logo

logo.jpg

Advertisement

Бөө-д юу саад болж байна вэ!!!

Г.Өлзийхутаг: Бөө согтууруулах ундаа хэрэглэх ёсгүй

Г.Өлзийхутаг: Бөө согтууруулах ундаа хэрэглэх ёсгүй   Бөө судлалын дэлхийн академийн ерөнхийлөгч, Дэлхийн шашин судлалын салбарын шинжлэх ухааны доктор, Монголын бөөгийн нэгдсэн эвлэлийн тэргүүн зайран Хан овогт Г. Өлзийхутагтай бөөгийн шашны сөрөг болон эерэг урсгалын талаар ярилцлаа. -Ирэх ням гаригт сонирхолтой лекц тавих гэж байгаа гэж сонслоо. Энэ талаараа сонирхуулна уу? -“Монгол бөөгийн удам угсаа” гэсэн сэдвээр лекц уншина. Зорилго нь монголын уламжлалт зан заншил, соёлын өвийг хамгаалах ухааныг түгээн дэлгэрүүлэх юм. Манайд харийн соёл, гадаад дотоод ухамсар хэтэрхий их нэвтэрч байна. Тиймээс хувь хүний ёс суртахуун цэгцтэй байх тал дээр анхаарал хандуулж, гэр бүлийн хүчирхийллийн талаар ч хөндөнө. Учир нь сүүлийн үед урьд хожид сонсогдож байгаагүй бага насны хүүхдийн эрх зөрчигдсөн жигшүүрт хэргүүд их гарч байна. Тиймээс үр хүүхдээ ингэж зодож, тарчилгаж хүмүүжүүлдэг өв соёл байсан уу үгүй юу гэдэг талаар хөндөх юм. Мөн удам угсаа гэж юу болох, ургийн бичгийг хэрхэн хөтөлдөг байсан гэх мэт хэд хэдэн санааг хэлэлцэнэ. -Бөө мөргөл дэлгэрч, бараг л айл болгонд сахиус буух болж. Жинхэнэ, хуурамч бөө юугаараа ялгаатай вэ? -Язгуур угсаа аль эсвэл эрдэм, шид, буусан тэнгэрийн суудлаараа өөр. Бөө гэсэн нэрийг авсан л бол хувь хүн талаасаа маш сайн боловсрох ёстой. Зан үйл, ёс жудаг гээд их зүйл нөлөөлнө. Ер нь бөөгийн шашин анх яаж үүссэн нь түүхэн замналтай. Хэдий үед монголчууд хүчтэй байсан гэх мэт олон санааг түмэн олон мэдэрч хүнээ таних нь чухал. Би энэ удаагийн лекцээр мөнх тэнгэрийн шашин бусад шашнаас юугаараа ялгаатай. Яагаад бөөгийн шашныг хүн төрөлхтний загалмайлсан эцэг гэдэг талаар тодорхой ярина. Илтгэлд урилгаар Харанга хамтлагийн Лхагвасүрэн, Харсарнайн Амармэнд, дуучин Дэлгэрмөрөн болон язгуур урлагийнхан, уртын дуучид оролцоно. -Бөө нарын ёс бус үйлдлээс хүний амь эрсэдсэн тохиолдол цөөнгүй гарч байна. Мөн бизнес хийж байна гэх мэтээр иргэд гомдоллодог. Үүнд Та ямар бодолтой явдаг вэ? -Бөөг хий хоосон дөвийлгөдөг олон хүн байна. Үүнээс болоод ард түмэн бөөгийн шашны зөв бурууг мэдэхгүй болчихоод байна. Өнөөдөр нэг талаараа мянган үнэнийг мянган худал болгодог цаг үе. Нийтээрээ ямар нэгэн зүйлд ханддагаа болимоор байгаа юм. Манай ард түмэн чихэнд бус нүдэнд итгэдэг. Гэтэл сүүлийн үед чихнээс чих дамжсан хоосон ярианд их итгэх болж. Түүхэндээ бөө нар нэгдэж байсан удаагүй. Өнөөх л жалга гууны үзэл, “Би” гэдэг өвчнөөр өвчилчихсөн олон хүн бий. Гэхдээ би тэр хүмүүсийн нэг биш. Би бөөгийн замналаар 12 жил явлаа. Удам угсааны хувьд яривал нутаг хошуундаа миний өвөг дээдэс өнөөг хүртэл дуурсагдан явдаг. Тиймээс би тэр нэр хүндийг өргөж өөрийнхөө нэр төрөөр дуурсагдаж хойч үедээ үлдэнэ. Өнөөгийн бөө нарын хувьд ярихад хэцүү. Бөө хэзээ ч согтууруулах ундаа хэрэглэдэггүй байсан. Мөн зан үйлийн сөрөг үйл явдалд оролцдоггүй байлаа. Гэтэл өнөөдөр бөө гэхээр л хараал болон аливаа муу бүхнийг хийдэг гэсэн ташаа ойлголттой байна. -Бөөгийн шашныг нэг өгүүлбэрээр тодорхойлбол? -Өнөөдөр бүх л шашны урсгал манайд байна. Энэ бүхнээс бөө юугаараа илүү юм гэдгийг л харуулах хэрэгтэй. Б.Ринчен гуай “Шашин шашин дотроос хамгийн шударга шашин-бөө мөргөлийн шашин юм” гэж хэлсэн байдаг. Их номч, маш олон хэл мэддэг өндөр боловсролтой хүн ингэж дүгнэж хэлсэн байгаа юм. -Ямар нэгэн шалгуураар бөө гэдэг алдрыг олж авдаг биз дээ? -Уг нь монгол бөөд шалгуур гэж бий. Төрийн албаны ажилд орохын тулд шалгалт өгч төрд тангараг өргөдөг. Тэгвэл бөө мөргөл тэнгэрт тангараг өргөдөг. Бөө хүн хүйс, арьс өнгө ялгаварлахгүй хүн болгонд л туслах ёстой. Хэрвээ тухайн хүн өөрөө өөрийгөө бэлтгэж боловсруулж чадаагүй бол бөөгийн угийг ойлгохгүй. -Болж бүтэхгүй байгаа бөөгийн сөрөг үр дагаврыг та нар л дарах ёстой биз дээ? -2012 онд төрийн бус байгууллагууд нэгдэж Мон- голын бөөгийн нэгдсэн эвлэл гэж бий болсон. Ер нь бөөг бөө аварна гэдэг үнэн. Сайн явсан ч, муу явсан ч биднээс арилахгүй нэр бөө. Сүүлийн гурван жилд бөөгийн аль л болохгүй зүйл бүхэн хэвлэл мэдээллээр гарч байна. Дөрвөн уулын дунд байгаа Улаанбаатар хотод бөөгүй айл ховор болж. Гэтэл бөө нь өөрийгөө боловсруулж чадахгүй байна. Нэг удмаас 20 бөө төрүүлж байна. Хэзээ ч ийм түүх байгаагүй. Гэтэл нийгмийн хандлага ороо бусгаа үед ингэж мөнгө олох ахархан бодолтон байгааг үгүйсгэхгүй. Өнөөдөр машин, байр гэх ямар нэгэн юманд ач холбогдол өгөөд шуналын сэдэлтэй болчихсон сэтгэхүйн доройтолд орсон хүн олон боллоо. Тиймээс мөнх тэнгэрийн том шашныг бөө нэртэй, энэ тэнд шав босгож явдаг хэн хүнээр төсөөлчихөөд байна. Тэр нь зүгээр л бөөгийн нэр хүндэд л сөргөөр нөлөөлж байна. -Уул ус тахиж сайн үйл бүтээж буй бөө ч олон. Тухайлбал таныг уул тахидаг гэж сонссон? - Би жилд хорь гаруй уул тахидаг. Тэр уулсыг тахихад 20 гаруй сая төгрөг зарцуулдаг. Гэхдээ гарч буй мөнгөндөө биш. Хамгийн гол нь уул усаа аргадаж, хорслыг нь тайлж буй сэтгэлд л хамаг учир бий. Миний адил байгаль дэлхийд эерэг үйл хийж хүн зоны амь амьдралд тус дэм болж буй олон хүн бий. -Таныг магтах хүн олон л байдаг юм шиг санагддаг. Харин муу хэлэх хүн бас байгаа л байх? -Намайг зуун хүн хараахад, мянган хүн өмөөрнө. Өнөөдөр аливаа нэг зүйлийн сүүдэр л олон нийтэд их түгж байна. Сүүлийн нэг жилд бөөг буруутгах хандлага багассан. Учир нь бөөгийн эрх ашгийг хамгаалдаг байгууллагатай болсон. Нэмж хэлэхэд он гарсаар бөөгийн нэгдсэн эвлэлээс ёс зүй гэдэг журам гарсан. Ер нь бөө хүн ямар байх ёстой, бөөгийн ёс зүйн талыг хянах, дүрэм журамгүй, олгогдоод байгаа цол гуншин, шавь төрүүлэгч багш нарын асуудлыг шийдэх цэцийн хороо байгуулагдаж, болохгүй бол онгод тэнгэрийг нь хураах хүртэл арга хэмжээ авна. Мөн сайн явааг нь ажил үйлсээр дэмжиж, олон түмэнд таниулах талаас нь ажиллана. -Бөө нар лекц их унших болж? -Сүүлийн хоёр жилд лекц их уншигдаж байгаа. Тухайлбал, Бадарч, Галаарид, Эрдэнэ зайран, Одгэрэл гээд олон хүн уншсан. Би “Монголоо монголоор нь яаж авч үлдэх вэ” гэсэн утга учиртай лекц одоо тавих гэж байна. Энэ бол буруу зүйл биш, сөрөг бүхнийг эерэг болгохыг л зорьж явна. -Нэг онигоо байдаг. Монголд бөө, орифлейм хоёр л ард түмнийг хоосоллоо гэж. Энэ үнэн үү? -Ерөнхийдөө монгол бөөгийн язгуурын ялгаа бий. Зарим хүмүүс бөө орифлейм шиг болчихлоо гэж ярьж байгаа. Орифлейм бол доошоогоо салаалж ургадаг. Харин бөө бол мод шиг дээшээ дэлгэрч, навчилж ургадаг. Энэ удам угсаа нь ургийн бичгээр хөөгдөж тоологддог. Энэ мэт зүйлийг агуу шашинтай харьцуулж ойлгож болохгүй. -Саяхан нэг бүсгүй бурхнаар бөөлжөөд байсан. Үүнийг зарим хүмүүс бөөгийн шашинтай холбон ярьж байсан. Тухайн үед Та юу бодож байв? -Юун бурхнаар бөөлжих. Бид ичих ёстой шүү дээ. Бөөгийн шашин нэр хүнд, мөнгөний араас хөөцөлддөггүй. Байгаль эхийн хуульд захирагддаг. Хэн нэгэн Үндсэн хуулиа зөрчдөггүй шиг бөөд бүрэн захирагдаж чаддаг. Баян хүн өөрийнхөө дээрээс бороо оруулахгүй байж чадахгүй шүү дээ. Тэр хүн тэнгэрт авлига өгч чадахгүй. Тэр их мөнгийг нь ч хорвоо дэлхий тоохгүй. Хэчнээн баян ч бай, ерөнхийлөгч ч бай хэзээ нэгэн цагт өлгий авс хоёрыг л дамждаг. Тэгэхээр чи үхэх л ёстой юм чинь эрт орой нэгэн цагт сүнсээ шүүлгэнэ. Чиний хэд наслах ч хамаагүй. Гэтэл зарим хүмүүс үхэхгүй юм шиг янз бүрийн үйлдэл хийдэг нь хачирхалтай санагддаг. -Баялгийн хараал гэж юуг хэлдэг юм бэ? -Алтан сайхан өвөг дээдсийн минь олж өгсөн газар нутгийг гарын үсэг зураад л га га-гаар нь хүнд зарж байна. Энэ бол маш том нүгэл. Баялгийн хараал буюу үр хойчдоо хэзээ ч хэдэн үеэрээ ч арилгаж чадахгүй муу үйл хийж буйгаа тэр хүн мэдэхгүй яваа нь харамсалтай. Газрын эрдэнэсийг хувингаар авч байгаа бол нэг өөр. Гэтэл хэдэн арван тонноор нь авч байгаа нь эмгэнэлтэй санагддаг. Тэгэхээр баялгийн хараал байлгүй яахав. Дэлхий ээждээ хайртай гээд л дуулж байдаг. Үнэхээр дэлхий ээждээ хайртай л юм бол яах гэж цээж рүү нь зүү шааж хулгай хийгээд байгаа. Энэ бүхнээс болоод хэдэн мянган хүүхэд амиа алдаж байна. Баянхонгорт л гэхэд саяхан 10 нас хүрээгүй хоёр хүүхэд олдохгүй байсан нь шороонд даруулаад өнгөрчихсөн байна. Гэтэл саарал ордонд худлаа яриад л сууж байдаг. Байгалийг сөнөөгөөд байвал удам угсааг ч сөнөөнө. Яг үүн шиг бөө мөргөлийн зан үйл зөв явахгүй бол 50 жилийн дараа юу болох нь тодорхой шүү дээ. -Та бусад шашнаас айдаг уу? - Үгүй. Өнөөдөр Монголд шашны дөрвөн том урсгал хүчтэй орж ирсэн. Үүнийг төрийн сайдаасаа эхлээд бүгд шүтэж байна. Гэтэл гэнэт Монголд христийн нэгдсэн нам гэж байгуулагдвал яах вэ. Нэг үгээр хэлэх юм бол АНУ-аас хөрөнгө оруулалт нь хүрээд ирнэ. Энэ үед монголын баялгийг гадагш нь гаргахгүй үндэсний аюулгүй байдлыг бүрэн хамгаалж чадах уу гэдэг чинь эргэлзээтэй шүү дээ. Ер нь хэн юу шүтэх нь хамаагүй ч тухайн шашин улстөр гэх мэт өөр зүйлтэй хутгалдвал утгаа алдана. -Та олон хүнийг архинаас гаргасан. Нэг хүнийг архинаас гаргахад хэр хугацаа шаардлагатай вэ? -Би 300 гаруй хүнийг архинаас гаргасан. Ерөнхийдөө цээрийн хоног гэж байдаг. Тухайн хүний дэв, бузрыг авдаг хоног гэж ойлгож болно. Тэр хүн хаана ч хэнтэй ч архи уучихсан байж болно шүү дээ. Тэгэхээр хугацаа ордог. Хүн өөрөө өөрийнхөө алдааг хардаггүй. Тиймээс архичин хүн өөрийгөө хэзээ ч архичин гэж боддоггүй. Гэхдээ би ямар нэгэн эм тан, болох болохгүй юм өгдөггүй. Надтай уулзсан хүмүүсээс танаас болоод миний амьдрал муудчихлаа гэж нэг ч хүн ирж байгаагүй. Энэ нь ард түмний надад өгч байгаа үнэлэлт байх. В.НЭРГҮЙ    

Бөөгийн ёс ардчилалгүй юу?

