Author: admin_shaman

Үүнд: Бурханы шашны нөлөө байхгүй монголчуудын жинхэнэ цэвэр бүтээл юм. Хоёрт: Бурханы шашинг эсэргүүцсэн үг орсон бөөгийн дуудлага байгаа нь хуучнаасаа ялгагдах талаар тун бага. Гуравт: Хуучин бөөгийн дуудлагын эхэн сүүл хоёрт буюу дан сүүлд нь бурханы шашины холбогдолтой үг, үсэг нэмэх төдийгөөр аргалан хольж хутгасан саармаг дуудлага байна. Ийм дуудлагын дотор хуучин зүйл нь хэвээр үлджээ. Дөрөвт: Шарын зүгийн бөөгийн дуудлагыг бүр шинээр зохиосон байна. Түүнд бөө нарын тэнгэрийн оронд бурханы шашины сахиус, лам багш, ном тэргүүтэн оруулсан дуудлага нь агуулгаар цоо шинэ болжээ. “Бөөгийн дуудлага бол шашины бүхий л цогцыг бүрдүүлсэн үг өчиг, дуу бүжиг, дэлдэх хөгжимдэхтэй уялдан оршиж, нэгдмэл чанартай нийлмэл урлагийн хэлбэртэйгээр уламжлан ирсэн” гэж бөө судлаач Ш.Сүхбат гуай хэлсэн байдаг. Харин нутаг нутгийн бөө дуудлагадаа өөрийн газрын уул, усны нэрийг оруулж тэдний эздэд даатгал хийдэг байсан. Энэ нь бөөгийн дуудлагыг орон нутгийн чанартай чиглэлд оруулсан байна. Бас бөөлөх ёс журам, өмсгөл нь ч өөр өөр болжээ. Үүнээс гадна, бөө нарт цаг улирлын буюу цаг үеийн чанартай дуудлага тус тусдаа байжээ. Жишоээлбэл: намрын 8, 9 дүгээр сард хийдэг тахилга буюу сацал дээр бөө нар зөвхөн даатгалын дуудлагыг дуудна. Энэ нь хожим бурханы шашины үед айлын жисаа, дадлага болж хувирчээ. “Бөө мөргөлийн дуудлага нь 1. Багшаас шавьд, 2.Онгод шүтээнээс улаачдаа /уг барьсан бөөдөө/ дамжуулан уламжлуулдаг” хэмээн тэмдэглэсэн байна. Ингэхдээ дийлэнх хувийг нь онгод дээдэс нь бөөд мэдээлж, суурь болох өнгөц хэсгийг нь багш нь заана сургадаг бололтой. Монгол бөөгийн дуудлагыг хэд хэдэн төрөлд хуваан үзэж болно. Үүнд: Тэнгэрийн дуудлага – Харын тэнгэрийн дуудлагууд – Цагаан тэнгэрийн дуудлагууд Онгодын дуудлага а.Онгодын тамлага б.Онгодын магтаал в.Онгод урин залах дуудлага г.Онгодыг угтан мэндчилэх д.Онгод мордуулах дуудлага Зан үйлийн дуудлага Бөөгийн өчил үгэн дуудлага Бөөгийн андгай тангарагийн дуудлага Бөөгийн амилуулах дуудлага Бөөгийн тайлга, тахилгын дуудлага Бөөгийн даллаганы дуудлага Бөө мөргөлийн ерөөл магтаал Бөө мөргөлийн залбирал Бөөгийн даатгалын дуудлага Бөөгийн өргөлийн дуудлага Бөөгийн хараалын дуудлага Бөөгийн зүхэл дуудлага Бөөгийн эдлэл хэрэглэлийн дуудлага Уул ус, лус савдагийн дуудлага 1. Тахилгат хайрхан уулын дуудлага 2. Удган модны дуудлага 3. Лусын эздийн дуудлага Онгодын дуудлагад: 1. Онгодын тамлага: Онгодын тамлагад бөө өөрийн онгодын буудал суудал, булган төрх, цол хэргэм, алдар суу, авъяас чадал зэрэг онгодод хамаатай зүйлсийг нь оруулан аялгуулан дууддаг. Онгодын тайлгын үед болон хэцүү бэрх үйлээ бүтээлгэхийн тулд тусгайлан магтаалын дуудлага дууддаг. Онгод нь биежсэн сүнс учир хүн адил хөөрч баярлан, хүсч байгаа хүслийг биелүүлэхэд бэлэн байдаг. Сайхан магтаалд хөөрч, эрдсэн онгодууд ямар ч бэрх үйлийг бүтээхэд бүхий л байдалд бэлэн болж гавшгай шаламгай болдог байна. 2. Онгод урин залах дуудлага: Бөөгийн онгод тэнгэрийн магтаал заллагын дараа онгодыг бөө биедээ оруулах зорилгоор онгодыг урин дууддаг. Нийтийн дуудлагаас гадна бөө бүрд өөрийн онгодоо урин дуудах дуудлага байдаг. Бөө урин дуудлагаа дуудахдаа: Хан тэнгэрийг харгитал Хатан дэлхийг доргитол дуудах ёстой гэж бөөгийн бөөлөх ёс жаяганд байдаг. Дархад бөө удган тухайн үед ямар зан хийх гэж байгаагаас хамаарч ямар онгод дуудахаа сонгодог. Жишээ нь: өвчин эмгэг засах бол өөрийн онгодуудаас домнон анагаах арга ухаан, эрдэм чадалтай онгодыг урин дуудна. Онгодын дуудлага бол бөө нэг буюу хэд хэдэн онгодод хандан нэр гуншин цол, оршин байгаа буудал суудалт нутаг усыг нь нэрлэн, дээд тэнгэр дэвжид асраасаа заларч өөрийнхөө улаачийн биед орших хүртэл нь урьж байгаа дуудлага юм. Халх бөө удганууд эхлээд заавал толгой онгодоо дуудаж оруулсны дараа дагуул онгодуудаа оруулдаг. Дархад бөө нар мөн толгой онгодоо юмуу эсвэл нутгийн хүчтэй хайрхадын эзэн онгодуудыг дууддаг. Жишээ нь: Балигийн ээжийн дуудлага гэх мэт. Онгодын уриа дуудлага олон шад мөртэй байхаас авахуулаад онгодын нэрийг дурсах төдий болоход улаачийнхаа биед ордог. 3. Онгодод мордуулах дуудлага: Онгодыг мордуулахдаа онгод буцаж мордохынх нь өмнөхөн болдог. 4. Онгод даатгах дуудлага: Даатгал дуудлаганд мөн адил эхлээд бүх л уул усны хайрхад, булаг шандны эзэд онгод шүтээнээ магтана. Онгодод залбирах дуудлага: Онгодод өчих дуудлага: Өндөр буюу их дуугаар дуудах дуудлага. Зан үйлийн дуудлагад: 1. Тахилга, тайлгын дуудлага: Галын тахилга, уул усны /овооны/ тахилга, Чингисийн сүлд тахилга, Чингисийн сүлд тахилга гэх мэтийн олон зүйлийн тахилгыг анх бөө нараар дуудуулан тахиж байснаа больж, аль мэддэг хүнээр гүйцэтгүүлдэг болжээ. Эд бүгд нь голдуу бичмэл бий. Харин Чингисийн тухай дуудлагыг бөө бүр мэддэггүй, үүнийг голдуу Ордост ихээхэн хэрэглэж байсан байна. Үүнийг намар бүр тогтмол даатгал хийлгэх журмаар айл айлд дуудаж байсан нь нэг ёсны даллага авахын чанартай байжээ. 2. Даатгалын дуудлага: Өвчин зэрэг гай зовлон арилгахын төлөө бөөлөхөд дуудах дуудлага, үүнийг аль тохиолдсон цагт нь заллагын журмаар тэр айлд нь очиж гүйцэтгэхдээ мэргэлж, ид шид гаргах зэрэг дүвчигнэдэг байжээ. Ингэж бөөлөхдөө онгодоо урих дуудлагыг эхэлж хэлээд дараа нь ямар зорилготой онгодоо урьсан, юу асуух гэснээ өгүүлэн, хүслээ илэрхийлж даатгадаг байна. 3. Онгодод айлтгах буюу өчих дуудлага: Бөө удгад онгодоо урин дуудаж биедээ оршоосны дараа хийхээр тогтсон зан үйлтэйгээ холбогдох ямар онгод дуудахаа сонгох. 4. Онгодыг угтан мэндчилэх: Онгод улаачдаа орж оршсоны дараа түшээ, засал хийлгэж байгаа хүмүүс болон хурсан олон онгод шүтээний амар мэндийг мэдэж, мэндчилж айлтгадаг. 5. Зүхэл /хараал/-ийн дуудлага гэж бараг бөө бүрт байжээ. Ийм дуудлага нь нутаг нутагтаа өөр янзтай буюу юуг, хэнийг зүхэхээс холбогддог байна. 6. Ганзаганы зэрэг олон зүйлийн сан бий. Эдгээрийг анх бөө нараар тавиулж байгаад, хожим бичмэл судар болгоод аль бичиг мэддэг хүнээр дуудуулдаг болжээ. Үрс гаргах мэтийн олон зүйлийн өчиг, ерөөл, гэрийн мялаалга, үхрийн дадлага, тэмээний дадлага, шувууны дадлага авахуулах, бэр буулгах буюу хуртын тухай шүлэг ерөөл зэрэг цаг үеийн ёслол, журамтай холбогдсон өдий төдий зүйл байгаагийн олонхи нь бичмэл судартай ю

