Author: admin_shaman

  • САЙТАД ИРСЭН ИРГЭДИЙН АСУУЛТАД МБНЭ-ИЙН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Д.ЖАРГАЛСАЙХАНЫ ӨГСӨН ХАРИУЛТУУД

    Та тэнгэрийн үйлээрээ энэхүү оюун санааны салбар дахь “түрэмгийлэлийг” зогсоож хайрлаач. Би хийсэн баатарлаг үйлийг нь сурталчилаад сууж бая даа.

    -Миний хувьд албаны болон хувийн туршлага бий. Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдалд тулгарч буй бодит аюул бол оюун санааны салбарт гадны “түрэмгийлэл” орж ирэх асуудал орно. Энэ нь шашинаар дамжин нөлөөлөх магадлал асар өндөр. Гэтэл Монголчууд бидэнд Эрт эдүгэгийн өвөг дээдсээс уламжлан илгээсэн мөнх тэнгэрийн шүтлэг байна. Энэ бол бидний оюун санааны дархлаа мөн. Өнөөдөр бид энэ талаар мэдлэг муутай байгаа нь энэхүү үзлийг мөхөөх гэсэн харийн гүрний их бодлогын түүхэн үр дүнгийн илэрхийлэл юм. Буддагийн шашин өнөөдөр эв нэгдэлтэй мэт харагдавч үнэн хэрэгтээ өөр өөрийн толгойтой Хийдүүдийн нийлбэр билээ. \ өнөөгийн бөөгийн байгууллагууд мөн адил\ Тус тусдаа бүртгэлтэй, толгойтой энэ байдал төрийн хууль гарч байж зохицуулахад хүрч байгаа. Бөөгийн байгууллагууд өөр өөрсдийн онцлогоор хөгжих тухай ярих болохоос Нэгдсэн бодлогоор зангилагдан нэгдмэл хүчээр хөгжих тэр зам руу явах нь гарцаагүй. Олон зуун сая дэмжигчидтэй, асар их санхүүжилттэй, өөрийн хүчирхэг сурталчилгаатай, олон зуун жилийн туршлагатай шашины “довтолгоо”-ны эсрэг өөр өөрийн дүрэмтэй, өөрийнхөөрөө явдаг “жижиг” ганц нэг байгууллага юу ч хийж чадахгүй. Хоосон чалчигч болно. Бидэнд өргөн хүрээнд сэтгэж хамтран ажиллах чадвартай манлайлагч нар хэрэгтэй. Тэр тооны олон цөөнөөс хамаарахгүй юм. Муулах тухай яриагүй, хамтран ажиллахад саад бологчдыг бусдад сургамж үлдээх зорилгоор бичиж байгаа хэрэг. Та хамтын зорилтын мөн чанарыг ойлгохгүй бол энэ асуудлаар маргалдаад яах вэ. Бидний зорилго тодорхой. МБНЭ-ээс гарсан нэг ч гишүүн байхгүй. Харин манлайлагч болсон дээд цэцийн хуралдайн гишүүний ачааг даахгүй Манлайлагчийн эгнээнээс хасагдаж байгаа хүмүүс байна. Тэднийг яагаад хасагдаад байгааг бичихгүй бол учир битүүлэг зүйл болох бус уу.