Бөөгийн ёс ардчилалгүй юу? Бөөгийн уг наалгасан зарим хүмүүс яаж амьдрал ахуйгаа зохицуулахаа мэдэхээ больчихсон, сандарч явааг хараад энэхүү бичвэрийг үүсгэв. Би уг нь бөө мөргөлд үнэн сэтгэлээсээ бишрэлтэй ханддаг юм аа. Гэхдээ Монгол оронд бөө мөргөл дахин дэлгэрэхээс өмнө өөрийн амьдралд баримталж ирсэн зарчим, зарим нэг хэвшил, зуршил, итгэл үнэмшил маань чин сүсэгт мөргөлчин байхад минь мөн ч их саад болох юм даа. Худлаа ярих, хулгай хийхээс эхэлдэг нөгөө айхавтар  арван хар нүглийг үйлд гэж ямар ч шашин, номлол, үзэл суртал хэлдэггүй хойно тэр талаарх сургаал ёс зүйн жишгээс  гадна бас сонин сонин ёс, дэг жаяг байнаа энэ бөөгийн орчинд. Ёстой л хүн мэдэхгүй юмныхаа боол гэгч болох юм даа гэж халагламаар санагдаад, заримдаа тэрслүү тэрслүү бодлууд сэтгэлд орж ирээд, тэр бодлоосоо айгаад тэнгэрийн дор үе үе навтайж явах болов. Тухайлбал , -    Бөөгийн уг наасан багш маань ан амьтан, араатан жигүүртэн, адуу, тэмээний мах бүү хүрт гэсэн заавартай гээд идэх уух юмаа олж цөхөж яваа хүн таарах юм. Тэгээд жигүүртэд нь тахиа, өндөгтэйгээ ордог гэнэ. Тахианы мах идэх нь байтугай өндөг орсон хоол гүй гээд суучихаар боов боорцогноос эхлээд өнөө цагийн бидэнд өндөггүй юм ховор болохоор хэцүү юм билээ. Ан амьтэнд нь гахай ордог гэнэ. Нөгөө хойд айлын хашааны буланд бордуулдаг гахай чинь савдагийн амьтан, савдаг гомдоож болохгүй юм байх. Энэ ч бас яахав уулын олон араатнаас мах ахиутайгаасаа болоод хүний гарт орсон ганц амьтан биз. Гэтэл лусын хорлол гэж айхавтар юмнаас бүгд л айдаг хойно, загас идэх нь байтугай эгцэлж ч харахгүй. Уналгаа идэхгүй гээд адуу, тэмээний мах идэхгүй гэх. Ингээд л ресторан, гуанзуудыг хоолоо ямар махаар хийсэн бол гэж хардаад гэрээсээ гадуур хооллож ч чадахаа байсан байна билээ. Үүнийг нь хараад надад ийм бодол төрөөд байгаа юм. Оросууд “Курица не птица” (тахиа шувуу биш) гэсэн нэг хэлц үг ярьцгаадаг нь үнэн юм болов уу? Бид нарыг бодвол галуу шувууны мах эртнээс идэж ирсэн ард түмэн мэдэж байгаа байлгүй, үнэн гээд итгэчихвэл яадаг бол. Мөн Тэмүжин дүү нарын хамтаар загас жараахайгаар тэжээгдэж өсөж өндийдөг талаар Нууц товчоонд гардаг, тэгсэн ч гэсэн тэнгэрийн ивээлд багтдаг биз дээ гээд барьцмаар ч юм шиг. Бүр байг гэхэд дөнгөж өчигдөрхөн л буу бариад ан хийж явсан хүн, загас шараад хоол хийж байсан хүн өнөөдөр хэц бариад сууж байдаг. Онго нь голохгүй, зугтахгүй ирж л байгаа биз дээ гэж ам асуумаар санагдах юм. Загасчин, анчин олон отог  аймаг, ард түмнүүд дунд сайн сайн бөө нар байдаг дуулддаг. Үүнийг юу гэж тайлбарлах вэ? Хоол ундны хорио цээр дээр үнэмшилтэй, бодитой хариулт өгөх хүн байна уу? -    Манай хүүхдийг уг наасан багш “Хүүхдийг маань олон тэнгэртэй, ховор заяатай тул дээдлэн хүндэл” гэсэн гээд тухайн гэрийн бүх хүний дээр тавьчихсан, тэр бүү хэл нөгөө муу жаахан хүүхдийг эцгээс нь дээр суулгаж, цай хоолны дээж барьж, хэлсэн ярьсан үг нь хааны зарлиг адил болсон айл байх юм. Бас л нэг жаахан тиймхэн, арай биш санагдаад байгаа юм даа. Улаач улаачийнхаа амьдралаар, онго орсон үедээ онгынхооо замаар л баймаар юм. Энэ хорвоод хүмүүн болж төрөгсөд эцэг эхээс дээш хүндлэгдэх бурхан байх уу? -    Мөн л багш нь хэлсэн гэнээ. “Танай удмын өөр нэг хүнд бас онго буугаад хүч булаацалдаад байна. Би тэрхүү хүний хүчийг дарж өгье. Өглөө бүр надад айлтгаж бай” гэж. Тэгээд нөгөө удган болох гэж байгаа охин маань өглөө бүр, нэг л болохгүй байна гээд багш руугаа утасддаг, багш нь хамаатны хүнийх нь хүчийг дарах дом хийдэг юм байх. Энэ ямархуу ёс зүйтэй багш вэ? Бөөгийн шахаан тангараг гэж юу байдгийг мэддэггүй ойлгодоггүй, өөрөө нүглээсээ салаагүй, нөгөө “хиж гөрөөсний” төрлөөсөө холдоогүй “багш” байхаа. Шавийн эрдэм багшаасаа гэдэг, ийм багшийн шавь ямархуу удган зайран болох нь ойлгомжтой. Багш гэснээс багш гэдэг үг өөрөө ямар нэгэн эрдмийг их бага, ямар нэгэн хэмжээгээр заасан хүн бүрт оноогдох эрхэм алдар билээ. Гэтэл түүнийг сэвтүүлж яваа багш хааяагүй байдаг. Тэдний зарим нь бөөгийн отогт, зарим нь сургуулийн танхимд гээд энд тэндгүй. Гэтэл сургуулийнхаа багшийн хэлсэн заасныг үйл ойшоож хичээл номоо хийхгүй, элдвээр хэдэрлэж зовоох мөртлөө, бөөгийн уг наасан багшийнхаа хэлсэн бүхнийг мухар сохроор дагаж ах дүү, айл хотлоороо элдэв мэдэхгүй юманд орооцолдож чирэгдэх юм. Эрдэмд хөтөлсөн багшийн ачийг юутай ч зүйрлэмгүй арвин боловч, аливаад бид авах гээхийн ухаанаар хандвал зүгээрсэн. Багшаас илүүтэйгээр, өөрөө таны оюуныг эзэмдэн орж ирж байгаа онгынхоо хэлж ярихыг дагавал илүү дээрсэн. Багш нар ч гэсэн онготойгоо бүрэн  золгосон хүнийг өөрийн эрхшээлд байлгах гэж элдвээр айлган сүрдүүлэх арга саам хийж байхаар өөрөө хөгжих эрх чөлөөг нь өгөөсэй. Сайн багшийн шавь бие дааж сурсан байдаг. Муу багшийн шавь хуулж, дуурайж сурсан байдаг. Аливаа эрдмийн багш өөрөөсөө илүү шавь төрүүлж байж л алдар нь манддаг гэдгийг ухаараасай. -    Бөөгийн уг наалгасан зарим хүн  өнөөдрийн амьдарч буй нийгмээ ор тас мартдаг бололтой. Бид нар шинжлэх ухаан, техник, технологи маш өндөр хөгжсөн, ардчилсан нийгэмд амьдарч байгаа боловч өнөө цагийн улаач нар орж ирсэн онгоо дагаад хэдэн зууны цаадтай нисэн одож байгаа нь  харамсалтай. Угааж арчих, цэвэрлэх, халдваргүйжүүлэхээс эхлээд ахуйн түвшний олон хэвшилд нөгөө соёлын довтолгоо хийж байж алга болгосон хуучны хоцрогдлыг тэр чигээр нь нааш авчрах гэж чирэх юм. Мөргөөд бишрэхээс илүүтэй айж цочмоор бохир эд зүйлс хэрэглэх бөө ч байх юм. Айлууд нь буян хишгээ гөвнө гээд хогоо бараг шүүрддэггүй, хувцсаа угаадаггүй, намайг хувцсаа угаадаг гээд шоолж адалдаг хэмээн 70-иад оны үед хөдөөгийн нэгэн суманд багшилдэг нагац эгч маань, хуучилж байсан. Энэ хачин, бохир заваан хэв зуршлаас гарах гэж хичнээн их хүч хөдөлмөр урссаныг нүдэнд харагдтал ярих амьд гэрчүүд, түүний төлөө зүтгэж явсан хүмүүс байж л байна. Хүн яагаад нүүрээ угаах ёстой, хөнжлийн даавуу хэрэглэх нь ямар ач тустайг ухуулж явсан сайхан үе саяхан шүү. Орчин цагийн хүмүүсийг өнгөрсөн зуунд аваачиж мөргүүлж байснаас орж ирж байгаа онгоо орчин үеийн амьдралд сургавал яасан юм бэ. -    Хүний нууцыг хадгалах, хүний эрхийг хүндэтгэх гэх мэтээр өнөө цагийн нүүр царай болсон үнэлэмжийн үнэр ч үгүй бөө нар байх юм. Ялангуяа багш гэгдчихвэл бүр өнгөрөө. Уг наалгах ёстой болсон хэн ч бай ерөнхийдөө тэгсгээд л эрх чөлөө нь хаагдаж багш гэх нэг хүний эрх мэдэлд бүрэн очих хандлагатай. Тогоочийн ганц сарын дамжаанд сурах хэрэг гарсан хүн Улаанбаатарын нүх сүв болгонд байрлах олон сургалтын төвүүдий үнэ ханш, чадал чансаагаар нь харьцуулж байж сонгох нь энгийн эрүүл ухаан болсон энэ нийгэмд уг наалгах хүнд “хэн нэгэн багш” уг нааж өгнө гээд “наалдчихвал” бөөн дарамт, хүчирхийлэл болдог болжээ. Таны шавь болохгүй гээд эсэргүүцвэл элдвээр айлгаж, сүрдүүлдэг гэнэ. Мөн багш шавь болж байгаа талаар гадагш дотогш яривал бас болохгүй. Нууц бах ёстой гэнэ. Үнэн сайн бүхэн ил цагааныг эрхэмлэдэг. Худал муу бүхэн харанхуй, бүрэнхийг далимдуулдаг гэдэг ёстой мөн дөө. Өөрийн үзсэн дуулсаныг бичиж нийтлүүлсэнийхээ төлөө багшдаа, болон багшийн ойр тойрныхонд нь ад үзэгдсэн хүн ч байдаг юм билээ. Хэн нэгний үг хэлэх, хэвлэн нийтлэх эрх нь амьд явахын адил хэмжээнд тавигдсан ардчилсан нийгмийн иргэд билээ. Яагаад ардчилсан нийгмийн үндэс болсон сонголт гэдэг уг залгах хүнд хамаарахгүй, харин угтайгаа мэдсэнээс хойш шахалт, тулгалт, дарамт илүү болоод байна? -    Бас нэг сонин юм нь Нууц товчоо, Мандухай цэцэн хатны домог гэх мэт түүхэн зохиол дээр гардаг хаад, ноёд, хатад л онго болон бууж ирсэн нь олон тааралдах болжээ. Энэ үнэн үү, аль эсвэл уншсан дуулсаныхаа хүрээнд эргэлдэх хуурамч нөхдийн жүжиг үү. Үнэхээр худлаа гээд батлах эрдэм чадал ч алга, үнэн гээд дагах итгэл үнэмшил ч алга. Гэхдээ л сонин санагдаад байгаа юм даа. Уул нь үнэхээр жинхэнээрээ эртний түүхэн хүмүүс бууж ирээд, мэдэж байгааг маань бус мэдэхгүй байгаа үнэн түүхийг хэлж өгдөг бол сайхан аа. Х.Сүлдэт  

