Сар шинийн баярын бэлтгэл ид базааж буй энэ үед мэдлэгт тань нэмэр болгож монгол домог зүй судлаач доктор С.Дулам шинийн 1-ний өглөөний бэлгэдлийн талаар юу хэлснийг хүргэе. Тэрбээр ийнхүү ярилаа. “Домог зүйг сэтгэлгээний нэг хэлбэр хэмээдэг үзлийн үүднээс тайлбарлая. Нэгдүгээр сарын 1-ний юм уу, Цагаан сарын шинийн 1-ний өглөөний нар харах хүмүүс олширч буйтай холбоотойгоор уг үйл зөв, буруу, сайн, муу хэмээн маргалдах нь бий.

Бөөгийн онгод тэнгэрийн магтаал заллагын дараа онгодыг бөө биедээ оруулах зорилгоор онгодыг урин дууддаг.Нийтийн дуудлагаас гадна бөө бүрд өөрийн онгодоо урин дуудах дуудлага байдаг. Бөө уриа дуудлагаа дуудахдаа:
Хан тэнгэрийг харгитал
Хатан дэлхийг доргитол дуудах ёстой гэж бөөгийн бөөлөх ёс жаяганд байдаг.

Явган бөөлөх нь чухамдаа онгод тэнгэрийн эрч эрчмийг өөртөө нэгтгэн хүний энгийн бодол санаагаар биш, онгод тэнгэрийнхээ нөлөөгөөр орчлон ертөнцийн нууц чанадад нэвтрэн, үзэж мэдэрсэнээ бусдад дуулгаж, үйл засал дом хийхийг хэлдэг. Улаач онгодоо биедээ хагас оруулж, өөрийн сүнсээ харанхуйн оронд аялуулан энгийн хүний мэдэрч чадахгүйг мэдэрч тайлахыг хэлнэ гэж тайлбарласан ч байдаг. Угтаа явган бөөлөх нь бясалгалын дээд хэлбэр бөгөөд хүний амьдралын ээдрээ үйлийн үр, сайн мууг гэгээрлийн дээд өнцгөөс мэдэрсэнийхээ үр дүнд ухаан санаа нь тэлэгдэн дэлгэрч байдаг. Голдуу лус хөлөглөсөн бөө хуураар уналга болгож явган бөөлдөг бол хэнгэрэг хэц хэрэглэж явган бөөлөх ч явдал байна.

 
Хог хаях нь өөрт хортой юм байна. Хаясан хогоор дамжин хий сүнсэнд эрчмээ хулгайлуулах юм байна шүү
Анх намайг Отгонтэнгэр хайрханыг зорих замд “Овоо чулуунаас олз гуйхгүй, оргил тэнгэрээсээ хишиг буулгана” гэж хэлэгдсэн байдаг юм.
Овооны хажуугаар гарах бүрт 3 чулуу өргөж, олз гуйдаг нь бас л нэгэн БУРУУ ХАЗГАЙ зан үйл юм. Монголчуудыг доройтуулах гэж түгээсэн буруу заншил олон байдаг юм байна.

Эрт цагт нэгэн цагт нэг хааны хоёр түшмэлийн нэг нь хааныгаа шударга бус гэж зэмлэсэн хэрэгт буруудаад цөлөгдөх болжээ. Тэгээд цөлөгдөхөд нь хоёулаа нэг хааны хоёр албанд байсан учраас өлсөж цангавал хэрэглээрэй гэж нэгнийгээ явахад нэг аяга бор гурил, нэг аяга устай өгч явуулжээ.
Тэгээд нөгөө нь цөлөгдсөн хойноо говь цөл нутагт явж байгаад цааш явж чадахгүй тамир нь тасарсанд “гурилаа идсэн ч үхнэ, идэхгүй ч үхэх юм чинь идээд яахав” гээд идэхгүй яваад байж.


