logo

logo.jpg

Advertisement

Зан үйл

90 настай өвөөгийн хэлсэн амьдралын 25 сургаал

90 настай өвөөгийн хэлсэн амьдралын 25 сургаал    BusinessInsider сайтын сэтгүүлч Мэси Уиллиамс өөрийн өвөө болох 99 настай Энди Андерсоны амьдралаасаа ухаарч ойлгосон 25 сургаалыг уншигчдад хүргэжээ. Сэтгүүлч Мэси Уиллиамс “Миний өвөө надад амьдралын тухай энэ дэлхий дээр өөр хэний ч өгч чадахгүй товч тодорхой, цөөн, чухал сургаалыг хайрласан” хэмээн онцолжээ. Ингээд 99 настай Энди Андерсон өвөөгийн хэлсэн амьдралын 25 сургаалийг хүлээн авна уу. 1. Хошин шогийн мэдрэмжээ үргэлж сайжруулж бай. 2. Аливаа зүйлийг багаас нь эхэлж байгаа үедээ төгс байх гэж бүү хичээ. 3. Дасгал хийж чадахгүй болох хүртлээ үргэлж дасгал хий. 4. Олж байгаагаасаа илүү мөнгө бүү үр. 5. Өдөр бүр жүржийн шүүс ууж бай. 6. Анхны харцаар дурлана гэдэг хуурмаг зүйл биш. 7. Юу ч хийхгүй байснаас ямар нэг зүйл оролдох нь хавьгүй дээр. 8. Бага зэрэг хөгцөрсөн зүйлийг идэж л орхи. Хоол хүнсийг бүү хая.  9. Чиний гэр бүл бол амьдралын чинь хамгийн ҮНЭТЭЙ зүйл. 10. Өдөр бүр хиам идэж бай. Гэхдээ энэ бол миний л туршлага.  11. Амьдрал бол амттан. Хэрэв чи түүнийг хайхрахгүй орхивол амархан муудчихна. Үүнийг бяслаг надад заасан юм шүү дээ. 12. Өөрийнхөөрөө байхаас хэзээ ч бүү ай. 13. Хүн бүр маш олон хувцастай. Гэхдээ өөрт байгаа зүйлээ л өмс. Нэмж худалдаж авахаа боль. 14. Хэцүү байлаа ч гэсэн уучилж чаддаг бай. 15. Залуудаа мөнгөө хадгал. Харин дараа нь үр. 16. Хайр үргэлж амархан байдаггүй. Заримдаа хүн хайрын төлөө хичээх хэрэгтэй болдог. 17. Ямар ч тохиолдолд аливаа зүйлийн хөгжилтэй талыг олж хар. 18. Чи ямар нэгэн асуудалтай тулгарвал заавал шийдэх гэсний хэрэггүй. Үнэхээр шийдэх боломжгүй бол зүгээр л мартчих. 19. Үнэхээр өөрийн хүссэн зүйлээ хийж байна уу гэдгээ сайн бодож үз. Хүсэл мөрөөдлөө дагахаас бүү ай.  20. Боловсрол чухал ч гэлээ амьдралын ухаан гэдэг өөрөө маш чухал “боловсрол” юм шүү. 21. Хорвоо ертөнцийг судал. Сониуч бай. 22. Өөрийгөө чухалчлахыг хичээх хэрэггүй. 23. Миний бүтэн нэрийг Уиллиам Брэдфорд Жэймс Андерсон гэдэг. Гэхдээ би өөрөөсөө дандаа “Яагаад зүгээр л хэн нэгэн байж болдоггүй юм бэ” гэж асуудаг. 24. Амьдралын наад захын мэдрэмжтэй бай. Учир шалтгааны тухай асуултуудыг өөртөө тавьж, эргэцүүлж бод. Хэрэв чи мэдрэмжгүй л бол сүйрнэ гэсэн үг. 25. Амьдрал гэдэг заавал нээж үзэх ёстой бэлэг юм. Дотор нь аз жаргал, зовлон гунигийн аль нь байхыг чи өөрөө шийдэж чадна. Тиймээсамьдралын чухал шийдвэр гаргах хүчтэй бай.    

