logo

logo.jpg

Advertisement

Нэгдсэн их тахилга, тайлга

ЦАГААН ХАЙРХАН БУЮУ ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ Галын тахилга

ЦАГААН ХАЙРХАН БУЮУ ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ Галын тахилга             Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгын Галын Их тахилгыг Завхан аймгийн Түдэвтэй сумын бөөгийн зөвлөлийн удирдагч, Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Сосорбарам толгойлж бөөлсөн. Одод түгсэн үдэш, их гал сүртэй бадран асч, галын тахилга эхэллээ. Өөрийн сум, орон нутагтаа нэр хүндтэй Монгол бөөгийн тэргүүн удган Сосорбарам галын тахилгаа өрнүүлж байх агшинд түүний багш, Монгол бөөгийн их удган Б.Отгонсүрэн бөөлж эхэлсэн. Түүний дараа Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Эрдэнэчимэг хуяглан бөөллөө. Галын тахилга өндөрлөсний дараа шөнийн туршид улаач нар лус, савдагаа баясган дуулж хоносон.     Завхан аймгийн Түдэвтэй сумын уугуул Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Сосорбарам• 2012.04.20-ны өдрийн МБНЭ-ийг байгуулах Анхдугаар Дээд хуралдайн хуралдаанд оролцсон. • 2012 .05.13-ны өдөр. Сэлэнгэ аймгийн Мандал суманд болсон Хүннүгийн “Ноён уулын Нэгдсэн тахилга”-т оролцсон. • 2012.06.22-ны өдөр. Хэнтий аймгийн Цэнхэр мандал сумын Хар Зүрхний Хөх нуурт болсон Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойг тохиолдуулан “Эзэн Чингис хаан”-ы ариун сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэх 2200 бөө нар оролцсон Нэгдсэн Их Тахилга, тайллагад оролцсон.  • 2013.6.21-22-ны өдөр. Налайх Дүүргийн Гандан ууланд хийгдсэн Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон.  • 2015.05.25-.05.26-ны өдөр Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол улсын толгой уул “Жаргалт Хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон.  • 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд оролцсон.  • 2016.08.10 Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгад • 2017.06.03-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад оролцсон.  • 2017.07.20- Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгад Галын тахилгыг толгойлж бөөлсөн.  Мөнх тэнгэрийн төлөө “Хүрэл шонхор” медалиар шагнагдсан. Ø  “Мөнгөн шонхор” Алтан шонхор  медалиар шагнагдсан.    Түүний дараачаар Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын харъяат, Ц.Отгонсүрэн- Бөөгийн “Дагшин тэнгэр” төвийн Тэргүүн   • 2012.04.20-ны өдрийн МБНЭ-ийг байгуулах Анхдугаар Дээд хуралдайн хуралдаанд оролцсон. • 2012 .05.13-ны өдөр. Сэлэнгэ аймгийн Мандал суманд болсон Хүннүгийн “Ноён уулын Нэгдсэн тахилга”-т оролцсон. • 2012.06.22-ны өдөр. Хэнтий аймгийн Цэнхэр мандал сумын Хар Зүрхний Хөх нуурт болсон Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойг тохиолдуулан “Эзэн Чингис хаан”-ы ариун сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэх 2200 бөө нар оролцсон Нэгдсэн Их Тахилга, тайллагад оролцсон.  • 2013.6.21-22-ны өдөр. Налайх Дүүргийн Гандан ууланд хийгдсэн Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон.  • 2014.05.15-ны өдөр. Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутаг дахь Ханбогд хайрхан, Оюутолгойн Монгол говийн Нэгдсэн их тахилгад Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон.  • 2014.06.22-ны өдөр. Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-д оролцсон.  • 2014.09.22-ны өдөр. Улаанбаатар хот. Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд оролцсон. • 2015.05.25-.05.26-ны өдөр Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол улсын толгой уул “Жаргалт Хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон.  • 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд оролцсон.  • 2015.07.14-15-ны өдөр. Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол улсын тулгуур хөл уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон.  • 2016.08.10 Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгад Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон. • 2017.06.03-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад оролцсон.  • 2017.07.20-ны өдөр. Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгад Галын тахилгыг тэргүүлж бөөлсөн.   Мөнх тэнгэрийн төлөө “Хүрэл шонхор” медалиар шагнагдсан. Ø  “Мөнгөн шонхор” Алтан шонхор  медалиар шагнагдсан.Ø Түүний дараагаар Завхан аймгийн Түдэвтэй сумын уугуул,  Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Эрдэнэчимэг тэргүүлж бөөлөв • 2012.04.20-ны өдрийн МБНЭ-ийг байгуулах Анхдугаар Дээд хуралдайн хуралдаанд оролцсон. • 2012 .05.13-ны өдөр. Сэлэнгэ аймгийн Мандал суманд болсон Хүннүгийн “Ноён уулын Нэгдсэн тахилга”-т оролцсон. • 2015.05.25-.05.26-ны өдөр Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол улсын толгой уул “Жаргалт Хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон.  • 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд оролцсон.  • 2015.07.14-15-ны өдөр. Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол улсын тулгуур хөл уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон.  • 2016.08.10 Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгад Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон. • 2017.07.20-ны өдөр. Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгад Галын тахилгыг тэргүүлж бөөлсөн.     

ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ ТЭНГЭРИЙН ТАХИЛГА

ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ ТЭНГЭРИЙН ТАХИЛГА Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн их тахилгын Тэнгэрийн тахилгыг Буриад зон олон гүйцэлдүүлхээр томилогдож Монгол орны баруун хязгаар Дорнодоос зорин ирсэн билээ. Отгонтэнгэр хайрханы Тэнгэрийн тахилга нь Лусын тахилгын дараа шууд залгаж хийгдэж, Отгонтэнгэр хайрханы бараа нь тодрон харагдах ард талд Монгол улсынТөрийн далбаа, МБНЭ-ийн тугаа залан Буриад бөө нар байрлалаа эзлэн эгнэн суужээ. Тэдний ард тал тойргоор гортиг татан, сүсэгтэн олон хагас саран хэлбэртэйгээр  Тэнгэрийн тахилгаа дэмжихээр суусан харагдана. Отгонтэнгэрхайрханы нэгдсэн тахилгын Тэнгэрийн тахилгыг Дорнод аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн хуралдаанаар Монгол бөөгийн тэргүүн удган Цэрэндэмид толгойлж бөөлөх болсон билээ. Монгол бөөгийн тэргүүн удган Цэрэндэмид тэрхүү хамтын итгэлийг хөсөрдүүлэлгүй  сайн биелүүллээ. Монгол бөөгийн тэргүүн удган Цэрэндэмид нь ДорнодаймгийнДашбалбарсумынхаръяат   2015.07.14-15-ны өдөр.ДорнодаймгийнДашбалбарсумыннутагдахьМонголулсынтулгуурхөх уул “Хөхуул”-ынНэгдсэнИхТахилгын Лусынтахилгыгтолгойлжбөөлсөн. ·         2016.08.10 Хөвсгөлнуурыннэгдсэнтахилгадоролцсон.   Мөнхтэнгэрийнтөлөө “хүрэлшонхор” медалиаршагнагдсан.    Түүний бөөлөлтийн араас Монгол бөөгийн тэргүүн зайран, Баяндун сумын бөөгийн зөвлөлөлийн удирдагч Батдорж толгойлж бөөлсөн. 2012.06.22-ны өдөр.ХэнтийаймгийнЦэнхэрмандалсумынХарЗүрхнийХөхнууртболсонЧингисхаанымэндэлсний 850 жилийнойгтохиолдуулан “ЭзэнЧингисхаан”-ы ариунсүнсэндхүндэтгэлүзүүлэх 2200 бөөнароролцсонНэгдсэнИхТахилга, тайллагадоролцсон.   ·         2016.05.15-ны өдөр.“БурханХалдун”-нынэгдсэнтахилгад Галын тахилгад толгойлж бөөлсөн. ·         2016.08.10 Хөвсгөлнуурыннэгдсэнтахилгадоролцсон. Мөнхтэнгэрийнтөлөө “хүрэлшонхор” медалиаршагнагдсан.   Буриад бөөгийн нэг онцлог болсон хамтын бөөлөлтөд энэ удаа олонд танил болсон, Монгол бөөгийн удган Жавзмаа нар тэргүүлж бөөллөө. 2012.04.20-ныМБНЭ-ийг байгуулах Дээд хуралдайд оролцсон . ·         2013.09.12-ны өдөр.ДорнодаймгийнДашбалбарсумыннутагдахьМонголУлсынтулгуурхөх уул “Хөхуул”-ынНэгдсэнихтахилгадоролцсон. ·         2015.10.10 МөнхтэнгэрийнсургаалийгМонголтөрдээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн   тунхагасаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийнулаач” нарыннэгдсэний 3 жилийнхүрээндМонголтуургатнынэгдсэнИхХуралдайдоролцсон. ·         2015.05.20-ны өдөр.“БурханХалдун”-нынэгдсэнзалбиралдоролцсон. ·         2015.07.14-15-ны өдөр.ДорнодаймгийнДашбалбарсумыннутагдахьМонголулсынтулгуурхөх уул “Хөхуул”-ынНэгдсэнИхТахилгынлусынтахилгыгтолгойлжбөөлсөн. ·         2016.05.15-ны өдөр.“БурханХалдун”-нынэгдсэнтахилгадТэнгэрийн тахилгыг толгойлж бөөлсөн.. ·         Мөнхтэнгэрийнтөлөө “Мөнгөн шонхор” медалиаршагнагдсан. Тэнгэрийн тахилгын бөөлөлтийн төгсгөлд Монгол бөөгийн их зайран Б.Болд өөрийн онгидоо залж, тэнгэрээ баясгасан билээ. Буриад бөөгийн бүхэл бүтэн “чуулга” энд бөөллөө. Буриадын гурван үеийнхэн бүгд хамарсан гэхээр Тэнгэрийн тахилга содон сайхан байсан. Энэ бас давтагдашгүй бөөгийн зан, үйл байв.Сүсэгтэн олондоо идээ будаагаа тараан амсуулж Үүгээр Тэнгэрийн тахилга маань өндөрлөв. Хөх мөнх тэнгэр, эзэн Чингис хааны ариун сүнс Монголчуудыг ивээх болтугай.  