Ховд аймгийн ЗДТГ, Жаргалант сумын ЗДТГ, Хөгжимт драмын театр хамтран “Алтан өв” бий биелгээний гуравдугаар наадмыг энэ сарын 26-28-нд зохион байгуулахаар төлөвлөж байна.
Тус наадамд Ховд аймгийн Жаргалант сумын ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчид, цэцэрлэгийн насны хүүхдүүд, насанд хүрэгчдийн төлөөлөл 3000 гаруй бий биелээч, соёлын өв тээгч, ардын авьяастан оролцох юм.
Энэхүү наадам нь хамтлаг болон ганцаарчилсан төрлөөр болж, зохион байгуулагчаас өгсөн зааварчилгааны дагуу баруун Монголын бий биелгээг үзэгчдийн хүртээл болгоно. Мөн захчин, мянгад, торгууд, урианхай, дөрвөд, өөлд зэрэг ойрд угсаатны язгуур бий биелгээг бүжиглэх юм.
Тус наадмын үеэр зураг авалт хийж, баруун Монголын бий биелгээг Генисийн номд бүртгүүлэх зорилт тавьж байгаа талаар албаны эх сурвалж мэдээллээ.
Ардын язгуур урлаг болох бий биелгээг сурталчлах, үндэсний язгуур бий биелгээний үндсэн намба төрхийг залуу хойч үедээ түгээн дэлгэрүүлэхэд наадмын зорилго чиглэж байна.

нийллэг урлаг юм.Хөг хялгуу шүлэг зохиолын онцлогоороо Урт,Богино гэж хоёр төрөлд хуваагддаг.Утга агуулгаараа ардын уртын дуу , ардын богино дуу, ардын харилцаа дуу гэсэн 3 үндмэн төрөлд хуваагдаг..Дуу нь урт үргэлжилдэг бус, үгээ нугалаа, айзам гарган сунжруулж, шуранхайлан дуулдаг тул ийн нэршжээ. 4 минут үргэлжлэх дуу 10-хан үгтэй байх нь бий.уртын дуу бол монголчуудын цусанд урсдаг дуу хөгжим, бусад үндэстнээс ялгагдах өвөрмөц тэмдэг юм. Ямар ч үед, ямар ч газар, зөвхөн монголчууд уртын дууг сонсвол цөмөөрөө сэтгэл догдолдог.Монгол ардын уртын дуу нь:Шүлэг үгийн уртдаа бус хөг аялгууны урт цээлхэн байдгаараа онцлог.Ардын богино дуу нь хөг аялгуу нь огцом, нугалаа цөөтэй, дуулахад хялбар байдаг.Харилцаа дуу бол нэг нь нөгөөгийнхөө асуултанд хариулсан утгатай ба ардын жүжиг наадмын хэлбэртэй байдаг.

Л. Алтан-Эрдэнэ

хамтын ажиллагааны тухай гэрээг шинэчлэн байгуулсны 25 жилийн ой тохиож байгаа үед Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга БНХАУ-д хийж буй анхны Төрийн айлчлалаа амжилттай хийлээ.
Айлчлалын хүрээнд хоёр орны дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ойг тэмдэглэх арга хэмжээний төлөвлөгөө, хөгжлийн зам болон “Бүс ба Зам”-ын бүтээн байгуулалтыг урагшлуулах тухай Засгийн газар хоорондын хамтын ажиллагааны төлөвлөгөө, худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагааны дунд хугацааны хөтөлбөрийг шинэчлэн байгуулах ажлыг эхлүүлэх тухай яам хоорондын харилцан ойлголцлын санамж бичиг, Зам, тээврийн салбарт авто тээврийн хэлэлцээрийг хэрэгжүүлэх тухай яам хоорондын протоколд гарын үсэг зурлаа.
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч дөрөвдүгээр сарын 26-28-ны өдрүүдэд Бээжин хотноо болох “Бүс ба Зам” олон улсын хамтын ажиллагааны дээд түвшний хоёр дахь удаагийн уулзалтад оролцлоо.
БНХАУ-ын төрийн ёслол хүндэтгэлийн Дяоюйтай цогцолборт БНХАУ-ын Төрийн зөвлөлийн Ерөнхий сайд Ли Кэчян Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгыг хүндэтгэн, хүлээн авч уулзав.
Айлчлалын үеэр телевиз, сониноор гарсан мэдээллийн зургийг манай сайт тавьж байна. Айлчлалын үеэр бид Бээжинд байсан билээ.

