Author: admin_shaman

  • Юань гүрнийг үндэслэгч Хубилай Сэцэн хаан

     
      Сүн улсын нутаг баруун талаараа мөн давшгүй бэрх бартаа бүхий мянга гаруй километр үргэлжилсэн Күн Лүн, басхүү Гималайн уул нуруугаар хүрээлэгдэж, тэдгээр нь гадны дайсан нэвтэршгүй бат бэх хэрэм болж, хятадын уудам тал нутгийг төвдийн өндөрлөг газраас битүүлжхамгаалжбайв.Урьдөмнөдавшгүй, нэвтэршгүй гэгдэжбайсан энэхүү сүрлэг их уулсын оронд Хубилай хаан ахынхаа даалгавраар буман хүнтэй их армиар цөмрөн оржээ. Хэнд ч захирагдаж үзээгүй омголон дайнч овог аймгууд уулын зөрөг жим бүрийг хамгаалж, замыг нь хааж байв.Тиймээс өдөр тутам дайсантай учирч байлдаж, ялж дийлсээр урагшлав.Овог аймаг бүрийг дараалан бут цохиж байлдан дагуулаад толгойлогчоор нь дараагийн аймгийн нутаг руу газарчлуулж, хоол хүнс гаргуулан, дайчдаар нь цэргээ сэлбэж шаргуу давшин явжээ.Ийнхүү алхам алхмаар урагшилж замдаа байнга тулалдан дийлсээр урьд хожид ямар ч цэрэг арми туулж байгаагүй тэр их уулсын орноор 1500 км аялан өнгөрчээ.
     
      Чингээд Хубилай өнөөгийн Юннаний хил болох Кин Шачианд хүрэв.Энд Нан Чаогийн хаант улсын цэрэг нутгийн овог аймгуудтай хүч хавсран уулсын гол даваагхамгаалан, Хубилайн замыгхаажхоригложээ.Тэд дагаж орохыг шаардаж явуулсан элчийг барьж алав.Тэгэхээр нь монголчууд тэднийг дайран орж амь хайргүй хядав.Нан Чаогийн хаан уулын цайзад амь хорогдон бүгэн суухад нь монголчууд цайзыг дайрч эзлэн Юннан хот руу дутаалгав.Амь тэмцсэн хааныг бариулахаар Хубилай хойноос нь их жанжин Сүвээдэйн хүү Урианхадайг илгээгээд өөрөө улсын нийслэл Та Ли хот руу хөдөллөө.Гэвч энэхүү нийслэл хотыг маш хүчтэй бэхэлж хамгаалсан байсан тул Хубилайн цэрэг хотыг хүрээлэн хуарагнан буугаад, өглөө эртлэн довтлон орохоор бэлджээ.
     
      Хубилай цэргийнхээ хүрээнд сууж байхдаа нэгэн хятад зөвлөхийнхөө өгүүлсэн ганц ч хүний аминд хүрэлгүйгээр дайсны хотыг эзэлж авсан хятадын нэгэн жанжны тухай домгийг сонсоод босон харайж “Чиний ярьсан үлгэр домог байна.Харин би маргааш үнэн түүх болгоно” гэж ам алдсан гэдэг.Тэгээд үүнийгээ удалгүй ажил хэрэг болгож “Хүний амь хороохыг цаазлан хорилоо” гэж томоор бичсэн туг хиуруудыг босгоод, бууж өгөхийг шаардан цэргийн дарга гурван хүнийг төлөөний элч болгон хот руу явуулжээ.Хотыг хамгаалах цэргийн 2 дарга элчийг алсан ч энэ хооронд үлдсэн нэг монгол цэрэг нөгөө туг хиуртайгаа хотод нэвтрэн оржээ.Тэгэхдээ хотын гудамж талбайд “Хүн алахыг цаазлан хориглож байна” хэмээн чангаар зарлаж явахад нэг ч хүн түүнд гар далайсангүй гэдэг.Ийнхүү нэг ч хотын иргэн монголын нэг ч цэрэг амь хохирсонгүй.Хубилай хотыг ийн буулган аваад элчийг нь алсан нөгөө хоёр даргыг л зарлигийг зөрчсөн учир хэмээн буруутгаад цаазаар авчээ.Тэгээд өөрөө Юннан хотыг яаравчлан зорьж аврагдах ямар ч найдваргүйгээ ойлгосон хан хүү нь буужөгөхөдхэдийгээр монголын ёсонд элчийг алах нь хүнд гэмт хэрэгт тооцогдож заавал алж хороодог заншилтай ч энэ удаа элчийг нь алсан түүнд гар хүрсэнгүй.Түүнийг эхлээд Хархорум хот руу их хаан Мөнхөд хүргүүлэх гэснээ дагаж захирагдахаа илэрхийлмэгц, улсад нь харьяат ноёны албанд нь эргүүлэн тавьжээ.Сүрлэг өндөр уул нуруу дамжин Юннанийг эзлэн авах аян дайн ийнхүү жил гаруй үргэлжлэн дуусав.Хубилай ийнхүү аян дайнаа амжилттай дуусгаж буцахдаа Урианхадайг үлдээж Сүн улсын ар талд түшиц газар бий болгож бэхжүүлэх үүрэг ногдуулжээ.
     