ЦАГААН ХАЙРХАН БУЮУ ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ Лусын тахилга

ЦАГААН ХАЙРХАН БУЮУ ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ Лусын тахилга Отгонтэнгэр хайрханы хайрханы тахилгын дараа шууд лусын тахилга залгуулсан билээ. Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгын Лусын Их тахилгад Монгол бөөгийн тэргүүн удган Б.Бадамсүрэн толгойлж бөөлөв. Бөөлөлтийн явцтаа залуучуудад олон талаараа нэн чухал чанаруудыг харуулж чадлаа. Монгол бөөг уламжлалт дэг жаягаар авч яваа дараа үе бэлтгэгдсэн МБНЭ-ийн удирдлага баяртай байна. Одоо цагт энэ чанар Монгол бөөгийн хөгжилд ус, агаар шиг хэрэгтэй байгаа юм. Монгол бөөгийн Дархадын Бөмбөгөрийн тээхийн удам, Хөвсгөл аймшийн Баянзүрх сумын харьяат, Уйгар зайран Баяндэлгэрийн Рэнчингийн зээ охин.  • 2012.04.20-ны өдрийн МБНЭ-ийг байгуулах Анхдугаар Дээд хуралдайн хуралдаанд оролцсон. • 2012 .05.13-ны өдөр. Сэлэнгэ аймгийн Мандал суманд болсон Хүннүгийн “Ноён уулын Нэгдсэн тахилга”-т оролцсон.  • 2012.06.22-ны өдөр. Хэнтий аймгийн Цэнхэр мандал сумын Хар Зүрхний Хөх нуурт болсон Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойг тохиолдуулан “Эзэн Чингис хаан”-ы ариун сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэх 2200 бөө нар оролцсон Нэгдсэн Их Тахилга, тайллагад оролцсон.  • 2013.6.21-22-ны өдөр. Налайх Дүүргийн Гандан ууланд хийгдсэн Нэгдсэн Их Тахилгад Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон.  • 2014.05.15-ны өдөр. Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутаг дахь Ханбогд хайрхан, Оюутолгойн Монгол говийн Нэгдсэн их тахилгад Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон.  • 2014.06.22-ны өдөр. Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-д Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон.  • 2014.07.3-4-ний өдөр. Хөвсгөл аймгийн Хатгал сумын нутагт “Хөвсгөл” нуурын Нэгдсэн их тахилгад Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон. • 2014.09.22-ны өдөр. Улаанбаатар хот. Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон. • 2015.05.25-.05.26-ны өдөр Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол улсын толгой уул “Жаргалт Хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгад Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон.  • 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон.  • 2015.05.20-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон. • 2015.06.21-22 өдөр. Цонжин болдогын Агуйт ууланд хийсэн “Нарны залбирал”-д Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон. • 2015.07.14-15-ны өдөр. Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол улсын тулгуур хөл уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон.  • 2016.08.10 Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгад Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон. • 2017.06.03-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон.  • 2017.06.15-ны өдөр. Төрийн “Хар сүлд”-ний тахилгад Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон.  • 2017.06.22-ны өдөр. Нарны залбиралд Дархан Уул аймгийн төлөөлгчдийг удирдаж оролцсон. • 2017.07.20-ны өдөр. Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгад Лусын тахилгыг толгойлж бөөлсөн.  • 2015, 2016,2017 онд зохион байгуулсан МБНЭ-ийн нэгдсэн сургалтанд багшилсан.  • Дархан хотод мод тарих, усжуулах арга хэмжээг 2 жил дараалан удирдаж хийсэн.  МБНЭ-ийн Дархан уул аймгийн бөөгийн хүрээлэнг байгуулахад үнэтэй хувь нэмэр оруулсан.Ø  Мөнх тэнгэрийн төлөө “Хүрэл шонхор” медалиар шагнагдсан. Ø  “Мөнгөн шонхор” медалиар шагнагдсан.Ø   Түүний дараа Лусын тахилгад Монгол бөөгийн их зайран Э.Балжир толгойлж бөөлсөн билээ. Монголын Дархад бөөгийн мөн чанарыг тодхон харуулсан, түүний бөөлөлт давдагдашгүй юм. Манай ахмад үе, “алтан” үеийн бөө нарын бөөлөлт нь нэн ховор олзуурах зүйл бөгөөд залуучууд тэднээс суралцах шаардлага бий. Монгол бөөгийн Их Зайран Э.Балжир Хөвсгөл аймгийн Ренчинлхүмбэ сумын харъяат,  Дархадын алдарт Зайран  · 2014.07.3-4-ний өдөр.Хөвсгөл аймгийн Хатгал сумын нутагт “Хөвсгөл” нуурын Нэгдсэн их тахилгад Лусын тахилгыг толгойлж бөөлсөн. ·2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн   тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд оролцсон. ·   2015.07.14-15-ны өдөр .Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол улсын тулгуур хөх уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн Их Тахилгын лусын тахилгыг толгойлж бөөлсөн. ·  2016.08.10 Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгад Лусын тахилгыг толгойлж бөөлсөн. ·   ОХУын байгаль далай, Улаан Үдийн Бужан уулын тахилгад бөөлсөн.  МБНЭ-ийн Хөвсгөл аймгийн бөөгийн хүрээлэнг байгуулахад үнэтэй хувь нэмэр оруулсан. Ø  МБНЭ-ийн Мөнхтэнгэрийн төлөө “Хүрэлшонхор”, Ø  “Мөнгөншонхор” Ø  “Алтаншонхор” медалиар тус тус шагнагдсан.  МБНЭ-ээс зохион байгуулсан нэгдсэн тахилгуудад толгойлж болон тэргүүлж бөөлсөн ахмад улаач нарыг “Алтан үеийнхэн” гэж өнөө цагт нэрлэхэд хэн ч буруутгахгүй болов уу. Эрч хүчтэй урсах голын чимээнд үхэр чулуун дээр тухлан сууж бөөлөлтийг сонирхон үзсэн улаач нар, шүтэн бишрэгсэдийн дүр төрх бүхий агшиныг би хэзээ ч мартахгүй. Отгонтэнгэр хайрханы Лусын тахилгад толгойлж болон тэргүүлж бөөлсөн бөө нар:  

ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ Долоон өвгөн одны тахилга

ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ Долоон өвгөн одны тахилга Отгон тэнгэр хайрханы хойд хэсэгт нь бид зорьж очин шөнө нь буюу Өвгөн долоон од тэгширэн ,байрласан газрынхаа урд тахилгад оролцогчид мааньДолоон одны хэлбэртэйгээр байрлалаа эзлэж түүдгээ зэрэг асаан Долоон өвгөн одны тахилга маань эхэллээ. Долоон өвгөн одны тахилгын- 1.Аврал ерөөлийн эзэн тэнгэр өвгөн одны тахилгад: Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Ч.Болд, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Эрдэнэчимэг, Зайран Б.Баяржаргал 2. Аз, хийморийн эзэн тэнгэр өвгөн одонд : Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Б.Нанжаа, Монгол бөөгийн удган Балжинням, Монгол бөөгийн удган Б.Нарангоо, 3.Ачлал тусын эзэн тэнгэр өвгөн одонд :  Монгол бөөгийн удган Үүрийнцолмон Монгол бөөгийн зайран Дэвэл, удган  Удган Алтанзаяа 4. Нас арвижахын эзэн тэнгэр өвгөн одонд : Монгол бөөгийн зайран Ш.Нямдорж Монгол бөөгийн зайран Одбаяр Монгол бөөгийн удган Ц.Сувдаа 5.Буян хишгийн эзэн тэнгэр өвгөн одонд : Монгол бөөгийн Тэргүүн зайран Ж.Өсөхбаяр Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Д.Наранцэцэг Монгол бөөгийн удган А.Оюунцэцэг 6.Хүсэл зоригийн эзэн тэнгэр өвгөн одонд : Монгол бөөгийн удган Б.Солонго Монгол бөөгийн тэргүүн удган Түвшинжаргал  Монгол бөөгийн удган Т.Баттогтох 7.Заяа төөргийн эзэн тэнгэр өвгөн одонд : Монгол бөөгийн тэргүүн удган Өлзийсайхан Монгол бөөгийн Тэргүүн зайран Зоригто  Монгол бөөгийн зайран Мөнхчулуун нар тус тус бөөллөө. Долоон өвгөн одны тахилгад оролцогчид өөр өөрсдийн угсаа язгуурыг харуулсан өвөрмөц зан төрхийг тусгасан бөөлөлтийг хийж байлаа. Энэхүү тэнгэрийн зан үйлд Монгол туургатан Дархад, Халх, Буриад, Урианхай, Дөрвөд, Ойрод, Барга, Хотгойд, Торгууд, Тува, Цаатан бөөгийн язгуур, отог, овгууд оролцсоноороо онцлог байлаа. Шөнийн харанхуйд хавирган сарны тод туяанд Отгонтэнгэр хайрхан минь оргил хэсэг сүүдэрлэн харагдаж, өндөр газраас харахад газар дээр бадамлан асах галууд тэнгэрээс газарт одод заларч байгаа мэт тод гэрэлтэн харагдана.Буян хишгийн эзэн тэнгэр өвгөн одны улаач нар сүсэгтэн олонд идээ будаагаа тарааснаар Монголын Бөөгийн Нэгдсэн Эвлэлээс анх удаа зохион байгуулсан Долоон өвгөн одний тахилга маань өндөрлөлөө. Хөх мөнх тэнгэр, эзэн Чингис хааны ариун сүнс Монголчуудыг ивээх болтугай.

ЦАГААН ХАЙРХАН БУЮУ ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ Хайрханы тахилга ​