Бээжин хот нь БНХАУ-ын нийслэл хот бөгөөд дэлхийн том хотуудын 3-т эрэмбэлэгддэг бөгөөд дэлхийн алдартай хотуудын нэг юм. Тус хот нь Хятадын хойд хэсэгт байрладаг, 16 хотын, хотын захын болон хөдөөний дүүргүүдээс бүрддэг.
Бээжин бол хүн амаараа 2 дахь том хот бөгөөд Шанхай хотын хойно ордог ба улс төрийн, соёл боловсролын төв болсон газар юм. Ихэнхи төрийн эзэмшлийн томоохон компаниудын төв байдаг ба өндөр хурдны зам, галт тэрэг болон хурдны галт тэрэгний сүлжээний гол төв нь юм. Бээжингийн Капитал олон улсын нисэх онгоцны буудал нь зорчигчдын ачааллаар дэлхийд 2-т ордог юм. Хотын метроны сүлжээ нь дэлхийд хамгийн урт бөгөөд ачаалалтайгаар тооцогддог.
Агуу цагаан хэрэм нь Бээжингийн хойд хэсэгт байрлалтай бөгөөд тал газрын нүүдэлчин ардын дайралтаас болгоомжилж баригдсан байдаг.
Бээжин хот нь дэлхийн алдартай эртний нийслэл хотуудын нэг юм. Бээжин хот нь 21р зууны гайхалтай өөрчлөлтүүдийн нэг болсон хот яах аргагүй мөн билээ. Бээжингийн аялал жуулчлалын салбар нь 1978 оны эдийн засгийн шинэчлэлээс хойш сайжирч эхэлсэн ба одоо дэлхийн хамгийн их жуулчид зорьдог хотуудын нэг юм.
Д.Хүрэлбаатар

-Юуны өмнө “Алтангадас” хүртсэнд тань баяр хүргэе. Энэ одонг зүгээр л хэн нэгэн авчихдаггүй. Яагаад танд энэхүү шагналыг авсан гэж бодож байна гэдгээс яриагаа эхлэх нь зөв байх?
-За баярлалаа. Юуны түрүүнд төрийн маань энэхүү шагнал бидний хийж байгаа үйл хэргийг гэрэлтүүлж өглөө гэж бодож байна. Бид зөв замд яваа юм байна. Бидний зам мөр үргэлж гэрэлтэй байж бусдыг мөн гэрэлтүүлэх од нь болж ажиллах болно гэдгээ хамт олныхоо өмнөөс олон түмэндээ хандаж хэлье дээ.
– Өнгөрөгч 2013 онд ЮНЕСКО-гийн Монголын Үндэс¬ний комисс юуг хийж амжуулав?

-Энэ 2013 он бидний хувьд онцлог олонтой жил байлаа. Манай үндэсний комисс байгуулагдсаны 50 жилийн ой тохиож байгаа энэ оныг бид чамгүй өндөр амжилтаар үдэж байна. Монгол улсаас явуулж байгаа бодлого зорилтыг ЮНЕСКО өндрөөр үнэлж байдаг бөгөөд Монгол улс НҮБ-ын хамгийн их гишүүнчлэлтэй байгууллагад бодлого тодорхойлж оролцлоо. Тухайлбал өнгөрсөн өнгөрсөн арваннэгдүгээр сард Парис хотноо хуралдсан 37 дугаар чуулганаар Монгол улсын санаачилсан Ардчиллын боловсролоор дамжуулан дэлхийн иргэнийг хөгжүүлэх тухай тогтоолыг маань гишүүд санал нэгтэй баталлаа. “Бичиг үсгийн 10 жил” тогтоолыг мөн Монгол Улс санаачлан НҮБ-аар батлуулж ЮНЕСКО-той хамтран 2003-2012 онд хэрэгжүүлсэн бөгөөд цаашид энэ салбарт Монгол улс санаачлан зохион байгуулагч нь байж болох ажлыг эхлүүллээ. Шинжлэх ухаан, соёл, боловсрол, байгаль орчин, хэвлэл мэдээллийн олон арга хэмжээнүүдийг холбогдох байгууллагууддтай хамтран амжилттай зохион байгууллаа. Тоймтойг нь дурьдвал шинжлэх ухааны олон улсын зөвлөгөөн, бичиг үсгийн боловсролын үндэсний зөвлөгөөн хэлэлцүүлэг, Хүн ба шим мандлын зүүн азийн бүсийн зөвлөгөөн, хэвлэлийн эрх чөлөөний үнэлгээ хэлэлцүүлэг, туулийн олон улсын хоёр зөвлөгөөн гэх мэт олон ажил амжууллаа. Энэ онд бид ЮНЕСКО-д гурван соёлын өвөө бүртгүүлж чадлаа. Соёлын биет бус өвд Монгол уран бичлэг, Монгол гэр урлах уламжлалт арга, түүнтэй холбоотой зан үйлийг бүртгүүлсэн бол Дэлхийн баримтат өвөөр есөн эрдэнийн Ганжуурыг бүртгүүлсэн. Гандантэгчилэн хийдийн номын санг засварлах ажлыг эхлүүлээд байна.
-Ирэх онд юу хийхээр төлөвлөсөн бэ?
-Бичиг үсгийн боловсролын асуудлаарх их эвслийг олон улсын хэмжээнд байгуулж ажиллах боломжийг судалж санаачлан ажиллах зорилт дэвшүүлээд байна. Хэрэгжүүлж чадвал Монгол улс энэ салбарт өөрийн олсон нэр хүндээ дэлхий дахинд улам бататгахаас гадна энэ салбарт хийх маш том буянтай ажил болох ёстой. Өнөөдөр дэлхий дээр 700 гаруй сая бичиг үсэггүй иргэд байна. Улс орнуудтай нь хамтран ажиллаж шийдвэрлэх боломжийг ЮНЕСКО-той хамтран эрэлхийлэх юм. Гагцхүү дэмжлэг л хэрэгтэй. Мөн Зүүн азийн хүүхдийн урлагийн наадам хамтран зохион байгуулна.