М.Үүрийнтуяа: Эпилепси өвчний оношоо тогтоолгоогүйгээс олон хүн бөө болдог

М.Үүрийнтуяа: Эпилепси өвчний оношоо тогтоолгоогүйгээс олон хүн бөө болдог   Эпилепси өвчин нь мэдрэлийн тогтолцооны хамгийн түгээмэл эмгэгийн нэг бөгөөд дэлхийн нийт хүн амын нэг хувийг эзэлдэг байна. Өөрөөр хэлбэл тархины эсүүдийн хэт цэнэгжилтийн улмаас уналтын голомт үүсэж ухаан алдах, татах хэлбэрээр илэрдэг өвчин. Дэлхий нийтээр эпилепси өвчинтэй тэмцэх өдөр энэ сарын 26-нд тохионо. Манай улсад энэ төрлийн өвчний талаар ойлголт төдийлэн байхгүйгээс үүдэн нийгэмд ийм өвчтэй хүмүүсийг гадуурхах тохиолдол байдаг аж. Уналт, таталт өгөх нь сэтгэцтэй холбоотой хэмээн үздэгээс гадуурхагдах, өвчнийхөө талаар мэдэхгүй, оношлуулаагүйгээс олон хүн тэр дундаа хүүхдүүд бөө болж байгааг мэргэжлийн эмч нар онцолж байна. Эпилепси өвчний үүсэх шалтгаан, эмчилгээний талаар Монголын неврологийн нийгэмлэг, “Өнө-Энх” мэдрэлийн эмнэлгийн их эмч М.Үүрийнтуяатай ярилцлаа. -Эпилепси өвчин үүсэх ямар шалтгаанууд байдаг юм бол. Уналт, таталт өгдөг гэхээр удамшлын өвчин гэж ойлгох нь бий. -Эпилепси буюу унадаг, татдаг өвчний талаар хүн амын дунд ойлголт муу байна. Мэдрэлийн өвчлөлийн дотор нэг хувийг эзэлдэг, элбэг тохиолддог өвчин. Энэ өвчнөөр бүх насныхан өвчилдөг. Наснаасаа хамаарад шалтгаан нь өөр байдаг. Жишээлбэл, 20 хүртэл насанд энэ өвчнөөр өвчлөх шалтгаан нь төрөлтийн явц удаан үргэлжилсэн, бүтэлт өгсөн зэрэг байж болно. Өндөр халуурснаас болж энэ өвчнөөр өвчилж болно. Дээр нь удамшил бас нөлөөлдөг. Харин 20-35 насанд гэмтэл бэртлээс шалтгаалдаг. Түүний дийлэнх нь зам тээврийн осол, хамгаалалтгүй мотоцикл унах зэрэг эзэлж байна. 35-50 насанд тархины цус харвах, хавдар зэрэг голомтот өөрчлөлт нөлөөлж байна. Харин 60-аас дээш насанд даралт ихсэх, тархины цусан хангамжийн өөрчлөлтөөс болж дээрх өвчин илэрч байна. Эпилепсиг сэтгэцийн эмгэг гэж ойлгосноос болоод бусдаас нуудаг Манай улсад давамгайлж байгаа шалтгааны нэгдүгээрт гэмтэл. Өөрөөр хэлбэл хоёрдогч шалтгаанаар үүсэх унадаг, татдаг өвчин нэлээн байр суурь эзэлдэг. Уналт таталт өгсөн хүн бүр эпилепси өвчтэй биш учраас ямар шалтгаанаар таталттай болсноо таньж мэдэх, түүнийгээ оношлуулах шаардлагатай. -Өвчнөө мэдэхгүй, оношлуулахгүйгээс болоод бага насны хүүхдүүдээс эхлээд олон хүн бөө болдог гэж байсан. -Өвчнийхөө талаар мэдэхгүй, шалтгааныг нь тодруулж үзүүлэлгүй уналт, таталт өгсөн гэхээр л бөө болох ёстой юм байна гээд эмчилгээг зогсоож байна. Ийм тохиолдол маш олон. Жоохон хүүхдүүдийг өвчнийг нь оношлуулж, эмчлүүлээгүйгээс бөө болгочихсон байна шүү дээ. Тиймээс ар гэрийнхэн нь энэ тал дээр онцгойлон анхаарах хэрэгтэй. -Энэ төрлийн өвчтэй хүмүүс сэтгэл зүйн хувьд дарамтад орсон байдаг гэсэн? -Нийгэмд уналт таталтыг сэтгэцийн өвчин гэж ойлгох нь давамгайлдаг. Мөн энэ төрлийн өвчтэй хүн ч эпилепсиг сэтгэцийн эмгэг гэж ойлгосноос болоод бусдаас нуудаг, автобус унаанд, олон нийтийн газар явахдаа, хайртай хүнийхээ, анги, хамт олныхоо дэргэд байхдаа уначих вий гэсэн байнгын айдастай байдгаас болоод сэтгэл санааны дарамтад ордог. Зарим тохиолдолд таталт өгөхтэй зэрэгцэн бие засдаг. Ийм өвчтөнүүд үүнээсээ санаа зовоод нийгэмд, олон нийтийн дунд орохоос зайлсхийж улам сэтгэлзүйн дарамтад орж байгаа юм. Эпилепситэй хүмүүс сурч боловсрох, хөдөлмөрлөх эрхээ эдэлж чадахгүй байгаагаас гадна хамт олон, нийгмээс тусгаарлагдан сүүдэрт амьдарч байна Мөн гэр бүлийнхэн нь манай энэ татаж унадаг юм чинь сургуульд сурах, ажил хийх, олон нийттэй байх боломжгүй гэж үздэг. Тиймээс л цэцэрлэгээс эхлээд бүхий л шатанд энэ өвчний талаар ойлголтыг өгөх, эрүүл мэндийн ажилтнуудын ч мэдлэгийг нэмж байж эпилепситэй хүмүүс сүүдрээс гарч, нийгэмдээ зэрэгцэн орших боломжтой болно. Нийгэмд зөв хандлагыг бий болгож, дараа нь тэдэнд хэрхэн туслах вэ гэдгийг ойлгуулах нь чухал. -Хөдөлмөр эрхлэлтийн байдал хэр байдаг юм бол? -Дэлхийн хэмжээнд 70 орчим сая эплепси өвчтөний 80-85 хувь нь хөгжиж буй орнуудад байдаг бөгөөд манай орон ч энэ тоонд ордог. Эдгээр хүн эдийн засаг, нийгэм, тусламж үйлчилгээний хомсдолтой байдалд байна гэсэн судалгааг Олон улсын эпилепситэй тэмцэх холбооноос гаргасан байдаг. Дээрх тооны хүмүүс сурч боловсрох, хөдөлмөрлөх эрхээ эдэлж чадахгүй байгаагаас гадна хамт олон, нийгмээс тусгаарлагдан сүүдэрт амьдарч байна. Манай улс дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагатай хамтран хийсэн судалгаагаар Улаанбаатар хотод амьдарч байгаа эпилепситэй хүмүүсийн 69.9 хувь нь хөдөлмөрийн чадвар алдалттай, 13.1 хувь нь ажил эрхэлдэггүй, ажил эрхэлж байгаа хүмүүсийн 71 хувь нь өвчнийхөө улмаас ажлын байраа өөрчилсөн, 49.1 хувь нь ядуу гэжээ. Энэ нь манай улсад энэ өвчнөөр өвчилж буй хүмүүсийн нийгмийн халамж үйлчилгээ муу байгааг харуулж байгаа юм. Тасралтгүй таван жил эм ууж, дэглэм барих шаардлагатай. Эмчилгээний үр дүн 80 хувь Өөрөөр хэлбэл эдгээр хүнийг хөдөлмөрийн чадваргүй гэсэн дүгнэлт гаргаж байгаа юм. Гэтэл Наполеон Бонапарт, Ван Гог, Достоевский Федор Михайлович гээд олон алдартай хүмүүс энэ өвчнөөр өвчилсөн байдаг. Ингээд ажилгүй, орлогогүй болчихоор сэтгэл санааны байдал нь хүнд болдог. Тиймээс ч бид хүмүүсийг энэ талаар мэдлэг боловсролтой болоосой гэж хүсэж нөлөөллийн ажил хийдэг. -Эмчилгээний талаар, үнэ өртөг, үр дүн нь ямар байдаг бол? -Таталт өгөх давтамж янз бүр. Жилд нэг удаа ч байж болно өдөр болгон ч байж болдог. Энэ өвчнөөр өвдсөн хүн эрт оношлуулж, эмчилгээндээ орвол таван жилийн дараа эдгэрэх боломжтой. Манайд эмчилгээ хийлгэж буй хүмүүсийн 80 хувь нь ууж байгаа эмийн хувьд сардаа 15-20 мянган төгрөг. Үүнээс арай үйлдэл сайтай эм нь 50 мянган төгрөг байдаг. Тасралтгүй таван жил эм ууж, дэглэм барих шаардлагатай. Эмчилгээний үр дүн 80 хувь. Гэвч манайд эмчилгээгээ бүрэн хийлгэхгүй, дэглэмээ барихгүй байна. Манай лабораторид шинжилгээ өгч байгаа хүмүүсийн 70-76 хувь нь эмээ уух ёстой тунгаар бага тунгаар ууж байна. Тэгэхээр тухайн хүний өвчин намдахгүй, таталт өгсөн хэвээр байна. Өвчтөн өөрөө эмээ уухгүй буруутай байж болох ч нөгөө талаасаа ажилгүй, орлогогүй хүмүүс эмээ авах мөнгөгүй байж ч болно шүү дээ. Тиймээс л энэ өвчтөнүүдийн амьдралын чанарыг сайжруулахын тулд нийгмийн талаас ажилтай болоход туслах, эдийн засгийг дэмжих гээд олон талт арга хэмжээг авах шаардлагатай гэж үзэж байна.  