    – Enkh Tumurbaatar-т. Хүннү төрөөс нэгдсэн тахилга хийж, түүнд өмсөх хувцасыг нь заасан хоёр ч хууль өнөөдрийг хүрч иржээ. Энэ бол нэгдэж хийж бүтээж ирсэний бодит түүх юм. Нэгдсэн тахилга, залбирал асар их хүчтэй байдгийм. Манжийн төрийн бодлогоор толгой нь нэвт шувт угаагдсан, түүнийг эрхэмлэн дээдэлж ирсэн зарим нэг этгээдүүд өнөөдөр монголчууд, мөнх тэнгэрийн хүчин дор нэгдэж тэмцэж ирсэн түүхийг үгүйсгэж чадахгүй. Төр тэр их хүчийг нэгтгэн зангидаж байсан арвин туршлагатай. Өрөө танхим, хувь хүний хэмжээнд сэтгэх нь гэнэн тэнэг асуудал. Тархай бутархай байлгах, амин хувиа хичээсэн, арчаагүй зан, ахар сэтгэдэг сэтгэлгээ бол сүүлийн 300 жилийн бидэнд зориулсан харийнханы бүтээлийн биелэл юм. Би хүмүний нэгдэж ажиллах тухай бичсэн. Түүнийг “онгод тэнгэртэй” хольж болохгүй. Бөө хүн хоёр амьтай. Бөөгийн үйлийг тэнгэр мэднэ, хүний үйлийг нь эзэн өөрөө мэднэ. Бөө хүн онгоддоо захирагдана, бас зарим үед онгодоо захирч сургах ч бий. Бөө хүн эхлээд “би”-гийн өвчнөөс салах ёстой. Тэгвэл уужим сэтгэх аугаа их талбар луу ороод явчихна. Тэр хүртэл зарим хүнд их цаг зарцуулна даа. Зарим нь тэрэнд хүрэх ч үгүй. Хүний ёсонд мөрдөх хууль нь шашинд зориулагдаад гарчихсан байхад бид хуулийн дор амьдрахаас өөр яалтай билээ.

    -Тахилга их хүндтэй бас хариуцлагатай үйл учраас бэлтгэл үе, тахилгын үе, тахилгын дараа гээд багууд үүрэг хүлээж, Бид “сүүлгүй” ажил хийхийг эрмэлздэг. Одоо 20 гаруй мянган бөө байна. Тэдэн дунд янз бүрийн хүмүүс байгаа. Зохион байгуулалтад орж зорилго чиглэлтэй ажиллахыг МБНЭ эрмэлзэж ажиллаж байна.

    -Хийгдэж байгаа тахилга, арга хэмжээнүүд нь олон нийтэд, байгалиа хамгаалахад зориулагдаж байгаа юм. Улаач нар нь нэгдэх хүчирхэг болох тухай ойлголт муутай. Бөөгийн үйлийг тэнгэр мэддэг гэж явсаар нэг насыг барж байгаа. Угаас харийн бодлого биднийг тархай бутархай байлгахад чиглэж, бид ч ийм байгаад сурчихаж…Нөгөө талд нь санхүү, зохион байгуулалт, материалаг бааз, сурталчилгааны хүчирхэг хэрэгсэлтэй шашины урсгал улам бүр хүчээ авсаар байна. Бидний хувьд нэгдээд ажлаад байгаа хэмжээ, чадамж ийм хэмжээнд байна

    -Таныг гэртээ амиа бодоод шүүмжлээд сууж байхад сүүлийн 10 жилд ийм байдал үүссэн. Тэр байтугай хүний амины хэрэг ч гарсан. Залилангийн хэрэгт олон “хуурамч бөө” холбогдсон. Өршөөлийн хуульд хамрагдсан. Бөөгийн 83-н байгууллагуудыг нэгтгэсэн төв байгууллага ажиллаж байна. Бид энэ байдлаас гарахын тулд хамтарч ажиллаж, 60 орчим цол олгодог байсныг нэгтгэж албажуулан цэгцлэх бодлого хэрэгжүүлж байна. Тэгэхдээ Монгол бөөгийн ёс зүйг баримтлан тодорхой шалгуур үзүүлэлтээр уламжлалт бөөгийн зан үйлийг авч яваа “улаач” нарт олгож байгаа.

    -Төрийн байгууллага нь гадна, дотны шашины асуудлыг дийлэхгүй, хяналтаас алдчихсан байхад харин бидний үйл боломжит хэмжээнд сайн яваа. Аль болох олон тэнгэр шүтлэгтэн төрөх болтугай. Тэнгэрийн шүүлтүүр байдаг болохоор “улаач” бүрт нэр гоч өгөөд тэрсэлдээд байх шаардлага үгүй болой. Улаач бүр өөрсдийгөө хичээж явбал, нийтийн үйл тэгширнэ.