-ЮНЕСКО-гийн гишүүн орон байх, гишүүн биш байх, конвенцуудад нэгдэх, нэгдэхгүй байхын ялгаа юу вэ?
-Монгол улс ЮНЕСКО-д нэгдээд их амжилт олсоон. Өнөөдрийн боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, харилцаа холбооны салбарын хөгжил энэ хамтын ажиллагаатай салшгүй холбоотой. Бид зөвхөн НҮБ болон ЮНЕСКО-оос дэмжлэг хандив хараад байлгүй одоо бүр тус байгууллагад бодлого тодорхойлж оролцох бололцоотой. Өнгөрсөн хугацаанд хоёр ч удаа гүйцэтгэх зөвлөлийн гишүүнээр ажиллаа. Одоо өнөөдрийн байдлаар Засгийн газар хоорондын таван хороонд сонгогдоод байна. Ингэж гишүүн болж хороодод сонгогдох нь мэдээж маш их давуу талтай. Нэг жишээ дурдахад бид сая Хууль бусаар өмчилсөн соёлын өвийг уугуул улс оронд буцаах Засгийн газар хоорондын хороонд сонгогдлоо. Энэ хороо юу хийдэг вэ гэхээр хууль бусаар гадаадад гарсан соёлын өвийг буцаан авчрах ажлыг зуучлан зохион байгуулдаг хороо. Өөрөөр хэлбэл Батаар шиг хууль бусаар гадаадад гарсан өвийг уугуул оронд нь авчрах ажлыг шийдвэрлэхэд оролцоно гэсэн үг. Гагцхүү холбогдох мэргэжлийн байгууллагууд нь идэвхитэй ажиллаасай гэж хүсэж байна. Олон улсын боловсролын товчоо мөн ялгаагүй. Бид гишүүн болсон давуу талаа ашиглах хэрэгтэй юм.
-Конвенцид нэгдэх нь нэг хэрэг. Конвенцид нэгдсэнийхээ төлөө хүлээх үүргээ хэр биелүүлж байна. Ямар асуудал бэрхшээл байна?
-Өнөөдрийн байдлаар Монгол улс ЮНЕСКО-гийн 10 конвенцид нэгдэн ороод хэрэгжүүлж байна. Мэдээж нэгдэж орсон үүрэг хариуцлагаа хэрэгжүүлж тайлангаа хугацаанд нь гаргахаас эхлээд тодорхой бодлого хөтөлбөрөө нийцүүлэх ёстой байдаг. Өөрийн гэсэн онцлогтой Конвенциуд ч бас бий. Тухайлбал Дэлхийн өвийн 1972 оны Конвенци, Соёлын биет бус өвийг хадгалж хамгаалах 2003 оны конвенцийн дагуу төр засгаас тодорхой бодлого, хөтөлбөр, төлөвлөгөө гаргаж газар нутаг өв соёлоо хамгаалах үүрэгтэй. Тулгарч байгаа бэрхшээл цөөнгүй. Хөрөнгө мөнгө санхүүгийн бэрхшээл байгаа хэдий ч хамгийн ихээр тулгамдаж байгаа асуудал боловсон хүчний асуудал болж байна. Энэ тал дээр төр засгаас дэмжлэг хэрэгтэй.
Б.МАНД

Өглөөнөөс эхлэн жуулчид Чингис хааны онгонд цувралдан ирцгээж, зарим нь үндэстний хувцас заслаар чимэж, гартаа хадаг, хонины шүүс, цагаан идээ зэрэг тахилын зүйлс барин Чингис хаанд мөргөн бараалхав.
9 цагийн үеэр монгол үндэстний уламжлалт бэлэгдэл магт дууны аялгуунд тахилын ёслолд оролцохоор ирсэн хүмүүс онгоны их харшид орж тахил өргөж эхэлжээ. Олон зуун өвөрмонголчууд жил бүр үндэстний хувцсаа өмсөн Чингисийн онгонд ирж гэрийн хүмүүсийнхээ төлөө даатгадаг.
Энэ өдөр хүмүүс 99 цагаан гүүний сүүг тахил болгон тэнгэрт өргөж, хүн ба байгаль хоёрын хоорондын эе зохицол, экологийг хамгаалах үзэл баримтлалыг илэрхийлж байдаг. Уламжлалт соёлын онцлог бүхий энэхүү тахилын наадам нь олон зуун жил уламжлагдаж иржээ.
2006 онд Чингис хааны тахилгыг БНХАУ-ын анхны биет бус соёлын өвийн жагсаалтад оруулсан. Одоогоор, Ордос хот Чингис хааны онгоныг Чингис хааны түүх соёл судлалын төв болгохоор шаргуу ажиллаж, Чингис хааны тахилгыг Хятадын уламжлалт соёл болгон өвлөхөөр хичээн чармайж байгаа юм.

баазын ажилтнууд, хилийн 0184 дүгээр ангийнхан нийлж газар авхуулалгүй унтраасан байна. Орон нутгийн цагдаагийн байгууллагынхнаас энэ талаар тодруулахад “Дарьганга сумын нутаг дахь улсын тусгай хамгаалалттай, байгалийн дурсгалт газар болох Шилийн богд уулын хойд энгэр хэсэгт уртаашаа 800, өргөн нь 400 м талбайг хамарсан түймэр гарсныг унтраан шалгаж байна. Гал тавьсан байж болзошгүй хэмээн таван хүнийг саатууллаа” гэсэн юм. Энэ түймэрт Шилийн богд ууланд суулгасан таримал, сакура зэрэг мод, өвс шатсан бөгөөд хохирлын хэмжээг хараахан тогтоогоогүй байна.
Баттай эх сурвалжуудаас авсан мэдээллээр Улаанбаатар хотоос очсон, нэг машинтай таван хүн бөөгийн зан үйл хийж байгаад гал алдсан гэнэ. Улмаар хэргийн газраас зугтаж явахад нь сумын хэсгийн төлөөлөгч саатуулсан аж. Хаврын хуурайшил өндөртэй энэ үед ил задгай гал түлэх, татсан тамхины ишээ унтраалгүй хаях, шашны зан үйл үйлдэж гал гаргах зэрэг иргэдийн болгоомжгүйгээс хүрээлэн буй орчинд их хэмжээний хохирол учирч, гал алдсан хүн гэмт хэрэгтэн болж ажил, амьдралаараа давхар хохирч байна. Тиймээс анхаарал болгоомжтой байхыг цагдаагийн байгууллагаас сануулж байна.

Г.Равжаа

асуудлаар дагнаж, шинжлэх ухаан, парапсихологи, шашныг нэгтгэсэн онолын үндэслэл боловсруулахаар ажиллаж байна. Түүний “Физикч Гоц мэдрэхүйтний тэмдэглэлүүд” номыг “Цалиг” хэвлэлийн газар орчуулан гаргаснаас хэсэгчлэн хүргэж байна.
________________________________________
Гэмээ наманчлахгүйгээр амьдралаа өөрчлөх боломжгүй
Хүрээлэнд физикчээр ажиллаж байх үед юм даг, нэг удаа би өрөөндөө суугаад шинжлэх ухааны ямар нэг зүйл уншиж байтал хотын утас хангинаж, эхнэрийн маань “Илья, намайг эмнэлэг рүү авч явна. Зүрхний шигдээс гэнэ” гэх түгшсэн дуу сонсогдов. Би юу болоод байгааг түргэхэн ойлгохыг хүслээ. Түүний зүрх яачихав? Зүрхний цусан хангамж хэвийн байлаа. Тэгэхээр шигдээс болоогүй гэсэн үг. Тэгээд юу байж болох вэ? Миний нүднээ түүний зүрхийг задлан харуулж, Гисийн бөөнцөг яг зүрх рүү ордог хэсэгт ямар нэг бараан зүйл байгааг харууллаа. Энэ бараан зүйл л Гисийн бөөнцгийг эвдээд, үгүй ээ хэсэгчлэн базчихаад байгаа аж. Өөрөөр хэлбэл энэ бол бүтцийн эвдрэл биш, бүтэц нь хэвийн байна. Энэ бол ямар нэг өвөрмөц байдлаар Гисийн бөөнцөгт хаалт тавигдсан, тэр нь бодит байдал дээр зүрхний энгийн булчинг угтан хэлэх аргагүйгээр агшаагаад байгаа хэрэг.
-Оля, чамд ямар ч шигдээс алга.
-Тэгээд юу гээч нь болж байна?
-Хамгийн гол нь чамд шигдээс алга. Үлдсэнийг нь чи бид хоёр аргалж дөнгөнө. Юу ч бодолгүй харьж үз.

