ЗҮҮН ХАРАА НОЁН УУЛЫН ТАХИЛГА:
2012.05.13.
Үүсгэлээ мэдэхгүй үрс юмуу
Үүтгэлээ мэдэхгүй амьтас юмуу
Хэн гэдгээ мэдэх үү?
Хэрэг үйлээ таних уу?
Нартын орны үрс
Алиагаа алдсан амьтад
Далайн мандлаас цаашихыг нь
Даанч мэдэхгүй дээ

Санж бөө нь 17-р зууны дунд үед амьдарч байсан бөгөөд Татай удганы хүү юм. Санж бөө нь эрдэм чадал ид хаваараа нутаг усандаа гайхагдаж всан ба ар дархадын Зулын тээхний удмын их заарин юм. Хөвсгөл аймгийн Ринченлхүмбэ сумын Өвөр битүүд байдаг Өрхөтийн нуурын зүүн өмнө, Цойцон нуурын баруун хойно нь онгод нь байдаг бөгөөд өөрийн нутаглаж байсан газарт нь онголон тавьсан байна. Буянт голын хайрхан асрыг одоогоос 250-аад жилийн өмнө барьсан гэж нутгийн хөгшчүүл ярьдаг байв.

Хан хурмаст тэнгэр
Эзэн хурмаст эсэгэ тэнгэр
Буурал цагаан буранууд
Бум хаях тэнгэр нэр
Диваа дүншүүр бурхангууд
Дээд тивийн тэнгэр нэр
Мөнхүү өвгөн хэлж өгөв.
Хан Хэнтий уулын эзний дуудлага
... Минжийн сайхан согоогоо
Мэхэлзүүлэнхэн ирдэг

Цаатан, Дархад бөөгийн онгод нь байгалийн онгодууд байдаг. Цаатан, дархад бөө бусад монгол бөөгөөс ялгарах нэгэн онцлогийг урьдчилан хэлэхэд байгаль дэлхийн сүр хүчин эзэн онгодод мөргөдөг, уул ус, хад, модны эзнийг шүтдэг байна.
Чухам эл учраас баавгай, шар шувуу, бүргэд, хорхой, саялиг шувуу (хөх цэцгий) гэх мэт амьтан дүрт (зүст) онгод нэлээд элбэг байдаг байна. Онгодыг тэдний хэлээр “Ээрьеэн” (ēriyēn) гэдэг. Тухайлбал: бидний уулзаж сурвалжилсан Сувс гуайн аав Толь заарин гэхэд гурван зүйлийн онгодтой байсан нь нийт цаатан бөө нарт байдаг нэлээд хэв шинж төгөлдөр онгодууд юм. Үүнд:
1. Эмэгэлжи юума (эмэгтэй дүрт онгод)
2. Зүгээр юума (эрэгтэй дүрт онгод)

Аварга могойн бөгсөөр зангирсан
Алмас хар тэнгэртээ учирсан
Өндөр Чачиртыг 33 эзэлсэн
Цэрэн буурал аав
Хийн тэнгэрийн оронгоос нааш
Хийсгэлэн үүлний газраас нааш
Хөгий Харганатыг эзэлсэн
Хэдэн үеийн сүлд болсон
Гэрэл буурал ээж минь
Авралыг бүрэн хайрла, хатуухан
Зөв замаар замна хайрхан

Манжлага-Эрдэнийн зүйл болон эд бөс зэргээр хийсэн унжуулан зүүх чимэглэлийн зүйл. Бөөгийн шүтлэгт гартаа барьдаг сахиусыг манжлага, манжиг гэж нэрлэдэг.

Манжиг-Монгол бөөгийн шүтлэгтэнүүд могойг лус савдгаас онгод тэнгэрт нөхцүүлэхээр илгээсэн элч төлөөлөгч хэмээн үздэг. Энэ нь алсан, үхсэн хонины ноос биш, амьд яваа хониноос хяргаж авсан ноос буюу сүүлийн үед хөвөн зэргийг томж, гадуур нь өнгө өнгийн даавуугаар бүрж, могойнууд дүрслэн, бөөгийн өмсгөлийн үндсэн хэрэглэгдэхүүн болгодог явдлаар илэрдэг. Монгол овгууд эдгээр могойн дүрсүүдийг өөр өөрөөр дүрсэлдэг.

Монгол алтайн нурууны Алтай Таван Богд уул нь Монгол улсын хамгийн өндөр уул юм. Энэ ч утгаараа Монгол орны дээвэр хэмээгддэг. Таван Богд уул нь Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сумд оршдог.
Таван Богд уул нь таван үндсэн оргилтой ба Монголын хамгийн том гурван мөсөн гол болох Потанины мөсөн гол, Александрын мөсөн гол, Гранегийн мөсөн голууд Таван Богдод оршдог. Эдгээрээс хамгийн том нь Потанины мөсөн гол бөгөөд 14 орчим км урттай.

Хүний гэргий хүн хань ижил, үр хүүхдээ сэрэхээс урьтаж босон үс зүсээ янзлан, аяга цайгаа чаначихаад сууж байх ёстой. Цайны дээж өргөх нь эртнээс уламжлагдан ирсэн манай ёс. Үс гэзгээ янзлан, нүүр гараа угаан бие бэлдсэн байх хэрэгтэй. Толгой болон хөл нүцгэн байж болохгүй. Бүр болохгүй бол толгой дээрээ нэг гараа тавьж байгаад цайныхаа дээжийг өргөнө. Цайны дээж хэт халуун байж болохгүй, хөрсөн эсвэл бүлээвтэр байх ёстой. Дээжээ өргөхдөө гарынхаа алгыг дээш харуулах маягтай өргөнө.

Бусад мэдээ

Jun 27, 2021 237

САНЖ БӨӨ

Jun 24, 2021 169

НОЁН ЗӨНӨГ БӨӨ

Jun 24, 2021 153

ХӨХӨЧУ ЗААРИН

Баруун баннер

Баруун баннер

Calendar 2018

Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30

Ханшийн мэдээ

Холбоо барих

 

  •  Баянзүрх дүүрэг , 1-р хороо , 22 дуаар байр , 22 тоот.
    Шуудангийн хайрцаг: Улаанбаатар - 49 дүгээр салбар, 922
  •  976-11-458654, Fax: 976-11-458654
  •  This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Та бөөгийн тухай мэдлэг хаанаас авдаг вэ?
http://www.zoofirma.ru/