​Өвчний хараалаас өөрийгөө болон гэр бүлээ хамгаалах арга

Өвчний хараалаас өөрийгөө болон гэр бүлээ хамгаалах арга    Хэн нэгэнд өвчний хараал хийсэн тохиолдолд тухайн хүн хичнээн нарийн шинжилгээ хийж, ямар ч эмчид хандсан тодорхой онош нь тогтоогдох магадлал бага. Мөн аль нэгэн эрхтэн өвчтэй гэсэн онош гарсан ч хичнээн эмчилгээ хийгээд үр дүн өгөхгүй байх нь бий. Дараа нь эмчээ сольж, дахин өөр эмчилгээ хийсэн ч эдгэрдэггүй. Энэ тохиолдолд эмчийг буруутгаад нэмэргүй. Жишээ татъя. Та усны хувцас худалдаж аваад 12-р сарын хүйтэнд өмсөхөд дааруулсан гэж тухайн барааг зарсан худалдагчийг буруутгахгүй биз дээ. Худалдагч ажлаа сайн хийсэн. Тэр таны биед таарах хэмжээний усны хувцас сонгон, боож баглаад, мөнгөний хариултыг ч өгчихсөн. Гэхдээ тэр худалдагч таныг шинэ жилээр, хүйтэнд усны хувцсаа өмсөнө гэж яаж мэдэх билээ. Учир нь та өвлийн хүйтнээс хамгаалах зориулалттай, пальто, малгай гэх мэт хувцсыг огт өөр тасгаас авах ёстой шүү дээ. Үүнтэй адил өвчний хараал туссан хүнд амьдралын ямар ч нөхцөл байдал хэт хар бараан өнгөтэй, сөрөг харагддаг. Сүүлдээ эмч нарыг чадахгүй гэж үзээд зарим нь өөрийгөө эмчлэх гэж оролдож ч магад. Гэхдээ ингээд ч эдгэхгүй, үүнээс гарах гарц ганцхан бий. Өвчний хараалыг заавал арилгах буюу тайлах ёстой. ҮХЛИЙН ХАРААЛ Үхлийн хараал маш аймшигтай. Ийм хараал нэг талаас эерэг энерги орж ирэхийг хаадаг, нөгөө талаас сөрөг, харийн энергийг биед нэвтрүүлдэг. Энэ бүхэн нийлээд тэр хүний хамаг хүч тамирыг барж, улмаар төрөлхийн жамаараа нөхөн сэргэх чадваргүй болгодог аж. Хараалын сөрөг энергид өртсөн хүнийг зүйрлэвэл эрэг дээр нь үйлдвэр завод баригдсан гол мөрөн мэт. Энэ голын усыг бохир хог, хаягдлаар үргэлж бохирлож байгаа тул ууж болохгүй. Улмаар хүмүүст төдийгүй голын ойр орчмын мал амьтан, ургамал бүгдэд аюултай болж ирдэг. Хараал яг ийм зарчмаар ажилладаг. Хараал туссан хүн хүрээлэн буй ертөнцтэй өөрийн эрчим хүчээ солилцох чадваргүй болдог. Хог хаягдлаар бохирдсон гол шиг үхлийн хараал туссан хүн гаднаас зөвхөн сөрөг импульс авдаг бөгөөд зөвхөн сөрөг энергийг бусдад өгч эхэлдэг. Ийм өөрчлөлт мэдээж, тухайн хүнд хор хөнөөл л авч ирэн, гадаад ертөнцтэй төгс, ээлтэй харилцаа үүсгэхэд саад болдог аж. МӨНГӨГҮЙ БОЛГОХ ХАРААЛ Мөнгөгүй болгодог хараалыг таньж мэдэх маш амархан. Жишээлбэл наймаачин хүний бараа үргэлж сайн зарагддаг байснаа гэнэт саад бэрхшээл, хүндрэл тулгарч эхэлдэг. Хараал хүрсэн хүний бараа зарагдахаа байж, санаанд оромгүй элдэв саад тотгор учрах болно. Наймаачин ямар бараа гүйлгээтэй байгааг олж мэдэн, авч ирсээр байна. Гэтэл маш онцгой барааг нь хүртэл хүмүүс худалдаж авахаа болих гэх мэтээр ажил хэрэг нь улам муудсаар байх болно. Сүүлдээ энэ хүн сэтгэлээр унаж, бууж өгөхөөс өөр аргагүйд хүрдэг. Мөнгөгүй болгох хараал нь тухайн хүний бизнест асуудал үүсгэх цорын ганц хөтөлбөр биш. Хараалын ямарваа хэлбэр нь туссан хүнийхээ амьдралыг бүхэлд нь тэвчишгүй болгоход чиглэсэн байдаг. Хараал ийнхүү хүнийг ямар ч сөрөг энергид эмзэг, өртөмтгий болгодог аж. ХАРААЛД ХЭН АМАРХАН ӨРТДӨГ ВЭ? Энэ асуултад хариулахын өмнө хүний энергийн талбайг авч үзэх хэрэгтэй. Энергийн талбайгаас нь хамааран хүмүүсийг таван бүлэг болгож ангилдаг. 1. Энергийн талбай суларсан хүмүүс энэ бүлэгт багтдаг. Тэдний бие байнга хямарч, эвгүйцэн, тавгүй байдлыг мэдэрдэг. 2. Өөрийн био талбайгаа мэдэрдэггүй хүмүүс энд хамаарна. Био талбай гэдэг нь тэдний хувьд хэтэрхий “нарийн матери” юм. 3. Энэ бүлгийн хүмүүс өөрсдийн болон бусад хүний био талбайг мэдэрдэг төдийгүй амьтан, амьгүй эд зүйлсийнхийг ч гэсэн хардаг. Тэд бол далдыг харагчид, зөнбилэгчид юм. 4. Өөрийн энергиэ төвлөрүүлж, түүнийгээ бусад хүн, амьтан, эд зүйлс рүү чиглүүлж чаддаг. Энд шулам, домч, бөө, анагаагч орно. 5. Өөрсдийн эд эсээ олшруулж, эсийн хөгжлөө удирдаж чаддаг хүмүүс. Ийм хүмүүс соматик эсүүдийг ч хянаж чаддаг. Гэхдээ бэлгийн эсүүдэд нөлөөлж чадахгүй. 6. Маш ховор хүмүүс. Тэд бэлгийн эсүүдийг хянах замаар удамшлыг удирддаг хүмүүс. Ирээдүйн эхчүүд буюу хүүхдээ тээж байгаа эмэгтэйчүүд хараалд их өртөмтгий байдаг. Жирэмсэн эхчүүд манай энэ бодит хорвоогоос ягаан утаагаар тусгаарлагдсан мэт байдаг. Тэд зөвхөн амьдралд нь удахгүй тохиох гол үйл явдлыг боддог. Эмэгтэй хүн бие давхар үедээ их мэдрэмтгий, эмзэг байдаг. Тэд хүн бүртэй өөрийн жаргалаа хуваалцахад бэлэн төдийгүй төрөх үрд нь зориулсан бэлгийг ойрын байтугай хөндлөнгийн хүнээс ч дуртайяа хүлээн авдаг. Зарим том гэдэстэй эмэгтэй үр нь хэрхэн хөлөө тийчлэн цовхчиж байгааг мэдрэг гэж хөндлөнгийн хүнд хүртэл гэдсээ барьж үзэхийг зөвшөөрдөг. Түүнээс гадна ирээдүйн эхчүүд эргэн тойрны хүмүүсээс зөвлөгөө авах дуртай. Хөл хүнд үед юу уух, идэх хэрэгтэй талаар хэнээс ч хамаагүй лавлан асуудаг. Гэтэл энэ өхөөрдөм алхам нь эмгэнэлт байдлаар дуусч магадгүй. Учир нь жирэмсэн эхэд хараал хийх маш амархан. Энэ тохиолдолд хүүхэд өвчтэй төрж ч магадгүй. ХАРААЛЫГ ХАРИУЛАХ АРГУУД Зарим зөнбилэгч хараалыг хариулах ёслол үйлдэхдээ сөрөг энергийг өөртөө авдаг гэдэг. “Энэ буруу, ямар ч тохиолдолд