Түүнийг эмнэлэгт аваачин шигдээс гэдэг оношоо баталсан ч арав хоногийн дараа анхны оношоо өөрчилж, андуураагүй бол бүр уучлал гуйсан санагдана. Дараа нь би мөнөөх андуу эндүүгийн эх үүсвэр болсон зүрхний бичлэгийг эмч хамтрагчдадаа үзүүлэхэд зүгээр л аймшиг гэцгээж байв. Түүнийг тайлж уншсан хүмүүс бодит байдалтай авцалдахгүй загвараар дүгнэлт хийжээ. Үнэн хэрэгтээ бол зүрхний эд эсүүд шигдээс болох үеийнх шиг цусгүй болсон учраас дохио өгсөн хэрэг биш, харин эдгээр эсүүд эрүүл атал буруу дохио ирсэн байна.
Би бол оношийг ингэж томъёолох байлаа: эфир биеийн түвшинд ямар нэг шимэгч цоорхой үүсгэснээс болж Гисийн бөөнцөг ул хэсгээрээ хаагдсан. Миний эмчилгээ гэвэл тэрхүү шимэгч биетнийг надад харуулж, авч хаяхыг зөвшөөрсөн тул зайлуулчихсан л хэрэг. Миний онош, мөн эмчилгээний аргыг уншсан зүрхний хуучинсаг эмч бол зохиогчийн “ичгүүргүй” байдалд уур нь хүрэх биз. Яагаад гэвэл “Гисийн бөөнцөгт нөлөөлсөн эфир биеийн түвшний шимэгч биетийг зайлуулах” эмчилгээг хүлээн зөвшөөрч чадахгүй. Хэрвээ би малчин байгаад Гисийн бөөнцгийн талаар ойлголтгүй байсан бол өөрийн эхнэр хийгээд өрөөлийн охиныг анагааж чадах байсан уу? Чадах л байсан. Зүрх зүрхэн хэлбэртэй гэдгийг л мэдэж байх нь эмчилгээнд хангалттай. Зүрхэн дотроос авч хаявал зохих ямар нэгэн бараан зүйлийг би олж харсан (надад харуулсан гэвэл илүү оновчтой) минь л хангалттай. Би түүнийг нь авлаа. Эмчилгээ дууслаа. Тэгвэл зохиогч яах гэж Гисийн бөөнцгийн тухай чалчив аа? Хэнд ч хэрэггүй энэ мэдлэгээр яана? Яалаа гэж, мэдлэг үргэлж хэрэгтэй. Анатомийн мэдлэг хийсэн эмчилгээнийхээ талаар ярихад хялбар болгоно. Асуудлыг нөхөдтэйгээ ярилцахад тустай. Түүнээс биш миний ярьсан эмчилгээний аргад огт хамаагүй. Энэ арга бол хүмүүс бий болгоогүй эмчилгээний зааврыг хэрэгжүүлэх асуудал. Энэ бол би биш, Тэд л эмчилж чаддаг. Би ердөө л Тэдний зааврыг дагадаг. Тэд янз бүрийн түвшний хэрэглэгчдэд зориулаад янз бүр байдаг. Гэхдээ хэзээ ч үйлчилж чаддаг.
Эхнэрийг маань эмнэлгээс гаргахдаа эмч нар ямар ч үр дагавар харахгүй байгаа болохоор юу гээч болоод өнгөрснийг ойлгохгүй байгаагаа үнэнээр өчсөн байна лээ. Гэхдээ хатуу захиас хэлжээ.
-Санамсаргүй зүйл гэж огт байдаггүй. Танд ямар нэг өвчин байгаа, бид л олж хүрч чадахгүй байна. Та дүүргийнхээ эмнэлэгт очоод бүртгэлд ор. Танд улаан туузтай карт өгнө. Энэ мөчөөс эхлээд та эрсдэлтэй бүлгийн хүн боллоо. Танай гэрт даралт хэмжигч байгаа юу? Яагаад үгүй гэж? Айл
болгон заавал даралт хэмжигчтэй байх ёстой.
Та өдөр бүр даралтаа хоёроос доошгүй удаа тогтмол хэмжиж, дэвтэр дээр заалтыг нь бичих ёстой. Зүрхний эмч танд илүү нарийн заавар өгнө. Харин би одоохондоо ерөнхийд нь тамир сайжруулагч гурван эм бичиж өгье. Таны зүрхийг хэвийн ажилладаг болгох хэрэгтэй байна. Одооноос эхлээд та магадгүй насан туршдаа эрсдлийг бүлэгт багтах болсноо санаж яв. Шаардпагатай эмгүйгээр гэрээсээ хаашаа ч битгий гар. Тийм эмнүүдийг дүүргийн зүрхний эмч танд бичиж өгнө. Би тантай дахин энд уулзмааргүй л байна. Гэхдээ ингэхийн тулд та системтэй, нухацтай эмчлүүлэх хэрэгтэй…
Эхнэр бид хоёр даралт хэмжигч худалдан авч туршиж үзтэл даралт хэвийн байлаа. Би эхнэрээсээ:
-Чи цаашид эрүүл хэвийн байхыг хүсч байна уу гэж асуулаа.
-Мэдээж хүсч байна гэж тэрээр хариулав.
-Миний чамд хэлэх зөвлөгөө ийм байна. Эмнэлэгт хэвтсэнээ тохиолдол гэж бод. Зүрхний эмчид оч. Гэхдээ заавар зөвлөгөөнд нь шүүмжлэлтэй ханд. Түүнийг тэнэг болохоор нь тэгж байгаа юм биш ээ, хоосон газар онош тавих тэнэг үүрэгтэй учраас чингэж байгаа юм. Чиний зүрх эрүүл. Гэхдээ чи биеэ чагнагч. Чи биеэ чагнадагтайгаа тэмцэх хэрэгтэй. Энэ бол зүрхний эмчийн үүрэг биш, харин сэтгэлзүйчийнх. Манайд хоёр сэтгэлзүйч байна. Чи бид хоёр. Тэгэхээр нийлээд ялах болно…
Энхэр маань зөвшөөрч хэрэгжүүлэхээр боллоо. Хамгийн хачирхалтай нь садан төрлийнхөн, найз нөхдийн туслах гэсэн сэтгэл хамгийн их саад болж байлаа. Ингэхдээ хүн болгон бүр өлгөөд авах сайн юмгүй байсан ч хамаагүй зүрхний өвчний талаархи өөрийн амьдралын туршлагаа ярина. Хамгийн гунигтай нь утасны нөгөө үзүүрт хэрцгий авир дуудах учраас эдгээр сэтгэл зовнисон яриаг зогсоож болохгүй, тэдэнтэй маргаж болохгүй. Би энэхүү дургуйцлийн учир шалтгааныг ойлгож байлаа: хүмүүс хэрхэн аятайхнаар үүрдийн өвчтөн болох тухай өөрийн туршлагаа хуваалцахыг чин сэтгэлээсээ хүсдэг. Тэдний хэн нэгэнд нь зорилго чинь өөрөө буруу байна гээд ярьж эхэлбэл тэр галзууртлаа бухимдана. Яагаад гэвэл эмч нар түүнийг өөрийн итгэл үнэмшилд татан оруулчихсан. яг л тэгэх хэрэгтэй гэдэгт тэр бат итгэлтэй байдаг.
