Чингис хаан анхныхаа томоохон аян дайныг хийхдээ Алтан улсыг дайлсан агаад тэр дайн бүхэл бүтэн таван жил үргэлжилсэн билээ.
ХБНГУ-ын монголч эрдэмтэн, доктор профессор Удо Б.Баркманны нийтлэл
Чингис хааны хийсэн аян дайнуудын өвөрмөц онцлогийг ул үндэстэй нягтлан судалсан эрдэм шинжилгээний бүтээлүүдэд зохиогчид нь гол төлөв Монголчуудын цэргийн ажиллагаа, байлдах арга ухаан, зэвсэглэл, морьт цэргийнх нь гүйцэтгэсэн үүрэг, онцлогийг авч үзсэн байдаг. Тэгсэн хэрнээ дайтаж байсан нөгөө этгээдэд нь анхаарлаа хандуулах нь тун ховор, гэтэл энэ нь Монголчуудын үзүүлсэн цэргийн амжилтыг ч, суралцах чадварыг нь ч бүх талаас нь бүрэн ухаж мэдэхэд зайлшгүй шаардлагатай байгаа юм.

Монгол Улсын цэргийн хэргийг бүгд захиран шийтгэгч яамнаас Олноо өргөгдсөний 2-р оны өвлийн сүүл сарын 18 ( 1913 оны 1-р сарын 24)-нд хаанд өргөсөн айлтгалдаа:<<газар орныг хамгаалан сэргийлэн бэлтгэх баатар мэргэн цэрэг, хурц зэвсэг олгуулахыг эрж бичиг захидал хүргэж ирсэн>> гээд Өвөр монголчууд тусламж гуйж байгааг дурдаад таван чиглэлд хэн хэний удирдлагаар цэрэг хөдөлгөх саналаа төлөвлөн тавьж зарлигаар батлуулсан байна.

XIII зуунд Төв Азид тухайн цаг үеийн хоёр их байлдан дагуулагч болох Чингис хаан, Мухамед шах хоёр халз тулж, нэг нь энэ ертөнц дээр илүүдсэн бол үүнээс 200 шахам жилийн дараа Бага Азид Төмөрийн улсын хил хязгаар Баяазитын Османы эзэнт гүрэнтэй хаяа хатган орших болов. Төмөрийг узбекууд өөрийн үндэсний баатар гэж өмчилдөг ч үнэн түүх нь арай өөр билээ.

Монголын төлөөлөгчид ийнхүү Орос улсад сэм одож, Чин улсаас салан тусгаарлахын тулд тусламж гуйсан нь төдхөн Чин улс даяар шуугиан болж байжээ.
Монголын төрийн тусгаар тогтнолыг сэргээх хэргийг шууд удирдан эрхлэх байгууллага Халхын Хүрээний бүх хэргийг түр ерөнхийлөн шийтгэх газар (XXБХТЕШГ) гэгчийг 1911 оны 11-р сарын 30-нд Түшээт хан аймгийн чуулганы дарга засаг, Цэрэнчимэд нарын 7 хүний бүрэлдэхүүнтэй байгуулжээ. Энэ байгууллага нь гүйцэтгэх үүргээрээ бүх Монгол даяар үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөн өрнөж байгааг ашиглан, юуны урьд Их Хүрээн дэхь Манж Чин улсын захиргааг түлхэн унагаж, Монголын төр улсыг сэргээх явдлыг бэлтгэн зохион байгуулах түр засгийн газар шинжтэй байлаа.

Булган аймгийн Могод сумын нутаг Хүйс толгой хэмээх газарт үл мэдэх чулуун дурсгал байгааг сумын иргэд анх 1967 онд мэдээлжээ. Үүний дагуу Шинжлэх ухааны академи (ШУА)-ийн эрдэмтэд тус газарт ажиллан, гурван хөшөө олжээ. ШУА-ийн Түүхийн хүрээлэнгийн эрдэмтэн М.Шинэхүү хөшөөн дээрх бичээс брахми бичиг болохыг 1972 онд тогтоосон аж. Тус гурван хөшөөний нэгийг өдгөө төрийн ордонд залсан. Нөгөөх нь Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын музейн үүдэнд, гурав дахь нь ШУА-ийн Археологийн хүрээлэнгийн гаднах талбайд бий аж. Энэ гурван хөшөөнөөс Архангай аймаг болон ШУА-ийн Археологийн хүрээлэнгийн гадна байгааг нь сайн судлаагүй.