бүр түр зуур ч гэсэн сөрөг энергийн хэсгийг ч өөртөө халдааж болохгүй. Бид өөрсдийн хүчээр үйлчлүүлэгчээсээ салгасан сөрөг бүхнийг саармагжуулж, устгадаг. Эсвэл илгээсэн хүн рүү нь явуулчихдаг” хэмээн Фад ярьж байна. Нэг ийм тохиолдол гарчээ. Португалийн нэг хүү 17 настайдаа гэнэт анагаах чадвартай болжээ. Тэр хүмүүсийн ямар ч өвчнийг эдгээдэг учраас маш хүнд өвчтөнүүд ч түүн рүү цувж эхлэв. Гэвч хүү 3 сар л тэссэн. Түүнийг нас барсны дараа задлан хийхэд хүүгийн биеэс маш олон төрлийн өвчнийг илрүүлжээ. Тэр ирсэн хүмүүсийг анагааж, бүх өвчнийг нь өөртөө авч байсан аж. “Иймэрхүү зүйлээс өөрсдийгөө хамгаалах мэдлэг, ур чадвар бидэнд бий. Бид аюулгүй байдлыг сахиж мөрддөг. Хүнд хуримтлагдсан сөрөг бүхнийг бид өөр орон зайд шилжүүлдэг эсвэл устгадаг” хэмээн А.Фад өгүүлэв. Зарим тохиолдолд заавал далдыг харагч, мэргэч төлөгч, бөө нар дээр очихгүйгээр өөрөө хараалыг хариулж болно. Орчин үед голдуу ус шивших, үнэртэн утаа ашиглах, лааны лаавыг хайлуулах зэрэг аргыг хэрэглэдэг. Энэ үед төрөл бүрийн тарни, шившлэг уншиж болох бөгөөд гол агуулга нь шүглэсэн буг чөтгөрийг хөөх, өвчтөнийг эрүүлжүүлэх залбирал юм. Энэ нь тус болох эсэх талаар эцэс төгсгөлгүй маргаж болох ч өөр арга байхгүй бол яах билээ. Хараал хариулах үед хамгийн гол нь хараал туссан тухайн хүний хүсэл гэдгийг мартаж болохгүй. Тэгсэн цагт л эдгэрч анагаагдана. 1-р арга Энэ аргын тусламжтайгаар хараал жатгаас ангижрахаас гадна үнэхээр танд ийм хараал хүрсэн эсэхийг тодорхойлж болно. Хагас литрийн шилэн саванд ус хийж, өндөг хагалан түүн рүү хий. Энэ үед өндөгний шарыг хагалахгүйг хичээгээрэй. Шилэн саваа зулай дээрээ барьж, дараа нь чакрууд дээр ээлж дараалан аваачин, хэсэгхэн хугацаанд байлга. Үүний дараа шилэн саваа нүүр гарын цэвэр алчууранд ороож, шөнө дэрнийхээ дэргэд тавь. Өглөө өндгөө хар. Хэрэв маш их өөрчлөлт гарсан бол та хараал туссан байна. Сарны хуанлийн 9 дэх өдөр ирэхийг хүлээж, ээлжит цэвэрлэх ёслолыг үйлд. Энд өөрийн итгэлийг хүлээсэн дотны хүнээ оролцуулах хэрэгтэй. Өмнө нь хараал хүрсэн эсэхийг шалгасан шигээ ус бэлдэж, өндгийг хагалж хийнэ. Харин саванд ус хийх, өндөг хагалах, чакруудад ойртуулах зэргийг таны туслагч үйлдэнэ. Энэ удаа чакр бүрийн ойролцоо дор хаяж 3 удаа, болж өгвөл 9 удаа саваа аваачиж бариарай. Ёслолын дараа нөгөө саваа орныхоо толгой орчимд тавих хэрэгтэй. Өглөө нь саван доторхыг жорлон руугаа асгаж, саваа хая. Дараагийн буюу сарны хуанлийн 10 дахь өдрөөс хараалыг хариулах мөчлөгийг эхэл. Эхний удаа таны туслах ус, өндөгтэй савыг биеийг тань тойруулан цагийн зүүний эсрэг эргүүлнэ. Дараа нь энэ саваа хөргөгчинд хадгалаад унтахдаа орныхоо доор тавь. Энэ савыг 7 хоногийн турш ашиглана. Савыг өдөр бүр хөргөгчинд хадгалаад шөнөдөө орныхоо доор тавь. Энэ үед өндөг хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг ажиглах шаардлагагүй. Эмчилгээний дараа саван доторхыг асгаж, савыг хаяна. Энэ ёслолыг хэдэн долоо хоногийн турш давтана. Өндөг өөрчлөгдөхөө больж, шилэн саван доторх ус тунгалаг болтол хийнэ. Хүчтэй хараал хийсэн бол өндөгний тусламжтайгаар 9 долоо хоногоос багагүй хугацаагаар цэвэрлэнэ. Гэхдээ зөвхөн эхний долоо хоногт л туслагч байх шаардлагатай. Харин 8 дахь өдрөөс та өөрөө ус, өндөгтэй саваар биеэ тойруулж болно. 2-р арга Хэрэв хараал ноцтой биш бол давстай усыг ашиглаж болно. Усны температур биеийнхтэй ойролцоо байвал зохино. Түмпэнд ус хий, энэ ус таны шагайгаар татаж байх ёстой. Дараа нь атга давс хийж, хөлөө дүрж, 10 минут болно. Та энэ ёслолыг үйлдэж байхдаа булгийн ариун ус таны биеийг толгойноос хөл хүртэл угааж, энэ түмпэнд орж байна гэж төсөөлөөрэй. 3-р арга Энэ аргыг шулмын гэж нэрлэдэг. Яагаад гэвэл түүнийг үйлдэхэд цус, шээс эсвэл шүлс ашигладаг. Шалан дээр тойрог зурж, уд модны хоёр мөчрөөр цус буюу шээс, шүлсийг түрхэнэ. Дараа нь эдгээр мөчрийг загалмай хэлбэрээр мушгин зангидаж, тойргийн төвд тавь. Жижиг цаасан дээр тань руу хараал илгээсэн хүний дүрсийг зур, энэ үед түүний нүүр царайг төсөөлөөрэй. Энэ дүрсний цээжин дээр тэр хүний нэрийг бич. Хэрэв та түүнийг танихгүй бол зүгээр л “шулам” гэж бичээд цаасаа тойрог дотор хийнэ. Үүний дараа уд модны мөчир, цаасаа шатаахдаа дараах шившлэгийг унш. “Чиний хорон нүд, муухай хэл надад, миний гэрт орж ирлээ. Чи надад аймшигтай цохилт өгсөн, би тэр чигээрээ муу галд шатаж байна. Чи гэрт минь гай зовлон авч ирлээ, би дугуйгүй тэрэг мэт болжээ. Гэвч муу хорон санаа чинь одоо галд шатаж байна, чи надад аймшигтай байхаа болилоо”. Сүүлийн үгийг хэлэхдээ зурсан дүрсийнхээ зүрх рүү ямар нэг хурц зүйлийг шаа. 4-р арга Хэрэв та зүүгээр хатгасан лааны лааваар хийсэн дүрс олбол таныг хараасан байна. Энэ зүүг сугалан авч, ариун арц, үнэртнээр утах буюу галаар цэвэрлэ. Дараа нь ус цацан, голд живүүлэх буюу шороонд булна. Хэрэв лааван хүүхэлдэйн дээр таны нэр байвал арилгаад өөрийг тань хараасан гэж сэжиглэж байгаа хүний нэрийг бич. Энэ нь цохилтыг зайлуулахад тустай. Муу хорон үйл эргээд эзэндээ очиж, ийм хэрэг үйлдсэн шулам шийтгэгдэнэ.  