Л.Загдаа: Буруу зүйл хийж байгаа хүмүүсийг тэнгэр ниргээсэй

Л.Загдаа: Буруу зүйл хийж байгаа хүмүүсийг тэнгэр ниргээсэй   -Би нэг удаа халуун савтай цайг яг л хүйтэн ус шиг залгилсан байгаа юм-   ”Хуагчин удган” бөө мөргөлийн төвийн тэргүүн удган Лодойн Загдаатай ярилцлаа. Тэрээр “худлаа үнэн бөө нар хэт олон болсон. Уг нь бөө хүн бол зовсон хүнд л тустай зүйл хийх ёстой доо” хэмээн өгүүлснээр бидний ярилцлага эхэлсэн юм.  -Яриагаа шууд эхлэх үү. Сүүлийн үед бөө нар олширчээ. Үнэн худал нь мэдэгдэхгүй Монголоор дүүрэн бөө байна. Удган хүний хувьд юу хэлэх вэ? -Олшрохоос гадна хэт худлаа бөө нар олон болсон. Уг нь социализмын үед хориотой байсан тэнгэр язгуурын мөн чанарыг ардчиллын буянаар гаргаж ирсэн ч өнөөдөр хэт хатгайруулж, ард олны сэтгэл зүйгээр тоглох боллоо. Ер нь хар шар гэлтгүй шашин маань утгаа алдсан. Монгол Улс ерөөсөө шашины олон урсгалд дарлуулаад байна. 10 дугаар ангийн хүүхэд бөө болоод 150 мянган төгрөгөөр хүний зовлон бэрхшээлийг аргалж өгнө гээд сууж байх юм. -Энэ чухам юунаас болоод байгаа хэрэг вэ. Мэдээж мөнгөний хүчин зүйлс байгаа ч өөр хүчин зүйлс нөлөөлдөг болов уу? -Амар хялбар мөнгө олох гэсэн л арга. Өнөөдөр өвдсөн хүн болгон угийн нэхэлд орлоо, онгод сахиус намайг дуудлаа. Тэнгэр хэлж байна гээд л бөө болдог. Угтаа бол тэд юунаас болоод өвдөөд байгаагаа ч мэддэггүй. Хэт удаан компьютер дээр сууснаас болж ядарчихаад угийн нэхэлд орлоо гэдэг. Эсвэл буруу хоололтоосоо болоод өвдсөн байх жишээтэй. -Бөө болох гэж байгаа хүн заавал нэг бөөд шавь ордог гэсэн. Танд тийм зүйл тохиолдож байв уу? -Би нэг жишээ хэлье. Нэг хүүхэн охиноо дагуулаад над дээр ирсэн юм. Долоон жилийн өмнө над дээр ирж байсан охин мөн гэдгийг би мэдэрсэн. Тэгээд ээж нь манай охин бөө болсон. Та л нэг тус бол гээд ирэхгүй юу. Тэгэхээр нь би бөө мөргөлд хэрэглэдэг толио гаргаад ир гэсэн чинь өнөөх охин чинь нүүр тольддог толь гаргаад ирлээ. Хар шил зүүчихсэн, түүнийг нь хугалж шидээд хөөгөөд гаргасан. Тэнгэр заяа, тэнгэр шүтлэг гэдэг чинь хэн бүхний мэдээд, шүтээд тахиад байдаг эд биш. Маш нарийн дэг жаягтай зүйл. Энэ үеэр ээж нь надад хэлж байгаа юм. Манай охин шөнөөр гарч багштайгаа хамт бөөлдөг юм. Багш нь гэж нэг залуу бий. Өндгөө зүсч, цусаа архинд дусаагаад тэнгэрт өргөдөг гэсэн. Тэд үнэхээр тэнгэр заяа, шүтлэгээ юу ч мэдэхгүй. Өвөг дээдсийн цусаараа, амиараа авч ирсэн нандин эрхэм зүйлийг ингээд шоудчихвал юу болох вэ. Буруу зүйл хийж байгаа хүмүүсийг тэнгэр ниргээсэй. -Нөгөө талд манай хүмүүс бас их хавтгайруулж, тэдний мөн чанарыг ойлгохгүй итгээд байх шиг. Тийм үү? -Манай хүмүүс их хэцүү. Юу ч гэмээр юм бэ дээ. Нэг хүн дээр очиж, өнөөх нь ганц зүйлийг нь тааруулаад хэлчихвэл их сайн гээд бусаддаа зарлаад явдаг. Өнөөдөр бөө болоход доод тал нь нэг сая төгрөг. Түүнээс дээш бүр 4-5 сая төгрөг хүрэх ч байна. Хүнийг аргалж байна гээд өвлийн шөнө дөлөөр нүцгэн босгоод уул тойруулаад гүйлгэж байна гэнэ. Элдэв зүйл сонсогдох юм. Өнөөх хүн нь түүнээс болж галзуураад байна. Би онгод сахиусаа дуудуулаад 20-иод жил болж байна. Тэгэхэд ийм зүйл үзэх бүү хэл сонссонгүй. Багануурт нэг бөө байна гэнэ. Тэр 800 шавьтай гэж байгаа. Харин шавь нараа 1000 хүрэхээр тэнгэр болж, тэдэндээ ач буянаа өгөх юм байх. Үнэхээр л Монголд тийм олон бөө нар байгаа бол энэ нийгэм сайн сайхан байх нь яасан юм. Ядахад л “Танай хүүхэд авто осолд орох нь байна шүү. Болгоомжлоорой” гэж хэлэх нь яасан юм бэ. -Хар, шар гэлтгүй шашин хавтгайрч байна. Яг л ардын хувьсгалын өмнөх үеийн хандлага бий болчихлоо. Үүнийг яавал дээр вэ? -Би дээр хэлсэн. Хуурамч шоудаж байгаа улсыг нэг п өдөр тэнгэр ниргэнэ шүү. Энэ эмх замбараагүй байдалтай манай төр хүртэл тэмцэх цаг болсон. Одоо айл бүхэнд нэг бөө байна. Заримд нь хоёр ч магадгүй. Манай төр бөөгийн чиглэлээр үйп ажиллагаа явуулдаг албан ёсны байгууллагуудтай  хамтраад энэ бүгдийг цэвэрлэх болсон. Үнэхээр бөө мөн юм бол шалгараад үлдэнэ биз. Манай эцэг эхчүүд ч тэр, бага насныхаа  хүүхдийг баллаж байна. Юуг нь ч мэдэхгүй. Манай хүүхэд бөө болжзэ гээд хөтлөөд явж байдаг мөн ч дүүрсэн хэрэг шүү. -Таны хувьд аюултай ч юм уу, ямарваа нэг зүйлийг урьдчилж мэддэг үү? -1980-аад онд юм. Гэнэт хамаг бие хачин болоод, надад газар хөдлөлт, байшин савны нурах чимээ, хүмүүсийн орилолдох дуу сонсогдсон. Тэгээд л ухаан дэн дун нэг мэдсэн нойлын өрөөндөө усны хоолой зуурчихсан зогсч байсан. Тухайн үедээ яагаад байгаагаа ч мэддэггүй байсан. Сүүлд санаж байхад тэр үед гадаадын нэг оронд хүчтэй газар хөдлөлт болж, олон хүн үрэгдэж байшин сав нурсан юм билээ. Нэг удаа миний нүд юм харахаа болиод эмнэлэгт хагалгаанд орох гэж байтал гэнэт хараа орсон. Тухайн үед надад эмчлүүлээгүй үлдсэн эмнэлэг гэж нэг ч байгаагүй. Тархи гэдэг бол асар том генератр юм. -Бөө нарыг удам дагадаг гэдэг. Таны хувьд бас п удмын юм бий биз дээ? -Манай удамд 1937 онд хэлмэгдэж байсан нэг хүн бий. 1937 онд түүнийг ноосоо тушаахаар явсан хойгуур 17 настай хүүг нь До яамнынхан бариад явсан гэдэг. Тэгэхээр эцэг нь очоод хүүгээ суллаж явуулаад өөрөө оронд нь үлдсэн юм бипээ. Тэр өөрөө дээр үеэсээ маш том бөөгиин удамтай хүн байсан. Баригдаад аавыгаа орондоо орхиод гарсан хүү бүр сүүлд Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо сум нэгдлийн даргаар олон жил ажиллаж байгаад өөд болсон. Одоо ч үр хүүхэд нь бий. Тэгээд би өөрийнхөө тухай ээжээсээ асуусан юм. Манай төрүүлсэн ээж одоо ч амьд сэрүүн Монгол Улсын гавьяат малчин хүн бий. Ээж маань хэлэхдээ “Чамайг гэдсэнд байхад хотонд чоно ороод, нэг хурга сэрвээн дээрээ тохоод явж байхад нь ээж нь гэрээс гараад хаалга хаатал, чоно гэдэс шүргээд гарсан. Бодоход тэр хэлмэгдэж явсан хүн өлсч, цангаж л нас барсан байлгүй дээ хөөрхий. Тэр чоно учиртай байжээ гэж боддог. Тэгээд буу тавихад гэрийн баруун зүгт маш тайвнаар явж далд орсон гэсэн. Тэр их хүний сүнс чоно болж манай хотонд ирээд явжээ гэж байсан. -Та дээр төрүүлсэн ээж гэлээ. Айлын өргөмөл охин байх нь. Хэлмэгдсэн бөө тэгэхээр өргөмөл талынх уу, эсвэл ураг төрлийнх үү? -Хэлмэгдсэн нь өргөмөл талын бөө удмын хүн байсан. Манай ураг талд гэхээр ээжийн аав маань их сайн оточ, бариач мундаг хүн байсан юм билээ. Би өнгөрсөн жил Буриад руу очиж өвөөгийнхөө газар дээр бөөлөөд ирсэн. Буриадад очоод 90 нас дөхсөн нэг өвгөнөөс өвөөгийнхөө газрыг асуусан чинь “Чи тийм мундаг юм бол өөрөө ол” гэхгүй юу. Тэгэхээр нь нэг газар сонгоод бөөллөө. Бид 85 настай нутгийн нэг өвгөн дагуулж явсан юм. Өнөөх өвгөн чинь дуугүй байж, байж бөөлөөд дуусахаар “Танай өвөөг энүүхэнд нутаглуулсан" гээд газрыг нь зааж өгсөн. Гэхдээ л тун ойролцоо очиж бөөлсөн байсан. -Та үе, үе их зүйл мэдэрдэг гэж ярьсан, тэгэхээр яг тэр үедээ өөрийн ухаангүй болдог хэрэг үү? -Онгод орж байгаа нь тэр. Дорнодод байхдаа би 11 дүгээр байшинд амьдардаг байсан. Эсрэг талд аймгийн дарга, намын даргынх байна. Тэднийг өглөө гараад явж байхыг харахад хоёр өрөөсөн гутал өмсөөд явж харагддаг. Ийм л сонин. Нэг удаа би гэнэт хачин болоод жигнэж байсан халуун бууз идээд халуун савтай цайг яг л хүйтэн ус шиг залгилсан байгаа юм. Манай хэд үймж гүйгээд сүйдтэй юм болохгүй юу. Ингэж л онгод ирдэг байж. Би сүүлдээ өвдөөд ямар ч арга чарга байдаггүй. Тухайн үед лам хараар явах нөхцөл байхгүй. Лам хар авчрах гэхээр дарга нарынх хажууд, хараа хяналттай цаг. Арга буюу өвдөхийн эрхэнд өвөөг маань залсан юм билээ. Тэгэхэд өвөө маань шөнөжин ном уншиж, бөөлөөд, онгод сахиус дуудсан. Ингэж байхдаа “Миний охин олонд тустай хүн болно. Манай удамд дөрвөн үеийн цаана маш том бөө байсан. Түүний онгод сахиус байжээ, аргагүй” гэж хэлээд явсан. Үүнээс хойш би Мардайн үйлдвэрт автоматик релейн хамгаалалтын ажиптан байлаа. Манай үйлдвэрийн нэг орос мастер өвдөөд эмч нараар яваад эдгэдэггүй. Би эдгээж байсан. Ураг талын бариа заслын юм надад бас байгаа хэрэг. -Та ингэхэд онцгой тохиолдолд хүний амь аврах ч юм уу, ямар нэг арга хэмжээ авч байсан бол жишээ дурдахгүй юу? -Отгонцэрэн удган бид хоёр огт хараагүй хэвтэрт байсан нэг охиныг босгосон. Тэр охины сэтгэгдэл хүртэл надад бий. Огт хэлгүй байсан хүнийг хэлд оруулж байлаа. Энэ мэт зүйп зөндөө байсан. -Тухайн цагт нийгэм хаалттай байсан. Тэгэхэд тэнд нэг зовлон тээсэн хүн мэдрэгдээд, очоод туслах гэхээр болохгүй ч гэх юм уу, тийм зүйл байсан уу? -Бүр анх хүний бие өвдөөд байгаа ч юм уу, өөрийн бие ч өвдөөд байгаа юм уу мэдэхгүй. Сүүлдээ бол мэдэлгүй яах вэ. Жишээ нь хөл өвдөөд болохгүй. Тэгэхэд тэнд нэг хугархай хөлтэй хүн шаналж байдаг. Дээд тэнгэрээс тэр хүнийг эмчил гэж дохио өгч байгааг тухайн цагт мэддэггүй л байхгүй юу. Харин сүүлд сахиусаа дуудаад залчихсан хойно бол мэддэг болсон. -Бөө нарыг улайссан хутга долоохоос эхлээд хүний хийж боломгүй зүйлийг хийлээ гэдэг. Энэ үнэн үү? -Бөөгийн онгод орно гэдэг өөрийн мэдэлгүй юуг ч хийлгэдэг. Ерөөсөө энэ мэт тухайн үйлдэл бол дээрээс онгод сахиус хийлгэж байгаа зүйл юм. Би ямар ч эмнэлэгт үзүүлж болдоггүй. Дотор эрхтнээ компьютерт харуулах гэж гурван удаа үзсэн. Дандаа компьютер нь гацаад, унтраад болоогүй. Хүний юмыг эвдээд яах вэ гээд үзүүлэхээ бүр больсон. Энэ дээд тэнгэрээс хайрласан энергийг зөв зарцуулах хэрэгтэй. Гэтэл одоо 50 вт-ын энерги авчихаад 300 вт-ын энерги авсан юм шиг аашилж байгаа нь даанч боломгүй зүйл. -Бөө нарыг хараал хийдэг гэдэг. Энэ бол бүр ард түмний айж бэргэж явдагзүйлийн нэг. Энэ талаар юу гэхсэн бол? -Дээд тэнгэрээс өгч байгаа их хүчийг бид буруу мэдэрдэг. Түүнээс биш тэнгэр огт хараадаггүй. Хүн өөрөө буруу бодоод, муу санаалаад байхаар тэр нь хараал шиг санагдаж, түүндээ итгээд явдаг. Хүн ер нь бусдаас болж өвддөг, бусдаас болж ажил үйлс нь бурууддаг юм л ярина. Угтаа бол түүний өөрийнх нь л буруу, өөрийнх нь л сэтгэл санаа байдаг. “Миний буруу өршөө” гэдэг хүн тун ч ховор доо. Ажил нь бүтэхгүй болохоор энэ Загдаа хараачихлаа. Бие нь өвдвөл энэ Загдаа хараалаа л гэнэ. Хамгийн гол нь сэтгэл санаагаа ариун байлгах нь чухал. Өнөөдөр сэтгэлийн ариун цэвэр гэдэг алга болжээ. Үүнээсээ л болж байгаа юм. Өөрсдөө шатрын нүүдэл шиг зовлон сэтгэлдээ бий болгочихоод түүнээ нүүх гэж, хожих гээд зовдог. -Хараал жатга хариулна гээд сэржим өргүүлж байдаг. Тэгэхээр бас л хараал хариулна гэдэг хараал хийхийн нэг хэлбэр биш үү? -Яалаа гэж хараал хийх вэ. Хараал хариулна гэдэг чинь тэр хүний сэтгэл санааг ариусгаж, засахад л байдаг. Тэр өргөөд байдаг сэржим ч буруу. Миний хувьд хар сэржим өргөдөггүй. Тэнгэртээ, нарандаа сүү өргөдөг юм. Арга буюу дөрвөн хайрхандаа л архи хаа нэг өргөдөг. Буруу үйл хийвэл дээд тэнгэр цээрлэнэ. Дээд тэнгэр хүртэл шоронтой байдаг. Гэтэл манайхан хар, шаргүй сэржим өргөөд асуудал шийдчих юм шиг санах юм. Бүр цустай архи өргөж байна гээд бод. Хар юмаар сэржим өргөнө гэдэг хаа нэгтээ байгаа хүнд өчүүхэн ч атугай хор учруулж байдаг зүйл. Сэржим өргөж байгаа үед тэнд нэг хүүхдээ хөтлөөд явж байгаа эмэгтэйд хүрэх ч юм уу гээд зөндөө зүйл бий. Үүнийгээ л мэдэхгүй юм. Хар юм бол хар л байдаг шүү дээ. Миний хувьд энэ мэт зүйлээс болоод бухимдал дээд цэгтээ тулаад байна. Би бол сэтгэл зүйн маш их дайнтай байна даа. -Архийг ус болгодог, нисдэг бөө гээд л ярьдаг. Одоо бол үгүй биз дээ? -Дээр үеийнх шиг мундаг бөө цөөн ч гэсэн бий. Архийг ус болгох бол байлгүй яах вэ. Дээд тэнгэрийн их увдис байна. Тэгээд тэр тэнгэрийн их увидаст эзэмдүүлж байгаа хүн юу ч хийж чадна. -Бөөгийн шашинт эртний хаадаас эхлээд уул усандаа хөх тэнгэртээ мөргөж, уул усаа тахидаг байсан түүхтэй, өнөөдөр уул усны тахилга хэрээс хэтэрлээ гэх боллоо. Энэ талаар? -Энэ үнэн. Манай ард түмэн уул усаа шүтэхгүй байна, Шүтэж байгаа нэг нь буруу тахилга хийж байна. Олон хүн цуглаад л баахан хог новш, шил хөглөрүүпээд  орхидог. Хүүхдүүд аав, ээжээ хайрладаггүй. Тэднийг зүгээр п мөнгө өгөх ёстой мэтээр ойлгодог. Тэгсэн хэрнээ бурхан гэж ярьдаг. Аав ээж чинь л бурхан байхгүй юу. Ингэж бүх зүйпээ буруу хийж байгаагаас доройтож байна. Хэнгэрэг бариад хашгирахаар мөнгө олно гэсэн бодолтой хүн олон байхад өөдлөхгүй. -Хар, шарууд хоорондоо их муу байдаг тухай ярьдаг. Буддизм, бөө хоёрт харшлаад, муудаад байх зүйл юу байна вэ? -Хүмүүс л тэгж ойлгодог. Түүнээс биш бид лам нартайгаа ч уулздаг. Ялгарах юм нь гэвэл лам нар нэг ном уншаад орхидог бол бөө нар тэр хүний төлөө өөрсдөө өвдөж, зовж бүх бие сэтгэлээрээ туулж байж аргалдаг онцлогтой. Миний нэг шавь гэнэт алга болсон чинь гандан дээр лам хувцас өмсчихсөн явж таарлаа. Би ч чи яагаад гэнэт алга болов гэхэд багшаа тэр бөөгийн эрдэм чадал гэдэг чинь тусдаа зүйл шиг байна. Түүнийг эзэмшихэд их урт хутацаа орно гэж хэлж байсан. Байдал ийм л байна. Мөн чанарыг нь ойлгоод л явсан хэрэг. -Бөө, будда хоёрт харшлаад сүйд болох юмгүй ч удган хүн шарын шашны гандангийн хашаан дотор явж байсан гэхээр сонин санагдаж байна? -Би жилдээ нэг удаа ганданд очиж, Жанрайсэгт мөргөдөг, мөргөж яваад дотор байрлуулсан хүрдэнд нэг алхам ойртоход л хамаг бие хачин болоод салгалаад ирдэг юм. -Тэр нь яаж байгаа юм? -Тэнд дандаа зовлон тээсэн хүмүүс очиж өнөөх хүрдэнд хамаг зовлонгоо шившиж, эргүүлдэг байхгүй юу. Тэр муу муухай бүхэн түүнд шингэн үлдсэн байдаг. Түүнийг нь миний онгод сахиус мэдэрч байгаа хэрэг. Үнэн хэрэгтээ бол тийм газарт хүн сэтгэлээ ариусгах гэж очно гэдэг хэцүү. -Шарилын газар ч юм уу, өөр бусад газарт ингэж мэдрэмж ирэх үү? -Миний хувьд нэг сонин зүйл байдаг юм,Төрийн хувцастай хүн харахаар огт онгод ордоггүй юм. Бас нэг хууч дэлгэхэд би нэг удаа найзынхаа охиныг машиндаа суулгаад эмнэлэг дээрээс явж байтал нөгөө охин “До яам"-аар нэг ороод гаръя" гээд хэлчихсэн чинь гар хөл салганаад нүүр ам улайгаад жигтэйхэн болсон. Өмнө нь Хууль зүйн яам гээд хүмүүстэй зөндөө л ярьдаг байсан, Тэгэхэд ямар нэг зүйл мэдэгдэггүй л байсан. Тэр удаад “До яам” гээд хэлсэн чинь бүр хачин болж билээ. -Энэ нь ямар нэг онгод сахиустай холбоотой юу? -Би боддог юм. Миний онгод сахиусыг нь авсан удмын бөөг мэдээж “До яам”-нынхан цаазласан. Тэгээд л "До яам” гэж сонсохоор ийн онгод сахиус маань эвгүйрхэж байгаа юм. Төрийн хувцастай хүн хараад онгод ордоггүй нь болохоор тэр хүмүүс цаазлуулахдаа төр намайг шийтгэлээ. Төрийн сүлд өршөө гэж цаазлуулж байсан бопов уу гэж бодогддог юм. “Төрийн минь сүлд өршөө" гэсний учир энэ биз. Төрөө дээдлэх, шашнаа хүндэтгэх ухагдахуун ч том ухагдахуун юм даа. Миний хувьд төрийн есөн хөлт цагаан тугандаа дандаа мөргөж дээдэлж явдаг. Төр гэдэг маш том зүйл юм.  Ярилцсан С.Ууганбаяр    

СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ Онгод нь орсонгүй гэж “тамлажээ”.

Бөөд юу саад болж байна вэ? СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ Онгод нь орсонгүй гэж “тамлажээ”. Дөнгөж 20 гаруйхан настай залуу Б нь мөнх тэнгэрээ шүтдэгийн хувьд бөөд хувь заяагаа үзүүлж даатгадаг нэгэн байжээ. Тэр нэгэн дээд сургуульд сурдаг оюутан байв. Амьдрал хэвийн үргэлжилж байсан түүний хувьд нэг удаа өөрийгөө Х багшийн шавь гэх зайран З үзүүлсэн байна. Зайрантан түүнийг бөөгийн угтай гэж хэлээд “Тэнгэр”-ийн улаач болох хүн гэж тодорхойлсон ажээ.  Тэгээд үйл явдал өрнөөд явчихав. Нэгэнт бөө болох шаардлагатай болсон тул мөнгө төгрөгний хэрэг болж, өөрийн болон ах дүү, хамаатан саднаасаа цуглуулсан хэдэн төгрөгөөрөө хуяг дуулга, хэнгэрэг гээд бөө хүний хэрэглэх зүйлд зарцуулаад зогссонгүй.  Хэдий багшдаа шавь ороод бөөгийн уг барьсан гэх боловч түүнд ямар ч өөрчлөлт орсонгүй. Хэдэн сар, жилийн хугацаанд өдөр бүр хэнгэрэг нүдсэн хэдий ч тусыг эс олов. Цаашдаа багшаасаа зугтах болов. Энэ хугацаанд залуу М нь нийт арав гаруй сая төгрөг бөө болох үйлд зарцуулжээ. Тэгээд санхүүгийн бэрхшээлээс улбаалж, дээд сургуулиа хаяж, ажилгүйчүүдийн эгнээнд шилжиж, амьдрал нь уруудаж эхлэв. Багш нь болох “зайран”-тан З нь түүнийг болзсон цагтаа ирсэнгүй гэж хувцасыг нь тайчиж, манжилгаараа оройлгож, нурууны арьсыг нь цоохортож, цусыг нь гарч, сорив тогдтол ороолгож, зоддог байсан байна. Онгод орсонгүй гэж түүнийг зодох болсон нь түүнийг улам бүр бөөгөөс залхах шалтгаан болж хувиргав. Тэгээд үр дүнд нь бөө болох гэсэн бус хэн хэнийгээ үзэн ядах хүртэл дайсагнал болж хувирсан байна.  Энэ үйл явдлаас дүгнэхэд “Зайран”-тан З хувьд бөөгийн үйлд суралцаагүй нэгэн болох нь тодорхой байгаа юм. Түүнд багшийн буруу бий. Нөгөөтэйгүүр шүтлэгтэн залуу Б-ийн хувьд үе дамжсан бөөгийн угтай боловч “Тэнгэрийн улаач” болох тамгагүй нэгэн байсан ажээ.  Бөө хүн бүр мөнх тэнгэрээ шүтэн бишрэгч бүрт хүндэтгэлтэй хандах ёстой. Бөө бол мухар сүсэг бишрэл биш билээ. Бөөгийн нэрээр тоглож залилан хийгчид бөөг мухар сүсэг, харанхуй бүдүүлэгийн “там” болгон бусдад харагдуулж байна. Тэгэснээрээ бөөгийн нэр хүндийг унагаж, бөөгийн хөгжилд саад бий болгож байгаа юм. Сэрэмжлэхтүн. “Тэнгэр”-ийн улаачийн нэр барьсан бөөгөөр залилан хийгчдэд анхааруулж байна.Монгол бөөгийн нэр төрөөр тоглох эрх хэнд ч байхгүй. Мөнх тэнгэрийн хариуцлага өндөр, гэсгээл маш хатуу билээ

Эмийн “хүч”-ээр чадвараа гайхуулж явсан бариач хэн байв?