ЦАГААН ХАЙРХАН БУЮУ ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ Хайрханы тахилга Өглөөний наран уулсын дээгүүр мандан гарч ирэхэд Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн их тахилгын Хайрханы Их тахилга эхэллээ. Энэ өпөр захиалсан мэт тэнгэр цэлмэг саайхран өдөр угтлаа. Отгонтэнгэр хайрхан тодрон харагдах ар талд Төрийн далбаа, МБНЭ-ийн туг тусгайлан байрлуулжээ. Түүний ардхан талд гортиг татан шүтлэгтэн олноос зааг тавьж, хайрханд өргөх идээ, ундаалгаа тавьсан харагдана. Отгонтэнгэр хайрханы тахилгад толгойлж бөөлөх Монгол бөөгийн их зайран Д. Одонхүү бэлэн болж тахилгад оролцож буй шүтлэгтэн сүсэгтэн олон хагас сар хэлбэрээр дугуйлан эгнэн суужээ. Отгонтэнгэр хайрханы Хайрханы тахилгыг Монгол бөөгийн их зайран Д.Одонхүү толгойлж бөөлсөн билээ. Олон удаагийн нэгдсэн тахилгыг удирдаж зохион байгуулсан, хашир туршлагатай их зайрантан үйл хэргээ амжилттай хийж бөөллөө. Тэрээр гэнэтийн даалгаврыг биелүүлж, цаг нь тулсан үед ямарч хүнд хэцүүг үүрч гарах даацтай болсоноо харуулсан. Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн их тахилгад толгойлж бөөлсөн МБНЭ-ийн их зайран Данаралын ОДОНХҮҮ нь МБНЭ-ийн ТЭРГҮҮН ДЭД ЕРӨНХИЙЛӨГЧ сонгуультай. Хан-Хөхий Дөрвөдийн бөөгүүдийн зайран, Увс аймгийн Өмнөговь сумын харъяат билээ. Тэрээр Баруун ойрдын бөө судлал, ажнай төвийн тэргүүн юм.             2012 .05.13-ны өдөр. Сэлэнгэ аймгийн Мандал суманд болсон Хүннүгийн “Ноён уулын Нэгдсэн тахилга”-д оролцсон. 2012.06.22-ны өдөр. Хэнтий аймгийн Цэнхэр мандал сумын Хар Зүрхний Хөх нуурт болсон Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойг тохиолдуулан “Эзэн Чингис хаан”-ы ариун сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэх 2200 бөө нар оролцсон Нэгдсэн Их Тахилга, тайллагыг удирдаж зохион байгуулцсан. 2014.06.22-ны өдөр. Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-д оролцсон. 2014.07.3-4-ний өдөр. Хөвсгөл аймгийн Хатгал сумын нутагт “Хөвсгөл” нуурын Нэгдсэн их тахилгыг удирдаж оролцсон.  2014.09.22-ны өдөр. Улаанбаатар хот. Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд удирдаж оролцсон. Монгол бөөгийн ёс зүйн дүрмийг боловсруулсан. 2015.05.25-.05.26-ны өдөр Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол улсын толгой уул “Жаргалт Хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгын хайрханы тахилгад  толгойлж бөөлсөн. 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн   тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайг Зохион байгуулалцсан. 2015.05.20-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд Хайрханы тахилгыг толгойлж бөөлсөн. 2016.05.15-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад Хайрханы тахилгыг толгойлж бөөлсөн. 2016.08.10 -ны өдөр. Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгыг зохион байгуулсан.   2017.05.03-ны өдөр. . “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд Хайрханы тахилгыг толгойлж бөөлсөн. -МБНЭ-иын “Долоон өвгөн од” одон, -МБНЭ-ийн Хүрэл”, “Мөнгө”, “Алтан шонхор” медалиар шагнагдсан. -2016 оны “Шилдэгийн шилдэг зайран” цом, алдар хүртэж байсан.               Түүнийг залгаад Завхан аймгийн Яруу сумын харьяат Монгол бөөгийн тэргүүн удган Я.Мөнгөнсувд их хайрханы Хайрханы тахилгад тэргүүлж бөөлсөн юм. Өмнөх их тахилгуудаас ялгагдсан өвөрмөц өөрийн өнгө төрхтэй, нилээд задгайдуу гэмээр бөөлөлт байсан. Хамгийн залуугаараа Монгол бөөгийн тэргүүн удган цол хүртэж байсан, залуу удган залуучуудыг төлөөлөн их хайрханы гол тахилгад бөөлж, омогшил хөдөлгөж, олон хүний нулимас дуслуулсан, сайн муу, сайхан муухайгийн үг яриа өдсөн, содон бөөлөлт болсон. Монгол бөөгийн тэргүүн удган Ягааны Мөнгөнсувд нь Завхан аймгийн Яруу сумын харъат бөгөөд нас дөнгөж хорь дундалж яваа ч 15-н жил бөөлж байгаа залуучуудын төлөөлөл билээ. 2013.04.20-ны өдөр. МБНЭ-ийн байгуулагдсаны нэг жилийн ой, Төрийн цагаан сүлд, Хар сүлдэнд хүндэтгэл үзүүлэх, Монгол бөөгийн цол олгох ажиллагааг зохион байгуулахад оролцсон. 2014.06.22-ны өдөр. Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-ыг удирдаж оролцсон. 2013-2015 онуудад Хөвсгөл, Булган, Орхон, Сэлэнгэ, Дархан-Уул, Дорноговь аймгуудад хийсэн МБНЭ-ийн салбарыг үүсгэн зохион байгуулах ажилд идэвхтэй оролцосн. 2014.09.22-ны өдөр. Улаанбаатар хот. Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд удирдаж оролцсон. 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн   тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайг Зохион байгуулалцсан. 2017.07.20-ны өдрийн Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн их тахилгад Хайрханы тахилгад толгойлж бөөлсөн. -МБНЭ-ийн “Хүрэл шонхор”, “Мөнгөн шонхор”, “Алтан шонхор” медалиар шагнагдаж байсан. Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн их тахилгын Хайрханы тахилгад ийнхүү Монгол бөөгийн их зайран Д.Одонхүү, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Я.Мөнгөнсувд нар толгойлон бөөлж, хүлээсэн үүрэг хариуцлагаа амжилттай биелүүлсэн билээ. Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн их тахилгын Хайрханы тахилгад МБНЭ-ээс төр улсынхаа хөгжил, дэвшлийн төлөө залбирч, саад тотгор бологчдыг Мөнх хөх тэнгэртээ мэдүүлж, Хайрханы тахилгын галыг цунцалд айлтгал өргөсөн билээ. Хөх мөнх тэнгэр, эзэн Чингис хааны ариун сүнс Монголчуудыг ивээх болтугай.                                                  Б.Цэлмүүн  

