн хайгууштай сонирхолтой судалгаа юм.

Таван тэнгэрийн хүрээлэл
Бумбаан намуун оронд
Гэсэрийн цэцэг соёолж
Сэнгүр горхиной хоржигнолт
Ээвийн урсгалаар цэгцэрч
Цагаан уулын оройд
Дагшин тэнгэрүүд гэмшүүрхэд
Цуурын цагаан аянд
Цуутай онгодууд хурж
Цагаан өвгөд цугларч
Өвгөн их туульч
Өтгэн хоржоор хөөмэйлдэж
Өндөр хайрхадын амьтдыг
Өвөр дээрээн цуглуулна.
Тэнгэр газрын савсалганд
Аранжингийн амьдрал үргэлжилж
Энэ нартын орчил
Мөнх хөдөлгөөнд оршино.
Аргадагчий уучилж
Тэрсэлдэгчий уужирч
Өвөөт жилийн хөтөлүүд
Ойрхон төрмөлийн жимээр
Галт үгийн хэлхээсээр
Гайхалтай холбоосыг бэхжүүлий

Бусад мэдээ

Apr 03, 2020 6

Галын даллага

Mar 17, 2020 47

Бие манжиг

Mar 17, 2020 43

ДАРХАНД УУЛЗАВ

Баруун баннер

Баруун баннер

Calendar 2018

Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30

Ханшийн мэдээ

Холбоо барих

 

  •  Баянзүрх дүүрэг , 1-р хороо , 22 дуаар байр , 22 тоот.
    Шуудангийн хайрцаг: Улаанбаатар - 49 дүгээр салбар, 922
  •  976-11-458654, Fax: 976-11-458654
  •  This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Та бөөгийн тухай мэдлэг хаанаас авдаг вэ?
http://www.zoofirma.ru/