      Хубилайн алсын аян дайнд авч гарсан буман монгол хүнээс хоёр түмэн хүн үлджээ.Аян дайны явцад их цэргийн тавны дөрөв нь амь үрэгдэх буюу өвчин тахлаар хиарсан ч нутгийн ялагдсан ард түмнээс нөхөн авсаар цэрэг дайчид нь дайнд дөнгөж мордож буй мэт бэлэн байлдааны чадвараа хадгалан байв.Хэдийгээр Хубилай авьяас билэгтэй эрэлхэг зоригтой жанжин ч гэлээ хятад хүмүүжил нь даравч далдайж булавч бултайж байлаа.Энэ байдлыг нь Мөнх хаан мэдэж хойш дуудан тушаалаас огцруулж буруутган яллах гэж байснаа даруй эвлэн учир зүйгээ ололцсон байна.
     
      Улмаар итгэлийг эвдэн элчийг нь алсан Сүн улсын эсрэг аян дайнд Мөнх хаан өөрөө оролцохоор болжээ.Чингээд хүчээ төвлөрүүлэн өмнөд хятадын Сүн гүрнийг гурван талаас нь нэгэн зэрэг довтолжээ.Энэ үед Хубилай умар зүт Хунаны дэргэдээс хөдлөн Сүн улсад цөмрөн Хөх мөрнөөс хойшхи нутгийг бүхэлд нь эзлээд мөрнийг гаталж, Учань Фү хотыг бүслэхэд Урианхадайн цэрэг баруун өмнөөс нь нэвтэрч орсноор хүчээ нийлүүлж аваад Сүн улсыг тэг дундуур нь тасалж авахаар заналхийлэв.Яг энэ мөчид Хочаугийн дэргэд байлдаж байсан Мөнх хааны цэрэгт цусан суулга өвчин дэлгэрч хаан өөрөө өвдөн нас баржээ.Энэ байдлыг ашиглан Хубилай Долнуурын Шандуд садан төрлийнхөн болон хятад цэргийн ноёд, дарга нар болон хятад мужуудын монгол захирагч нараар хурал хийлгэн өөрийгөө их хаанаар зарлуулав.Чингис хааны нас барснаас гучин жилийн хойно хааныг алтан уршйнхныг бүгдийг нь байлцуулан сонгох, өрсөлдөгч гаргаж ирэхийг цаазлан хориглосон хууль ийнхүү мартагдав.    Улмаар улсын нэрийг өөрчлөн нийслэлийг дотор газар шилжүүлж, Хубилайн удирдсан монгол хятадын нэгдсэн цэрэг Арибөхийг бут цохив.Монголчуудьга өөр хоорондын дайн тулаан өрнөснийг Сүн улс ашиглан дахин толгой ондийлгөж ирэв.Гэвч байр сууриа нэгэнт бататгаж чадсан Хубилай гадаад аян дайнд дахин анхаарлаа хандуулав.Чингисийн дайнбайлдааны сургууль мөн гуравдахь үе дээрээ ялан дийлж алдраа дуурсгав.Сүн улсын нийслэлийг эзлэн авч эзэн хааныг нь олзолсон ч 40 жилийн дайн үүгээр дуусангүй.Хятадьтн өмнөд нутагг эсэргүүцэл үзүүлснээр байсныг ихээхэн хүчин чармайлт гарган бүрэн дарж эрхшээлдээ оруулав.
     