БУРХАН ХАЛДУН ХАЙРХАНЫ ГАЛЫН ТАХИЛГА

              БУРХАН ХАЛДУН ХАЙРХАНЫ ГАЛЫН ТАХИЛГА Энэ жилийн галын тахилгын хамтлага бүх язгуураас оржээ. Галын тахилга багагүй бэлтгэл шаарддаг өвөрмөц тахилга билээ. Энэ удаагийн тахилгад олон улаач нар хамтран зохион байгуулжээ. Гэхдээ төв байгууллагад хэн ямар үүрэг гүйцэтгэж оролцсон нь тодорхойгүй байлаа. Угтаа энэ бүхэн бол бөөгийн түүх болж үлдэх учиртай. Байрлалын төвд гурван асар байрлаж, өмнө нь төрийн болон байгууллагуудын туг, далбааг байрлуулжээ. Байгуулагынхаа тугийг байрлуулах ажиллагаанд Бурхан халдуны нэгдсэн их тахилгын галын тахилгыг удирдах Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Өсөхбаяр  хөл тавин алхаж тэнд байсан олныг тэрүүхэндээ хөгжөөв. Тэгээд тэр шууд галын тахилгын бэлтгэл ажилд орсон юм. Төв асарын хоёр талаар тахилгад ирэгсэд байрлал эзэлж буудалсан байна. Байрлалын төв хэсэгт гортиг татаж Галын тахилгын байрлалаа засав. Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Өсөхбаярын удирдсан ажиллагаа хаана ч зохион байгуулалт, бэлтгэл ажиллагаагаараа ялгарч байдаг. Тиймээс ч Бурхан халдуны нэгдсэн их тахилгын галын тахилга эртнээс бэлтгэл сайн хангадагийн хувьд бэлэн боллоо. Бурхан халдуны нэгдсэн тахилгад зорин ирэгсэдийн буудалсан их хүрээний дунд зэл татан Бурхан халдуны Галын тахилгын бэлтгэжээ. Олны хүч оломгүй далай гэдгээр галын тахилга бэлтгэлээ сайн хангажээ. Оройны 21.30-аас Бурхан халдуны Галын тахилга эхлэж, галын тахилгад оролцох хорь орчим улаач нар байрлалаа эзлэн тойрон суужээ. Бурхан халдун хайрханы Галын тахилгыг Монгол бөөгийн их зайран Дангаасүрэн, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран П.Зоригтбаатар, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Ж.Өсөхбаяр толгойлж бөөлж эхлэв. Өнөө цагийн өнгө дэг жаягийг харуулсан хуяг дуулга, нэгдсэн уриа дуудлагаар тэнгэртээ мэдүүлж, залбирал хийж байсан. Монгол бөөгийн өнөөгийн байдлаар ямар төрлийн хуяг хэрэглэж байгаа нь галыг тахилга дээр тод харагддаг билээ. Бурхан халдун хайрханы Галын тахилгыг Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Ж.Өсөхбаяр эхлүүлэв. Түүний бөөлөлтийг тойрон суусан олон бөө нар хуур, манжиг, хэнгэрэгээр дэмжиж байлаа. Олон язгуурын бөө нарыг төлөөлсөн, өнөө цагийн бөөгийн бүх чиглэлийн улаач нар багтсанаараа энэ тахилга бусдаас ялгарч харагдана. Тэд язгуур, угсаа, чиг хандлагаа харуулсан хуяг дуулга, нэгдсэн уриа дуудлагаар тэнгэртээ мэдүүлж,залбирал хийж байсан. Хэнгэрэгийн дуу огцом цууриатаж, уламжлалт дэг жаягаар галын тахилгаа хөгжөөн Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Зоригтбаатар бөөлөв. Галын тахилгад Монгол бөөгийн их зайранДангаасүрэн бөөлж оролцлоо. Ийнхүү Галын тахилгыг удирдсан Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Өсөхбаяр онцлог хамтлагыг бүрдүүлсэн, хамтаар бөөлөлтийг хийлээ. Бурхан халдун хайрханы Галын тахилгад МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан,  Монгол бөөгийн их зайран П.Батжаргал нар Монгол төрийн өнөөгийн байдал,  хэрэгжүүлэх ажлууд, одоо цагийн “хаан”-аа тодотгосон их бичгээ Монгол босоо бичгээрээ бичиж, Галын тахилгын галдаа өргөж, тэнгэртээ мэдүүлсэн болно. Энэ ажиллагаа нь Мөнх тэнгэрийн зан үйлээр хийх Нэгдсэн тахилгын үндсэн үйл, Монгол бөөгийн гол үйл ажиллагаа болж байгаа билээ. Мөнх хөх тэнгэр “Улаач” нарынхаа мэдүүллэгийг хүлээн авч “Их хаан”-ы сонголтыг хийснийг цаг хугацаа батлан харууллаа. Бурхан халдун хайрханы Галын тахилгад оролцож байгаа хамгийн ахмад нь болох Монгол бөөгийн Буриадын их зайран Б.Болд Тахилгын идээ, шүүсэнд түрүүлж гар хүрч хүндэтгэл үзүүлж, идээ, шүүсний дээжээ галдаа өргөнө билээ. Үндсэн үйл ажиллагаа өндөрлөсний дараа Бурхан халдун хайрханы Галын тахилгад бусад бөө нар оролцож, залбирал хийж, идээний дээжээ өргөх ажиллагаа болсон. Бурхан халдун хайрханы Галын тахилгын үйл ажиллагаа зохион байгуулалтын өндөр хэмжээнд болж өнгөрсөн. Галын тахилга дуусч олон улаач нар онгод, шүтээнээ баясган монгол ардын болон зохиолын дуугаа дуулж баясан галаа манаж, шөнөжин сууна билээ. Өнөөгийн тахилгууд толгойлж бөөлж байгаа улаачийн мөн чанарыг харуулахад нэн түвэгтэй байдлыг үүсгэдэг. Галын тахилга гэхээр олноороо бөөлөх утгыг харуулах болсон байна. Толгойлж бөөлж байгаа улаачийн зан үйлийг тодотгох боломж олгохгүйгээр дараачийн улаач үйлээ эхлэн, түүний араас бусад бөө нар бөөнөөр бөөлөх гээд шйл явц өрнөдөг. Угтаа бол зохион байгуулалтын асуудал юм. Албан ёсны галын тахилга толгойлж болон тэргүүлж бөөлөх бөөлөлт дуусангуут залгаад чөлөөт бөөлөлт эхэлмээр байдаг. Энэ хэсэгт зааг ялгааг гаргаж зохион байгуулах шаардлага харагддаг. Галын тахилгадаа олон бөө нарын хандав авсан болохоор тэд түүндээ ижил хэмжээнд оролцохыг хүсдэгтэй зарим талаар холбоотой байж болох юм. Нөгөө талдаа галын тахилга дээр хүссэн болгон бөөлөх эрхтэй мэт боддогтой холбоотой. Энэ мэтээс болоод толгойлж болон тэргүүлж бөөлөх бөө нарын мөн чанар тодорхойгүй болж харагддаг.  Энэ байдал бүх л галын тахилгад харагддаг юм. Тахилга дууссаны дараа шөнө өнгөрөх алдад, манай залуу “Улаач” нар архидан согтуурч, хоорондоо маргалдах байдал гарав. Энэхүү таслан зогсоогдохгүй байгаа “архидалт” улаач нарт муу нэр авчирч, тахилгын эцсийн нэр хүндэд сөргөөр нөлөөлж байгааг засахгүй бол нэгдсэн их тахилгын учир утга алдагдах аюултай. Эртнээс мөрдөж ирсэн хуулиар бол хатуу цааз хүртэх байсан биз. Одоо цагт олон зүйл хүний эрх чөлөөгөөр хэмжигдэн яригддаг болсон үед  архи хэтэртэл хэрэглэж, биеэ авч явж чадахгүй хэмжээнд байгсадыг нэрийг нь тодорхой бичиж, нийтэд мэдээлж байх нь зүйтэй болов уу. Бурхан халдуны Галын тахилгыг толгойлж бөөлсөн улаач нар: Чимэдцэрэнгийн ДАНГААСҮРЭН, Монгол бөөгийн их зайран, Төв халхын зайрангийн удамтай, Буриадын Цэрэн баавай, Удган Батбаяр нарын шавь.  2012 .05.13-ны өдөр. Сэлэнгэ аймгийн Мандал суманд болсон Хүннүгийн            “Ноён уулын Нэгдсэн тахилга”-т оролцсон. 2012.06.22-ны өдөр. Хэнтий аймгийн Цэнхэр мандал сумын Хар Зүрхний Хөх нуурт болсон Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойг тохиолдуулан “Эзэн Чингис хаан”-ы ариун сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэх 2200 бөө нар оролцсон Нэгдсэн Их Тахилга, тайллагад Лусын тахилгыг толгойлж бөөлсан. 2013.05.25-26-ны өдөр. Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол Улсын толгой уул “Жаргалт хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгыг Лусын тахилгыг толгойлж бөөлсөн.  2013.6.21-22-ны өдөр. Налайх Дүүргийн Гандан ууланд хийгдсэн Нэгдсэн Их Тахилгыг удирдаж, Лусын тахилгыг толгойлж бөөлсөн. 2014.05.15-ны өдөр. Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутаг дахь Ханбогд хайрхан, Оюутолгойн Монгол говийн Нэгдсэн их тахилгад оролцсон. 2014.06.22-ны өдөр. Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон нэгдсэн тахилгад оролцсон. 2014.07.3-4-ний өдөр. Хөвсгөл аймгийн Хатгал сумын нутагт “Хөвсгөл” нуурын Нэгдсэн их тахилгад оролцсон. 2014.09.22-ны өдөр. Улаанбаатар хот. Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд оролцсон.  2015.05.25-.05.26-ны өдөр Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол улсын толгой уул “Жаргалт Хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгын Лусын тахилгыг тэргүүлж бөөлсөн. 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн   тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайг Зохион байгуулцсан 2015.07.14-15-ны өдөр. Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол улсын тулгуур хөл уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон. 2016.08.10 Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгад оролцсон. -Мөнх тэнгэрийн төлөө “Долоон од” одон, хүрэл шонхор,Мөнгөн шонхор,Алтан шонхор медалиар тус тус шагнагдсан.-“Тэнгэрийн сүлдэр холбоо”-ны гишүүн Пагважавын ЗОРИГТБААТАР, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран. Эцгийн галаасаа үе дамжсан халх бөө.Ховд аймгийн Цэцэг сумын харъяат. 