Зүрхний шигдээс болохыг сарын өмнө мэдэх арга

Зүрхний шигдээс болохыг сарын өмнө мэдэх арга  Зүрхний шигдээс өвнөөр олон хүн хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлдэг. Сүүлийн үед зүрхний шигдээс улам залуужиж байгааг эрүүл мэндийг байгууллагууд анхааруулсаар байна. Ажлын стресс, амьдралын буруу хэв маяг, буруу хооллолт зэргээс болж зүрхний шигдээс болдог байна. Гэхдээ зүрхний шигдээс болохоос сарын өмнө дараах шинж тэмдгүүд илэрдэг байна. Амьсгал давхцах Амьсгал давхцах нь олон шалтгаантай байж болно. Эмчид үзүүлж байж жинхэнэ шалтгааныг нь мэдэж болно. Амьсгал давхцах нь зүрхний шигдээс болохыг урьдчилан "хэлж" байж болно. Уушиг нь илүү их хүчилтөрөгч "нэхэж" эхэлж байна гэдэг нь зүрх цусыг тогтмол шахаж чадахгүйг байгааг илтгэдэг. Ядарч сульдах Зүрхний үйл ажиллагаа алдагдсанаас болж артерийн судсаар гүйх цусан дахь хүчилтөрөгч багасч, биеийн эсүүд хангалттай хэмжээний хүчилтөрөгч авч чадахгүйд хүрч хүн ядарч сульддаг. Энэ нь зүрхний шигдээс болохын өмнөх шинж тэмдэг юм. Толгой эргэх манарах Тархинд хангалттай цус очихгүй бол толгой эргэж, манарч эхэлдэг. Үүнийг тоохгүй өнгөрч болохгүй шүү. Өвдөхгүй ч гэсэн цээжинд даралт мэдрэгдэх Хэрэв өвдөхгүй ч гэсэн цээжинд даралт мэдэгдэж таагүй байдаг бол зүрхний шигдээс удахгүй болохын дохио байж болох юм. Хэрэв та болон таны хайртай, ойр дотны хэн нэгэнд эдгээр шинж тэмдгүүд илэрдэг бол яаралтай эмчид хандаарай!    

Адууны хомоолоор нурууны өвчин бүрэн эдгэрсэн түүх

Адууны хомоолоор нурууны өвчин бүрэн эдгэрсэн түүх   Хүн огт өвчин тусахгүй амьдрана гэж байхгүй, өвдөж л таарна. Гэхдээ энгийн нэг хомхой долойхоос эхэлдэг цэврүүт үрэвхийлэл биед маш их зовиур шаналгаатай. Миний гэдсэндээр улайж өдсөнөөс болоод би бүр хоёр долоо хоног унтаж чадаагүй. Энэ хугацаанд уугаагүй эм, түрхээгүй тос гэж байхгүй. Арьсан доороо хүртэл тариулж үзсэн. Гэвч шөнө дунд болохын алдад өнөөх чинь өвдөөд, өглөө болтол намждаггүй. Үдэш болоод ирэхэд бүр айдас хүрдэг болов. Миний хэрхэн шаналж байгааг харж байсан эхнэр маань модны үнсийг зөгийн балтай хольж түрхэлэг бэлдэж өглөө. Би итгэл муутайхан ч юмыг яаж мэдэхэв гээд түрхээд үзлээ. Тэгтэл яаасан гээч сүүлийн 10 гаруй хоногт анх удаа нялх хүүхэд шиг бөх, сайхан унтсан. Өглөө босоод харсан чинь гэдсэн дээр байсан улаан зүйлүүд алга болсон байсан. Нэг өдрийн дараа цэврүүт үсэрхийлэл гарсан газруудад зөвхөн цайвар толбонууд үлдсэн. Түрхлэгийг дурын хугацаагаар хольж бэлдэж байсан. 1 хоолны халбага модны үнсийг зөгийн балаар шингэвтэр түрхлэг болтол нь зуурч бэлддэг. 12 жилийн өмнө мэдрэлийн язгуурын өрөвсөлтэй болж ууц нуруугаар их хүчтэй өвдөн, босч сууж чадахгүй байлаа. Надад нэг хүн жодооны мөчиртэй усанд орохыг зөвлөсөн юм. Тэр хүн өөрөө III зэргийн групптэй байсан энэ аргыг хэрэглэсэнээс хойш ажилдаа орж, тэтгэвэрт гартлаа ууц нуруугаар нь дахиж өвдөөгүй юм гэсэн. Гэтэл надад энэ арга тус болоогүй. Харин адууны шинэ нойтон хомоол түүж халуун бүлээн усанд дүлрж халаагаад хоёр давхар самбайгаар жийрэглэн нуруу дээрээ тавьж дээрээс нь гялгар уут хөвөнтэй хөнжил юм уу зузаан хувцас нөмөргөн дулаална. Эхний өдөр 10 минут дараагийн өдөр 15 минут гэх мэтчилэн 5 минутаар хугацаагаа уртасгаж тавьдаг. Усанд орж биеэ халаагаад эмчилгаа эхэлнэ.Та нар итгэхгүй биз. 1000 сонсохоор нэг удаа үзсэн дээр гэдэг үг байдаг. Муу өвчтэй нуруу маань чимчигнэж маш таатай байсан болохоор би 10 минутын оронд бүр 15-17 минут тавьчихсан шүү. Тэгээд эхнийхээ эмчилгээг хийгээл бусдын тусламжгүй хөл дээрээ боссон. Хоёр дахь удаагаа таягаа хаяж чөлөөтэй тонгойж сууж чаддаг боллоо. Гурав дахь удаагаас өнөөг хүртэл ууц өвдөх нтр байхгүй болсон. Би хөдөө орон нутагт амьдардаг болохоор ялангуяа зун хүнд ажил их хийх зэрэг гардаг. Тэр үед нуруу маань ядарна уу гэхээс өвддөггүй. Эх сурвалж: Sharsonin.com  