      Хубилайн цаашдын аян дайны ажил үйлс дорно өмнө зүгт чиглэх болжээ.Меконг мөрний өмнөд хэсгийн Нам Бо улсын хаан дагаар орохоо илэрхийлж бараалхахаас татгалзсан учир монгол цэрэг нутаг оронд нь халдан орж нийслэлийг нь эзлэн эвдэн сүйтгэжээ.Аннам улсьгн хаан нутаг дээгүүрээ монгол цэршйг өнгөрүүлэхээс зайлсхийж нэг үзсэнээ сайн дураар алба барьж эхэлжээ.Бирмийн хаан хүүгээ Хубилайд илгээсэнгүй учир нутаг орон нь гурван ч удаа халдлагад өртөв.Хубилайн цэргүүд Сиам, Энэтхэг, Ганга мөрний цаад тал мөн Ява аралд дайтаж явлаа.Дайны ялалт ашиг тусаа өгөх эсэхээс нэг их хамаатай бус гагцхүү газар сайгүй ноёрхож захирах дон Хубилайг эзэмдэж сэтгэл санааг нь тавируулах болжээ.Иймээс Чингис хааны хянуур болгоомжтой аян дайнд бэлтгэдэг шургуу нухацтай бодлого орхидох болсны учир бэрх ялагдал хүлээх нь гарцаагүй мэт болжээ.
     
      Үнэхээр ч түүхэндээ харийн ноёрхол гэдгийг үзээгүй Япон улсад тулган шаардсан нь доромжлол байсан агаад хариу өгсөнгүй. Тэгэхээр нь 45 мянган монгол, 120 мянган хятад, солонгос дайчид бүхий асар том армийг япон аралд буулган тэгш тал газрыг эзлэн сүйтгэсэн ч бэхлэлт суурингуудыг эзлэх гэсэн оролдлого нь япончуудын баатарлаг эсэргүүцэлтэй тулгарч ахисангүй, дээр нь байгаль дэлхий туслаар ирсэн мэт хар шуурга Хубилайн байгуулсан тэнгисийн цэргийн урьд хожид байгаагүй агуу их флотыг устган сүйрүүлжээ. Японы аралруу Хубилай дахин цэрэг илгээсэн ч дээрх гунигт хувь тавилан давтагдсан байна.Хубилай хятадыг түүний ахуй амьдрал соёлыг хүндэтгэдэг байсан ч хятадуудад итгэдэггүй байв.Хэдэн зуун мянган хүнээр 60 сая хүний хазаарлан барьж буй гэдгээ их хаан хэзээ ч мартдаггүй байсан бөгөөд тэдэнд нэгдэж нягтрах ямар ч бөлөмж гаргаж болохгүй гэдгийг хатуу анхаарч байв.Хятадын цэргийг ашиглахдаа тэрбээр өмнөд хятадынхыг умард хятадад, умардынхыг өмнөдөд суулгаж, дорно зүгийн дайчдыг өрнөдөд, уул хөвчийн овог аймгийг тал хээрт байрлуулан, 2 жил тутамд сольдог байжээ.
     
      Тэрбээр Монголын төрийн төвийг хятад газар шилжүүлсэн ч өөрийгөө хэзээ ч хятад хүн гэж үзсэнгүй тэднийг захиран дарангуйлсан монголын их эзэн хэмээн үзэж байв.Энэ үед Хубилай их хааны хувиар Ази Европ тивийн тав хуваасны дөрвийг захирч байв.Тэр бол Алтан Ордны улсын ч мөн эзэн байв.Хятад Манжуурт аян дайн явуулахдаа Ижил Днепр мөрөнд ахуй Оросын хотуудаас цэрэг цуух дайчилж байв.Түүний торгон шадар цэрэгт алаан дайчид, кавказ гарлын цагаан арьстнууд, христ түшмэдүүд алба хашиж байжээ.Өмнөд Азид Хүлэгүгийн байгуулсан Амударьяагаас Сири хүртэл дамнан оршиж, Византийн гүрэнтэй хиллэж байсан гүрэн бол Хубилайн улсын гадаад муж гэгдэж байлаа.Хүлэгүгийн улсын хаад Хубилайгаас “Ил хаан” гэдэг хааны хэргэм цолыг хүртдэг байв.Тэбриз хотноо цутгасан зоос Хубилайн нэрээр гарч байв.Энэ асар том гүрэнд монгол хэв ёсны энх журам ноёрхож байсан юм.Даян дэлхийн түүхэнд анх удаа Ойрхи Дорнод, Хятад, Орос, Төвд зэрэг улс орнууд туулшгүй их говь цөл, давшгүй өндөруул нуруугаар зааглагдан оршиж байсан нь одоо өөрчлөгдөж, дайсагнасан улс орнууд харилцан халдан түрэмгийлэхээ больж, хоорондоо мөнхөд олзлолдон булаалдахаа зогсов.Дээрмийн халдлага үймээн самууныг эгнэгт арилгав.Монгол цэрэг аяны зам харгуйг сэргийлэн хамгаалж, монгол түшмэд өртөө бүрт ирэх, явах жингийн цувааг бүртгэн суух тул харьяат аль нэг аймгийн нутагг жингийн ачаа тээш алга болвол амбан сайд нь ялд унах билээ.Ийнхүү Хубилайн алдар суу тив дэлхийгээр дамжин түгсэн билээ.
     