2012 .05.13-ны өдөр. Сэлэнгэ аймгийн Мандал суманд болсон Хүннүгийн “Ноён уулын Нэгдсэн тахилга”-ыг толгойлж бөөлсөн. Ø2012.06.22-ны өдөр. Хэнтий аймгийн Цэнхэр мандал сумын Хар Зүрхний Хөх нуурт болсон Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойг тохиолдуулан “Эзэн Чингис хаан”-ы ариун сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэх 2200 бөө нар оролцсон Нэгдсэн Их Тахилга, тайллагад оролцсон.   Ø2013.6.21-22-ны өдөр. Налайх Дүүргийн Гандан ууланд хийгдсэн Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон. Ø2014.05.15-ны өдөр. Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутаг дахь Ханбогд хайрхан, Оюутолгойн Монгол говийн Нэгдсэн их тахилгад оролцож, Галын Тахилгыг толгойлж бөөлсөн. Ø2014.09.22-ны өдөр. Улаанбаатар хот. Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд оролцсон.   МБНЭ-ийг байгуулахад үнэтэй хувь нэмэр оруулсан. -Мөнх тэнгэрийн төлөө хүрэл шонхор,Мөнгөн шонхор,Алтан шонхор медалиар тус тус шагнагдсан  Жанчивдоржийн ӨСӨХБАЯР-Монгол бөөгийн тэргүүн зайран, Архангай аймгийн харъяат,Төв халхын Цагаан бүргэдийн удмын улаач. 2013.6.21-22-ны өдөр. Налайх Дүүргийн Гандан ууланд хийгдсэн Нэгдсэн Их Тахилгыг удирдаж, Лусын тахилгыг толгойлж бөөлсөн. 2013.09.12-ны өдөр. Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол Улсын тулгуур хөл уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн их тахилгад оролцсон. 2014.05.15-ны өдөр. Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутаг дахь Ханбогд хайрхан, Оюутолгойн Монгол говийн Нэгдсэн их тахилгад оролцсон. 2016.06-н сард Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол Улсын тулгуур хөл уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн их тахилгад оролцсон. 2014.06.22-ны өдөр. Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-д оролцсон. 2014.09.22-ны өдөр. Улаанбаатар хот. Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд оролцсон.  2015.05.25-.05.26-ны өдөр Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол улсын толгой уул “Жаргалт Хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон. . 2015.07.14-15-ны өдөр. Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол улсын тулгуур хөл уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон. 2016.08.10 Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгад оролцсон. -Мөнх тэнгэрийн төлөө “Долоон од” одон, хүрэл шонхор,Мөнгөн шонхор,Алтан шонхор медалиар тус тус шагнагдсан                                              

БУРХАН ХАЛДУН ХАЙРХАНЫ ТЭНГЭРИЙН ТАХИЛГА

БУРХАН ХАЛДУН ХАЙРХАНЫ ТЭНГЭРИЙН ТАХИЛГА МБНЭ-ийн удирдлагын шийдвэрээр энэ удаа тэнгэрийн тахилгын Буриадын бөө нар хийх болсон нь нарийн учир шалтгаантай. Алс холын хязгаар нутгаас Бурхан халдуны нэгдсэн их тахилгыг зорин буриад бөөгийн томоохон төлөөлөл хүрэлцэн ирсэн байлаа.  Үдийн 15.00 цаг болоход өмнөө тахилгын идээгээ ширээн дээр дэлгэж, суудал юундаа тухлан буриад бөө нар ээлжит тахилгаа эхэллээ. Бурхан халдун уулын нэгдсэн их тахилгын Тэнгэрийн тахилгыг Монгол бөөгийн их зайран, Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын бөөгийн зөвлөлийн удирдагч Болд толгойлон бөөлөө. Буриад бөөлөлтийн онцлог нь багаар хамтран бөөлдөг. Монгол бөөгийн их удган, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн гишүүн Ц.Отгонсүрэн, ОХУ-ын буриадаас ирсэн, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран, Чита мужийн бөөгийн зөвлөлийн удирдагч Зоригто, Буриадын удган Жавзмаа нар толгойлон бөөлж оролцлоо. Тэнгэрийн тахилга хийгдэх тэрхэн  мөчид бороо дуслан орж эхлэхэд тэнгэрийн хишгийг хүртээлээ хэмээн тахилыг удирдсан буриад улаач нар айлдлаа. Бурхан халдун хайрханы нэгдсэн тахилгын Тэнгэрийн тахилгыг толгойлж бөөлсөн бөө нарын танилцуулгыг хүргэж байна. Тэгэхдээ бид нэг бодлогыг хатуу баримталсан юм. Тэр нь нийтийн сайт, телевизрээр өөрсдийн үйл ажиллагаагаа сурталчилах явцдаа МБНЭ-ийн сонгууль албан тушаал, гишүүнээ хэлэхээс “ичдэг” улаач нарыг бид албан ёсны сурталчилгаандаа сурталчлах албагүй.  Хувийн сонирхолд саад болоод яахав. Тэд олон нийтийн сүлжээнд тунхагласан өөрсдийн хүсч байгаа алдар нэр, цолоороо явна биз. Харин МБНЭ-ийн хувьд  цаашид баримтлах бодлого хатуу байх болно.  Монгол бөөгийн их зайран Болд-2014 оны 04 дүгээр сарын 18-ны өдөр, Монгол бөөгийн их зайран цолыг олгожээ. Г.Болд нь МБНЭ-ийн Дашбалбар сумын бөөгийн зөвлөлийн Удирдагч, орон нутантаа ажиллаж, амьдарч буй бөөгийн дээд цолтон билээ. 2012.06.22-ны өдөр. Хэнтий аймгийн Цэнхэр мандал сумын Хар Зүрхний Хөх нуурт болсон Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойг тохиолдуулан “Эзэн Чингис хаан”-ы ариун сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэх 2200 бөө нар оролцсон Нэгдсэн Их Тахилга, тайллагад оролцсон. 2013 онд Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол улсын тулгуур хөл уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн Их Тахилгын Хайрханы тахилгыг толгойлж бөөлсөн. 2014 оны Монгол туургатны тулгуур хөл уул Хөх уулын Их тахилгыг удирдаж хийсэн.  2014,2015 оны нэгдсэн цугларалт, сургалтыг зохион байгуулцсан.  2015.07.14-15-ны өдөр. Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол улсын тулгуур хөл уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн Их Тахилгын Хайрханы тахилгыг толгойлж бөөлсөн. 2016.05.15-ны өдөр. Монгол Улсын зүрх уул, бахархалт хайрхан “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд Галын тахилгыг толгойлж бөөлсөн 2016.08.10 Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгад Галын тахилгыг толгойлж бөөлсөн. 2017.06.03-ны өдөр. Монгол Улсын зүрх уул, бахархалт хайрхан “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд Тэнгэрийн тахилгыг толгойлж бөөлсөн 2017.07.20-ны өдөр. Отгонтэнгэр хайрханы Тэнгэрийн тахилгад тэргүүлж бөөлсөн. -МБНЭ-ийн салбар байгууллагыг орон нутагт байгуулахад үнэтэй хувь нэмэр оруулсан. - Мөнх тэнгэрийн төлөө “Хүрэл шонхор”, “Мөнгөн шонхор”, “Алтан шонхор” медалиар тус тус шагнагдсан. - Мөнх тэнгэрийн төлөө “Долоон өвгөн од” одонгоор шагнагдсан. Монгол бөөгийн тэргүүн зайран, Агийн буриадын бөөгийн зөвлөлийн удирдагч Даши Дондоков ЗОРИГТО нь МБНЭ-ийн гишүүн, ОХУ-ын Чита мужийн иргэн, 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд оролцсон. 2015.05.20-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд оролцсон. 2015.07.14-15-ны өдөр. Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол улсын тулгуур хөл уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн Их Тахилгын хайрханы тахилгыг толгойлж бөөлсөн. 2016.05.15-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд Галын тахилгыг толгойлж бөөлсөн 2017.06.03-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад Тэнгэрийн  тахилгыг тэргүүлж бөөлсөн 2017.07.20-ны өдөр. Отгонтэнгэр хайрханы тахилгад Долоон өвгөн одны тахилгад толгойлж бөөлсөн.             Мөнх тэнгэрийн төлөө” хүрэл шонхор”, “мөнгөн” шонхор, “алтан шонхор” медалиар шагнагдсан. Монгол бөөгийн их удган Отгонсүрэн. Дээд цэийн гишүүний сонгуультай. ·        2013.6.21-22-ны өдөр. Налайх Дүүргийн Гандан ууланд хийгдсэн Нэгдсэн Их Тахилгыг галын тахилгад бөөлсөн. ·        2014.09.22-ны өдөр. Улаанбаатар хот. Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд удирдаж оролцсон.  ·        2015.07.14-15-ны өдөр. Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол улсын тулгуур хөл уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн Их Тахилгын галын тахилгыг толгойлж бөөлсөн. ·        2017.06.03-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгын Тэнгэрийн тахилгад бөөлсөн. ·        2017.07.20 –ны өдөр. Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгад галын тахилгад бөөлсөн. Мөнх тэнгэрийн төлөө “хүрэл шонхор”, “Мөнгөн шонхор” медалиар шагнагдсан.   Монгол бөөгийн удган Жавзмаа нь МБНЭ-ийнг байгуулсан Анхдугаар Дээд хуралдайд оролцсон. ·        2017.06.03-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгын Тэнгэрийн тахилгад бөөлсөн. ·        2017.07.20 –ны өдөр. Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгад галын тахилгад бөөлсөн. Мөнх тэнгэрийн төлөө “хүрэл шонхор”, “Мөнгөн шонхор” медалиар шагнагдсан.                  