Үр Дүн нь юу вэ? Бид даралтаа хэмждэггүй, эм байнга уудаггүй. Найм орчим жил нэг ч удаа түргэн тусламж дуудсангүй. Ольгад “мэргэжлийн өвчтөн” болох бүх боломж байсан ч тэгсэнгүй.
Энэ тохиолдолд ямархан нарийн ширийнийг хэлэхийг би хүснэ вэ? Хэд хэдэн зүйл байна. Евангелийн сударт нэгэн хүн юуны улмаас хараагүй болсон талаар шавь нар нь Иисүсээс асуудаг хэсэг бий. Иисүс Юуны улмаас биш, харин юуны тулд. Бурханыг улам алдаршуулахын тулд гэж залруулдаг. Өөрөөр хэлбэл Иисүсийн анагаасан хүн бусдад жишээ болж байна. Ольгагийн тохиолдол ч мөн адил. Тэрээр нөхрийнх нь хийдэг эмчилгээний аргууд үнэхээр үйлчилдгийг өөрийн биеэр туршиж, улмаар “хүндлэхийн” тулд тэгсэн билээ. Харилцаа тасрах аюул байсныг зайлуулж чадсан. Энэ түүхийн хоёр дахь тал нь гэвэл үйлчлүүлэгч, ойр дотнын, өөрийн үйлчлүүлэгчтэйгээ ярилцах анагаагчийн арга зам. Эмч нар өөрийн хамаатан саднаа эмчлэхээр авахгүй нь элбэг байдаг. Яагаад гэвэл хамаатан садангууд нь түүнийг таатай биш өнцгөөс харах нь байдаг. Хэрэгтэй нэр хүнд алга гэсэн үг. Түүнээс гадна “өөрийн” хүнээ эмчлэх үед эмч нарын гар чичрэх нь элбэг. Тийм учраас л Ольгагийн эмчилгээ эмч, өвчтөн харилцан биесээ хүмүүжүүлэх сайн жишээ юм. Хамгийн гол нь би энэ тохиолдолд сэтгэлзүйн зөв харилцаа тогтоож, эхнэрийнхээ үл итгэх байдлыг арилгаж, эхнэртээ ерийн бус зөвлөгөө өгөх хариуцлагаас айх айдсаа давж, саналаа тайлбарлах хэрэгтэй үгсийг сонгож чадсан юм.
Одоо тэгэхээр сонгох эрх чөлөө хийгээд хариуцлагын талаар ярилцацгаая. Бид аливаа үйлдлийг эрх чөлөөтэй хийдэг үү? Хариу нь тийм ч тодорхой биш. Бидний дотоод сэтгэлд байдаг Бурханы гал сонголтын эрх чөлөөний төлөө байдаг. Гэхдээ энэ нь Бурханы сонгох эрх чөлөөг зөрчсөн бүрэн эрх чөлөө биш юм. Мэдээж хязгааргүй эрх чөлөө гэж байдаггүй. Чи ямар нэгэн хил хязгаар дотор л зөв сонголт хийх эрх чөлөөтэй. Хязгаарлалт бүр, хүрээ болгон эрх чөлөөний зарчмыг зөрчиж байгаа мэт санагдаж болно. Гэвч тийм биш. Ямар ч хязгаарлалтын хүрээн доторхи зөв сонголтын эрх чөлөө хүн бүрт хангалттай байдаг. Хүн өөрийнхөө эрх чөлөөг хязгаарласан хүрээний төлөө хариуцлага хүлээдэггүй. Бид үүнийг гаднаас өгсөн нөхцөл гэж хүлээж авах ёстой. Бид эцэг эхээ, төрөх газар цагаа сонгодоггүй. Гэхдээ хэзээ нэгэн цагт бид Т эгшин, X цэг дээр хүрч бие даана. Бидний хязгаарлагч нөхцлийг амьдралын явцад Бурхан засварлан өөрчилж чадна.
Гэхдээ сонгох эрх чөлөө өөрийн сонголтын төлөө хүлээх хариуцлагаас ангид биш. Хүн алхам бүртээ сонголт хийхээс аргагүй ертөнцөд амьдардаг. Үүнээс зайлсхийвэл муу юм болно. Харин сонолт хийснээрээ чи уг сонголтын үр дагаврыг хариуцах болдог. Чи нэгэнт амьдралынхаа үйл явцыг өөрөө бий болгосон учраас зөвхөн өөрөө л түүнийхээ төлөө хариуцлага хүлээнэ. Хариуцлагагүйгээр гэмшил үгүй, гэмээ наманчлахгүйгээр амьдралаа өөрчлөн засварлах боломжгүй, тэр дундаа өөрийн өвчний явцыг өөрчилж, анагааж чадахгүй. Энэ утгаараа хариуцлага оюун санаатай салшгүй холбоотой. Оюун санаа нь өөрийн ээлжинд биднийг Бурхан руу хөтлөн аваачдаг. Энэ номын эхэнд НК-ийн, Галя бид хоёрын хамтын, мөн нүгэлт миний ганцаар үйлдсэн далдыг харахуйн гайхамшгийн талаар зураглан өгүүлснээ уншигч танд сануулъя. Тэр бол Бурхантай холбогдох суваг байсан юм. Энэ суваг хүн бүрт нээлттэй байдаг. Айдсаа гэтэлж, уг сувгийг ашиглаж эхпэх хэрэгтэй.
Германаас Р.Е надруу утасдаж байна.
-Илья Витальевич, би бүр тамирдаж гүйцлээ. Шөнөд унтаж чадахгүй байна. Нүдний эмчид үзүүлтэл нүднийхээ үүлийг авахгүй бол сохорно гэнэ. Гэтэл би айгаад байна. Яах вэ?
Тэрээр ная гарсан настай эмгэн билээ. Боломжоороо ая тухтай, урт удаан амьдрахыг хүсч байна. Би:
-Р.Е минь, дураараа бол. Аль ч тохиолдолд би танд тусална. Таны зорилго бол ямар нэг зүйлийг зөв сонгохдоо биш, харин өөрийн айдсаа давах л юм. Бурханд ханд. Сэтгэлд эхэлж буусан дурын шийдвэрээ дага гэлээ.
Дараа нь тэрээр утас цохиж:
-Би одоохондоо мэс ажилбар хийлгэхгүй ээ гэж тайван гэгч нь хэллээ.
Гурван жил өнгөрсөн ч сохроогүй л байна.
Ингэхэд айл болгон орох хаалган дээрээ “Шийдвэрийг өөрөө гарга” гэсэн үгийг улаан өнгөөр бичиж өлгөмөөр байгаа юм. Тэгэх аваас амьдрал огт өөр, илүү сайн, хэмжээлшгүй сонирхолтой байх болно.