Хүүхдэд шинэ дээл өмсгөх зан үйл

Хүүхдэд шинэ дээл өмсгөх зан үйл   Монголчуудын өмсдөг үндсэн хувцас нь Монгол дээл билээ. Монголчууд хүүхдүүддээ голчлон тод өнгийн бөс даавуугаар өнгөлсөн, гоё эмжээр, чимэглэлтэй дээл оёж өмсүүлэн  товч шилбийг бүрэн товчилж бүсийг нар зөв тойруулан бүслээд: Урд хормойг нь унага даага дагаг Хойд хормойг нь хонь хурга дагаг Дотоод хормойг нь тос өөх мялаа Гадаад хормойг нь ганзага сур чимэг Энэ жил даавуу даалимбаар хийв Ирэх жил торго дурдангаар хий Тоос бүү халд Тос халд Эд нь хэврэг Эзэн нь мөнх болоорой! гэж хэлээд хаваасыг нь авдаг. Шинэ дээл өмссөн хүүхдэд “дээлийн мялаалга” гэж боов чихэр, мөнгө төгрөг өгч урамшуулан баярлуулдаг. Ер нь Монгол хүн “Мандах төрийн магай, тэгш төрийн дээл, хан төрийн хантааз, бүтэх төрийн бүс, түших төрийн гутал” гэж өмссөн хувцасаа төрийн бэлгэдэл болгон хүндэтгэн нэрлэдэг бөгөөд дээлийн зах энгэрийг дээш харуулан тавих, хувцасны дээгүүр алхаж гарах, хүнтэй хувцас солих, эмэгтэй хүний хувцсыг эрэгтэй хүн өмсөх зэрэг олон цээр буй. Эр хүний сүлд хийморьн малгай бүс хоёртоо байдаг юм. “Хүнтэй бүү соль, хүнд бүү өг” гэж ах зах хүмүүс ярьж байхыг та сонссон байх. Малгай буруу харуулж өмсөхийг эртнээс нааш ихэд цээрлэж ирсэн бөгөөд зөвхөн талийгаачийн яс барих хүн л малгай буруу харуулан өмсөж шарилд хүрдэг учиртай. Мэдээллийн эх сурвалж: “Монголын үндэсний биет бус соёлын өв” ном.       Монголчууд хүүхдийн хувцсыг удаан эдэлгээтэй бөх бус, хүйтэнд хайрахгүй, халуунд сэрүүн, нимгэн хөнгөн эдээр хөдөлгөөнд саад болохгүй зүйлээр хийдэг. Олон хүүхэдтэй айл нэг хувцсыг дараа дараагийнханд нь нөхөн сэлбэж, томсгон өмсгөдөг. Хүүхэддээ хувцас эсгэхдээ хонь, тахиа, гахай, туулай өдрийг илүү таашаадаг. Хүүхдийн дээл баривчны захны ухлаадсыг ар голд нь хадаж өгдөг. Хуучирч элэгдсэн захыг хээр хаядаггүй, галдаа өргөдөг. Энхрий хүүхдийн хувцас өөр байдаг. Хүүхдийг ондоошуулж харагдахаар буруу энгэртэй дээл өмсгөж охинд эхнэр дээл, ууж малгай, хөвгүүдэд лам дээл өмсгөж том хүн болгон хувцасладаг бөгөөд  Энхрий хүүхэдтэй зарим нь элэг бүтэн айлын хүүхдийн хувцас, эхийнх нь дээлийн дотоод хормой, эцгийн нь баруун ханцуйг авч нярайлах үед нь домнож хувцас хийж өгдөг байв. Хүүхдийг үдшийн бүрэнхийд элдэв муу юмнаас хамгаалдаг гэж урд энгэрт нь тээг, тэвх, шагай, зоос, мөрөн дээр нь хөө хуяг, ювуу, хүрэл сум, эрдэнийн зүйл, ар энгэрт нь бүргэд баавгайн хумс, гахайн соёо, бойтог гуталд нь хонх уяж өгдөг. Даавууг гурвалжин нугалж дотор нь хөвөн, ноос, өвс ургамал хийгээд үзүүр тус бүрт нь мяндсан цацаг оёсон тээг нь газар лус огторгуйгаас нөлөөлөх далд муу юмнаас хамгаалдаг гэж байв. Элдэв араатны хумс, шүд, эвэр, соёо нь гагцхүү хурц үзүүрээрээ гадны зүйлийг айлгадаг гэнэ. Харин ювуу, хөө хуяг нь цахилгаан, аянга, хуй салхинаас хамгаалж хүүхдийг урт наслахыг бэлгэдсэн юм. Цамц, баривч, дээлийн хормойн оёдлыг дутуу үлдээдэг. Энэ нь дахин дүүтэй болохын бэлэгдэл бөгөөд дүү нь төрмөгц тэр хэвээр өмсгөж байгаад ханцуй хормой залгаж эргээж ахад нь өмсгөдөг байв. Хүүхдийн шинэ хувцсыг мялаахдаа бүсийг нь бүслээд ар өвөр хормойг доош нь дугтарч өрөм, сүү, тос түрхэнэ. Хүүхдийн хуучин хувцсыг огт хаядаггүй ёсон бий.      

ХҮҮХДЭД ЦЭЭРЛЭХ ЗУРГААН ЗҮЙЛ

ХҮҮХДЭД ЦЭЭРЛЭХ ЗУРГААН ЗҮЙЛ 1.    Гашуунаар бүү тэтгэ 2.    Амттанаар бүү цатга 3.    Өнгөнд бүү шунуул 4.    Тансагт бүү умбуул 5.    Улайг бүү үзүүл 6.    Нойронд бүү автуул гэсэн захиасыг сэтгэлд сийлж ухаанд урлаж орхисон байна. Монгол айлд монгол хүн ийм л жаяг ёсыг сахин амьдарч, хийж бүтээж, төгс нөгчиж зуун зууныг туулжээ.  