    Монголын бөөгийн нэгдсэн эвлэл Mongoliin boogiin negdsen evlel Бидний зорилго бол Монгол бөөг зөв голдирлоор хөгжүүлэх явдал юм. Монгол Улс 20 гаруй мянган бөөтэй болж, нэг багш 30, 100, 300, 600-8000 шавьтай болсон. Бөө нэртэн хүний амь нас хөнөөх гэмт хэрэг гаргасан. Олон түмний дотор бөөгийн нэр хүнд унаж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч хүртэл бөөгийн талаар арга хэмжээ авахаар мэдэгдэл гаргаж байсан үед одоогоос 5 жилийн өмнө МБНЭ байгуулагдсан түүхтэй. Тэр үед 60 орчим байгуулагын төлөөлөл оролцож 45 хүнтэй дээд цэц байгуулагдаж, ажиллах бодлого чиглэлээ гаргасан. Тэнгэрээс тамгалсан хүн бөө болдогч олон түмэн түүнийг мэддэггүй, тиймээс Бөөгийн төв байгууллагаас цол олгох хэлбэрээр “улаач” хүнийг албажуулах ажил хийж, тэр хүрээнд цол, тэмдэг олгож эхэлсэн. Цаанаа бөөгийн нэр барьж байгаа хүмүүсийг ялгаж салгах ажил хийгдэж байна гэсэн үг. Мөн төрд албан ёсны бүртгэлтэй болж байна гэсэн үг юм. Нөгөө талдаа иргэд хариуцлага алдсан бөө байвал байгууллагад хандана. Байгууллага нь тухайн хүнд хариуцлага тооцдог тогтолцоо бий болдог. Тэгэхдээ хариуцлага алдсан бөөгийн талаар баталсан нотолгоо гаргаж өгөх ёстой. Өнөөдөр голдуу баримт муутай хүний нэр хүндэд халдсан зүйл манайд их ирдэг юм.
    Jamiyan Purevdavaa huuchin iim tsol erunu bsnuu eniig neg saihan tailbarlaach
    Монголын бөөгийн нэгдсэн эвлэл Mongoliin boogiin negdsen evlelМБНЭ-ээс тамлага дуудлагыг зөвхөн хэвлэлд гарсан тохиолдолд тавьдаг. Бусад тохиолдолд байгууллагын нууцын зэрэглэлд хамруулдаг.
    Р. Г. Ганизо ed nariig ta nar haah heregtei horig tawij bolohgvi gedgiig ta nar meddeg bailgvi de
    Монголын бөөгийн нэгдсэн эвлэл Mongoliin boogiin negdsen evlelНийтэд хэвлэлээр тараагдсан зүйлд хяналт тавих ямарч боломжрүй.
    Р. Г. Ганизо Edgeer ertnii ongodiin tamlaga duudlagiig il bolgoj bichih buruu ym bgaam daa…
    Монголын бөөгийн нэгдсэн эвлэл Mongoliin boogiin negdsen evlelТҮO-д: Бусад чинь жижигхэн сэтгэж байж болно. Харин Та “Тэнгэр үзэл” нэр ашиглаж байгаа бол тэр нэрэндээ тохирсон ТЭНГЭРЛЭГ байл даа. Энэ хүн өмнө эрхэлж байсан албан тушаалаа өгөөд МУ-ын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх болсон байна. Тиймээс төрөө дээдлээд хандчих. Надаа болохоор чи өөрөө хүүхэлдэй болж харагдаад байна.
    Тэнгэр Үзэл Овогтон mongoliin boo morgoliig hvvheldein teatriin chiglelrvv oruulawal yah bol gsn asuudlaar uulzaa yu xaxa

  • Гандан уулын нэгдсэн их тахилга Тав. Хайрханы тахилга

    МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн, Монгол Бөөгийн Тэргүүн Зайран Г.Өлзийхутаг нар тэргүүлэн бөөлж, бусад бөө нар цагаан залбирал хийж хүч нэмсэн билээ.

