Нийтлэгч: Г.Ганчимэг 22 цагийн өмнө Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын судалгаагаар 2003-2016 оны хооронд оросууд согтууруулах ундааны хэрэглээгээ бараг 50 хувиар буюу 43 хувиар багасгасан гэдгийг тогтоожээ. Энэ нь төрийн бодлогоор согтууруулах ундааны хэрэглээнд хяналт тавьж, эрүүл амьдралын хэв маягийг сурталчлан таниулах болсонтой холбоотой гэжээ. Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын танилцуулснаар согтууруулах ундааны хэрэглээ буурснаар иргэдийн насжилт уртассан байна. Урьд өмнө ОХУ энэ төрлийн хэрэглээгээр дэлхийд толгой цохидог байсан юм. Тэр дундаа хөдөлмөрийн насны эрчүүд согтууруулах ундааг хамгийн их хэрэглэдэг байв. Архи, согтууруулах ундааны хэрэглээ буурснаар түүнтэй холбоотойгоор амь насаа алдах тохиолдол ч эрс буурсан гэдгийг ДЭМБ онцолжээ. 2018 оны байдлаар ОХУ түүхэндээ анх удаа эрчүүдийн дундаж насжилт 68, эмэгтэйчүүдийнх 78 болж нэмэгдсэн байна. ОХУ-ын Ерөнхийлөгчөөр Дмитрий Медведев ажиллаж байхдаа согтууруулах ундаанд хориг тавихыг уриалж, татварыг нэмж, шөнийн цагаар худалдахыг хориглож эхэлсэн юм. Энэ бол тус улс ойрын жилүүдэд хийсэн хамгийн том, түүхэн гэж болохоор өөрчлөлт хэмээн олон улсын шинжээчид үзэж байна. Нийслэл Москвагийн өнцөг булан бүрт шөнөжин ажиллах мухлагууд архи, шар айраг, хатаасан загасны даруулгаар дүүрэн байдаг үе хэдий нь ард хоцоржээ. Та одоо согтууруулах ундааг зөвхөн дэлгүүрүүдээс, аль эсвэл хүргэлтээр 23 цагаас өмнө худалдаж авч болно. Мөн авсан архиа хаа таарсан газраа, нэн ялангуяа гудамжинд зогсоод уучихдаг байсан бол хатуу хориглож, цагдаа нар торгож эхэлсэн. Нийгмийн дундаж давхаргынхныг эрүүл амьдралын хэв маягт уриалах нь архинд живсэн байсан Орос орныг аврахад тусалжээ. Эх сурвалж: www.bbc.com
Монголчууд ардчлалын гэх замыг сонгоод гучин жил рүүгээ дөхөж явна. Магадгүй хөгжлийнхээ нэгэн сонгодог үерүүгээ орж байна. Бүх л шатны удирдлагад улс төрийн нам гэсэн ганцхан сонголтоор шалгаруулсан, шинжлэх ухаанч биш удирдагчдийг илүүд үздэг тийм үед амьдарч байна. Тэд мэргэжлийн бус гэсэн тодотголтой, улс төрийн намын гадаадад хийх айлчлалын бүрэлдэхүүнд орж явсанаа курс төгссөн хэмээн андуурч бичдэг “хообийтой”. Жолооны курсээс өөр ажил хийж үзээгүй хүнээ сонгуульд сайн ажилласан шалгуураар мэргэжлийн ерөнхий газрын дарга хүртэл дэвшүүлдэг “улс төрчид”-тэй болчихсон. Хаана ч мэргэжлийн чадвар дутах явдал монголын төрд “өвчин” болсон нь цаг үед тулж ирсэн нь өнөө цаг юм.