Анагаах тоглоомын дүрэм
Бидэнд дүгнэлт хийх хангалттай материал байна.
1. Эцэг Бурхан байдаг. Тэрээр биднийг хамгийн гол асуудал болох амьдрал, үхэлд бодитойгоор удирддаг. Тэрээр хамгийн найдваргүй болсон өвчтөнийг эмчлэх ЗӨВШӨӨРӨЛ өгвөл хэрэгтэй арга нь олддог. Тэрээр ЗӨВШӨӨРӨХГҮЙ байж болно, тэгвэл ямар ч аргагүй. Тийм учраас Бурхан бол анагаах аливаа үйлдлийн гол дүр. Миний өөрийн ойлголтоор манай шашингүйн үзэлд гүн бат автсан оронд өвчтөн хүн үгүйдээ гэхэд Бурхан руу эргэн харж, бурханы хөрөг зургийн өмнөх лаа биш, харин бодит үйл хийгээд бодол санаа биднийг эрүүл, эсвэл өвчтэй болгодог гэдгийг ойлгох хэрэгтэй.
2. Жирийн хүмүүсийн ихэнх өвчин амьдралынявцадгаргасаналдаатайүйлдэл, эсвэл сэтгэлгээний алдаа(буруу бодол)-тай холбоотой байдаг. Ховор тохиолдолд өвчин хийгээд азгүй муу явдал сорилын шинжтэй байдаг. Энэ нь ихэвчлэн ер бусын хүмүүст хамааралтай. Ямартай ч Тэнгэр бидний хүмүүжлийг хариуцдаг. Бид өөрийнхөө ямар нэг зүйлийг засч залруулж, эсвэл цохилт дааж сурах хэрэгтэй болдог. Заримдаа аль алийг нь. Засарлаа, тэсч чадлаа – эрүүл саруул яв. Үгүй бол уучлаарай, томилолт дууслаа.
3. Өвчний анхны шинж тэмдгийг хүлээж авах хэвийн хандлага гэвэл өөрийн бие махбодыг бус, оюун санааг шинжих явдал билээ. Үүний тулд сүм хийд, мөргөлийн газар очиж Бурханаас эдгээж өгөхийг биш (тэгэх юм бол аргазүйн бүдүүлэг алдаа болно), харин өвчний оюун санааны учгийг ойлгоход туслахыг хүс. “Юуны тулд” гэдгийг ойлгох хэрэгтэй, ойлгоод үндсээр нь арилгах хэрэгтэй. Энэ бол НАМАНЧЛАЛ. Хэрэв өвчин чинь гүн үндэслэж амжаагүй бол чин сэтгэлийн наманчлалын дараахи сэтгэлзүйн хүчирхэг өөрчлөлтийн улмаас хүн зүйл ердийн замаар өөрчлөгдөж эмчид очих хэрэггүй болно. Хэрэг дээрээ ийм үед оношлогоо ч хэрэггүй. Эрүүл оюун санаа бие махбодыг эрүүл болгоно.
4. Тоног төхөөрөмжийн оношлогооноос эмчилгээг эхэлж болохгүй. Энэ бол цэвэр квантын тохиол. Өвчтөний бие махбодод өвчин илрэхээс өмнө үйлчлүүлэгчид бүгд виртуаль түвшний өч төчнөөн өвчин үүссэн байдаг. Жишээ нь ходоодны тухай ярья гэхэд л шархлаанаас хорт хавдар хүртэл янз бүрийн өвчин бий. Оношлон хэмжих үед Бурхан Тэнгэр тэдгээрээс тухайн хүний оюун санааны байдалд тохирохыг нь оноож өгдөг. Хэрвээ “хорт хавдар” гэсэн онош гарсан байх юм бол болгоомжил. Яарах хэрэггүй. Эхлээд хэрхэн амьдарч байгаа тухайгаа эргэцүүлэн бод. Хэмжилт хийхэд хэвийн байхын тулд эмчилсний дараа л ялагчийн байр сууринаас оношлогоонд орох хэрэгтэй.
5. Эмчилгээний үеэр оношлуулах мөн л аюултай. Эмчилгээ нь цагийн тэнхлэгийн дагуу гулсах зарчмаар хийгддэг. Ирээдүй цаг дээр ч мөн адил хийгдэнэ. Тийм болохоор энэхүү ирээдүй цаг болоогүй байхад оношлуулах юм бол бүгд сарниж орхино. Жишээлбэл, бөөрний чулууг хайлуулж, өвчний шинж тэмдгийгхоёр өдөрт арилгаж болно, харин багажаар оношлохыг хоёр гурван долоо хоногоос нааш хийж болохгүй.
6. Сонгодог анагаах ухаан эмчилгээтэй харьцуулбал оношлогоо нь түрүүлж х жсөн нь их муу. Хэрэв хагалж болохгүй хавдар, эсвэл ДОХ, эсвэл Альцгеймерийн өвчин туссан бол эмчлэх эм нь үгүй учраас хүн үхэх нь тодорхой. Тийм тохиолдолд уламжпалт бус аргаар ч эмчлэхэд хэцүү. Яагаад гэвэл тийм эмчилгээ нь Христ гэсгээгдэгсдийг анагаасныг санагдуулах болно. Яалтгүй ГАЙХАМШИГ байх болно. Гэвч ГАЙХАМШИГ байх ёсгүй. Ийм учраас өвчтөнд амьд үлдэхийн тулд ганцхан боломж, тодруулбаас тухайн нөхцөлд анагаагдашгүй өвчин олсон тэр нийгмийн хувьд үхэх хэрэгтэй болдог. Жишээ нь, Африкийн аль нэг тийш одох; эсвэл шүтлэгээ солих, жишээ нь буддын сүмд шавилах хэрэгтэй. Юу хийх нь тийм ч чухал биш. Гол нь өмнөх оношлогооны үр дүнг тэглэх хэрэгтэй.
Энд өгүүлсэн эмчилгээний тоглоомын дүрмийг би дэлгэрэнгүй тайлбарлахгүй. Яагаад гэвэл анагаахуйгаар оролдоно гэдэг өөрөө тамын ажил. Ямар ч үйлчлүүлэгч эрт орой нэгэн цагт заавал үхнэ. Тийм болохоор эмнэлгийн уламжлалт тусламж хүний амьдралын үүргийг үл харгалзан насыг нь уртасгахыг л оролддог. Тэгэхээр орчин цагийн эмнэлгийн материализмд үндэслэсэн загварыг авч үзье. Хүний ямар нэг юм нь хэзээ нэгэн цагт өвдсөн, тодорхой болговол толгой нь өвдсөн гэж саная. Энэ хүн зуун хувь шашингүй үзэлтэй, Бурхан гэдэг үгийг жижгээр бичдэг нэгэн байг. Түүний хувьд анагаах ухаан л Бурхан. Тийм болохоор хамгийн сүүлийн үеийн хамгийн сайн төхөөрөмжөөр оношлуулахыг хүснэ. Тэр өөрийн оношоо хүлээж авлаа гэж бодъё. Тархины хавдар ч байдаг юм уу. Дараа нь яах бол? Түүнд ингэж хэлнэ: Эмнэлэгт хэвт, бид гавлыг чинь ярж, хавдрыг авна. Мэс засал амжилттай болвол та урьдын адил хөл дээрээ явж, нүдээрээ харж, чихээрээ сонсож, толгой чинь өвдөхөө болино…