ХУРИМ ХИЙХ МОНГОЛ ЁСОН

                   ХУРИМ ХИЙХ МОНГОЛ ЁСОН Хуримлах ёслол нь үндсэндээ гэрлэлтийг ардын ёс суртахуун, зан заншил, гоо сайхны сэтгэлгээ, эдийн засаг, хууль эрхийн харилцааны үүднээс хүндэтгэн баталж, амьдралаа холбож буй хос хоёрын ирээдүйн сайн сайхныг бэлгэдэн бат бэх сайхан гэр бүл болохын итгэл найдварыг эцэг эх, ахан дүүс, хамт олных нь зүгээс хүлээлгэн буйн утга учиртай. Монголчуудын уламжлалт хуримын ёслол нь бэр гуйх, баталгаа хийх, сүй хүргэх, хуримын бэлтгэл, их хурим, хуримын дараах ёслол бүр нь зан заншил, ёс суртахуун, гоо сайхны учир холбогдол бүхий билээ. Хүүгийнхээ эхнэр болгохоор сонгосон бүсгүйнх рүү зуучийн хоёр хүнийг цагаан морь унуулан илгээж бэр гуйх ёслол эхэлнэ. Зууч зорьсон айлдаа очоод эцэгт нь хадаг барьж: Буга намнаач манайд байна  Булга зүйгээч танайд байна Холыг ойртуулдаг морин эрдэнээр  Хоёр ургийг ойртуулдаг хүүхэн эрдэнийг гэх мэтийн далд утгат ёгт уран шүлэг хэлдэг. Эцэг, эх нь охиноо өгөх эсэхийн хариуг тэр дор нь хэлэлгүй ах, дүүстэй нь зөвлөлдөн шийднэ гэж зуучийг буцаадаг байна. Ингээд хэд хоносны дараа эцэг нь өөрийн биеэр хүүгээ дагуулан тусгай хүний хамт бэлэг сэлттэй ирж хадаг барьдаг ба үүнийг шийд авах гэж нэрлэдэг. Бэр гуйх ёслолыг ийнхүү ам турших, шийд сонсох гэсэн хоёр хэсэгт хуваана. Шийд сонссоны дараа ч гэсэн хүргэн талаас хэд хэдэн удаа хүн ирж, урьд хэлэлцсэндээ баталгаа хийдэг нь үр хүүхдийнхээ ирээдүй хойч, гэр бүлийнх нь амьдралыг бат бэх байлгах талаар санаа тавьж, хянуур хандаж байсны гэрч гэлтэй. Олонхи тохиолдолд баталгаа хийх сүүлийн удаад хүргэн талаас өгөх сүй бэлэг, хурим хийх өдрийг хэлэлцэн тохирдог. Хуримын өмнө хүргэн нь өөрийн эхнэр болох эмэгтэйн ойрын төрлүүдэд бэлэг барьж, тэр бэлэг нь охиноо өгснийх нь хариу сүй бэлэг болон тооцогдож байв. Сүй бэлэг нь их төлөв хуримд бэлтгэн бэрд хувцас, гоёл төхөөрөхөд зориулагддаг ажээ. Сүй бэлэгт эд агуурс, бүс бараа оролцох боловч гол зүйл нь сондгой тоотой мал байх бөгөөд хүзүүнээс нь хадаг зүүсэн цагаан морийг бэлгийн тэргүүн болгоно. Үүнийг магнай морь гэж нэрлэдгээс үзвэл сүй бэлэгт морь тэргүүлэх үүрэгтэй ажээ. Халх нутагт сүй бэлгийн ерөөл хэлэхэд бэлгийн магнай болсон нэг морийг хөтлөн ирж цулбуур өргөн ерөөх ба сүй бэлгийн ерөөлийг магнай морь, эсвэл сүй морины ереөл гэж нэрлэх нь бий. Сүй бэлэгт тэмээ, ямаа зэрэг малыг оролцуулдаггүй нь Монголчууд морь, хонийг халуун хошуут мал, тэмээ, ямааг хүйтэн хошуут мал гэж үздэгтэй холбоотой. Түүнчлэн сүй бэлэгт "эвийг нийлүүлэгч цавуу, сэвийг дарах хуурай" зэрэг ёгт бэлгэдлийн чанартай зүйлс заавал оролцдог. Энэ нь хоёр талын ургийн холбоог улам бат бэх болгохыг бэлгэдсэн шинжтэй юм. Сүй бэлэг нь хоёр талын ургийн холбоог зөн бэлгэдлийн утга бүхий эд юмсаар баталж буй хууль эрхийн учир холбогдолтой. Сүй бэлгийн хариуд бэрийн талаас инж нэртэй бэлэг төхөөрөн өгдөг. Хурим найрыг ихэвчлэн цагаан идээ элбэг зуны болон намрын сард хийдэг. Хурим болохоос нэг сарын өмнөөс эхлэн бэр болох бүсгүйг зохих дагалдах хүмүүсийн хамт ах, дүү, төрөл төрөгсдийнд нь айлчлуулж найр хийдэг бөгөөд тэр бүсгүйг зочлон дайлж бэлэг сэлт өгдөг. Энэ ёслолд бүсгүйн аав ээж, төрөл төрөгсөд ирж оролцох бөгөөд хүргэн талаас хүн ирэх ёсгүй. Хурим болохоос урьд залуу хосын гэрийг урьдчилан барьж бэлтгэн гэр бүрлэгийн найрыг хүргэн тал хийдэг. Тэгэхдээ уламжлалт заншлын дагуу бэрийн тал гэрийн бүслүүр, өрх, дотоод тавилгыг өгч, бусдыг хүргэний тал дангаар бэлтгэдэг ажээ. Хуримлах ёслолыг бэрийн гэрт болох ёслол, бэр буулгах ёслол, гурван хоногийн дараа хийх эргэлтийн найр гэж гурав хувааж болох юм. Бэрийг аваачихаар ирэх хүмүүсийн тоонд хүргэн хүү оролцох ба ингэхдээ чанасан бүтэн хонины мах, сүүний архи, бяслаг болон бусад бэлэг (торго, хадаг) сэлттэй ирнэ. Сөн нийлүүлэх нь хоёр талын бэлтгэсэн айраг, архи, идээ зэргийг нэгтгэх ёс бөгөөд утга санаа нь бэр, хүргэн талынхан ургийн холбоо тогтоож буйг бэлгэддэг. Энэ үед охиныг авч явах, дагаж үйлчлэх бэргэд хүргэний тал руу хөдлөх цаг болсныг сануулан шинэ гэрт тавих бэрийн инж бараа сэлтийг ачаалж, ачааны түрүүч хөдөлж эхэлнэ. Учир нь бэрийг шинэ гэрт очиход тэр гэрт зориулсан эд юмс байр байрандаа засагдсан байх ёстой. Бэрийн эцэг, эх охиноо мордуулахдаа инж болгож гэрийн зүүн талд тавих op, ор дэрний хэрэглэл, авдар дүүрэн эд бараа, сав суулга, эргэнэг, тогоо шанага тавихад зориулалттай эргүүлэг, ширдэг дэвсгэр зэргийг бэлтгэнэ. Үүнээс гадна охиндоо эмээл, хазаар, ташууртай морь, жилийн дөрвөн улиралд зохицсон гурван жил өмсөх дээл, хувцас хунар, гоёл чимэглэлийн зүйл, бас хэдэн толгой мал өгнө. Үүр цайх үед бэрийг төрхөмийнх нь гэрээс тусгай товлосон ивээл жилтэй хүн авч гарна. Энэ үед бэр үеийн бүсгүйчүүлийн хамт байх ба бэрийг авч гарах гэхэд тэд явуулахгүй гэж, бэр явах дургүй байдал гарган бүснээсээ барилцан зогсох үед хүчээр авч гарсан дүр үзүүлнэ. Ингээд бэрийг авч гэрийг тойроод хүргэн хүү болон дагалт хүмүүс, үдэгсдийн хамт явсаар эцгийнхээ гэрийн гадаа нар дөнгөж гарч байх үед хүргэж ирдэг заншил түгээмэл юм. Бэрийг анх гэрээсээ явах үед эцэг нь буян хишиг дуудан хурайлан үлдэх ба эх нь хадмынд нь хүргэн өгч гурав хонодог. Тэгэхдээ бэрийг аваачихаар сондгой тоотой хүмүүс очдог бол тэгш тоотой болон буцах учиртай. Хүргэний гэрт дөхөж очиход тэднийг тавагтай идээ барьсан морьтой хүн угтаж мэндлээд залуу гэр бүлд энх жаргалыг бэлгэдэн асаасан хоёр түүдэг галын хоорондуур гэрлэгсдийг гаргадаг нь тэд амьдралынхаа урт замд тохиолдож болох бүх бэрхшээлийг давлаа гэсэн утгатай. Бэрийг ирмэгц шинэ гэрийн урд цагаан эсгий дэвсэн баруун үзүүрт нь будаагаар нар, зүүн талд нь сарыг дүрслэн хүргэнийг нарны дүрсэн дээр, бэрийг сарны дүрсэн дээр тус тус суулган шаант чөмөгний бүдүүн үзүүрийг хүргэнд, нарийн үзүүрийг бэрд атгуулан хоёуланг ургах наран зүг хандуулан Шар наранд мөргөм үү  Шаант чөмөг атгам уу гэж хэлэн гурван удаа тонгос хийлгэн наранд мөргүүлдэг. Энэ нь наранд шүтэх эртний хүмүүсийн шүтлэгтэй холбогдон үүссэн зан үйл гэж болно. Худ, худгуйн талаас нэг нэг эмэгтэй шинэ бэрийг дагуулан гэрт оруулж (тэднийг бэргэд гэж нэрлэдэг) үсийг нь хагалан самнаж, чимэг зүүлт, эхнэр хувцас зүүж өмсүүлэн дуусмагц хадам эх нь бэрд аягатай сүү өгч амсуулсны дараа гал, бурхан, хадам эцэг, эх, нохой, айргийн хөхүүрт мөргүүлэх ёслол үйлддэг ба тус бүрт нь мөргөх ёслолын үг хэлдэг байна. Эдгээрээс нэн хүндэтгэлтэй нарийн дэгтэй нь галд мөргүүлэх ёслол юм. Энэ ёслол нь Монголчууд дэлхийн бусад үндэстнүүдийн нэг адил галыг эрт дээр үеэс хутагт ариун чанартай зүйл гэж хүндэтгэн түүнд гэрийн гал голомтын эзэн онгон сахиус оршдог гэж итгэн биширч тахиж ирсэнтэй холбоотой юм. Ёслол эхлэхэд дагалдах хоёр бэргэн бэрийг хөтөлж хадам эцгийнд нь оруулж гал голомтын зүүн урд талд цагаан эсгий дээр сөхрүүлэн суулгадаг. Энэ үед бэрийн хоёр гарт цагаан даавуун уут углаж таван өнгийн торгоны өөдөс, өөх, шар тос галд өргүүлж тулгын урд тотгонд гурван удаа мөргүүлдэг. Тулга бол өрх гэрийн гал голомт бөгөөд түүний гурван хөл нь гэрийн эзэн, эзэгтэй, бэр гурвыг төлөөлдөг гэж үздэг заншилтай. Ингээд хадам эцэг нь баруун талд, хадам эх нь зүүн талд бэр урд талд буй байдлаар тулга тулдаг ёс дэлгэрсэн байна. Бэр мөргөх үед хэлдэг уран холбоо үг нь чухамдаа галын магтаал, тахилгын үгийн чанартай бөгөөд эртний хүмүүсийн галын шүтлэгтэй холбогдон үүсчээ. Энэ үйл нь хадам эцгийн гал голомтыг хүндэтгэн түүнээс хайр ивээлийг нь гуйж буйн учир утгатай. Бэр гуйх, сүй хүргэх, гэр мялаах зэрэгт ихэвчлэн нэг ерөөл тавьдаг бол хуримын үед хэд хэдэн ерөөл хэлдэг нь түүний цар хэмжээ зан үйлийн баялаг байдлаас шалтгаалж байгаа юм. Хуримын ерөөл нь гэр бүл бололцох явдлын нийгмийн учир холбогдлыг тодчилон тодорхойлсон буюу бэрд аж байдал, ёс суртахууны зүйлийг сургамжилсан, бэрийн эхийн ачийг магтсан, хурим найрын дэг ёсны талаар зочдод учирласан зэрэг утга агуулгатай, ерөнхийдөө сургаалын шүлгийн аястай. Хуримлах ёслолын бэрийн гэрт болох үдэх ёслол, бэр буулгах ёслол, гурван хоногийн дараах эргэлтийн найр тус бүрт нь ерөөл хэлдэг төдийгүй зарим үед бэр, хоёр хадмын тал тус бүрт хандан ерөөх явдал ч тохиолддог байна. Эдгээрт цөмд нь гэр бүл бололцох нь хүн нийгмийн ёс болохыг тодруулан сургамжилсан утгатай. Тэгэхдээ хэнд хандан ерөөж буйгаас шалтгаалан өвөрмөц байдлаар илэрхийлдэг. Тухайлбал бэрийг хадмынх руу нь явуулахын урд гэрт нь болдог найр бол үндсэндээ охиноо үдэх зориулалттай бөгөөд иймд түүнд хандан ерөөл тавихдаа: Ганга мөрөн далайн урсгал хэдий ширүүн боловч Газрынхаа намыг даган урсдаг журамтай  Ган төмөр хэдийвээр хатуу боловч  Галынхаа элчин дор нугаран уярдаг журамтай хэмээн байгаль ертөнц, хүний нийгэмд болж буй үзэгдэл бүхэн цөм бодит хууль журамд захирагддаг болохыг сургамжлаад улмаар "Алтан гургалдай шувууны дэгдээхэй өд жигүүрээ гүйцэхийн цагт алсын ууланд нисэн оддог"-ийг сануулан "өлгийтэй нялхаас нь өр зүрхнээсээ хайрлаж өсгөсөн боловч өөр хүний үр болгон (хадамд) өгдөг" нь бас л түүний нэг адил хүмүүний тогтсон ёс журам болохыг учирлан урнаар тайлбарладаг. Харин бэрийг хадмын талд нь хүргэн ирсний дараа шинэ гэрт болдог хуримлах ёслолын үед: Уулзаагүй байтал ураг садан болно гэдэг  Урьдын тавьсан ерөөл Унаагүй байтал усан тэлмэн жороо болно гэдэг Тэнгэрээс иштэй унаа Дөрвөлжин цагаан уул бэрх боловч Дөт нэгэн замтай гэдэг Дөчин түмэн олон боловч Дөрвөн эцэг эхээс үүсдэг гэдэг Огторгуйн цагаан үүл нь хий агаарт хөвөлзөвч Ус нь нэгэн холбоотой Орчлонгийн амьтан олон боловч Ураг нэгэн холбоотой гэх мэтээр залуу хосын амьдралын төдийгүй айлыг ургийн холбоогоор холбон нэгтгэж "өрх өсгөн сум сунгаж" гэр бүл бололцож буйн учрыг хэлсэн байдаг. Хуримлах ёслолын үед хэлдэг ерөөл бэлгийн үгийн сонин хэлбэр нь "эхийн цагаан сүүний харамжийн үг юм. Хуримын төгсгөл хэрд "эхийн цагаан сүүний харамжийн үг" хэлж хүргэж ирсэн эхэд нь бэлэг өгнө.    