БУРХАН ХАЛДУН ХАЙРХАНЫ ЛУСЫН ТАХИЛГА

                 БУРХАН ХАЛДУН ХАЙРХАНЫ ЛУСЫН ТАХИЛГА Бурхан халдун хайрханы тахилга жил, жилдээ онцлоготой болдог. Анхны жил Их хайрханыг ухаж төнхсөн гадаадынхантай таарсан. Тэр их тайга дотроос бидэнтэй таарна гэдэг тэнгэр цаанаасаа илгээсэн хэрэг юм. Бурхан халдуныг хаяа, хатавчнаас нь ухаж, төнхөж байсан тэдний санаархал тасалдсан. Гэхдээ тэд дахин зүсээ хувирган ирэх нягууртай. Бурхан халдун хайрханы хоёр дахь тахилга их “хатуу” байсан. Бурхан халдуны нэгдсэн их тахилгын Лусын тахилгыг толгойлж бөөлсөн, Монгол бөөгийн дархан удган, МБНЭ”-ийн дэд Ерөнхийлөгч Д.Энхжаргал, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн гишүүн Ялалтбаатар нар “харанхуйн орон”-д зорисон. Сэтгэлд минь их орон зай үгүйрэн үлдэв. Монгол бөөгийнхөө төлөө хоёргүй сэтгэлээр зүтгэж байсан хамтрагч нар минь дэргэд байхгүй болсон. Тэдний хийж бүтээж байсан зүйлийг хэн ч орлож чаддагүй юм байна. Амьдрал өөрөө олон ургальч үзлийн нэгдэл болохоор янз бүрийн үзэл бодол, санаа илэрхийлэгдэж байна. Гэхдээ бүх зүйлийн хэмжүүр цаг хугацаа цаашдаа олон зүйлийг  тодотгон гаргаж ирнэ. Бурхан халдун хайрханы тахилгын Цагаан аралд болсон Хуралдайн эхэнд нэг жилийн өмнө Бурхан халдуны нэгдсэн их тахилгын Лусын тахилгы толгойлж бөөлсөн, Монгол бөөгийн дархан удган, МБНЭ”-ийн дэд Ерөнхийлөгч Д.Энхжаргал, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн гишүүн Ялалтбаатар нартаа  хүндэтгэн үзүүлж нэг минут босож зогсож, эмгэнэл илэрхийллээ. МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан хэлсэн үгэндээ “ Энх цагийн тайван үед эх орондоо өргөсөн тангарагтаа үнэнч байж, шаардлагатай үед амиа ч өгч чаддаг тийм алба бол цэрэг хүн байдаг гэж явцуу ойлгож иржээ. Тэгвэл мөнх тэнгэрт өргөсөн тангарагтаа үнэнч байж, улс эх орныхоо хөнжил дэвшлийн төлөө, түмэн олныхоо сайн сайханы төлөө их зан үйлийг хийж, лусын тахилгад толгойлж бөөлсөн хоёр хүн, түүний хамжаа болсон шавь нараас цөөнгүй хүн амиа алдлаа. Цэрэг хүний адил, тайван цаг ч гэлээ Та бүхэн мөнх хөх тэнгэр, байгаль дэлхий, эх нутгийнхаа төлөө алтан амиа зориулжээ. Та бүхний үйлс хичнээн хүнд хэцүүг энэ үйл харууллаа” гэж онцлон тэмдэглэсэн билээ. Бурхан халдун хайрханы Лусын тахилгыг Монгол бөөгийн  дархан удган Д.Энхжаргалын шавь Монгол бөөгийн их зайран П.Батжаргал толгойлж бөөлсан билээ. Наран жин үдийг заах цагт их хэнгэргийн дуун орчинд түгэж, Монгол бөөгийн их зайран П.Батжаргал толгойлон бөөлж эхэллээ. Тува аялгуугаар тамлага, дуудлагаа өргөж Лусын их тахилга цаг гаруй үргэлжилсэн. Бурхан халдун хайрханы Лусын тахилгад толгойлж бөөлсөн П.Батжаргал нь 2014.04.18-ны өдөр, Дугаар 28 захирамжаар Монгол бөөгийн их зайран цол хүртжээ. Тэрээр МБНЭ-ийг үүсгэн байгуулж, үйл ажиллагааг жигдрүүлэн сайжруулахын төлөө зүтгэж яваа, тэнгэр үзэлтэн, зүтгэлтэн нарын нэг юм.                        МБНЭ-ийн Хяналтын цэцийн удирдагчийн сонгуультай. Тува үндэстэн өвөө  Төвөсөг /халзан/ зайрангийн удмын зайран, Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сумын харъяат билээ. 2012 .05.13-ны өдөр. Сэлэнгэ аймгийн Мандал суманд болсон Хүннүгийн “Ноён уулын Нэгдсэн тахилга”-д оролцсон. 2012.06.22-ны өдөр. Хэнтий аймгийн Цэнхэр мандал сумын Хар Зүрхний Хөх нуурт болсон Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойг тохиолдуулан “Эзэн Чингис хаан”-ы ариун сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэх 2200 бөө нар оролцсон Нэгдсэн Их Тахилга, тайллагыг удирдаж зохион байгуулцсан. 2014.06.22-ны өдөр. Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-д оролцсон. ·         2014.05.15-ны өдөр. Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутаг дахь Ханбогд хайрхан, Оюутолгойн Монгол говийн Нэгдсэн их тахилга, Нарны Тахилгад оролцсон. ·         2014.06.22-ны өдөр. Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-ын арга  хэмжээнд оролцсон. 2014.07.3-4-ний өдөр. Хөвсгөл аймгийн Хатгал сумын нутагт “Хөвсгөл” нуурын Нэгдсэн их тахилгыг удирдаж оролцсон.  2014.09.22-ны өдөр. Улаанбаатар хот. Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд удирдаж оролцсон. Монгол бөөгийн ёс зүйн дүрмийг боловсруулсан. ·         2015.05.25-.05.26-ны өдөр Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол улсын толгой уул “Жаргалт Хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгын хайрханы тахилгад  толгойлж бөөлсөн. ·         2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн   тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайг Зохион байгуулалцсан. ·         2015.05.20-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд оролцсон. . ·         2016.05.15-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад оролцсон. ·         2016.08.10 -ны өдөр. Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгыг зохион байгуулсан.  ·         2017.05.03-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд Лусын тахилгыг толгойлж бөөлсөн. ·         -Төрийн дээд шагнал Алтан гадас одон ·         -МБНЭ-иын “Долоон өвгөн од” одон, ·         -МБНЭ-ийн Хүрэл”, “Мөнгө”, “Алтан шонхор” медалиар шагнагдсан. ·         -2015 оны “Шилдэгийн шилдэг зайран” цом, алдар хүртэж байсан.   Бурхан халдун хайрханы Лусын тахилга амжилттай болж өнгөрсөн. Монгол бөөгийн их зайран П.Батжаргал өөрийн чадвараа цугларсан олон харуулж чадсан. Цаашдаа анхаарал асуудлууд байна. Энэ бол сахилга, дэг журам, ёс зүйн асуудал юм.  Нэгдсэн тахилга хийх улаач нар олон сарын өмнө МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайгаас томилогддог. Тэгээд бэлтгэл ажил ил, далд олон хэлбэрээр өрнөдөг.  Өөрөөр хэлбэл цаг хугацаа, бэлтгэл шаардсан ажиллагаа ундарна. Олон сарын өмнөөс онгодоо илгээн мэдээ авч, хэрхэн бөөлөх, ямар идээ, ундаа бэлтгэх гээд  их зүйл хийгддэг. Гэтэл тахилгад ирчихээд сэтгэл нь хөөрдөг ч юмуу, би бөөлнө гэх улаач гарч ирдэг болсон. Тэгээд маргаан, “тэмцэл” өрнүүлж, улмаар уйлж унжин хийгдэж байгаа тахилгын нүүр “царайнд” сэв суулгах юм. Тэгээд тавьж байгаа шаардлага нь “хэрүүл” мэт харагдахаар болчих юм. Бид цөөнгүй жил хамтын шийдвэр гаргаж, түүнийгээ хэрэгжүүлж сурах гэж оролдож байна. Тахилгыг удирдаж байгаа надад хэмээс хэтэрсэн тулгалт битгий хийж байгаа ч гэж хүсж байна. Нэгэнт хамтын шийдвэр гарчихаад байхад өөрийн дураар авирлаж, өөрийн хүсэлтээ бусдад тулгах нь “мулгуй” зүйл юм. Бас нэгэнт баталсан ёс зүйн дүрмийн заалтуудыг зөрчин олон жил уламжлаад ирсэн дэг журмыг зөрчих тулгалт хийх, түүнийг хэлж зөвлөсөн анд нараа “буруутгах” нь цаашдаа байгууллагын үйл ажиллагаанд ноцтой сөрөг нөлөө үзүүлэхээр байна. Бидний онгодуудын айлдвар, цэц мэргэн байж, үйл нь ариун, үйлс нь улам дэлгэрч явах болтугай. Мөнх тэнгэрийн дор Эзэн Чингис хааны минь ариун сүнс ивээх болтугай.                                        Д.Жаргалсайхан      