Би хүүгээ босоод сар гарны дараа нэг буултанд суухад Яагаад өргөл өгөхгүй байна хэмээн Буурал айлдав. Өглөө бүр л Таван тансаг өргөж л байгаа шүү дээ гэтэл Тэгж өргөдөг юм уу? Тийм юмыг өргөл гэхийн юм уу? гэж загнав. Юу нь болохоо байчихваа бас гэж бодтол. Бэргэн чи өргөл өргөхдөө юу боддог, юу хэлдэг билээ гэв. Би алдаагаа арай гэж ойлгов. Эрт хэлэхгүйдээ шатчихсан байв. Тэр үе Монголд өвлийн хүйтэн тачигнаж байсан учраас Би маш хурдан Таван тансагаа Баруун зүг рүү гялс цацчихаад л гүйгээд ордог байв. Гэтэл хүүгийн буурлуудыгаа дуудаад хэлж юм уу бодоод өргөх ёстой гэнэ. Тэгэхдээ цемэнтэн шал дээр биш Хөрст алтан дэлхий дээрээ хөлөөрөө зогсож байгаад өргөх ёстойг хэлсэн юм.
Ер нь манайхан балкон дээрээсээ л өргөл өгдөгийг Буурлууд Тийрэн хооллов мунхаг хүүрнүүд хэмээн дургүйцдэг. Одоо ч тийм биз дээ. Үгүй ядахдаа л энгийн хүмүүс хүртэл энэ өргөлийг нь Өглөө машиндаа суух гэтэл бөөн сүү, цай дээрээс нь асгарчихсан байж хамаг уур хүргэн хараал тавьдаг. Заавал газрын хөрсөн дээр зогсоод тэр зүгтээ харан хэлэх юмаа бодон зөв хэлэх ёстойг анхааруулсан. Өндөр байшин дээрээсээ өргөөд даанч ямар ч нэмэр байхгүй. Тийрэнгүүдийг өглөө бүр идээнийхээ дээжээр хооллон тэднийг гэртээ дуудаад байдаг байна. Гэтэл уг хүн маань цайны дээжээ амьхандаа Тэнгэрт өргөж байгаа ухаантай шүү дээ. Тэр Тэнгэрт чинь хүрэхийн наана түмэн янзын сүнс байдгийг ойлгоорой. Тэнгэрт гэж зориулж л хэлэхгүй, мөн ёс журмаар нь хийхгүй бол Тэнгэр хүлээн авахгүй. Яг манай буурлууд шиг албаар бүтэн сар хагас шатаасныхаа дараа мулгууг минь шоолон байж, хэзээ өөрөө ухаарахыг чинь харах гээд тэвчсэнгүй гэж билээ. Бид ч гэсэн юм хэлэлгүй шидлээд өгвөл Нохойд юм хаяж өгч байгаа шиг хэмээн ундууцдаг.
Тэгэхээр айлын авгай нар анхааралдаа аваарай. Та уг нь гэртээ сайн сайханг хүсэн цайны дээжээ өргөж байгаа. Гэтэл тэрнийгээ буруу ёслон, сүсэглэн гуйхгүй өргөвөл жинхэнэ эзэндээ хэзээ ч хүрдэггүй. Харин замын Тийрэн сүнснүүд хооллон, дахиад танаас горьдоод хүлээж байдаг гэж ойлго. Тэр өргөл цайны дээж чинь үгээр, бодлоор амилж, хүндэтгэлээр өртөөлөгдөн эзэндээ очдог. Тэрнээс биш Та яагаад ч Наранд, Тэнгэрт, Зориулсан эзэндээ хүртэл хамаг чадлаараа өргөөд өргөөд хүрэхгүй нь тодорхой. Буруу өргөсөн өргөл чинь буухдаа ч бас хүний хараалыг идээд байвал Таны хүсэл, зорилго биелэх үү ??? Та цемэнт дээр биш газрын хөрсөнд гишгэхийн тулд гадаа гарч шороон дээр гишгэх нь байна. Тэгээд заавал өргөх эзнээ дуудан хүндэлж хэлэх үгээ хэлээд тэр зүгтээ өргөнө.
Bvrged Zairan‎
 
Манжлага-Эрдэнийн зүйл болон эд бөс зэргээр хийсэн унжуулан зүүх чимэглэлийн зүйл. Бөөгийн шүтлэгт гартаа барьдаг сахиусыг манжлага, манжиг гэж нэрлэдэг.  

Өнөөгийн Иран улс буюу 13-р зууны Хүлэгү хааны үеийн Монголын эзэнт улс, Ил хааны нуьаг дэвсгэрээс олдсон Монгол бөөгийн булшны талаар “Tehran times” мэдээлжээ. Уг булш нь түүхийн нэн ховор олдвор учир Ираны холбогдох байгууллагаас НҮБ-ын соёлын өвд албан ёсоор бүртгүүлсэн.
Булшийг илрүүлж, судалж, малтлага хийсэн эрдэмтэд “13-р зууны Хүлэгү хааны үеийн Монголын бөөгийн булш мөн” гэж үзэж байгаа ажээ.
Лалын шашинтны оршуулгаас ялгарах онцлогтой тухайн үеийн дээдсийн оршуулга болох  олон шинж тэмдэг нь ингэж дүгнэхэд хүргэж байна.
Гадны орнуудад Монгол тэнгэр үзэл, бөө мөргөлийн ганц зүйл олдоход ингэж нандигнан хандаж байхад эх нутагтаа байгаа монголын өнөөгийн төр засгийнхан өөр зүйлийг эрхэмлэн дээдэлсэн шийдвэр гаргаж байгаа “тун ичгэвтэр” хэрэг юм. Түүхээ мэдэхгүй хүн бол ойд төөрсөн сармагчин мэт ажгуу.

Бусад мэдээ

Jan 09, 2020 29

Бөөгийн түшээ

Баруун баннер

Баруун баннер

Calendar 2018

Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29

Ханшийн мэдээ

Холбоо барих

 

  •  Баянзүрх дүүрэг , 1-р хороо , 22 дуаар байр , 22 тоот.
    Шуудангийн хайрцаг: Улаанбаатар - 49 дүгээр салбар, 922
  •  976-11-458654, Fax: 976-11-458654
  •  This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Та бөөгийн тухай мэдлэг хаанаас авдаг вэ?