     

     

    djmedia:136
  • Гандан уулын нэгдсэн их тахилга Дөрөв. Нарны тахилга

    байрлуулсан байлаа. МБНЭ-ийн Дэд Ерөнхийлөгч, Монгол Бөөгийн Их Дархан Удган Д.Батчулуун, МБНЭ-ийн дэд Ерөнхийлөгч Дархан Удган Д.Энхжаргал нар удирдаж Нарны тахилгаа эхлэв. Тахилга бөөгийн уламжлалт дэг жаягийг эрхэмлэж хийснээр өвөрмөц байлаа.

     

    djmedia:135

     

     

  • Гандан уулын нэгдсэн их тахилга Гурав. Галын тахилга

    гаруй хүн оролцсон юм. Галын тахилга амжилттай болж өнгөрлөө.
    Тахилгын дараа Дархан Зайран Ж.Чулуунбаатар, Удган Лхагва-Эрдэнэ нарын удирдсан “Таван Эрдэнэ” хамтлаг, Зайран П.Зоригтбаатарын хүүхдүүдийн дууны хамтлаг уран бүтээлийн тоглолтоо хийв.

  • Гандан уулын нэгдсэн их тахилга Хоёр Долоон өвгөн одны тахилга.

    өвгөний тахилга Налайх дүүргийн Майхан ууланд эхэлж, түүнд МБНЭ-ийн Дээд цэцийн болон Хяналтын цэц, аймгуудын төлөөлөл оролцож, хүндэтгэл үзүүлсэн байна. Тахилгад Их Дархан Зайран Д.Бямбадорж гуйан шавь нар оролцож, баримтад киноны хэсэг ажиллаж байлаа.

     

     

    djmedia:134
  • Гандан уулын их тахилга Нэг. Байрлалаа эзлэв

    Хурцжавхлангийн удирдсан, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн Ц.Оюунбат нарын эхний хэсэг 2013 оны 6 дугаар сар 20-ны өдөр байрлалаа эзэлсэн байв. Тэд зохион байгуулалт, бэлтгэл ажлаа эртнээс хангаж, Гандан уулын баруун талд буусан байлаа.
    6 дугаар сарын 21-ны өдрийн үдээс хойш Монгол бөөгийн Их Дархан Удган Д.Батчулуун, Дархан Зайран Ж.Чулуунбаатар, Удган Лхагва-Эрдэнэ, Тэргүүн Удган Н.Хишигжаргал, Тэргүүн Зайран Г.Өлзийхутаг, Тэргүүн Зайран Ч.Дангаасүрэн, Зайран П.Зоригтбаатар, Их Удган Ц.Отгонсүрэн, Их Удган Л.Амгаланням, Зайран Б.Батсайхан Удган Н.Мягмарсүрэн нарын хэсэг ирж байрласан билээ.
    Удалгүй Судлаач Д.Бадарч, Тэргүүн Удган Ш.Энхбаяр, Говь-Алтай аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн Тэргүүн Оюунсувд нарын ахалсан Говь-Алтайчууд, их удган Ц.Отгонсүрэнгийнх ирж гэрээ барив. Мөн Дархан Удган Д.Энхжаргал, Их Зайран Хадхүү, Тэргүүн Зайран Ж.Өсөхбаяр болон Тэргүүн Удган Б.Нанжаагийн ахалсан Орхон аймгийн Бөөгийн хүрээлэн, Их Удган Г.Гэрэлтуяагийн ахалсан Дорнод аймгийн Бөөгийн хүрээлэн, Удган Туулын ахалсан Булган аймгийн Бөөгийн хүрээлэн, Тод-Эрдэнийн ахалсан Сүхбаатар аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн төлөөлөл хүрэлцэн ирж байрлав.