ЦАГААН ХАЙРХАН БУЮУ ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ НЭГДСЭН ИХ ТАХИЛГА

ЦАГААН ХАЙРХАН БУЮУ ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ НЭГДСЭН ИХ ТАХИЛГА 2017 оны 7 дугаар сарын 19-ны өглөө Завхан аймгийн төв Улиастай хотоос МБНЭ-ийн цуваа Нэгдсэн их тахилга хийхээр Отгонтэнгэр хайрханы зүг хөдөллөө. 40 гаруй автомашин нэгэн цуваанд орж, дэг журамтай хөдөлсөн нь сүрлэг бөгөөд өнгөлөг харагдаж байлаа. (Цаана нь Говь-Алтай, Хөвсгөл аймаг, хотоос 10 гаруй машин хоцорч очсон.) Бид урьдчилан газраа сонгоогүй байсан нь бэрхшээл авчирав. Эхлээд бид нутгийн бөө нарын заасан Даян дээр очсон юм. Сонголт нэг л болсонгүй. Тэндээс шууд бид хотод хийсэн анхны сонголт болох хүүхдийн амралтын зуслангийн зүг хөдлөв. Автомашины урт цуваа хад асгыг сүлжин явна.  Усан цахилгаан станцын дэргэдүүр өнгөрч, нэгэн хошууг тойрход Их хайрхан нүдэнд тулах мэт ойрхон гарч ирэв. Хүүхдийн амралтын зуслан өнгөрч нэгэн товцог дээр бид буудлаж, оройн тахилгын бэлтгэл ажилд орлоо. Бидний анхны сонголт зөв байжээ. Төв асар барьж, хоёр тийш бусад майхнууд цувран бууллаа. Төрийн далбаа, МБНЭ-ийн туг байрлалаа эзэлж, үйл ажиллагаа жигдэрч, оройн тахилгад томилогдсон улаач нар бэлтгэл ажилдаа шуурхайлан ажиллана.  Их хайрхан тод харагдах товцог дээр Нэгдсэн тахилгын Хайрханы тахилга, хүчтэй урсгалтай уулын голын эрэг дээр Лусын тахилга, Төв асарын чигтэй урд талд Долоон өвгөн одны тахилга, түүний цаахан Галын тахилга хийгдэхээр гортиг татан их хайрхан, гариг ертөнцдөө өргөх идээ, дээжээ бэлэн болголоо. МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн дөчин тавдугаар өргөтгөсөн хуралдаан болж, бүх тахилга болон улаач нарын бэлтгэл ажлыг хэлэлцэн тодорхой үүрэг чиглэлээр хангалаа. Ялангуяа Хөвсгөл, Говь-Алтайн бөө нар хугацаандаа ирж чадаагүйтэй холбоотойгоор долоон өвгөн одны тахилгад ихээхэн өөрчлөлт орсон билээ. Үүлгүй цэлмэг шөнө, тэнгэрт бүх од тод харагдана. Долоон өвгөн одны тэвш тэгшрэх мөчид газарт долоон өвгөн одны байрлалаар зассан аргалын галууд асч, хуур хэнгэрэгийн дуун тэнгэрт дүүлж, их тахилгын анхны тахилга, Долоон өвгөн одны тахилга эхэллээ. Бүгд их хайрханы зүг харж, чандамласан байрлалаар суусан байлаа. Долоон өвгөн одны тахилгын Аврал ерөөлийн эзэн тэнгэр өвгөн одны тахилгад Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Ч.Болд, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Эрдэнэчимэг, зайран Б.Баяржаргал, Аз, хийморийн эзэн тэнгэр өвгөн одонд Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Б.Нанжаа, Монгол бөөгийн удган Балжинням, Монгол бөөгийн удган Б.Нарангоо, Ачлал тусын эзэн тэнгэр өвгөн одонд Монгол бөөгийн удган Үүрийнцолмон, Монгол бөөгийн зайран Дэвэл, удган Алтанзаяа, Нас арвижахын эзэн тэнгэр өвгөн одонд Монгол бөөгийн зайран Ш.Нямдорж, Монгол бөөгийн зайран Одбаяр, Монгол бөөгийн удган Ц.Сувдаа, Буян хишгийн эзэн тэнгэр өвгөн одонд Монгол бөөгийн Тэргүүн зайран Ж.Өсөхбаяр, Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Д.Наранцэцэг, Монгол бөөгийн удган А.Оюунцэцэг, Хүсэл зоригийн эзэн тэнгэр өвгөн одонд Монгол бөөгийн удган Б.Солонго, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Түвшинжаргал, Монгол бөөгийн удган Т.Баттогтох, Заяа төөргийн эзэн тэнгэр өвгөн одонд Монгол бөөгийн тэргүүн удган Өлзийсайхан, Монгол бөөгийн Тэргүүн зайран Зоригто, Монгол бөөгийн зайран Мөнхчулуун нар тус тус бөөллөө. Долоон өвгөн одны тахилгад оролцогчид өөр өөрсдийн угсаа язгуурыг харуулсан өвөрмөц зан төрхийг тусгасан бөөлөлтийг хийж байлаа. Энэхүү тэнгэрийн зан үйлд Монгол туургатан Дархад, Халх, Буриад, Урианхай, Дөрвөд, Ойрод, Барга, Хотгойд, Торгууд, Тува, Цаатан бөөгийн язгуур, отог, овгууд оролцсоноороо онцлог байлаа. Шөнийн харанхуйд өндөр газраас харахад газар дээр бадамлан асах галууд тэнгэрээс газарт одод заларч байгаа мэт тод гэрэлтэн харагдана. Өглөөний наран уулсын дээгүүр мандан гарч ирэхэд Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн их тахилгын Хайрханы Их тахилга эхэллээ. Энэ удаа энэхүү тахилгыг Монгол бөөгийн Их дархан удган Д.Батчулуун толгойлж бөөлөх байсан боловч, гэнэтийн гачигдал гарч өөрчлөгдсөн билээ. Отгонтэнгэр хайрханы Хайрханы тахилгыг Монгол бөөгийн их зайран Д.Одонхүү толгойлж бөөлсөн билээ. Олон удаагийн нэгдсэн тахилгыг удирдаж зохион байгуулсан, хашир туршлагатай их зайрантан үйл хэргээ амжилттай хийж бөөллөө. Тэрээр гэнэтийн даалгаврыг биелүүлж, цаг нь тулсан үед ямарч хүнд хэцүүг үүрч гарах даацтай болсоноо харуулсан.  Түүнийг залгаад Завхан аймгийн Яруу сумын харьяат Монгол бөөгийн тэргүүн удган Я.Мөнгөнсувд их хайрханы Хайрханы тахилгад тэргүүлж бөөлсөн юм. Өмнөх их тахилгуудаас ялгагдсан өвөрмөц өөрийн өнгө төрхтэй, нилээд задгайдуу гэмээр бөөлөлт байсан. Онгодын мэдээллээр гурван төрлийн амлагаа байсан боловч шууд савдаг дайрч орж ирсэн. Харин Цагаан уул хайрханы магтаал дуудлаг, цагаан уул хайрханы эр,эм савдагийг магтсан дуудлагыг сонсоод баярласан, олон жил ар талаасаа хүлээсэн тахилгын шүүс хундан цагаан хониндоо их харам байна лээ. Хамгийн залуугаараа Монгол бөөгийн тэргүүн удган цол хүртэж байсан, залуу удган залуучуудыг төлөөлөн их хайрханы гол тахилгад бөөлж, омогшил хөдөлгөж, олон хүний нулимас дуслуулсан, сайн муу, сайхан муухайгийн үг яриа өдсөн, содон бөөлөлт болсон. Уншигч олон дараа хийгдэх киноноос бодит байдлыг олж харж, өөр өөрсдийн дүгнэлтээ өгнө биз ээ.  МБНЭ-ээс төр улсынхаа хөгжил, дэвшлийн төлөө залбирч, саад тотгор бологчдыг Мөнх хөх тэнгэртээ мэдүүлж, Хайрханы тахилгын галыг цунцалд айлтгал өргөсөн билээ. Бөөлөлттэй холбоотой, бөөлөх томилогоотой холбоотой хэл яриа гарч байсныг энд дурдая. Ялангуяа хамтын шийдвэр гаргаж түүнийгээ хэрэгжүүлдэг манай байгууллагад нэг хүн дураараа шийддэг мэт ярих, эсвэл эрэгтэй, эмэгтэй хүн хамтран ажиллаж харагдвал бол “бөгс, бөөрөөр” нь холбох, атаархал хорсолын сэтгэлээр хандах зэрэг зохисгүй үзэгдэл байсаар байна. Цаашид ийм яриа гаргасан хүнийг нэртэй, зүстэй нь бичиж, ёс зүйн зэмлэл хүлээлгэж байх нь зүйтэй мэт санагдлаа. Миний амыг хэн ч үдэхгүй гэж хагархай ам гаргагч нь эрэгтэй хүн байсныг цухас дурдаад орхие. Олон нийтийн газар биеэ, хэл яриагаа зөв авч явж сурах хэрэгтэй.  Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгын Лусын Их тахилгад Монгол бөөгийн тэргүүн удган Б.Бадамсүрэн толгойлж бөөлөв. Бөөлөлтийн явцтаа залуучуудад олон талаараа нэн чухал чанаруудыг харуулж чадлаа. Монгол бөөг уламжлалт дэг жаягаар авч яваа дараа үе бэлтгэгдсэн МБНЭ-ийн удирдлага баяртай байна. Одоо цагт энэ чанар Монгол бөөгийн хөгжилд ус, агаар шиг хэрэгтэй байгаа юм. Түүний дараа Лусын тахилгад Монгол бөөгийн их зайран Э.Балжир толгойлж бөөлсөн билээ. Монголын Дархад бөөгийн мөн чанарыг тодхон харуулсан, түүний бөөлөлт давдагдашгүй юм. Манай ахмад үе, “алтан” үеийн бөө нарын бөөлөлт нь нэн ховор олзуурах зүйл бөгөөд залуучууд тэднээс суралцах шаардлага бий. МБНЭ-ээс зохион байгуулсан нэгдсэн тахилгуудад толгойлж болон тэргүүлж бөөлсөн ахмад улаач нарыг “Алтан үеийнхэн” гэж өнөө цагт нэрлэхэд хэн ч буруутгахгүй болов уу. Эрч хүчтэй урсах голын чимээнд үхэр чулуун дээр тухлан сууж бөөлөлтийг сонирхон үзсэн улаач нар, шүтэн бишрэгсэдийн дүр төрх бүхий агшиныг би хэзээ ч мартахгүй.  Отгонтэнгэрхайрханы нэгдсэн тахилгын Тэнгэрийн тахилгыг Дорнод аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн хуралдаанаар Монгол бөөгийн тэргүүн удган Цэрэндэмид толгойлж бөөлөх болсон билээ. Монгол бөөгийн тэргүүн удган Цэрэндэмид тэрхүү хамтын итгэлийг сайн биелүүллээ. Түүний бөөлөлтийн араас Монгол бөөгийн тэргүүн зайран, Баяндун сумын бөөгийн зөвлөлөийн удирдагч Батдорж толгойлж бөөлсөн. Буриад бөөгийн нэг онцлог болсон хамтын бөөлөлтөд энэ удаа олонд танил болсон, Монгол бөөгийн удган Жавзмаа нар тэргүүлж бөөллөө. Тэнгэрийн тахилгын бөөлөлтийн төгсгөлд Монгол бөөгийн их зайран Б.Болд өөрийн онгидоо залж, тэнгэрээ баясгасан билээ. Буриад бөөгийн бүхэл бүтэн “чуулга” энд бөөллөө. Буриадын гурван үеийнхэн бүгд хамарсан гэхээр Тэнгэрийн тахилга содон сайхан байсан. Энэ бас давтагдашгүй бөөгийн зан, үйл байв.  Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгын Галын Их тахилгыг Завхан аймгийн Түдэвтэй сумын бөөгийн зөвлөлийн удирдагч, Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Сосорбарам толгойлж бөөлсөн. Одод түгсэн үдэш, их гал сүртэй бадран асч, галын тахилга эхэллээ. Өөрийн сум, орон нутагтаа нэр хүндтэй Монгол бөөгийн тэргүүн удган Сосорбарам галын тахилгаа өрнүүлж байх агшинд түүний багш, Монгол бөөгийн их удган Б.Отгонсүрэн бөөлж эхэлсэн. Түүний дараа Монгол бөөгийн Тэргүүн удганЭрдэнэчимэг хуяглан бөөллөө. Галын тахилга өндөрлөсний дараа шөнийн туршид улаач нар лус, савдагаа баясган дуулж хоносон.  Ийнхүү МБНЭ-ээс зохион байгуулсан Цагаан уул буюу Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн их тахилга өргөн олныг хамарч, амжилттай болж өндөрлөлөө.  Цэлмэг тэнгэрт өглөөний наран мандаж, байрлалд олны хөдөлгөөн орж эхэллээ.Дууны өсгөгчөөр сүрлэг сайхан хөгжим, дуу сэтгэл баясган цацагдана. Цаг хугацаа бага байсан тул МБНЭ-ийн Бөөгийн зөвлөлийн хуралдайн дөчин тавдугаар хуралдаан болж, шагнал урамшилын асуудлыг хэлэлцлээ. Хуралдайныг залгаад Нэгдсэн их тахилгад оролцогчдын дүнгийн хуралдаан боллоо. Алс холыг зүүн хязгаараас ирсэн Буриад олон эндээс нутгийн зүг хөдлөх болжээ. Жолооч нь дараагийн ажил тулсан тул буцахаар болж, яагаад ч гуйгаад тусыг эс олов. Тэгээд тахилгад голлох үүрэг гүйцэтгэсэн улаач, түшээ нарын шагналыг гардуулах ажиллагаа болж дараа нь нийт тахилгад оролцсон бүрэлдэхүүн дурсгалын зураг дарууллаа. Завхан аймагт Отгонтэнгэрийн тахилгад онцгой үүргийг Монгол бөөгийн тэргүүн удган, Нөмрөг сумын бөөгийн зөвлөлийн удирдагч Сонинжаргал гуйа гялалзтал биелүүлсэн. Ганц дайчин ганцаарддагүйг харуулж, галтай цогтой ажиллаж, аймаг, сумын засаг даргатай уулзаж, тулах үедээ тулж, олон хоног нойр хоолоо умартан их ажил амжуулсан. Тэр ингэж зүтгэлгээгүй бол энэ тахилга “тиймхэн” болох байсан. Завхан аймгийн зайран Дорж сайхан сэтгэл гаргаж, чин сэтгэлээсээ зүтгэсэн. Ийм олон хүмүүсийн зүтгэлээр тахилга сайхан болсон. Завхан аймаг удирдагчтай, эзэнтэй боллоо. МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн дөчин тавдугаар хуралдаанаар Завхан аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн удирдагчаар зайран Доржийг санал нэгтэй томилсон. Түүхэн ач холбогдол бүхий Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилга, бөөгийн түүхийг бас нэгэн хуудсаар баяжуулан түүх болон үлдлээ. Сайн зүйлийн хажуугаар саар зүйл дагалдах нь юутай харамсалтай. Хамтарсан их үйлийн явцад бөөлж байгаа улаачдаа саад тотгор хийх, хориотой өргөл өргөх, бусдыгаа үл хүндэтгэн сагсуурах байдал зарим залуу улаач нар гаргав. Энэ нэг бус удаагийн үйлдэл, асуудал юм. Алтай таван богд, Бурхан халдун, Отгонтэнгэрийн Нэгдсэн их тахилга дээр ийм олихоогүй байдал харагдлаа. Ийм байдал гаргах нь өөрсдөд нь муугаар нөлөөлнө. Залуучуудад зөвлөхөд ийм зан үйл нь улаачаа төлөвшүүлдэггүй, хүчээ, онгодоо буцаах нэг нөхцөл болдог. Аймгийн төв рүү өөрсдийн баг багаар цуваа тасарч хөдөлсөн юм. Харин зарласан цагт, болзсон газраас Улиастай хотоос Хар нуурын зүгт хөдөллөхөөр тохирсон билээ. Д.Жаргалсайхан