Хэрвээ тэгэхгүй бол… гэж өвчтөн зориг муутай асуухад мэдэхгүй юмыг хэлэх аргагүй хэмээнэ. Эхнэрт нь болохоор юмыг яаж мэдэхэв сахиур, цаашилбал оршуулгын газрын талаар санаа тавиарай гэж хэлнэ. Ийм хандлагын үед үйлчлүүлэгч хувь хүнийх нь хувьд хэтэвчний хэмжээнээс өөр юу ч мэдэх ямар ч шаардлагагүй. Сонгодог бус эмнэлэг (би бол “квантын” гэмээр байна, үгүйдээ гэхэд “оюун санааны” ч байж болох) болохоор физик биеийн өвчин шаналлыг даван туулснаар хүний оюун санааг төгөлдөршүүлэхэд чиглэгддэг учраас мөнхийнх байдаг. Би хэлсэн болгоноо тайлбарлахгүй, гэхдээ нэмэлт тайлбар өгч -адахуйц нэгэн тохиолыг нэмж өгүүлье.
Арванесөн настай бүсгүй үр над руу утасдаж тархины хорт хавдартай, нэн даруй мэс засалд ор гэсэн гэлээ. Би түүнд тусалж чадах уу? Би булзсан хариулт хэлэхдээ “Арван есхөн настай охин ямар гээчийн тийм муу юм хийж амждаг билээ? Нэг л хачин байна даа” хэмээн дотроо бодож билээ. Тэгээд эхлэл болгож аав ээж нь хэн болох талаар сэтгэлзүйн энгийн асуулт тавилаа.
-Ээж маань хамгийн энгийн нэгэн. Харин аавын тухайд та хэнийг нь асууж байна хэмээн тэрээр намайг гайхшруулав.
-Та яасан, хэд хэдэн аавтай хэрэг үү?
-Гурав.
Дуугүй болж төвлөрвөл утасны нөгөө үзүүрээс санаа өгч байна.
-Эмээ маань дөрвөн нөхөртэй байсан болохоор би дөрвөн өвөөтэй гэсэн үг. Хоёр нь нас барсан л даа. Хоёр нь амьд сэрүүн.
-Та нөхөртэй юу?
-Тийм.
-Нөхөр чинь ямар байна?
-Анхных гэхэд муугүй шүү.
-Бүсгүй минь, та бүхэнтэй ноцолдохоос Тэнгэр Бурхан залхсан бололтой. Тэгээд танайханд эм хүйстэн төрөхийг болиулах шийд гаргаж дээ. Танд ганцхан гарц бий. Таны нөхөр эхний бөгөөд эцсийнх байх ёстой. Өөрөөр бол сүйрэл шүү…
Бид эмэгтэйчүүдийн хувь оролцоо, эрх, хүүхэд төрүүлж өсгөх үүргийн талаар ярилцлаа. Тийм ч муугүй яриа болсон ч сэтгэлд ямар нэг зүйл дутуу хэлсэн мэт санагдаж билээ. Бүтэн хагас, хоёр долоо хоногийн дараа дахин утасдаж, үйл явдал хачирхалтайгаар эргэв. Тэрээр өнгөрсөн удаад надад дутуу ярьжээ. Хамгийн гол зүйлийг, жирэмсэн гэдгээ хэлээгүй аж. “Энэ л дутаж гэнэ” хэмээн би гонсгордуухан бодов. Тэр Бурденкогийн хүрээлэнд очсон болж таарлаа. Тэднийхэн нэн даруй үр хөндүүлэх санал тавьж, мэс ажилбар хийлгэхээр хэвт, тэгэхгүй бол удах нь үхэхтэй адил гэсэн аж.
-Та юу гэж шийдэв?
-Би үр хөндүүлэхгүй, Бурденкогийн эмнэлэгт хэвтэхгүй ээ.
-Та энэ шийдвэрийг бие дааж гаргасан уу?
-Тийм ээ, юу ч болвол болог. Надад туслаач.
Бүх зүйл сайхан төгссөн гэдгийг урьдчилан хэлье. Жирэмслэлт тийм ч амар байсангүй. Гэхдээ азтай тохиолдлоор (???) түүний амьдардаг хотын эмнэлгийн ерөнхий эмч нь тэр үед миний үйлчлүүлэгч байсан юм. Ээлжит эмчилгээний үеэр би түүнд ивээлд минь орсон бүсгүйн талаар ярьтал тэрээр ер бусын тохиол гэдгийг ойлгон илүү таатай нөхцөлд байлгана гэж амлан хэлсэндээ хүрсэн юм…
Хавдар томрохоо болилоо. Бүсгүй эрүүл саруул хөвгүүн төрүүллээ. Би түүний хойноос дахиад нэг жил санаа тавилаа. Хавдар нь сорогдож багассангүй, харин бүрхүүлтэй болжээ. Заримдаа толгой нь хүчтэй өвдөнө.
Би түүнийг амьдаар нь ч хараагүй, зургийг нь ч үзээгүй, зайнаас л харьцдаг байв. Эдгээр яриа надад таатай байгаагүй. Овилгогүй, гоморхуу эмэгтэй. Тийм учраас л түүний толгойд бул чулуу үлдсэн хэрэг. Гэвч… энэ “гэвч” бүхнийг давсан юм. Эгзэгтэй мөчид тэрээр цорын ганц зөв шийдвэр гаргаснаар амьд үлдсэн төдийгүй хүүтэй болж, нөхөртэйгээ цуг амьдарч байгаа билээ. Бурхан түүнд ухаан хайрлах болтугай.
Түлхүүр үг

“Цэцгийн байр”-ын арга хэмжээг нээж, БНАСАУ-ын элчин сайд О Сын Хо баярын үг хэлж, баярын арга хэмжээг эхэллээ.
Гадаад хэргийн сайд Цогтбаатар арга хэмжээнд оролцож, албан ёсоор баяр хүргэж мэндчилгээ дэвшүүлж, үг хэллээ.
Уг арга хэмжээнд Монголын төрийн байгууллагуудын төлөөлөгчид, мөн МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан оролцлоо.
Арга хэмжээ нь Монгол, Солонгосын урлагын тоглолтоор үргэлжилсан юм. Ирсэн зочид төлөөлөгчид цэцгийн өмнө дурсгалын зургаа татуулснаар арга хэмжээ өндөрлөлөө.
Цэцгийн баяр, үзэсгэлэнг БНАСАУ-ын Аугаа их удирдагчийн нэрээр жил бүр тотмол зохион бай¬гуулдаг байна.
Б.Цэлмүүн