​ХҮҮХДИЙН УГААЛГЫН ЁСОН

ХҮҮХДИЙН УГААЛГЫН ЁСОН Шинэ төрсөн хүүхдийг угаах, хүүхдэд нэр өгөх ёс хамгийн хүндтэй зан үйлийн нэг бөгөөд Монгол түмэн эрт цагаас эрхэм дээд ёс заншил болгон тэмдэглэж ирсэн түүхтэй билээ. Хүүхэд төрсөн нь тухайн айлд тохиолдсон сайхан учрал, онцгой үйл явдал юм. Үүнийг хүүхдийн угаалгаас мэдэж болно. Хүүхдийн угаалга нь шинэ хүнийг гэр бүлээрээ, олноороо хүлээн авч, дуудагдах нэрийг өгөх ёслол юм. Хүүхэд төрснөөс хойш голдуу 3 хоноод, хэрэв бие султай, ороолгон хүүхэд байвал 7 хоноод хүүхдийн угаалгыг хийдэг заншилтай. Тохиолдох аль сайн өдрийг товлон уг ёслолыг үйлддэг уламжлалтай. Хүүхдийн угаалгын ёслолд зориулж идээ будаа, зоог шүүс, айраг, сархад бэлтгэнэ. Зарим нутагт зоог шүүсэнд эхийг төрөхөд гаргаж шөл өгсөн хонины гэдэс дотор, цус, үнхэлцэг, элэг бөөр оролцуулдаг ёс бий. “Угаалга” нь гол төлөв өрх гэр, хот айлын хүрээнд болж өнгөрдөг учир тусгайлан зар тарааж зочид урьдаггүй. Харин хүүхдийн угаалганд эх барьж авсан хүн буюу “авсан ээж”-ийг хүндэтгэн урьж хамгийн хүндтэй зочин болгож гэрийн хойморт суулгаж, төрсөн эхэд зориулан гаргасан хонины ууцыг өмнө нь тавьж хүндэтгэдэг. Хүүхдийн “авсан ээж” нь угаалганд ирэхдээ гурван бүсний хамт нэхий өлгийг хүүхдэд бэлэглэдэг. Тэгээд хүүхэд угаах зан үйлийг удирдан гардан гүйцэтгэдэг. Угаалгын ёслолыг үдээс өмнө эхлэнэ. Хүүхдийг эрүүл чийрэг өсгөхийн тулд айраг, цагааны шүүсээр угааж, арц буцалган булхуулж ариулдаг байжээ. Хүүг 3 рашаан гэгдэх эхний хар усаар эхэлж угаана. Дараа нь цагаан рашаан буюу хярмаар, дараа нь ууц тавихад зориулж гаргасан хонины хүзүүний шөлөөр угаана. Уг угаалгыг авсан ээж нь үйлдэнэ. Дараа нь нэхий өлгийндөө хүүгээ өлгийдөөд төрсөн өдрийнх нь гаригийг оролцуулан хүүхдэд нэр хайрлаад эх, хүү 2-ыг ариусгана. Гэрийн хаяанд /хананд/ төрсөн эх энэ үеэс хойш дээшээ байрлаж байна гэсэн үг юм. Угаалгын махан зоогонд ууцнаас гадна хонины баруун гуяны шаант чөмгийг “хүүхдийн хувь” гэж тавиад сүүлд нь эх нь идэж, шагайгий нь салгалгүй, чөмгийг нь ташилгүй бүтнээр нь хоймор авдартаа хадгалдаг. Угаалгын зоогонд “хурим” гэж нэрлэгдэх зоог ордог. Өрөмтэй будаа, тос, аарц хольж тавих ба идээ будаа, чихэр жимс, ундаа айргаа тавьж “хүүхдийн угаалгын ёслолын найр” хийнэ. Найранд угаалгын ёслолыг нар шингэх (тонгойх)-ээс өмнө өндөрлөдөг ёстой. Хүмүүсийг ихэд ууж согтуурхыг хатуу цээрлэнэ.

Цөсний чулууг уусгах ардын арга

Цөсний чулууг уусгах ардын арга Танд л гэж хэлэхэд Lifestyle Зөвлөгөө Таван цул,зургаан сав нэж монголчууд дотор эрхтнийг ялгадаг. Энэ таван цулын нэг элэг нь дүлий эрхтэн юм. Дүлий гэсний учир нь элэг талаас илүү хувь нь өвчилж ажилгүй болсон хойно сая өвдөж эхэлдгээс мэдсэн бол эмчилгээ авдаг бөгөөд олон ч арга байдаг. Өвчлөөд эдгэрсэн хүмүүс ч олон байна Элэгний өвчин архи их уух, өөх тостой хоолноос болдог. Харамсалтай нь манайхан архидах нь багасахгүй байгаад идээний дээддээ идүүлж, элэгээ уусаар дуусдаг болжээ. -Элгэнд сайн нэг зүйл бол монгол үхрийн нүд юм.Үхрийн түүхий нүдний усыг уудаг өглөө,өдөр оройд үхрийн цөцгийн усыг ууж 30 хоног 90 нүдний ус уухад цоо шинэ болно гэсэн үг.Өвлийн цагт нүд олдох нь элбэг байдаг ба хүмүүс ч мэддэг учир зарж байдаг билээ. -Хавар буюу 1-сарын 6-наас 3-р сарын 28-ны хооронд модон махбодьтой элэг дэлгэрдэг тул гамнах эмчлэх илүү үр дүнтэй байдаг. Ядахдаа элгэнд хортой хлор бага хэрэглэх ёстой сайн байдаг. -Элэгний усан хавантай хүн нохойн халуун цус уухад хаван шээсээр туугддаг ба тэр гарсан шээсээ уухад бүр л сайн байдаг. -3 дээш жил болсон адууны хомоол 7 ширхэгийг шатааж үнсийг нь буцалгаж уудаг . Шатаасан хомоолын үнс хэлбэрээ алдахгүй үнс болсон байвал 3 дээш жил болсон хомоол гэж тавьдаг. 1л усанд буцалгаж тунгаагаад өглөө ,өдөр,орой нэг нэг аяга уудаг. Шарлаад ком болсон охиндоо өгөхөд ууж чадахгүй болтлоо хүндэрсэн байсан тул цутгаж өгсөн гэдэг. Баруун Баян улааны Б.Нацагдорж хатууралтай эмчилгээгүй гэхэд дээрхи аргаар эдгэрсэн гэнэ. -Баянхонгорын Бөөнцагаан бариач тогооч элэг өвчтэй хүний баруун гарын урүүтэй судаснаас цус авч эдгээжээ.Шарлаж байсан архи ч уучихдаг нөхөр эдгэрсэн гэнэ лээ. Эмч Д.Цэнд-Аюуш хомоолоор эмчилдэг байсан. -3 аяга овьёос бүлээн усанд 5 л паалантай саванд хийж сэрүүн газар 1 хонуулаад өөр паалантай саванд 1л ус буцалгаж нохойн хошууны хатаасан жимс нэг аяга хийж 10 минут буцалгаад овьёосны хандаа зөөлөн галаар буцалгаж 15 минут болоод 3 хоолны халбага шувуун тарна. 2Халбага эрдэнэ шишийн молцог хийж дахин 15 минут буцалгаад 45 минут хөргөн 2хандаа шүүгээд хольж бараан шилэнд уудална. 3-3.5 литр болно. Хөргөгчид 5 хоног хадгалж хоолноос 30 минутын өмнө 15 мл ууна. Өдөрт 4 удаа 19 цагаас өмнө уудгийг анхаар хүүхэд халбагаар 10 хоног ууна. Шарлаад тарваганы мах идээд эдгэрсэн хүн байна гэвэл та итгэх үү? Хан-Уул дүүргийн 2-р хороо иргэн Д.Гонгор сонинд ярилцлага өгөхдөө Дорнодод би шарлаад хэвтэх болтол хүн тарваганы мах авчирснаас нууж идлээ.Маргааш нь бие хөнгөрөөд шээсний өнгө засарч зовиургүй болж дахин шинжилгээ өгтөл зүгээр болсон.Тэр үед 29 настай байсан одоо 47 хүч байна. Дахиж элэг өвдөөгүй ажээ. -1975 онд Онжийн төмөр гэдэг анчин шарлаж нүдэв,хуруу хумс нь ногоорчихсон эмнэлэгт хэвтэж байснаа би та нараас амь нэхэхгүй гэсээр гарч харих замдаа тарвага алж идсэнээр эдгэрчээ -Хөвсгөлд байх цасны хунгийн мах идээд элгээрээ бөөлжиж байсан хүн эдгэрсэн гэдэг -Завханд ургадаг өвс гэдгээс /танпрам/ хонины хорголын тал хирийг 200гр усанд үрж хийгээд өдөрт 3 халбага уухад шарласан хүн оргүй эдгэрсэн. Маш хортой тул хэмжээг нь анхаардаг. Хонины халуун нэхийнд цурлан халуун сэвсийг нь элгэн дээрээ тавьж хонуулахад эдгэрсэн. -Элэг хатууралд чийгийн улаан хорхой буцалгаж уудаг. Мөн бөөс 7 ширхэгийг амьдаар нь залгиж эдгэсэн хүн байдаг. -Элэг нь устсан аньсан навч,боролзгоны шар цэцэг чанаж уугад эдгэрдэг. -Дэгд өвсийг 2-3 удаа чанаж уухад элэгний халуун гар арилдаг байна. -Хулангийн ундаа,зээрийн ундааг чанаж өдөрт 3 удаа уух нь элэгний аливаа өвчинд сайн. -Шил цагаан архинд тарваганы зүсэм элэг хийгээд өдөрт 3удаа эмийн журмаар уухад элэг эдгэдэг байна. -Хонь ямааны толгойн нойтон арьс,халуун сүүгээр хөхүүлээд элэгний хавдар хатуурал,Элэгний халуун өвчнөө эдгээсэн хүн байдаг. -Томорсон элгэнд гишүүний үндсийг буцалгаж уух ба намар гандсан дэгд өвс буцалгаж бага багаар 5 хоног уудаг. -Хорт хавдрын эхэн үед хонины халуун нэхийгээр цурлаж халуун сэвсийг нь элгэн дээрээ тавьж хонуулахад эдгэх нь гарцаагүй. -Элээ шувууны элгийг аяга буцалсан усанд дүрээд халуунаар нь идвээс эдгэнэ. Усаа ч уудаг -Цэргийн албанд хамт байсан миний нэг танил нохойн нүдээ нэгээгүй гөлөг элгэн дэрээ тавьж байсан.30 минут орчим болоод гөлгөө авч эхэд нь хөхүүлж амраахгүй бол гөлөгний хамраас цус гараад үхчихдэг бөгөөд 4гөлөг ээлжлэн тавьсаар хөл дээрээ боссон юмдаг.download Цөсний чулууг уусгах арга -Сонгинын шүүс, Зөгийн балыг адил тэнцүү хольж хоолны халбагаар өдөрт 3 удаа хоолноос 15 минутын өмнө уудаг. 1 сар уухад цөсний чулуу ууссан байна. -Элэгний хавдартай нэг нөхөр 7 бөөс залгиад эдгэрсэн гэдэг. -Элэг цөсөнд нохойн хошууны 10гр жимсийг 200 гр усанд буцалгаад эмийн журмаар уух сайн. Энэ нь элэгний халууныг ч арилгадаг. -Хусны нахиагаар бэлдсэн ханд элэгний үрэвсэлд сайн. -Эрдэнэ шишийг 5-6см хэрчээд паалантай савтай усанд 30 минут идээшлүүлээд уух элэг, цөсийг сайн эдгэрүүлнэ. -Хадны сүүдэр газрын чулуу шорооны зааг дахь хагийг хандалж элэг цөсөнд сайн. -Цөс хөөлгөх нэг арга бол шар сүү магнизмаас гадна хус модны навч нахиа, гөлөгийг 10 гр авч усанд буцалгаад уудаг билээ.