Эмийн “хүч”-ээр чадвараа гайхуулж явсан бариач хэн байв?   Дөнгөж хөлд орж байсан хүү амьсгал хураажээ. “Ямар нэг зовиур шаналгаа байгаагүй. Хэд хоногийн өмнө юм мөргөж унасныхаа дараа уйлагнаад хоол, ундандаа дургүй байхаар тархи нь хөдөлсөн байж магадгүй гээд бариулсан”. Ээж нь үүнээс өөр юм яриагүй байна. Гэхдээ “Өрхийн болон хүүхдийн эмчид тогтмол үзүүлж зөвлөгөө авдаг учраас миний хүү эрүүл, ямар нэг суурь өвчингүй. Яагаад амь алдсаныг тогтоолгох задлан шинжилгээ хийлгэе” гэсэн хүсэлт гаргажээ.  Хүүд задлан шинжилгээ хийхэд тархиндаа цус хуралттай, цусан хангамжийн дутагдалд орсон... Толгойн баруун хэсэгт байх хоёр хялгасан утас тасарч, цусны эргэлт өөрчлөгдсөн... Энэ нь гадны нөлөө буюу бариа заслыг буруу хийснээс үүссэн механик гэмтэл мөн” гэсэн дүгнэлт гарсан байна. Ингээд цагдаагийнхан бариач Доржпагма гэх эмэгтэйг ажиглалтдаа авсан ажээ. Хотын төвд нэг өрөө байранд ганцаар амьдардаг эмэгтэйг зорьж очдог хүмүүс цөөн биш байв.  - Олон л хоног бариуллаа. Дээрдэж, сайжирсан юм алга. Одоо энэ хүн дээр чинь дахиж ирэхгүй шүү... Эхнэрээрээ түшүүлж, таяг тулсан 40 эргэм насны эр ихэд бухимдалтай ингэж хэлэхийг Доржпагмын байрнаас гарч явах үед нь сонсож.  Эхний өдрийн ажиглалтаар Доржпагмынд 20 шахам хүн зочилсны олонхи нь хүүхдээ тэвэрсэн залуухан хосууд, мөн тулгар биетэй бүсгүйчүүд байв. Дараагийн өдөр ч иймэрхүү маягаар үргэлжилж, нэлээд орой болсон хойно хижээлдүү насны хоёр хүн ирж, “бариач” Доржпагмыг машиндаа суулган авч явахад нь ажиглалт тандалтын хэсгийнхэн дагажээ. Олны нэрлэдгээр шинэ Гэмтлийн эмнэлгийн гадна очоод Доржпагма өвчтөн эргэж буй дүрд хувирав бололтой халуун савтай цай, хоол барьж, нөгөө хоёр нь дагаад дотогш орсон байна.  Үүдний жижүүр сувилагч дээр очиж нэлээд удаан зогссоноо зөвшөөрүүлж чадав бололтой гурвуул дотогш оржээ. Гарч иртэл нь хүлээсэн аж. Цаг гаруйн дараа нөгөө гурав гарч ирж машиндаа суугаад буцсан байна.  Гурав дахь өдрийн ажиглалт “олзтой” эхэлжээ. Урьдын адил цаг авч, дугаар бичүүлсэн хүмүүсийн урдуур нэг залуу дайрч орсноор бөөн хэрүүл дэгдсэн байна.  - Юу ч мэдэхгүй, чадахгүй ийм юманд хууртаад зогсож байгаагаа мэдэж байна уу, та нар..? Халамцуу яваа түүнийг ингэж хэлэхэд ам амандаа шаагилдаж байсан хүмүүс “Юу гээд хэлчихэв” гэсэн шиг таг дуугүй болцгоожээ. Ихэд уур омогтой дотогш орсон залууг хүлээж зогссон нэгэн бүсгүйгээс:  - Та бариач дээр ирж байгаа юм уу гэж асуухад дуугарсангүй. Тэгэхээр нь яриа өдөж: - Энэ тийм сайн бариач юм уу? Манай эхнэр “Сав суулганд сайн гэсэн” гээд заавал наашаа явах гэж зүтгээд... хэмээн итгэж ядсан дүр эсгэж үзжээ.  - Хэрэггүй биз дээ. Манай дүү төрөх дөхсөн юм. Хүүхэд нь доошоо орчихлоо гэхээр нь бас энэ хүнийг “сайн” гэхээр ирж 4-5 удаа бариулж, баадагнуулсан. Тэгтэл юун барьж, засах. Бүр ураг хэвлийдээ амьгүй болчихож гээд эмч нар гайхаад, бөөн хэл үг үүсээд явж байна. Ямар сайндаа дүү маань “Телевизийнхнийг дуудъя. Энэ балиар амьтан олон хүнд гай болно” гээд уурлаад байхаар нь “Юу ч гэсэн уулз. Тэгээд “бариулсан” гэж өгсөн мөнгөө ав” гээд оруулчихлаа. Бид нар юу ч мэдэхгүйгээсээ болж тус биш ус болсон ийм юмнуудад хууртаж, эцэст нь амь нас, эрүүл мэндээрээ хохирдог юм байна. Чи эхнэрийгээ энэ хүнд үзүүлж, бариулсны хэрэггүй. Зүгээр л эмчдээ үзүүл. Ядаж дипломтой. Тэгээд ч үзэх харах нь хүртэл өөр шүү дээ... хэмээн дуугарахгүй байсан эмэгтэй ам халж, баахан юм ярьсан байна.  Тэр оройдоо Доржпагма гэгч ер нь хэн бэ гэдгийг ойр орчныхноос нь асууж, нэлээд сайн судлажээ. Наймдугаар ангиа төгсөлгүй сургуулиас гарсан, боловсролгүй учраас мэргэжилгүй гэх ангилалд багтах нэгэн аж. 30 насыг нэлээд хол давж өнөөдрийг хүрэхдээ хоёр удаа гэрлээд салсан гэнэ. Яагаад гэр бүлийн хувьд тогтворгүй байдаг вэ гэхээр шалтгаан нь үр хүүхэд гаргадаггүй юм байна. Тэгээд ч тэр юм уу Доржпагмаас ойр хавийнхан нь нэлээд цэрвэдэг ажээ. Хүүхэд гаргадаггүйн дээр хэл үг нь гүйцэгдэхгүй хэрүүлч заргач болохоор “Хар хэл амтай. Түүнтэй үг сөрсөн хүнд заавал таагүй явдал тохиолддог. Ийм муу энергитэй хүн барьж засна, эмчилнэ гэдэг юу л бол” гээд тэр эмэгтэйд олигтой дүгнэлт өгөх хүн байсангүй.  Үнэт эдлэлийг хэдэн янзаар сэлгэж, булга минж, савхи илэг гээд өөрийгөө аль сайн, сайхан бүхнээр хулдаж гоёдгийг нь хүртэл ярихдаа “Шунал нь дэндсэн хүн. Ганц бие байж хүнээс их хэмжээний мөнгө нэхнэ. Өгөхгүй бол элдвийн үгээр доромжилдог гэсэн” гэх матаас хүртэл түүнийг дагалджээ.  Асуудал нэгэнт ийм дээрээ тулсан учраас Доржпагмыг гэрээс нь баривчилж, ажлын байрыг нь битүүмжилсэн байна. Хүүгийн үхэлд түүнийг сэжигтнээр татан шалгах явцдаа нөгөө таягтай залуу болон ураг нь хэвлийдээ амьгүй болсон гэх эмэгтэй мөн өөр хоёр, гурван “үйлчлүүлэгч”-ээс тодорхойлолт авчээ. Тэд үнэхээр Доржпагмад өчнөөн мөнгө төгрөг, бас захисан, хүссэн бүгдийг нь өгсөн төдийгүй эрүүл мэндээрээ хохирсон хохирогчид байв.  Нас барсан хүүгийн “Тархи доргисон байна” гээд гурван удаагийн барианы үнэ 200 мянган төгрөг авсан аж. Инэгхдээ “Бариа заслын” анхан шатны мэдлэггүй атлаа ямар ч айдас, эмээх юмгүйгээр хүүхдийн хар хөлсийг цутгатал чарлуулан “барих”-даа чамархайн дээд талын судсыг хоёр хэсэг газарт гэмтээсэн аж. Тиймээс угийн тархины даралттай, бие султай хүү амиа алдсан гэдгийг тогтоожээ. Гэхдээ “Бусдын амь насыг санаатай бүрэлгэсэн” гэж үзэх үндэслэл байхгүй тул “Бусдыг хууран мэхэлж, хохирол учруулсан” гэх зүйл ангиар ял оноосон байна.  - Мөнгө олох гэж ийм юм хийдэг байсан. Ахиухан мөнгөтэй болчихвол хүүхэд тээх, эх болох эмчилгээ хийлгэх гэж бодсон. Доржпагмын энэ мэдүүлэг хэргийн зүйлчлэлийг шунахай сэдэлтэй гэж үзэх үндэслэл болжээ. Ямартай ч гэм буруугийнхаа улмаас энэ эмэгтэй шийтгэл хүлээсэн байна. Харин энэ хүн шиг “бариач” цөөн биш байгаа болов уу гэх эмзэглэл төрж, ахиад амь нас, эрүүл мэндээрээ хохирчих вий гэдэгт л асуудлын гол байгаа юм.  Доржпагма яагаад ийм олон хүнд “таалагдаж”, тэд түүнийг зорих болов? Магадгүй, заримд нь тус нэмэр болсон юм биш байгаа? Одоо энэ асуултад хариулт өгөхийн тулд “бариач”-ийн “ид шид” рүү өнгийж таарна.  Тэрбээр зургаан жилийн өмнө “Бариа засал” хийх эрхтэй гэсэн хуурамч гэрчилгээг Хөх хотоос авчээ. Ажлынхаа байрны хойморт өлгөсөн “Ардын уламжлалт эмчилгээ, бариа засал, зүү төөнүүр”-ийн Азийн холбооноос олгосон жигтэйхэн гоёмсог гэрчилгээг хараад итгэхгүй байхын аргагүй. Бас хүрэн мебель шүүгээг шагнал, талархлын гэх өнгө, өнгийн хуудас, цом, туузаар дүүргээд тавьчихдаг байна. Түүнчлэн ур чадварыг үнэлэх, хүний итгэл үнэмшлийн хамгийн сайн татах “шидэт” “Талархлын” томоос том дэвтэр хэд хэд байх ажээ. Тэнд үйлчлүүлсэн 228 хүн зөвхөн “Доржпагмын хүчээр алтан дэлхийд амьд яваа азтай...” хэмээн бичсэн байх юм. Зарим “үйлчлүүлэгч”-ийн гэрэл зураг байна гээч.  Ингэж л өөрийгөө рекламдаж, ажлын байраа тохижуулж авчээ. Хэн ч байсан итгэж үнэмшмээр байгаа биз? Дээр нь түүний “өвчтөн”, “үйлчлүүлэгч”-ээ “мад” тавих арга маш зэвүүн ажээ.  Бариулах, зүү төөнүүр хийлгэх зовиуртай, өвчтэй хүмүүсийн олонхи нь өвдөлт, шаналгаа ихтэй байдгийг тэр сайн анзаарч “Ямар ч байсан өвдөлтийг намдааж, нойртой хонуулах, унтуулж амраах “хэрэгтэй” гэж энэ чиглэлд анхаарчээ. Тиймээс Доржпагма зорьж ирсэн өвчтөнийг барьж буй дүр эсгэн буруу, зөвгүй баахан илж шудраад, явахад нь:  - Энэ Өвөрмонголын ховор тан шүү. Бариа заслыг эрчимжүүлнэ гээд өвчин намдаах эмийг нойрсуулах эмтэй хольж нунтаглаад боож өгдөг байна. Ингээд л “Өвдөлт намдлаа. Сайхан унтаж хонолоо... Ёстой сайн хүн байна” гэсэн сурталчилгаа газар авч, түүний башир “бизнес”-ийг идэвхжүүлдэг аж. Жирэмсэн бүсгүйчүүдийг ихэвчлэн,  - Хүүхэд чинь хүйгээ ороож... гэдэг бөгөөд эсвэл - Доош суусан байна гээд баадагнаж өгөөд бас л нөгөө хоёр эм хольж боосон “тан”-гаа уулгадаг байжээ.  Ямар нэг бэртэлт, хугаралт, яалт ч үгүй үе мөчний өвчинтэй хүн бол мэдээж өвдөлт, зовиур нь эмэнд дарагддаг байсан бол жирэмсэн эхчүүдэд хор болохоос тус болдоггүйг мэргэжлийн хүмүүс нотлосон байна.  Хэвлийдээ ураг нь амьгүй болсон гэх бүсгүйг Доржпагмын хохирогчоор татсан боловч шүүх эмнэлгийн дүгнэлт хийх боломжгүй, хугацаа алдсан гэж үзжээ. Хэрэв тэр эмэгтэй хохирогч нь болсон бол, хохирсон нь нотлогдсон бол “бариач” гэж бусдыг шулж, мэхэлсэн энэ эмэгтэй хоёр хүний аминд хүрсэн байж таарах юм.  Зарим нэг хохирогч нь шүүх хурал дээр:  - Мөнгөтэй учраас энэ хүнийг ийм байдлаар зүйлчилж байна. Наадахь чинь хүн алсан алуурчин биз дээ хэмээн хатуухан хэлсэн нь Доржпагмын зүрхэнд сум болон орсон гэлтэй. Тэрбээр шүүхээс ял авсаныхаа маргааш нь цус харважээ. Доржпагма эмчилгээ сайн хийлгэж эдгэрээд одоо ялаа эдэлж байна.  - Би одоо ч айдастай явна. Нээрэн л хүн “алсан” хүн дээ би. “Залилан” гэж 15 жилийн хорих ял оноосон л доо. Хэргийн зүйлчлэл нь өөр болохоос хүн амины хэрэгтэй яг адилхан, бүр заримаас нь олон жилийн ял байгаа юм. Гэхдээ би хэнд ч гомддоггүй. “Амь” гээд зүйлчилсэн ч энэ л ялыг авах байсан. Тэгэхээр аливаа юманд харсан тэнгэр, бурхан гэж байгаа биз. Би Бурханы өмнө буруутай учраас ингэж яваа. Энэ насныхаа үйлийг биеэрээ үүрээд дуусгадаг бол би яаж ч байсан дуусгана. Би гэмээ мэддэг, харамсдаг, айдаг. Ял эдэлж байгаа хүмүүс янз янзын хэргийн улмаас шийтгүүлсэн. Энэ бүгдийг хараад би ганц л юманд харамсдаг. Хэдхэн сая бүр 30 сая ч хүрэхгүй төгрөгийн хохиролтой атлаа 10-аас дээш жилийн ял эдэлж байна. Энэ л арай дэндүү өндөр ял, арай шударга биш санагддаг. Миний хийсэн гэм буруу, сэдэл, хохирлын дэргэд 20-30 сая төгрөг юу юм бэ гэж боддог. Би нэг их сайн, сайхан дүр эсгээд ингэж хэлж байгаа юм биш шүү. Харсаар, мэдсээр байгаа болохоор “мөнгө”, “амь” хоёрыг яагаад ингэж адилхан авч үзэж байгаа юм бол гэж эмзэглэдэг гэж Доржпагма ярьсан. Тэрбээр өнгөрснөө бодож өөрөөсөө одоо ч айдаг гэхээр нэг юм хэлээд байгаа биз? Гэм буруугаа ойлгосонд нь баярлаж байна. Хэдийг ч цааш харуулах байсныг бүү мэд, учраас.  

Монгол бөөд байгаа гаж үйлдлийг зогсоё.

МБНЭ-д нэгэн залуу  бүсгүй хандсан юм. Шалтгаан нь тэдний шүтдэг бөө нь 80 гарсан настай ээжийг нь удаан хугацаанд ирэлгүй шүтээнээ гомдоолоо гэж хэвтэрт ортол “бардагдсан” явдал байлаа. Тэгээд түүнийг гай барьцадаас нь аварсан гэсэн тайлбар өгчээ. Ганц нэг ороолгох нь байж болох зүйл хэмээн зөвшөөрч болох боловч, хэвтэрт ортол зодохыг тэвчихийн аргагүй зүйл. Цаашилбал хүний эрх чөлөө, эрүүл мэндэд халдсан гэмт хэрэг билээ. Түүгээр зогсохгүй бөөг эртний хуучинсаг, бүдүүлэг, харгис, хатуу харагдуулах үйл болж харагдаж байна. Хэн нэгэн нь ирсэнгүй хэмээн шүтлэгтэнээ дарамталж, бусдын эрх чөлөөнд бүдүүлгээр халдах эрх хуулиар олгогдоогүйг ийм зан ааштэй сахиустай бөө нар ямагт санаж ажиллах ёстой. Учир хэдхэн алхамын цаана энэ үйлдэл нь хүний эрх чөлөөнд халдсан гэмт хэрэг болж хувирах аюултай. Зодуулсан биеэ шүүх эмнэлэгт үзүүлээд, өргөдөл бичихэд эрүүгийн хэрэг үүсэх болно. Тэгээд ийм зан үйл хийснийгээ би биш, сахиусийн үйлдсэн гэж тайлбар өгөөд нэмэргүй. Шүтлэгтэн нар голдуу бөө нартаа хүндэтгэлтэй хандаж олон зүйлийг тэвчээд өнгөрдөгийг бид болоод байна гэж бодож болохгүй. Хүн төрлөхтөний хөгжил өндөх түвшинд хүрсэн энэ цаг үед хүмүүсийн шашин шүтлэгийн явцад ихээхэн өөрчлөлт гарч байна. Өөрсдийн шүтлэгтэн нарын эгнээгээ тэлэх тэмцэл хүчтэй өрнөж байгаа үед ийм “зодож”, “нүдэх” харилцааны арга барил бидэнд саад болж байна. Харамсалтай нь ийм жишээ олон байгаа юм. Баримттай жишээнд ярилцъя. Монгол бөөгийн хөгжил нэг үеэ бодвол цэгцэрч байна. Бас олон зүйл тодорхой болж байна. Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл, телевизээр өндөр цол хэргэмд хүрсэн цөөнгүй бөө тодорч байна. Бөөг сурталчилахад тэдний оруулж байгаа хувь нэмрийг зохих ёсоор үнэлдэг. Гэвч зарим нэгний үйл хэмээс хэтэрч, ердийн үзэгдэл болж байна. Энд зарим нэгийг дурдахад шавийн тоо хэдэн зуу гэсэн заагийг давав. Харьцангүй залуу 30-40 насны зарим бөө нар 500-с дээш шавьтай, бөө болоод 3-4 жил болж байгаа улаач 100 гарсан шавьтай болжээ. Дорноговь аймагт угаа аваад 4-н сар болж байгаа болон 8-н сар болж байгаа хоёр бөө нэртэн 100 орчим шавьтай болсон жишээ байна. Тэгээд жилдээ цөөнгүй удаа чанар хийж, “алба, татвар” мэт өргөл барьц авч амьдардаг нь нэгэнт тодорхой болчихсон байна. Шавийн тоогоо дагаад цөөнгүй хүний амьдрал, ахуйгаар “тоглочихдог жишээ” яригдаж байна. Дархан аймагт байдаг нэгэн удганы зан үйлийн тухай мэдээлэл МБНЭ-д тодорхой баримттайгаар ирсэн юм. Ийм зан ааш гаргадаг сахиустай бөө нарт анхааруулах зорилгоор бичиж байна. Шавь болон шүтэн бишрэгчээ заасан хугацаанд ирсэнгүй, сахиусандаа шүтсэнгүй хэмээн зодож нүддэг ёс зүйгүй үйлдэл энд харагдаж байна. Анх ураг удмын баяр нэртэй ах дүү нар хол ойроос цугларч, хоорондоо танилцаж баяр хөөр болжээ. Тэр баярын үеэр тэдний удмаас бөө тодорсоныг сонсож улмаар түүндээ хүндэтгэл үзүүлж, ёслол зан үйл болжээ. Тэр бөөгийн багш нь телевизийн нэвтрүүлэгээр олон удаа гарсан нэгэн гэхээр зарим нь анзаарна байх. Тэгээд зөвхөн угийн баярт ирсэн ах, дүү нараасаа дөрвөн хүнийг бөөгийн угтай гэж тодруулж шавь “босгосон” байх юм.             Багш гэгч тэр удган сахиус оруулна гэж өдөр шөнөгүй суулгадаг. Толгой тархи, бие нуруу туруугүй зодож бардагддаг. Тэгээд буух болгондоо илүүр аваад ир, улайсгасан халуун  илүүрээр нурууг хайрна, заазуур хутга газар шааж айлгадаг, гуталаа тайлаад шавийнхаа толгой руу тархийг нь хөдөлтөл нүддэг. Мөн ална шудна, амийг чинь авна, хад чулуу дэрлүүлнэ гэх зэргээр байнга дарамталж зоддог байна. Нэг удаа 99 удаа бардагддсан байгаа юм. Залуу хүн тулдаа л тэсэж гарсан байх гэж ярьж байна лээ. Басхүү нүдэн дээр нь нэг залууг арьсыг нь хутгаар зүсэж юм бичсэн байгаа юм. Яагаад ингэх ёстой юм уу гэж асуухаар өөрийнх нь багш босгохдоо ингэж байсан, та нарт миний гаргаж байгаа үйлдэл юу ч биш гэж тайлбарладаг. Заримдаа багш нь тамлаж бараг 3 хоног цус нөжтэй хольж байсан гэж сайрхаж ярьдаг. Ирж уулзсан хүнийг харахын аргагүй нуруу нь хөх няц болсон, нүүр амыг нь хамаарахгүй цохиж өшиглөдөг хэмээн бидэнд зургаа үзүүлсэн юм. Харахад хүртэл аймар. Тэгээд түүнийгээ ингэж цагаатгасан байна. Ирүүлсэн мессежээс: NAMAIG UURUU TANIG ZODLOO GEJ ACHIRXAAD B.GAA YUM UU BI YAX GEJ TANIG ZODNO GEJ TEGEED CH ZODUUR BISH TANI AMI.G L BARDAGDAJ VLDEESEN B.A LEE SH DEE             Тэгээд шавь нар нь айсандаа хамаг юмаа барьж гүйж тал засан аргаддаг. Тэгээд би та нараас өргөл барьц авах гээгүй зүгээр л онгодыг чинь босгож өгөх гэж байна хэмээдэг гэнэ.             Ямар өвөг дээдэс гэхээрээ үр хүүхдээ зодож нүдэж, хараадаг юм бэ хэмээн аргаа барж  асууж байлаа. Цөхрөнгөө барсан шавь нь би сахиус авахгүй зүгээр л амьдаръя гэхээр тэнгэрийн хууль гэж маш хатуу хууль бий. Хэлсэн амандаа хүрэхгүй бол амийг нь авч мордоно хэмээн айлгадаг байна. Ирүүлсэн мессежээс: TUSLANA GSN AMANDAA XVREXGVI BOL TANI SHIG ZURVVD UWUU NAR.T CHINI SHUNU BOLGON DEGLVVLEED BAIX TENXEE NADAD VNENDEE ALGA BAS YALT CH VGVI AX DVV XAMAATAN SADAN BOLOX.R XIIX ESTOIGOO L XIIJ B.A             Цагдаа сэргийлэхэд хэлнэ гэхээр би ингээгүй, би юу ч мэдэхгүй чиний сахиус  миний биед орж ирээд чамайг ингэж байгаа юм хэмээн амыг нь тагладаг байна. Мөн би чамаас болж зовж байна. Чиний сахиус шөнө болгон орж ирээд хүн амьтан зодоод намайг амраахгүй би ажилдаа ч явж чадахгүй байна хэмээн ярьдаг гэнэ. Ирүүлсэн мессежээс: Ingehiig ni medsen bol haluun ulaissan ilvvriig ni uwuud chini bariuldag b.j l de.               Мөн шавиа “сүг” гэж дууддаг. Угаа авахгүй бол бөөгийн өвчинөөр өвчилж чи удахгүй галзуурч солиорно гэдэг. Мөн утсаар мессеж бичиж дарамталж сүрдүүлдэг.             Тэнгэрийн үйл хийдэг улс чинь энэрч хайрладаг байхад харин энэ хүн бол цус үзнэ ална хядна гэж байнга дарамталдаг байна. Тэгээд аргаа бараад  цөхөрсөндөө бидэнд ирж хандсан юм.             Дээрх бөө нэртэн энэ байдлаа шууд таслан зогссохгүй бол МБНЭ нь дүгнэлт, тодорхойлолт гаргаад хуулийн байгууллагад асуудлыг шилжүүлэх болно.             Монгол бөөгийн нэрийг сэвтүүлэгч бөө нэртэн нарт тэнгэрийн хариуцлага гэж байдгийг мартах ёсгүйг сануулж байна.  