    2012-11-27 15:47:48
    Мэдээ оруулсан: undesten

     
  • Сүсэглэл, солиорлын дэнс: ЗОМБИ

    Нэн ховордож цөөрсөн, “Улаан ном”-д бүртгэлтэй амьтны эд эрхтнийг нь авах гэж, халуун цусыг нь уух гэж хөнөөдөг явдал зогсохгүй нь. Алж л байвал сэтгэл нь ханадаг, буудаж л байвал хорхой нь дарагддаг гаж донтнууд шинэ үеэр хүрээгээ тэлсээр. “Энэ бол ердөө л гаж дон шүү дээ. Амьтан алж, араатан аятай тасчиж иддэг, цусыг нь ууж таашаал авдаг сэтгэцийн өвчин” хэмээн нэгэн байгаль хамгаалагч тодорхойлов. Анч удамтай монголчуудын өнгө зүс ийнхүү алуурчин төрхийг олсноор хүйтэн зэвсэг агссан ангуучид хэдэн мянгаар тоологдож, араасаа цусанд шунасан араатнуудыг төрүүлж эхэлсэн нь энэ.
     
    Монголчууд сонин содон хийгээд нүүдэллэж яваа, хээлтэй, эсвэл үр төлөө дагуулсан амьтан руу онилох нь бүү хэл, үргээж цочоохыг цээрлэдэг. Харин энэ ёсыг даган мөрдөж, хангай дэлхий, байгаль эхдээ хүндэтгэлтэй ханддаг жинхэнэ гөрөөчин өнөөдөр Монголд хэд байгаа бол. “Маш цөөхөн, хэдхэн арваар л тоологдоно” хэмээн өөрийгөө анчин гэж өргөмжилсөн нэг танил маань өгүүлэв.
    Хустайн нуруунд хэдэн жилийн өмнө хулгайн анчид 13 буга алсан хэрэг гарсан. Анчин ч гэж дээ, мөнөөх эрлэгүүдийн буудсан буган сүргийн гурав нь согоо бөгөөд хэзээ мөдгүй янзагалах байжээ. Гэтэл тэд согоог буудаад, хээлийг нь гаргаж хаячихаад, савыг нь аваад явсан аймшигтай хэрэг үйлдсэн юм. Ийм хүйтэн сэтгэлтнүүд одоо хүртэл шийтгэл амсаагүй явааг мартаж болохгүй.
    Гөрөөсний халуун цус ууж зугаацдаг гаж донтнууд өнөөдөр залуу үеэр хүч нэмэн өргөжиж байгаа нь үнэндээ бидний хувьд эмгэнэл. Түүнчлэн зарим архаг анчин өсвөр насны хүүхдээ дагуулан, зааж сургадаг болжээ. Ингэхэд, цусандаа будагдан үхсэн амьтан хараад цэрвэж эмээдэггүй нийгмийг төлөвшүүлж байгаагаа яагаад ухаарахгүй байна вэ. Монголчууд мал гаргахдаа хүртэл нялхас, эмэгтэйчүүдийнхээ нүдийг хааж, холдуулж хориглодог биш бил үү.
    Гаж донтнуудын хийрхэл үүгээр зогсохгүй. Жил бүрийн хавар гөрөөсний халуун цусыг уухыг найз нөхөд, хаалттай сүлжээгээр зарлан уриалдаг хүн араатнууд олширсоор байна. Энэ ой гутам үйлдлээ тэд эртнээс уламжилж ирсэн эмчилгээний онцгой арга хэмээн тайлбарладаг. Түүхээ сануулъя. Монголын эзэнт гүрний цэргүүд зөвхөн жанжныхаа зөвшөөрлөөр, зарим онцгой тохиолдолд маш нарийн тогтоосон тунгаар мориныхоо цусыг уудаг байжээ. Гэхдээ энэ зан үйл аажмаар өөрчлөгдсөөр голдуу сульдаатай, сулралтай эрчүүд яргуй идсэн гөрөөсний, хулангийн, чонын цусыг жилд нэг удаа маш бага хэмжээтэй уудаг болсон талаарх түүх бичигджээ.