Засаг захиргаа
1636 онд Өвөр Монголыг эзлэн авсны дараа Дээд эрдэмт хаанаас Монгол Засгийг Эрхлэгч яам гэгчийг байгуулж Монголын олон аймаг, хошуу, засгийн хэргийг захируулжээ.
Манжийн үеийн Ар Монгол гэсэн ойлголтонд Халхын 4 аймаг, Ховдын хязгаар, Дарьгангыг гол төлөв багтааж байв. Үүнээс газар нутгийн хэмжээ, хүн амаар Халхын 4 аймаг хамгийн том, голлох хэсэг нь байв.
 Манжийн эрхшээлийн сүүл үед Халхын Түшээт хан аймагт 20 хошуу, 51 сум, Засагт хан аймагт 19 хошуу, 17 сум, Сэцэн хан аймагт 23 хошуу, 40 сум, Сайн ноён аймагт 24 хошуу, 31 сум байв. Тэр үеийн Ар монголын засаг захиргааны том нэгж нь аймаг байв.
 Манж нар Ар Монголыг эзлэн авах үезд Халхад Түшээт хан, Засагт хан,Сэцэн хан 3 аймаг байв. 1725 онд Түшээт хан аймгаас хэдэн хошуу таслан, Сайн ноён хан аймаг хэмээн нэрлэснээр 4 аймагтай болов.
Өвөр Монголын аймгуудыг, Хорчин 6, Жалайд, Дөрвөд нэжгээд, Горлос 2, нийт 10 хошууг Жирмийн чуулган; Харчин 3, Түмэдийн 2, нийт 5 хошууг Зостын чуулган; Аохан, Найман, Ар хорчин, Хишигтэн, Халхын зүүнгарын нэжгээд хошуу, Баарин, Жарууд, Оннигуд хошууд, нийт 11 хошууг Зуу-удын чуулган; Үзэмчин, Хуучид, Сөнид, Авга, Авга нар тус бүр 2, нийт 10 хошууг Шилийн голын чуулган; Дөрвөн хүүхэд, Муумянган, Халхын баруун гарын тус бүр 1, Урадын 3, нийт 6 хошууг Улаанцавын чуулган; Ордосын 7 хошууг Их зуугийн хэмээх 6 чуулган1 болгон хуваан зохион байгуулжээ. 1 “Мэнь-гу-ю-му-цзи” Записки о монгольских кочевьях. Перевод с китайского П.С.Попова. Спб. 1895, стр 1-47.
Хар мөрөн мужид суурьшиж байсан Баргыг 1732 онд Хөлөн буйрын нутагт шилжүүлж авчирсан бөгөөд тэднийг хуучин Барга гэж нэрлэдэг. Харин Халх Монголоос 1734 онд Хөлөнбуйрт нүүлгэн авчирсан Баргуудыг шинэ Барга хэмээж, Хөлөн Буйрын хошуу сумыг зохион байгуулахад зүүн, баруун хоёр гар болгон хуваасан байна2. 2 Харгана. Ж.Өлзий. “Барга монголын түүх” УБ, 1999, тал 40, 89-94, 98.
Манж нар Хөхнуурын монголчуудын нэгдмэл байдлыг задалж, хошууны зохион байгуулалтанд оруулж, Хөхнуурын 5 аймгийг 29 хошуу болгожээ. Үүнд: Хошууд 21 хошуу, Цорос 2 хошуу, Хойд 1 хошуу, Торгууд 4 хошуу, Халх аймаг 1 хошуу байгуулжээ.
  1697 онд Алшаагийн монголчуудыг хошуу, сумын зохион байгуулалтанд оруулж, 8 сумтай 1 хошуу зохиож, Хоролид төрийн бэйл өргөмжлөн, Алшаа засаг хошуу болгов. Алшаа нь бие даасан нэг аймаг мэт байсан ба чуулган байгуулаагүй аж.
 1753 оноос тэднийг Эзнээ гол хавь нутаглуулсанаас Эзнээ голын Торгууд хошуу буй болжээ2.
 Манж нар 1758 онд Зүүнгар хаант улсыг эзлэн, илийн газрыг байлдан дагуулах үед Торгуудын Шэйрэн тайж, Хойдын Дэжид тайж нар харъяатаа аван, угсаа нэгтэнтэйгээ нийлэхээр Ижил мөрнийг зорьжээ.
 1761 онд Ижил мөрөн дэх Торгуудын хан нас нөхцөж, түүний дөрөвдүгээр хүү Увш эцгийнхээ хан орыг эзлэв. Тэр үед дээр дурдсан ноёд харъяатаа дагуулсаар Халимагт очив.
2 “Торгууд хаадын тууж”. Ойрад түүхийн сурвалж бичиг. Хөх хот. 1985. Тал 338-340.
Тиймээс Увш Торгуудын нөлөө бүхий ноёдыг цуглуулан зөвлөлдөж, нутаг буцах нууц шийдвэр гаргажээ1.
 Гэвч тэд найман сар гаруй үргэлжилсэн хүнд аяны эцэст дөнгөж 10 мянга гаруй өрх, 70-80 орчим мянган хүн эх нутагтаа эргэн иржээ.
 Манж хаан 1771 онд Торгууд тайж нарыг ордондоо хүлээн авч, хэргэм зэрэг олгож, Увшид Зоригт хан цол өргөмжлөв.
 Тэнгэр уулын өмнө бие, Хар Сайр орчмын Торгуудын 4 хошууг Үнэн сүжигтийн өмнөд замын чуулган, Ховог сайрын Торгуудын 3 хошууг Үнэн сүжигтийн умарт замын чуулган, Хүр, Хар усны торгуудын 20 хошууг Үнэн сүжигтийн дорнод замын чуулган, Жин хэ орчмын Торгуудын 1 хошууг Үнэн сүжигтийн өрнөд замын чуулган, Жултас орчмын Хошуудын 3 хошууг дундад замын Батсэтгэлтийн чуулган хэмээн тус тус нэрийдэв. 1 Намсрай.”Дайчин улсын үеийн монголын түүх”. Улаанхад. 1993. Тал 274-276.
Түнлий номын жасаа. Жил бүр Ар, Өвөр монголын нэр нөлөө бүхий хутагт лам нар ээлжээр Бээжинд очиж, Найралт Найрамдах ордог гэгчид цуглаж, манж хааны насан уртасгах ном уншихыг тийн нэрлэдэг байв.
 