Бөө эмчилчихдэг юм бол эмчийн хэрэг байна уу

Манай улсын айл болгон нэг бөөтэй болчихоод байгаа нь нууц биш. Гэхдээ тэднийг жинхэнэ бөө гэж хэлэхэд хэцүүхэн. Учир нь бөөгийн шашин бизнес болж, өөрсдийгөө удган зайран хэмээн тодотгосон хэсэг бүлэг та сахиустай юм байна, авахгүй бол удам судар тань сүйрнэ, чи үхнэ, хамаатнуудын чинь амьдрал доройтож бие тэнхээ чинь доройтно гэх мэтээр сүрдүүлэг үзүүлдэг. Мэдээж хүн сэтгэлийн амьтан учраас үнэхээр л тэр сахиусыг нь авахгүй бол болохгүй хэмээн мунхаглаж аманд орсон үнээр нь ачлал энэрэлтэйг нь үл мэдэх сахиус буулган нэр зүүгээд үлддэг. Зарим өөртөө итгэлтэй нь бөөлж давхидаг бол зарим хэсэг нь үүнийгээ нууж хаагаад явдаг ч байж мэднэ. За тэгээд л өнөөх бөө нарт чинь мэдэхгүй юм гэж байхгүй, асуусан болгонд хариулж хүн бүрийн ирээдүйн зам мөрийг тодруулж гарна даа. Гэтэл тэдний энэ мэт солиорол хэрээс хэтэрч ард иргэдийн амиар “наадаж” эхэлсэн жишээ олон бий. Саяхан ГССҮТ-д 80 хувийн түлэгдэлтэй гэсэн оноштой хүргэгдэж ирээд эмчлүүлж байсан залууг эцэг, эх нь бөөд үзүүлж эмчлүүлэх гэж цонхоор оргуулсан талаар амтай бүхэн л шуугилаа. Мэдээж тийм өндөр хувийн түлэгдэлтэй хүнд хүн төв зам ч хүрээгүй хорвоог орхисон байгаа юм. Эмгэнэл гэж хэлэхээс өөр хэлэх үг үнэндээ алга.  Ганц энэ хэрэг ч биш бөөгийн зан үйл хийж байгаад нэгэн иргэнийг халуун усны уураар түлж, амийг нь хөнөөсөн, биенээс муу муухай зүйл зайлуулан гаргах зан үйл хийж байна хэмээн жалганд оруулж хэвтүүлээд  нуруун дээр нь бөөгийн ташуураар ороолгосноос нурууны бүх хэсгийг хамарсан гэмтэл учруулж, улмаар амийг нь хохироосон гээд нэлээд урт жагсаалт гарчихаад байгаа юм. Хамгийн эмгэнэлтэй нь ид шидийг үзүүлэгч бөөд итгэж үнэмшээд, ар гэрийнхээ хэн нэгний амиар наадуулсан иргэд “алуурчин” бөөд гомдол саналгүй, харин хойшид анхааралтай байгаарай гэж сануулаад өнгөрдөг гэнэ лээ.  Хэрвээ энэ олон бөө архинд орсон нэгнийг ташуураар зодоод, өвчинд шаналж буй нэгэн рүү амнаасаа архи цацаад эрүүл болгочихдог бол энэ олон эмнэлэг байгаад яах билээ. Ингэж хүний амиар “наадаад” байгаа “бөөнцөрүүдэд” хатуухан хариуцлага тооцох хэрэгтэй биз дээ. Бид ямар гэгчийн нийгэмд амьдраад байна вэ. Монголчуудын энэ шашны элдэв гаж зүйлд итгэж тархиа угаалгаж, утсан чинээ амиа ч үл хайхарч буй мунхаглалыг хэзээ зогсоох юм бэ.   Мэдээж гомдолгүй гэсэн учраас шүүхээс бөөг бусдын амийг болгоомжгүй хөнөөсөн гэсэн үндэслэлээр ялласан нэр зүүж 1-3 жилийн ял өгөөд өнгөрүүлдэг гэх. Хэрвээ энэ олон бөө архинд орсон нэгнийг ташуураар зодоод, өвчинд шаналж буй нэгэн рүү амнаасаа архи цацаад эрүүл болгочихдог бол энэ олон эмнэлэг байгаад яах билээ. Ингэж хүний амиар “наадаад” байгаа “бөөнцөрүүдэд” хатуухан хариуцлага тооцох хэрэгтэй биз дээ. Бид ямар гэгчийн нийгэмд амьдраад байна вэ. Монголчуудын энэ шашны элдэв гаж зүйлд итгэж тархиа угаалгаж, утсан чинээ амиа ч үл хайхарч буй мунхаглалыг хэзээ зогсоох юм бэ.  Ямар ч ид шидтэн бүхэл биеийнх нь 80 хувь нь түлэгдсэн хүүг нүд ирэмхийн хооронд эдгээчихдэг бол Түлэнхийн эмнэлэг гэж хэдэн зуун тэрбум төгрөг үрж, тэр салбарын мэргэжилтэн бэлтгэх хэрэг байгаа юм уу. Тэр мөнгөө эдгээр бөө нарт өгөөд нэг өрөөнд суулгаад түлэнхийгээр хорвоог орхиж буй олон зуун хүмүүсээ аварчихъя. Тэнгэрийн зарлигаар бөө болдог гэх тэдний бохир бизнесийн ачаар нийслэл хот байтугай Монгол орон даяар хэнгэргийн дуу тасрахаа больчихлоо. Монголд хоногийн 24 цагийн хэдийд хэнгэрэг нүдэх,эс нүдэхийг зохицуулсан хууль дүрэм байхгүй учир орон сууцанд ч нүднэ, гэр хороололд ч нүднэ. Хэн нэгэн мухар сүсэгтэн мөнгө бариад ирсэн л бол тэнгэр сахиуст бөөгийн онгод “гүйгээд” л ороод ирдэг гэж байгаа юм. Хүүхэд залуусыг маань этгээд гаж буруу зүйлд турхирч буй МҮҮН-ий шашин гэгчтэй бид сүүлийн хэдэн өдөр хөгшин залуугүй тэмцлээ. Тэгвэл хурамчаар оршуулах бус бүр бодитоор хүний амийг авч одож буй бөөгийн шашны замбараагүй бизнесийг цэгцлээч гэж хүсье. Шашны энэ замбараагүй үйлдэл, монголчуудын мунхаглал бүр хэрээс хэтэрлээ.  

"Ээж мод" уг нь амьд байсан

        Та бүхэн ээж модны 2012, 2015 онуудад авсан зургийг харж байна. 2012 онд амьд байсан Ээж мод 2015 онд яагаад хувхай цагаан болчихов. Энэ нь та бидний шүтлэг буруу байгаатай холбоотой. Хичнээн Ээж модыг бид үхүүлж байж зөв шүтлэгээ олох ард түмэн бэ? Монголчууд шүтлэгтэй ард түмэн. Буруу шүтлэг байгальд халтай гэдэг. Сүүлийн арав гаруй жил зайран Д.Бямбадоржийн удирдлага дор Ээж модонд хийсэн олон тахилга нэг л болж өгөхгүй байгаа нь “мод хувхай цагаан” болсон нь илтгэн харуулж байгаа бус уу.        Зайран Д.Бямбадорж олон арван жил монгол бөөгийн нэр төрөөр өндөр зэрэгт хүрсэн, энд олон арван жил тахилга хийсний хариуд Ээж модыг үлгэр жишээ тохижуулж ачийг хариулах цаг нь болсон. Монголын Бөөгийн Нэгдсэн Эвлэлийн бага хуралдайн есдүгээр хуралдааны шийдвэрийг хэрэгжүүлж, түүнд заасан “Монгол бөөгийн хөгжилд уламлалт бус жаяг газар авч, хүмүүсийн оюун санааны дархлаанд сөрөг зан үйл дэлгэрч, бөөгийн зан үйлд байгаагүй суваргыг толгой дээрээ залах, хадагийг өргөлд ашиглах, мод, модлог ургамалд уяж үхүүлэх зэргээр байгальд сөрөг нөлөө үзүүлэх, хог хаягдал бий болгох боллоо. МБНЭ-ээс Монгол бөөгийн түүхэн уламжлал, судалгаа дүнг үндэслэн, Монголын нийт бөө нарт хэрэгжүүлэхээр гаргасан, Овоонд хадаг өргөж, хог хаягдал үүсгэх, мод, модлог ургамлыг хадгаар боймилж уяж үхүүлэх зэргээр Монгол бөөгийн зан үйл хийхийг хориглосон, Байгалын гаралтай бүтээгдэхүүнээр хийсэн даавуу цуударыг өргөн хэрэглэж, Нийлэг эдээр хийсэн даавуу материалыг ашиглахаас татгалзах шийдвэрийг дэмжиж ажиллана гэдэгт итгэж байна. Хэрэв та ямар нэгэн амьд байгаль тэр дундаа Модыг хайрлан шүтэж, түүнд зальбирах гэж байгаа бол дараах зүйлсийг анхаараарай. 1. Цайны дээж, сүү зэрэгээ тухайн модонд биш, 4 зүгтээ ойр орчимд агаарт өргөсөн өргөл нь хөрсөндөө шингэж, таны сэтгэл, өргөсөн өргөл нь шим болон тухайн орчиндоо дэгдэн хүрдэг. 2. Хадаг модонд ямар ч хэрэггүй зүйлс. Хэрэв та модонд хадаг уях аваас түүнийг гомдоож, түүнийг алж байгаатай адил. 3. Амьд модонд сэтгэлээ уудлан, хэлэх зүйлээ ХЭЛЭН ШИВШИЖ, түүнд даатгахад таны хүслийг хүлээн авдаг. Харин хэлэх зүйл тань билэг, ерөөлийн үгс байхад сайн байдаг. Өвчин зовлон, бүтэлгүйтэх зэрэг сөрөг үгсийг хэлж шивших нь таагүй гэдгийг анхаараарай. 4. Өөх тос, шар тосыг амьд амьсгалж буй модонд түрхдэггүй. Энэ нь амьсгалах нүх сүвийг нь бөглөн модыг үхүүлэхэд хүргэдэг. Тиймээс барьж зориулж авч ирсэн идээ, боов боорцог, чихэр, шар тос, өөх тос зэрэгээ ойр орчимд нь ил тавьж өргөхөд болно. 5. Хамгийн гол нь байгаль эхээ байгаа чигээр нь хайрлан шүтэж, хойч үедээ уламжлуулан үлдээх нь та бидний үүрэг юм шүү.                                                 Д.Хүрэлбаатар