БУРХАН ХАЛДУН БУЮУ ХАДУН ХАЙРХАНЫ ИХ ТАХИЛГА БОЛЛОО

                                    Хадун хайрхан минь. Монголчууд мөнх тэнгэрээ шүтэж байхдаа эв нэгдэлтэй хүчтэй байсан.  Харийнхан мөнх тэнгэрийн шүтлэгийг мөхөөж, хүчгүйдүүлэхийн тулд их зүйлийг хийж иржээ. Одоо ч мөнх тэнгэрийг эс шүтэх хэвээр байна. Одоо цагийн Хаад ноёд нь хамтарч нэгдэхийн оронд хагаралдан тэмцэлдэх, алдар нэр, албан тушаал, эрх мэдлийн төлөө үхэлдэн зүтгэх, алт мөнгө, эд, хөрөнгө, баялгыг хэт шүтэж амьдрах их аянд морджээ. Эрх мэдэл, албан тушаал, цуглуулсан их баялгаа “авс”-даа авч одох биш дээ хүмүн минь ээ. 2017 оны 5 дугаар сарын 31-ны өглөө эрт Улаанбаатар хотоос Бурхан халдун зорьж, их тахилга хийхээр зорьсон эхний цуваа хөдөллөө. Багануур хотод өдрийн хоолоо зооглоод, Мөнгөн морьт сумын чигт хөдлөв. Суманд очиход хүүхдийн баярын арга хэмжээ үргэлжилж, сумын удирдлагууд ажил ихтэй байлаа. Мөнгөнморьт сумын засаг даргын тамгын газрын даргатай уулзаж хийх тахилгын талаар мэдээлэл солилцлоо. Мөнгөнморьт сумаас хөдлөж, Хэрлэнгийн гүүрийг гарч “Цагаан арал”-д ирж буудаллаа. Хэдий зуны сар эхэлсэн ч Бурхан халдуны зорих замд газар, хөрс хуурайшиж, мод дөнгөж ногоон нөмөргөө нөмөрсөн харагдана. Өнгөрсөн намрын шаргал өнгө газрын өнгийг тодотгож, ирж байгаа дулаан цагийг аяс тодрох боловч, хангай газрын хахир хүйтнийг шөнийн цагтаа амсуулж байлаа. Бид өглөө эрт Бурхан халдун хайрханыг зорилоо. Газар хуурайшилт ихтэй байсан тул машины замд  хуурай шороо манарна. Зам саадгүй байсан тул Босгын даваанд эрт хүрлээ.Тэнд монгол туурагатангууд, удган нар үлдэв. Бид өмнөх жилүүдэд хүндэтгэл үзүүлж байсан газартаа очиж, Бурхан халдун хайрхандаа мэдүүлж, хайрханы нэгдсэн тахилга эхэлснийг мэдээллэж, бөөллөө. Тэрхэн мөчид хайрханы нуурнаас манан тасран хөөрч, үүлтэй нийлж, тэнгэрт нийлж,  улмаар бороо зөөлөн дусалж, жигдхэн шивэрч эхлэв. Бид үйлээ дуусгаад Босгын давааны зүг хөдөллөө. Бороо зүсэрч араас дагана. Цуваа жигд хурдтай урагшилж, Цагаан аралд  үдээш хойш, 17.00 цагийн үед ирлээ. Тахилгыг зорин ирэгсэд Монгол төрийн далбаа, МБНЭ, аймгуудын бөөгийн хүрээлэнгүүд, төрийн бус байгуулагууд тугаа мандуулж байрлуулах ёслол боллоо. Монголын бүх газраас олон язгуурын бөө нар цугларав. Бороо орсоны дараа шөнө чийг цохиж, их хүйтэн шөнө өнгөрөв. Энэ өдрийн турш Бурхан халдуныг зорин ирэгсэд тасралтгүй цуван ирч байрлалаа эзлэв. Эхний ээлжинд Хөвсгөл, Увс, Баян-Өлгий, Завхан, Ховд, Улаанбаатар, Архангай, Төв, Хэнтий аймгаас төлөөлөл ирсэн байлаа. Харин монгол туургатангаас Өвөрмонголын төлөөлөл иржээ. Байрлалын төвд гурван асар байрлаж, өмнө нь төрийн болон байгууллагуудын туг, далбааг байрлуулжээ. Түүний хоёр талаар тахилгад ирэгсэд байрлал эзэлж буудалсан байна. Их тахилгад зорин ирэгсэд ирж байрласаар, одоо Дархан, Орхон, Өмнөговь, Өвөрхангай, Дорнод, Дорноговь, Дундговь, Сэлэнгэ, Булган, Улаанбаатарын төлөөлөгчид, Монгол туургатангаас Агарын Буриадынтөлөөлөгч ирсэн байлаа. Хоёр дахь өдгийн 17.00 цагаас Бурхан халдуны нэгдсэн их тахилгад зорин ирэгсэд  хуралдаанаа хийж, өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд хийсэн ажлаа тайлагнаж, Нар, хайрхан, Лус, Тэнгэр, Галын тахилгыг удирдагсад тахилга бүрийн онцогыг дурьдаж, оролцогсод тахилга бүрт өргөх өргөлийг танилцуулсан билээ.  Хуралдайн эхэнд нэг жилийн өмнө Бурхан халдуны нэгдсэн их тахилгын Лусын тахилгы толгойлж бөөлсөн, Монгол бөөгийн дархан удган, МБНЭ”-ийн дэд Ерөнхийлөгч Д.Энхжаргал, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн гишүүн Ялалтбаатар нар “харанхуйн орон”-д зорисоныг мэдэгдэж, хүндэтгэн үзүүлж эмгэнэл илэрхийллээ. МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан хэлсэн үгэндээ “ Энх цагийн тайван үед эх орондоо өргөсөн тангарагтаа үнэнч байж, шаардлагатай үед амиа ч өгч чаддаг тийм алба бол цэрэг хүн байдаг гэж явцуу ойлгож иржээ. Тэгвэл мөнх тэнгэрт өргөсөн тангарагтаа үнэнч байж, улс эх орныхоо хөнжил дэвшлийн төлөө, түмэн олныхоо сайн сайханы төлөө их зан үйлийг хийж, лусын тахилгад толгойлж бөөлсөн хоёр хүн, түүний хамжаа болсон шавь нараас цөөнгүй хүн амиа алдлаа. Цэрэг хүний адил, тайван цаг ч гэлээ Та бүхэн мөнх хөх тэнгэр, байгаль дэлхий, эх нутгийнхаа төлөө алтан амиа зориулжээ. Та бүхний үйлс хичнээн хүнд хэцүүг энэ үйл харууллаа” гэж онцлон тэмдэглэсэн билээ. Хуралдайн дараа тахилгад ирсэн улаач нар гал, хэсэг, хамт олноороо чөлөөтэй бөөлж, хайрхандаа ирсэн зорилго, хүслээ илэрхийлж бөөлнө билээ. МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайд тавьсан хүсэлтийн дагуу 12 удган, зайран онгод, сахиусаа буулгаж, бөөгийн уламжлалаа хэрхэн авч яваагаа танилцууллаа. Үдэш болоход өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд МБНЭ-ээс зохион байгуулж ирсэн нэгдсэн их тахилгууд болон бусад тэмдэглэлт үйл явдлуудаар хийсэн баримтад кинонууд гарлаа. Дараа нь богино ч гэсэн танилцах үдэшлэг болоод өнгөрлөө. Их тахилгын залбирал мөнх хөх тэнгэртээ хүрлээ. 2017 оны 6 дугаар сарын 3-ны өглөө өмнө өдөр бүрхэж бороо асгарч байсан үүл сураг үгүй алга болж, уулсын дээгүүр наран мандахад Монгол бөөгийн их дархан удган, МБНЭ-ийн дэд Ерөнхийлөгч Д.Батчулуун Бурхан халдуны нарны их тахилгаа малайлан эхэлж, эртнээс уламжилж ирсэн Дархад уламжлалаар толгойлон бөөллөж эхэллээ. Өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд төр улсад болсон үйл явдалаас эхэлж, одоо болох гэж байгаа төрийн “хаан”-ы сонгуульд хэн, хэн гэж нэр устай, өнгөрсөн хугацаанд юу хийж бүтээсэн ажил үйлстэй "хөвгүүд” өрсөлдөж байгааг мэдүүлнэ билээ. Товлосон цагтаа Бурхан халдун хайрханы нэгдсэн их тахилгын Хайрханы тахилгаа Монгол бөөгийн их зайран, МБНЭ-ийн тэргүүн дэд Ерөнхийлөгч Д.Одонхүү эхэллээ. Хайрханы тахилгаа эртнээс уламжилж ирсэн ойрод, дөрвөд бөөгийн уламжлалаар хийнэ билээ. Тамлага дуудлага илгээж, онгодоо дуудан оруулж, уналгын жигд өвөрмөц шогшоогоор зорьсон хэргээ бүтээхээр зорино билээ. Хэнгэргийн дуун орчинд түгж, туваа аялгуу цууриатаж эхэлсэн нь, Бурхан халдун хайрханы Лусын тахилгад Монгол бөөгийн их зайран, МБНЭ-ийн Хяналтын цэцийн удирдагч П.Батжаргалбөөлж эхэлснийг тунхаглалаа. Тэнгэрт наран тойрч, солонго туяарч байгалийн гоц үзэгдэл тодров. Өнө эртнээс уламжлан ирсэн дэг жаягаар боссон монгол тува бөөгийн бөөлөлт содон, соргог байлаа. Бурхан халдуны нэгдсэн их тахилгын нарны, хайрханы, лусын их тахилга болж, үдийн завсар гарч хүрэлцэн ирсэн улаач нар, түмэн олон түр амрана билээ. Үдийн 15.00 цаг болоход өмнөө тахилгын идээгээ ширээн дээр дэлгэж, суудал юундаа тухлан буриад бөө нар ээлжит тахилгаа эхэллээ. Бурхан халдун уулын нэгдсэн их тахилгын Тэнгэрийн тахилгыг Монгол бөөгийн их зайран, Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын бөөгийн зөвлөлийн удирдагч Болд толгойлон бөөлөө. Буриад бөөлөлтийн онцлог нь багаар хамтран бөөлдөг. Монгол бөөгийн их удган, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн гишүүн Ц.Отгонсүрэн, ОХУ-ын буриадаас ирсэн, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран, Чита мужийн бөөгийн зөвлөлийн удирдагч Зоригто, Буриадын нэр хүндтэй удган Жавзмаа нар толгойлон бөөлж оролцлоо. Тэнгэрийн тахилга хийгдэх тэрхэн  мөчид бороо дуслан орж эхлэхэд тэнгэрийн хишгийг хүртээлээ хэмээн тахилыг удирдсан буриад улаач нар айлдлаа. Нэгдсэн их тахилгын хүрээнд дараагийн тахилгаа хүлээн амарч байсан түмэн олон бужигнаад явчихлаа. Учир нь тэнгэрт давхар солонго гарч сэтгэл хөөрсөг олон төв асар, туг далбаагаа оруулан дурсгалын зжраг даруулж байлаа. Богино хугацаанд байгалийн өвөрмөц үзэгдлүүдийг харуулж байгаа нь тэнгэр бидний тахилгыг хүлээн авч, хариу илгээж байна хэмээн хүн бүхэн яриж байлаа. Бурхан халдуны нэгдсэн тахилгад зорин ирэгсэдийн буудалсан их хүрээний дунд зэл татан Бурхан халдуны Галын тахилгын бэлтгэжээ. Оройны 21.30-аас Бурхан халдуны Галын тахилга эхлэхэд бэлэн болж, галын тахилгад оролцох хорь орчим улаач нар байрлалаа эзлэн тойрон суужээ. Бурхан халдун хайрханы Галын тахилгыг Монгол бөөгийн тэргүүн зайран, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн гишүүн Өсөхбаяр толгойлж бөөлж эхлэв. Өнөө цагийн өнгө дэг жаягийг харуулсан хуяг дуулга, нэгдсэн уриа дуудлагаар тэнгэртээ мэдүүлж,залбирал хийж байсан. Хэнгэрэгийн дуу огцом цууриатаж, уламжлалт дэг жаягаар галын тахилгаа хөгжөөн Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Зоригтбаатар бөөлөв. Галын тахилгад Монгол бөөгийн их зайран, Дээд цэцийн хуралдайн гишүүн Дангаасүрэн бөөлж оролцлоо. Ийнхүү Галын тахилгыг удирдсан Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Өсөхбаяр онцлог хамтлагыг бүрдүүлсэн, хамтлагын бөөлөлтийг хийлээ.             ДҮГНЭЛТ. Ийнхүү Бурхан халдундаа хүндэтгэл үзүүлж, МБНЭ-ээс зохион байгуулсан Нэгдсэн их тахилга өндөр хэмжээнд амжиллтай болж өнгөрлөө. Нэгдсэн их тахилгадаа оролцсон улаач бүрийн хамтын залбирал зорисондоо хүрсэнийг олон зүйл харууллаа. Бурхан халдуны нэгдсэн тахилгадаа толгойлж бөөлсөн нэр хүндтэй улаач нарын зүтгэлийг бид бахархан харлаа. Тахилга бүрт толгойлж бөөлсөн “Улаач” нар мөнх хөх тэнгэртээ их үйлийн талаар айлтгал өргөсөн билээ. Эцэст нь МБНЭ-ээс зохион байгуулж байгаа нэгдсэн их тахилгыг гурван удаа дараалж хийгээд байна вэ? гэж зарим нь бодож байгаа байх аа. Сүүлийн 300 жил Монголчуудын өөрийн үндэсний зан загшилаар хийдэг байсан олон зүйлийг зориудаар хааж, харийн их гүрний бодлогоор хэрэгжүүлсэн, төвдийн шашины зан үйлээр тахилга үйлдэж, савдаг, лусыг номхотгон, улмаар олон газар усны нэрийг уламжлалт монгол нэрийг төвд нэрээр сольж өөрчлөн өнөөг хүрч иржээ. Тэрхүү гадны зан үйлийн нөлөөгөөр Монголчууд дэлхийд гайхагдаж байсан тэргүүлэх генээ бага багаар гээсээр, эрэлхэг, эрэмгий, дайчин чанараасаа салж, хүний сэтгэл зүрхийг дарамталсан хийсвэр зураг, бусдын зохиомжилсон шавар болон гуулийн бүтээлийн өмнө хоёр гараа нийлүүлэн залбирч суудаг хүлцэнгүй ноймоо, идэвхгүй, хулчигар, хийморгүй нэгэн болж хувирсан билээ. Тиймээс энэ бүхнээс салгахын тулд Мөнх тэнгэрийн зан үйлийг жил дараалан хийх шаардлага бий болсонтой холбоотой юм. Далд ертөнцөд явагдаж буй тэмцэлд Мөнх тэнгэрийн сургааль ялах болно. Мөнх хөх тэнгэр, эзэн Чингис хааны ариун сүнс Монголчуудыг ивээх болтугай.                                    Д.Жаргалсайхан                

Хуудаснууд

Subscribe to Нэгдсэн их тахилга, тайлга