    Гэтэл одоо туулайн зүрхийг халуунаар нь, “амьдаар” нь залгих, цөсийг нь архинд хадгалж хэрэглэх, тарваганы хүн мах, булчирхай, чонын хэл, цаашлаад төмсгийг нь хүртэл түүхийгээр нь иддэг гээд гаж эмчилгээнүүдийг тоочвол барагдахгүй. XXI зууны монгол эр хүний сэтгэхүй ингэтлээ доройтож байна. Цаашлаад ургамлын үндэс, навчийг ямаа аятай тасдан үмхэлж, үхэр мэт хивж зогсдог нөхдүүд ч олширлоо.
    …Цус уудаг, зүрх залгидаг үзэгдэл бол эртний бөөгийн, их ан ав хийсний, дайнд ялсан, эсвэл тулалдахаас өмнө үйлддэг заншил болохоос эмчилгээ биш..
    Уран шувууны үүр, махчин шувуудын өд сөд, ялгадас, нэн ховор амьтдын эд эрхтэн зэргийг худалдан авах санал тавьж буй арга барил нь ч адил. Хэлэх үгнийх нь үндсэн холбоос шашин шүтлэгээр улбаалж байгаа нь сүсэглэл өдгөө Монголын нийгэмд ямар их хүч авсныг илтгэнэ. Бугын цусыг архиар даруулж уувал уушгинаас болон эмэгтэй хүний савнаас цус алдахыг зогсоож, үр тогтооно. Ялгадсыг нь арьсны өвчинд түрхэж эдгээнэ. Ясан эврийг нь шатааж талхлан чонын соёоны хамт хөхний хавдарт түрхэнэ, бугын сүүлийг чанаж уувал бөөрний үрэвслийг нам дардаг гээд ой гутаж, огиудас хүргэм зааврууд олон нийтийн сүлжээгээр тэнэх болов. Гэтэл ийм ярианд итгэдэг, амьтны түүхий мах, эд эрхтэн, халуун цусыг залгилж, зажилж суудаг “зомби”-нууд олширсоор байгаа нь гутамшиг.
    Тэгвэл орчин үеийн шинжлэх ухаан юу гэх бол. Үнэндээ энэ нь ямар ч уламжлалт анагаах ухаантай хамаагүй бөгөөд зөвхөн дом, мухар сүсэг, нэгэн төрлийн зарим хүний дотор нуугдах араатан шинж хэмээн үзэж байна. Тухайлбал, бор гөрөөс гэхэд ой, хөндий хоёрын заагийн шимтэй хэсгийн мараагаар үхэр, хоньтой нийлж бэлчдэгээс шүлхий, бруцеллёз зэрэг янз бүрийн өвчнөөр өвчлөх, вирус тээх нь элбэг. Ийм амьтны түүхий цусыг ууснаар тээж яваа өвчнийг нь шууд авна гэсэн үг аж.
    Цус бол аливаа амьтны биеийн бүх эд эрхтэн рүү тэжээл зөөдөг. Үүнтэй холбоотойгоор тэрхүү тэжээллэг орчинд нян хамгийн түрүүнд үрждэг гэжээ. Тэрчлэн хээрийн амьтан эрүүл гэсэн ташаа ойлголт хүмүүсийн дунд байдаг нь харамсалтай хэмээн анхааруулж байна. Угтаа цус уудаг, зүрх залгидаг үзэгдэл бол эртний бөөгийн, их ан ав хийсний, дайнд ялсан, эсвэл тулалдахаас өмнө үйлддэг заншил болохоос эмчилгээ биш юм.
    Ингэхэд манай залуус гөрөөсний цус ууна хэмээн хөөрцөглөж байхаар хамгаалах, үржүүлэх талаар нэгдэн нийлж, бусдыгаа уриалж яагаад болохгүй гэж. Хэзээ мөдгүй устаж болзошгүй мазаалайд, шагайн чинээ заараасаа болж хядуулсаар дуусаж буй баданга хүдэрт, мал, малчин, хүн, уул уурхайн үйлдвэрлэлд газар нутгаа, хоол тэжээлээ дээрэмдүүлж, хотонд нь орохоос өөр гарцгүй үлдсэн саарал чоныг, эврээсээ, сүүлнээсээ болж алуулдаг бөхөнг, буга согоог хамгаалахад ганц удаагийн ан авдаа зориулдаг зардлаа хандив болгон цуглуулж яагаад болохгүй гэж. Хожмын үр дагавар нь эх байгальд ээлээ өгөх нь гарцаагүй.
    Бэлтгэсэн: Ц.Цэвээнхэрлэн
     