Түрэгжсэн монголын Барлас омгийн ноёны хүү болох Төмөр Бухар хотоос баруун өмнө зүгт орших Кеш хотод төржээ. Барлас болон Жалайр овгууд бол Цагаадай хааныг дагаж Туркестаны нутагт ирсэн монгол овгууд билээ. Тэрбээр өсөж том болох насандаа монголын эзэнт гүрнүүдийн дараалсан уналтыг үзэж байхдаа өөрийгөө монгол хүний хувьд Чингис хааны үйл хэргийг дахин үргэлжлүүлэхээр тангараг тавьсан гэдэг. Тэрбээр Чингисийн угсааны хатантай болсноор өөрийгөө тэдний өмнөөс захиран шийтгэх эрхтэй болсон гэж үзэж байв.

 
Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын 13 дахь илтгэл гарчээ. Өнгөрөгч онуудад энэ илтгэлд унаач хүүхдийн асуудал, уул уурхайн салбарын хүний эрх зөрчиж байгаа ажлууд гол байр суурийг эзэлдэг байсан бол энэ жилийн хувьд хууль, эрхзүйн асуудал гол байр суурийг эзэлжээ. Манай улсад гэр бүлийн хүчирхийлэл, жендерийн эрх тэгш байдал, хөдөлмөрийн салбар, цэргийн болон ял эдэлж байгаа хүмүүсийг албадан ажиллуулах зэргээр хүний эрх зөрчигдсөөр байгааг тус илтгэлд дурджээ. Өнгөрөгч хугацаанд НҮБ-аас МУ-ын Засгийн газарт 129 төрлийн хүний эрхтэй холбоотой зөвлөмжийг ирүүлсэн.
Зарим салбарт хэрэгжилт байгаа ч төдийлөн үр дүн харагдахгүй байгаа гэнэ. Өнөөдөр УИХ-ын дэд даргад ХЭҮК-ын дарга Ж.Бямбадорж болон тус комиссын гишүүн П.Оюунчимэг нар Хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаарх 13 дахь илтгэлийг өргөн барьсан юм. Энэхүү илтгэл нь хүний эрхийн зөрчлийг таслан зогсоох, эрхийн хэрэгжилтийг сайжруулах чиглэлээр бодлогын түвшинд өөрчлөлт хийхэд чиглэсэн баримт бичиг юм. Тус илтгэлийг энэ чуулганаар хэлэлцэж, ирэх 10 дугаар сард МУ-ын Засгийн газар хүний эрхийн зөвлөмжүүдийн хэрэгжилтээ НҮБ-д тайлагнах юм.
 
“Соён гэгээрлийн цуврал” булангийн энэ удаагийн зочноор түүхийн ухааны доктор, эрдэмтэн, зохиолч Н.Нагаанбууг урилаа.
 
- Монголчуудын ухаан нь  итгэхүй гэж та үздэг.  Тэр санаа юунаас эхтэй  болохыг тайлбарлаж өгнө үү?  
-Монголоороо байя, монгол ухаан гэж  олон хүн ярьдаг. Гэтэл монгол ухаан, эрдэм гэж юу вэ гэхээр хэлэх зүйл байдаггүй. Зарим нь орос  ухаан, бразиль ухаан гэж байдаг юм уу  гэлцэн элэглэх нь ч бий. Тэгэхээр монгол сэтгэхүй ухааны тухай ярихын тулд юуны өмнө ул суурьтай судалгаа хийх ёстой юм.

Бусад мэдээ

Mar 30, 2020

СҮГСЭЛЗҮҮР

Mar 30, 2020

Үүчүүр

Mar 20, 2020 22

Дэмбээ

Mar 17, 2020 20

Дайралцаа

Mar 17, 2020 15

Буур ботго

Баруун баннер

Баруун баннер

Calendar 2018

Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30

Ханшийн мэдээ

Холбоо барих

 

  •  Баянзүрх дүүрэг , 1-р хороо , 22 дуаар байр , 22 тоот.
    Шуудангийн хайрцаг: Улаанбаатар - 49 дүгээр салбар, 922
  •  976-11-458654, Fax: 976-11-458654
  •  This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Та бөөгийн тухай мэдлэг хаанаас авдаг вэ?
http://www.zoofirma.ru/