     

     

    djmedia:132
  • ДЭЛХИЙНХЭНИЙ НҮДИЙГ ХУЖИРЛАХ НУТАГ “Яасан баян нутаг вэ

    Уулга алдам сайханыг монголчууд бид хамгаалж явна. Хэдэн мянган жилийн өмнө өвөг дээдсийн үлдээсэн ийм сайхан, хэдэн арван км үргэлжилсэн хадны зургийн ГАЛАРЕЙ” ганцхан монголд л бий гэхээр бахархамаар юм билээ.
    Хаднаас хад дамжин, зурагнаас зураг хүртэл өвөг дээдсийн үлдээсэн “алтан” мөрийг дэлхий даяар үзэх гэж цувах тийм үе ирнэ. Хэмжээс нь хадны хэмжээнд захирагдан зурагдсан олон мянган зургийг үзээд, үзээд сэтгэл ханамгүй. Бас монгол хүн болж төрсөнөөрөө бахархах болно.
    Байгаль дээрээ бүтээгдэж, байгаль тэрчигээрээ дэлхийн түүхийг өгүүлэх энэ нутаг юутай сайхан газар вэ. Монголын олон газарт хадны зураг бий л дээ. Гэхдээ энд байгаа шиг олон арван км үргэлжилсэн Дэлхийд гайхуулам “зургийн гайхамшиг”-ийг эндээс өөр газар олж харахгүй.
    Онгодын хэлсэнээр энэ зургууд дэлхийн түүхийг өгүүлнэ. Бас дэлхийн түүхийг өгүүлсэн “онгодын бичээс” болон дурайна. Тайлж унших цаг ирнэ. Дэлхий бишрэн шүтнэ.
    Майханаа барьчихаад хэдэн сараар үзээд суумаар үнэхээр баялаг зургийн үзэсгэлэн энд бий. Ийм сайхан баялаг, ийм бахархам сайхан үйлийг өвөг дээдэс минь бидэнд үлдээжээ. Монголчууд минь түүнийг хайрлаж үзээрэй. Энэ бол монголчуудын хувь заяа юм. Хэзээ нэг цагт төр хамгаалалтандаа авч, дэлхий хүмүүс дэлхийн түүхийг унших гэж энэ зүг цувах болно. Би үүнд огтхон ч эргэлдэггүй юм. Бүх зүйл энэ эрдэнээ хэрхэн хамгаалах, хайрлахаас шалтгаална.
    Бид дэлхийн түүхийг бүтээлцсэн, нэрээ дуургасан үлдээсэн ард түмэн, түүн дээр нэмээд дэлхийн түүхийг бусдад үзүүлж байх хариуцлага үүрсэн ард түмэн юм.

     

     

     

    djmedia:137
  • ЦАСТ ХАЙРХАН, ХЭЭРИЙН ОНГОДЫН ЭРГЭН ТОЙРОНД

    Цэнгэл хайрхандаа нэгдсэн их тахилгаа хийхээ дуулгахаар онгод юундаа мэндээ бас мэдээгээр хүргэхээр нутгийн олон цугларч урианхай зан үйлээр ёсоо үйлдэн бөөлөв.
    Хэдий нутгийн эзэд нь шахагдан бараг цөөнх болсон тул одоо энэ өчүүхэн хэсэгт монголчууд цөөнх болон эзэн болж үлджээ. Наян жилийн өмнө монголын баруун хязгаарт нэгэн сумыг казак олон дагнасан засаг захиргааны нэгж болгон байгуулж байсан бол өнөөдөр энэ аймаг тэрчигтээ монголын казак үндэстний нутаг болон тогтжээ.
    Харин энэ л газарт урианхайчуудын амьдран суудаг өчүүхэн багахан нутаг болон үлджээ. Тэгээд ч ёс заншилаа алдалгүй ирсэн Урианхай бөө маань хэнгэргээ дэлдэн хээрийн онгоддоо чих дэлдийтэл, нүд бүлтийтэл, сэтгэл баяссан итгэл бадраасан мэдээгээ хүргэн бөөлсөн билээ.
    Өвгөд дээдсээс өнөөг хүртэл амьдран буй энэ нутаг хэзээ нэг цагт монголчуудыг тэжээх өлгий нутаг болно. Цугласан олон идээ, өргөлийнхөө дээжийг өргөн урианхай бөөгийн бөөлөлтийг уухайлан дэмжиж мөргөн залбирав. Нутаг минь, зон олон минь юутай сайхан, алтан эрдэнийн нутаг билээ, тандаа биширч хоёр өвдөг өөрийн эрхгүй нугарч сөгдөн залбирав.
    “Ямар их хувь заяагаар бид нар эзэн болж төрвөө” хэмээх алдарт яруу найрагчийн үг сэтгэлд зулаас гал болон бадарч асав.
    Эх орон тандаа мөргөмү, эзэн Чингис хааны ариун сүнс биднийг ивээлдээ аваарай.
    Д.Хүрэлбаатар