НАСНЫ ОЙ ТЭМДЭГЛЭХ ЁСОН

НАСНЫ ОЙ ТЭМДЭГЛЭХ ЁСОН Монголын ард түмний тэмдэглэдэг гэр ахуйн баяр ёслолын уламжлалт нэг хэлбэр нь насны ой юм. Энэ дотроо хүүхдийн, өндер насны гэж хоёр байдаг. Монголын хуучин ёсонд хүүхэд эхийн хэвлийд 9-10 cap болж төрөхөд нь нэг насаа барьж гарч ирлээ гэж үздэг. Тэг насны хүүхэд гэж ярьдаггүй, тэг нас гэдэг нь насгүй гэсэн үг гэдэг. Учир нь тэг гэдэг нь байхгүй гэсэн үг гэж ойлгодогоос тэр юм. Хүүхдийн насыг төрсөн, ойндоо хүрсэн өдрөөс биш харин цагаан сарыг тэмдэглэх тоогоор буюу төрсөн жилийг амыны нэрээр нэрлэсэн Жилээр /хулгана, үхэр гэх мэт/ тийм жилтэй гэдэг. Энэ жил дээр барьж гарсан нэг насыг нэмж тоолно. Жишээ нь, хүүхэд цагаан сараас нэг сарын өмнө төрсөн бол барьж гарсан нэг настай гээд цагаалаад хоёр настай болно. Хүн бүхэн цагаалахад нэг нас нэмж тоолох ба малыг ч гэсэн нэг нас дэвшүүлэн нэрлэдэг. Жишээ нь, өнгөрсөн хавар гарсан хурга, ишиг, тугал, ботго, унагыг цагаан cap гарсны дараа төлөг, шүдлэн, бяруу, тором, даага гэж хоёр насанд дэвшүүлэн нэрлэдэг. Учир нь хэдхэн хоноод таван хошуу малын төл гарч нэг настай гэгдэх учиртай байдаг. Энэ нь билгийн тооллын нас бөгөөд аргын тооллоос өмнө монголчууд хүний насыг билгийн тооллоор хэмждэг байлаа. Монголд аргын тоолол нэвтэрсэнээс хойш хүүхдийн насыг төрсөн өдрийнх нь ой хүрээд нэг настай боллоо гэж тоолдог болжээ. Одоогийн хүмүүст арга билгийн гэж хоёр өөр нас байх боловч 1949 оны 1 сарын 1-нээс хойш төрсөн хүүхэд бүр төрсөний гэрчилгээ, паспортоор тооцогдох аргын нэг л тодорхой настай байдаг болжээ. Уламжлал ёсоор хүүхэд төрөөд нэгжил болсныг нь ёслон тэмдэглэж ах дүү, төрөл садны хүрээнд хүүхдийн ой хийдэг байжээ. Харин шинэ цагийн хүмүүс хүүхдийн ойгжил бүр тэмдэглэх, залуучууд өөрсдийнхөө төрсөн өдрийг найз нөхдийн хүрээнд ёслон тэмдэглэх нь түгээмэл болж түүгээр дамжуулан архи дарс уух нь элбэг болсон нь зах зээлийн харилцааны онцлог болоод байна. Хүүхдийн ойн найранд архи дарс бага хэрэглэж уламжлал ёсоор зөвхөн ахмадууд бага сага хэрэглэх бөгөөд хүүхэд багачуудыг аль болох өргөн оролцуулж идээ цагаагаар дайлах нь ёс юм. Ой тэмдэглэж буй хүүхдийг дээш суулган эцэг эх, ах эгч төрөл садангийн хүмүүс чихэр, тоглоом, хувцас зэргийг бэлэглэн сайхан ерөөл магтаал хэлдэг, бэлэгдэл захиас өгүүлдэг ёстой ажээ. Хүүхдийг 5 нас хүрэхэд нь тусгай эмээл төхөөрч сайн морь зүслэн өмчилж өгөөд моринд нь мордуулаад цулбуураас нь хөтөлж хотоо нар зөв гурав тойруулж, Хотгор дүүрэн адуутай Хотондоо дүүрэн малтай Үрээ дүүрээд үрээгээ хөтөлж яваарай гэж ерөөгөөд малчны хүүхэд морь унаж эдлэх болсныг тэмдэглэж байгаа хэрэг юм. Монгол уламжлал ёсоор 70, 85, 90 насанд өндөр насны найрыг үр хүүхэд, ач зээ, ах дүү, төрөл садан, нутаг усны хүмүүсийг урьж өргөн дэлгэр тэмдэглэдэг. Ингэхдээ зуны дэлгэр сард айраг цагаа бэлтгэж архи дарс хоол цай өргөн бэлтгэж найрлан бөх барилдуулан морь уралдуулж нэг ёсны бага наадам хийдэг байна. 85, 90 насны ойг илүү хүндэтгэлтэй хийх бөгөөд 90 хүрээд ирэг хувааж иддэг гэсэн заншил байдаг. Өндөр настны ойд ирсэн хүмүүс хадаг торго, эд бэлгийн зүйл барьж эд бараа их цугларах боловч өндөр настанд их эд бараа сонин биш, харин өндөр настны хишиг буян гэж хариу бэлэг, буян хишиг тараадаг. Ахмад настныг хүндэтгэн ирсэн зочид гийчдэд идээ будаа, архи дарс элбэг хүртээж хөгжөөн баясгасан яриа хөөрөө өрнүүлэн ахмад настны сэтгэл санааг өргөж цугласан олныг баяр баясгалантай найрлан цэнгэх нөхцөл бүрдүүлнэ. Ой хийж байгаагийн зорилго нь түүний нас буяныг хүндэтгэх, үр хүүхэд, ач зээ, ах дүү төрөл садны баярыг тэмдэглэх, мөн ахмадын сэтгэлийг баярлуулах явдал юм. Үүний тулд өндөр настанд зориулан ерөөл, шүлэг найраглал уншиж өгдөг заншил байдаг. Сүүлийн үед 50, 60 насны ойг тэмдэглэх болсон нь зөвхөн өндөр нас төдийгүй улс нийгэмд үр бүтээлтэй ажиллаж амжилт гаргасан, аливаа хүний байгуулсан гавъяа зүтгэлийг үнэлж “Алдар тэмдэглэх” хэлбэрээр олон жилийн ажлын бүтээлийг үнэлэх, дүгнэх хэлбэр бий болжээ.

Хуудаснууд

Subscribe to Зан үйл