Хар дарсан амьдрал руу бүү яар

Одоо мартаж сэтгэл минь уужирч л байна. Амьдралдаа үзсэн хар дарсан зүүд шиг амьдрал руу битгий яараарай. Анх найзыгаа дагаад очдог байсан нэг удган байсан юм. Бүх зүйлээ асууж, үйл хөдлөл бүрээ даатгаад л тэр юу гэж хэлнэ, яг л түүний үгээр болоод л яг л толгойгүй хүн шиг байсан юм. Ирэхгүй бол ирсэнгүй гэж гомдоллодог болохоор нь байнга очно. Очих бүрт ийм ч юм иддэг тийм ч юм иддэг гээд л тэрийг ч авчир энийг ч авчир гээд л, гэрт чинь бууна гээл идээ будаа мөнгө төгрөг гээд л за даа зөндөө юм шаардаад л, тийм ч хүнтэй суу, ийм ч хүнтэй суу, тэр чинь болохгүй, тэрнээсээ сал гээд л за бүгдийг өөрийнхөө болгодог байлаа.  Нэг өдөр очдогоороо яваад л очлоо. Гэтэл онгод тэнгэртэйг минь хэлдэг юм байна. Эхнэр маань үр хүүхэдтэй болдоггүй болохоор үүгээр минь дөрөөлж, за авахгүй бол хайртай хүмүүс чинь үхнэ, за тэгээд хамгийн сүүлд чи тарчилж зовж үхнэ гэлээ. Хэтэрхий их итгэдэг болохоороо за авъя даа, үнэхээр л надад онгод тэнгэр гэж байдаг бол, тэгээд ч миний өвөө эмээ гээд удам угсааны дээдэс буух юм бол яадгийм, ингэж их зовж байгаа юм бол би үргэлжлүүлж зовоомооргүй байна /онгод чинь маш их ядарсан, туйлдсан, эцсэн тэгэхээр чамайг яаж зүгээр байлгадгын гээд л байнга хэлнэ/ гэж бодож хэлсэн үгээр нь бүгдийг хийсэн юм. Ийм юм тийм юм гэсээр 5 сая төгрөг боллоо, тэгээд зүгээргүй байнга л үнэт эдлэл нэхнэ. За бараг зардал нь хэд болсныг бүү мэд, зээл авч, байгаа бүхнээ шавхаж, хамаг юмаа зарж байлаа, хамгийн гол нь ажил хийхэд маш хэцүү байнга л хүссэн цагтаа дуудна. Хэлсэн ёсоор нь бүгдийг бэлтгэж тэр чанар гээд байгаа газар луу явлаа. Хэдэн шавь нь гэсэн хүмүүс дагаж явсан бөгөөд бүгд хулгайч, хов жив гэж аймаар, аргачгүй биз дээ, нэг нэгнийгээ матаж, нэг нэгнийгээ доош нь хийж, нэг нэгнээсээ хулгайлж, нэг нэгнийгээ хараадаг байсан, одоо бодохнээ бүгд боловсролгүй хүмүүс байсан юм байна лээ. За тэгээд нөгөө онгод дээдэс гэдэг нь байдаг бол буумаар үйлийг минь үзэж, бүгдээрээ зодож, багш гээд байгаа хүүхний ах эгч ээж аав гээд бүгд хүссэнээрээ зодож, хайртай хүмүүсийг минь сүрдүүлж, үхнэ хагацна гээд л. Хоол унд байтугай хар ус уулгалгүй 10 хоносон. 10 хонохдоо унтсангүй, 10 хонохдоо өдөр бүр зодуулж, тэсэхээ байхаараа эхнэрээ тэврээд л. Авчирсан зүйлсийг минь бүгд нийлж хэрэглэн, бүх зүйлээ хайртай хүмүүсээр минь хийлгэдэг байлаа. За тэр багш гээд хүүхэн хатан хаан. Царай зүсээ харуулахгүй, хэдэн шавь нь намайг хүссэнээрээ зодож /модоор/ байлаа. Тэр дээдсүүд нь бууж ирээд л элдвээр доромжлоод л чадахгүй бол амийг чинь авна гээд л, хүссэн юмаа шиднэ, тамхины үнсээр түлээл, тэгээд л хөөрхий тэр хэцээ цохиод л хагалахаараа чиний амийг хамгааллаа гээд л ер нь их жүжиг байж дээ. Мэдээж энэ бүгдийг ямар хүн тэвчихэв дээ. Гэр бүлийнхэн маань явцгаана яаж ингэж хүүхдээ зовоодог юм гээд явах гэхээр бид та нарыг л бодож байна, одоо эндээс явбал тэр хүүхэд чинь тэгэж үхнэ гээд л хэдэн залуус нь барьчихаад явуулахгүй үйлийг чинь үзнэ дээ. За яалтчгүй бие хөнгөрөөд нэг өвөө буулаа. Гэтэл өвөө маань бууж ирээд л удмынхаа хүмүүсийг дуудаж, одоо жаахан тэсчих, тэгээд л сайхан болно гэдэг байгаа. Ингээд нэг юм боллоо гэтэл багш гээд хүүхэн дээдэс буулгасан тийм ч юм өг ийм ч юм өг гээд л үнэт эдлэлээ нэхнэ дээ, бас болоогүй өгөхдөө уйлж дуулж, үнэн сэтгэлээсээ баярлалаа гэж хэлдэг гээд л эхэллээ дээ. Хөөрхий ээж дүү нар минь нүүр тахалсан даа.  Тэгээд дахиад мөчөөгөө өгөхгүй буулгасаар. Өглөө 4-өөс эхлээд л орой 12 хүртэл буулгана гээд л. Чанараасаа буцаад шууд багш гээд хүүхнээсээ саллаа. Бүх хэрүүлийн буруутангаа намайг болгож хүссэн үедээ зоддог боллоо, эр эм гэлтгүй бүгд гар хүрнэ. Хүн яаж тэсэхэв. Гэртээ ирээд буулгатал маш сайхан буусан, яагаад тэгсэн бэ гэхээр дээдэс буулгаж байгаа хүн сэтгэл санаагаа төвлөрүүлж, маш тайван, ямарч сэтгэл хөдлөлгүй болгосны дараа /ер нь бясалгал хийсний дараа буулгах маш сайн/ буулгадаг ёстой байсныг ойлгосон доо. Багш гэдэг хүнээсээ салах боломжтой, үүнээс битгий ай. Би тэгээд болоогүй ээ. Багшаасаа салаад явахад элдвээр хэлүүлж, сэтгэлээр унасан хүн айж байлаа. Заавал багштай болох ёстой юм шиг. Тэгээд сайн бөө гэх зайран удган дээр очиж үзтэл за даа 10 хүний нэг нь  онгод дээдэс юм уу даа гэж бодогдсон. Жүжиглээд архи ууж өөрсдөө согтоод, ам дагуулж худал яриад, өөрийнхөө хоолойгоор байж эмгэн болоод байгаа залууг ч хүртэл харлаа. За даа ер нь их судалсан даа. Чамаас хэдэн төгрөг авах санаатай эсвэл чамаар архиа авахуулах санаатай архичид хүртэл зөндөө байдаг, итгэлийг чинь олоод мөнгө зээлээд алга болох луйварчид хүртэл байдаг. Гэхдээ луйварчид гэхээсээ бас л хүний үгэнд хууртсан хохирсон хүмүүс л юм даа. Эцсийн эцэст би өөртөө итгэх ёстойг ойлгосон. 1.      Эргээд харахад бүх асуудлаа өөрөө шийд. Энэ чиний л амьдрал 2.   За тэгээд онгод дээдэстэй гэж байгаа бол шавь нарыг нь хараарай, тэдэнтэй адил хувцас хэлдэг. Энэ нь худал бөгөөд нэг галынхан ихэвчлэн ижил хувцастай байдаг нь их эргэлзээтэй. Өвөг дээдэс гэдэг өөр өөрийн ёс заншил, жаяг, өмсгөл хувцастай. Ер нь бол торгоны дэлгүүрт ороход чи тэр олон өнгөнөөс ялгаж чаддаг, тэгэхээр өөрөө мэдрээд үз. Ер нь улаач нь чи мөн л бол өөрөө хувцас хэрэглэлээ бэлдэх ёстой. Хагас дутуу хэдхэн харсан мэдэхгүй хүн чинь чиний дээдсийг харж чадахгүй. Мэдрэмжээ дага. 3.      За тэгээд хүний хувь төөрөг гэж өөр шүү дээ. Үхнэ хагацна гэсэн үгэнд бүү итгээрэй. Тэдний хэлдгээр би одоо амьд байхгүй байх байлаа. 4.      Нэг бөөг бүү дагна. Олон хүн дээр оч. Тэднийг сорь. Сорьж болдоггүй юм, бурхан минь гэдэг, яагаад тэгдэг вэ гэвэл хүмүүс өөрсдөө бөө дээр очиж үзүүлэх гэж байж өөрсдөө бүх зовлонгоо ярьчихдаг, харах шаардлага байхгүй, тэгээд л амыг нь дагуулна даа. Үнэхээр онгод бол чамайг яагаад сориод байгааг асууна. Аан бас бөө нар чи намайг муулаад яваад байна уу ч юм уу сориод сонирхоод явна уу гэдэг, энэ бол ер нь тулгаж асууж байгаа улаач хүн байдаг. Тэрэнд сорьж байсанч бүү сандар. 5.      Яахав мэдээж дээдэс буулгахад чамд чиглүүлэгч хэрэгтэй. Яахав ядраадаг л даа, гэхдээ чамд гар хүрэх, доромжлох эрх тэдэнд байхгүйг сайн санаарай. Хүсвэл орхиод явж болно. Тэр ганцхан удган зайран биш шүү дээ. 6.      Хүсвэл багш гээд байгаа хүнээсээ сал. Ер нь хараад байхад багш нь шавь нараа хүссэн үедээ дуудаж, хүссэн юмаа хийлгээд байдаг. Ийм байж болохгүй. Тэр хүн чиний онгодыг буулгасан ачтан болохоос чиний эзэн биш. Дээдэс буулаа. Өөрийгөө хангалттай авч явж чадна. Зөвхөн дээдсээ сонс. 7.         Нетээс бүү сайн бөө хай. Яваад үзэхээр зүгээр л бусдын адил хохирсон хүмүүс байдаг. 8.     Зөвхөн өөртөө итгэ. Дээдсээ буулгасан бол ажлаа хий. Зүгээр л өөрийнхөө амьдралаар амьдар. Хэт бөөг хөөж амьдралаа алдсан хүмүүс зөндөө байдаг. Эхний удаад 7 хоногтоо 4 өдөр буулгах цаашлаад багасгаад байхад болдог. Дээдсүүд буух болохоороо чамд мэдрүүлнэ. Ам чинь цангаж, зүрх чинь догдлоод буулгахгүй удахаар уур хүрээд байдаг юм. 9.      Хамгийн гол нь зуландаа суулгачихаад сэтгэлээсээ дээдэстэйгээ ярилц. 5 минут бясалгал хий. Зүгээр л дуудлагаараа дуудаад бай. Зарим хүмүүс толгойгоо сэгсэр гээд байдаг. Энэ бас л худлаа. Хэт сэгсрээд байвал чиний толгой өвдөнө. Тиймээс онгодоо зүгээр л тахилын зулынх нь өмнө хуягласны дараа магтаад дуудаад л бай. Онгод чинь өөрөө толгой сэгсрэх, өөрөө яаж орж ирэхнүү, түүнийг хараарай. 10.     За тэгээд дээдсээ буулгахгүй 10 хоноод үз. Нүдэнд чинь харагддаггүй юмаа гэхэд чиний зүүдэнд харагдаж чамтай ярилцах ёстой. Энэ үед л буулгаарай. Хүнээр тоглож, дээл өмсүүлээд онгод чинь ороод ирлээ гээд итгүүлчихсэн, тэрэндээ итгээд өөрөө хүмүүстэй ярьж суудаг хүн маш олон. 11.     Дээдсээр үйл хийлгүүл гэдэг. Хэзээ ямар үйл хийх, хийхгүйг зөвхөн чиний дээдэс л хэлнэ, хийнэ. Тиймээс хүний үгээр явбал чи дээдсийнхээ урдуур орж өөрөө ч мэдэхгүй юм хийж эхэлнэ. 12.     Үнэхээр дээдэстэй бол азна. За тэгээд буулгахаас өөр ямар арга байгааг судал. Хуураар холбогдож болдог. 2 жил магадгүй 3 жил азнаад сайн бод. Шалга. Сорь. Дээдэстэйгээ ярилц. Үүнийг бичих болсон шалтгаан гэвэл ойлгомжтой байхаа. Заавал миний зөв, ийм байх ёстой гэж би хэлсэнгүй. Танд шүүмжлэлтэй зүйл ч их гарах байх. Гэхдээ л хохирч яваа, эсвэл хохирох гэж яваа, өөрөө ч мэдэлгүй хүн хохироож яваа хүмүүс нэгийг бодоосой гэсэндээ бичиж байна. Та бүү яараарай.  

Хуудаснууд

Subscribe to Бөө-д юу саад болж байна вэ!!!