Aхмад археoлoгич Д. Наваан багштай хийсэн ярилцлага. 2008 он
 Эдгээр булш алтан ургийнхных гэдэг нь гарцаагүй. Чингис хаантай ойрынх, эсвэл нэлээд уламжлал болсон хойд үеийнх гэдэг нь бидэнд тодорхой байна. Харин жинхэнэ Чингис хааны бие төлөөлөгчид арай биш болов уу? Ямар ч байсан Чингис хааны алтан шонхор сүлдийг тахидаг, нандигнан эрхэмлэдэг, ийм соёлын уламжлалыг өөртөө хадгалж явсан хүмүүс гэдэг нь батлагдаж байна.

Хиймэл оюун ухааны дэлхийн бага хурлын үеэр Илон Маск, Жек Ма нар манай гаригийг ямар ирээдүй хүлээж байгаа талаар хэлэлцжээ.
Тэдний өгүүлснээр ойрын 20 жилд дэлхий дахинаа хүн амзүйн сүйрэл болох гэнэ. Тесла компанийн үүсгэн байгуулагч Илон Маск мэдэгдэхдээ, төрөлт багасч байгаад санаа зовниж байгаа, харин манай гариг дээрх хүн амын тоо хэт их байгаа гэсэн үзэл бодлыг хэт хуучирсан гэж үздгээ илэрхийлсэн байна.
Хүн амзүйн хямрал дэлхий дахины асуудал болно

МАНАЙ ХЭД ХЭДЭН ИРГЭН ЭНЭ УРСГАЛД АВТАЖ, ГЭР ОРНЫХНООСОО ХҮРТЭЛ ХАРИЛЦААГАА ТАСАЛСАН БАЙЖ БОЛЗОШГҮЙ ГЭНЭ-
Үндэсний аюулгүй байдалд харшлах үйл ажиллагаа явуулсан гадаадын дөрвөн иргэнийг Гадаадын иргэн харьяатын асуудал эрхлэх газрынхан энэ сарын 6-ны өдөр Монгол Улсаас албадан гаргажээ. Тэднийг Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар төмөр замын шалган нэвтрүүлэх боомтоор нутаг руу нь буцаасан байна. Дээрх дөрвөн иргэн нь Бүгд Найрамдах Киргиз улсын харьяат бөгөөд энэ оны эхээр манай улсад жуулчин маягаар орж гарч байсан байна.

Монгол Улсын соёлын гавь¬яат зүтгэлтэн, зохиолч, яруу найрагч Г.Аюурзанын "Цагаан хар улаан" роман хэвлэгдсэн цагаасаа уншигчдын "идэх" дуртай номоор тодроод байгаа билээ. Цахим ертөнцийнхний жиргээний гол сэдэв болоод буй шинэ романых нь талаар зохиолчтой ярилцлаа.
-Тантай өнгөрөгч намар "Бясалгал" номыг чинь хэвлэгд¬сэний дараа ярилцаж байсан. Сүүлийн үед та ямар уран бүтээл туурвиж байна?

Халх голын байлдааны ялалтын өдөр өнөөдөр то¬хиож байна. Монголын цэрэг эрс ЗХУ-ын дай¬чид¬тай Японыг бут нир¬гэж, алтаар бичигдэх гавьяа байгуулсан нь 1939 оны энэ өдөр байлаа. Энэ түүхэн цаг үеийн гэрч болж эх орныхоо тусгаар тогтнол, эрх чөлөөний тө¬лөөх эрхэм үйл хэрэгт хөдөлмөр зүт¬гэлээ зориул¬сан ахмад дайч¬дын олонхи нь бур¬ханы оронд морил¬жээ. Халх голын дайнд оролц¬сон ахмад дай¬чид зэвсэгт хүчин, тагнуул, хилийн цэрэгт тус бүртээ гарын тавын хуруунд хү¬рэх¬гүй өөхөн болсныг ал¬баны¬хан дуулгаж буй. Ин¬гээд улс орныхоо эрх чө¬лөө, тусгаар тогтнол, бү¬тээн байгуулал¬тын тө¬лөө өөрийн амь бие, хүч хө-дөлмөрөө зориулсан ахмад дайчдын нэг бэлтгэл хо¬шууч Гончигийн Батмөн¬хийг энэ удаагийн “Амьд¬ралын тойрог”-тоо урилаа.

Бусад мэдээ

Nov 08, 2019 5

Халх малгай

Баруун баннер

Баруун баннер

Calendar 2018

Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30

Ханшийн мэдээ

Холбоо барих

 

  •  Баянзүрх дүүрэг , 1-р хороо , 22 дуаар байр , 22 тоот.
    Шуудангийн хайрцаг: Улаанбаатар - 49 дүгээр салбар, 922
  •  976-11-458654, Fax: 976-11-458654
  •  This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Та бөөгийн тухай мэдлэг хаанаас авдаг вэ?