     

    djmedia:131

     

  • №9 ХАЙРХАНЫ ТАХИЛГАД МОРЬ СЭТЭРЛЭВ.

    Хүчтэй салхитай эхэлсэн тахилгын явцад цаг агаар богино хугацаанд өөрчлөгдөж байв. Тахилгын дунд үед намуухан салхитай дулаахан болж ирсэн.
    Бөөлөлтийн явцад Хайрханы савдаг залрах мөчид Хавсгөл нутгийн зайран, удган, шүтлэгтэн нар зайран дээр очиж, хөгжөөн баясгаж, дэмжиж өгсөн нь бусдад сургамж болсон, тахилгад хүч нэмсэн сайхан зан үйл болж билээ. Аргагүй Хөвсгөл нутгийн Бөөгийн хүрээлэнгийнхэн, бөөг уламжлан авч ирсэн, туршлага заасан, урам эрч, хүч хайрласан үйл өрнүүлж чадсан билээ. Бөөлөх үед тэнгэрт үүл хурж, цас хаялж билээ.
    Хайрханы нэгдсэн тахилгад өрнөсөн содон үйл бол Цаст Их хайрханд морь сэтэрлэж тавьсан үйл байлаа. Сэтэрлэсэн морь 300 метр орчим давхаад зогсох агшинд зон олон бужигнаад явчихав. Ийм тохиолдолд тэр газраас адис авдаг нутгийн олны заншил байдаг ажээ.
    Хэдий алс холын нутаг гэлээ ч Цэнгэл хайрханы Нэгдсэн их тахилгад бүх аймгуудаас 108 зайран, удган нар ирсэн байлаа.

     

     

    djmedia:130
  • №8 ХАЙРХАНЫ ЛУСЫН ТАХИЛГА ХИЙЛЭЭ.

    МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн, Монгол Бөөгийн Тэргүүн Зайран Дангаасүрэн, Монгол Бөөгийн Тэргүүн Удган Энхмаа нар Их тахилгын Лусын тахилгыг толгойлж бөөлсөн билээ.
    Энэ удаагийн Лусын тахилга өвөрмөц өнгө төрхтэй байсан. Монгол Бөөгийн Тэргүүн Зайран Дангаасүрэн, Монгол Бөөгийн Тэргүүн Удган Энхмаа нар бөөлөлтөө хийж, улаач нар, нутгийн иргэд ар талд нь эгнэн сууж, залбиран дэмжиж байлаа.
    Мөн Хөвсгөлийн бөөгийн хүрээлэнгийн удирдагч, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран П.Ганболд бөөлөлт хийж, Дарханд язгуурийн бөөгийн онцлогыг харуулсан билээ.
    Цэнгэл хайрханы нэгдсэн тахилгад бөөлсөн, дэмжсэн улаач нарын зүтгэлийн үр шимээр нэг жилийн дараа энэ газарт сунаж тогтсон нуур бий болсон билээ. Энэ орчинд уртаа гэгчийн нуур тогтож, нутгийн түмэн олон зундаа суурьших болсон.

     

    djmedia:128