  • ОНГОДЫН ТАМЛАГ.

    Тухайн онгод бөөгийн биед орж ирээд өөрийгөө танилцуулж, өнгөрсөн үеэ эргэн дурсаж буйг онгодын тамлаг хэмээнэ. Онгодын тамлагын гол онцлог нь бөө хүн өөрөө онгодоо урин дуудах дуудлага биш харин бөөгийн онгод бөөд оршиж эхлэх үеийн ” тамлаг ” юм. Өнөө цагт бөө нар онгодын магтаал, дуудлага, тамлаг гуравыг огг ялгалгүй дуудлага юм уу эсвэл тамлаг хэмээн бүгдийн цугт нь нэрлэх болжээ. Зарим үед дуудлага гэх мөртөө заримдаа тамлаг хэмээн нэрлэн дуудсаар байна. Бөөгийн дуудлага, тамлаг хоёрын хооронд нилээд ялгаа бий. Энэ тухай дархадын Т.Балжир удган ярихдаа “ Ерийн үед бөө хүн өөрийнхөө онгодыг дуудлагаар дууддаг бол харин хатуу хараалын эсрэг болон бэрх хэцүү үеийн зүхэл, онгод нь өмнөх хүссэн хүслийг биелүүлээгүй зарим үед хар зүгийн онгод тэнгэрийг дуудаж, түүнийг зандарч загнаж буйг тамлага” хэмээдэг ажээ. Зарим угсаатан дотор ерийн дуудлага адилаар бөө хүн онгод тэнгэрээ магтан дуудаж, эцэст нь тухайн үйл хэрэгтээ зарах гэж эсвэл орж ирсэн онгод өөрийн тамлагаа дуудаж байх жишээтэй юм.
    Тамлагыг дотор нь:
    1.Тарчилсан тамлаг
    2.Дурсамж тамлаг
    3.Хавархсан тамлаг
    “Зовоох, тарчлаах” гэсэн утга санаа нь онгодын тамлагад тодорхой хэмжээгээр илэрдэг. Учир нь олонхи онгод “Ээ халаг, ээ халаг, ээ халаг” гэж үглэж байх нь элбэг байдаг. Өөрөөр хэлбэл зовлон зүдгүүр, хэцүү бэрхийг тоочин дуудсаныг “тамлага” гэж ойлгож болно.
    Баглаан удганы тамлагад дурдсанаар:
    Ангир шар уургаа тэжээж өсгөсөн минь
    Шидэндээ үүртэж, оношиндоо бүдэрч
    Сэтгэлд сэв болж, бодолд гашуу болж
    Биенд хагацал болж, хааны зарлиг гэж
    Ноёны хууль гэж далайлгаж, сүрдүүлж
    Хийсэн хэрэг үнэнтэй гэж
    Хэлсэн үг магадтай гэж
    Ганц хүүгийн минь биеийг хороосон
    Ээ халаг, гааг, гааг, гааг
    Хагацлын нулимсыг эгшээлгүй
    Харанхуйгаас гэгээрэлгүй явсан бие чинь
    Маханд төрсөн ланчиг эдэлж
    Цусанд амилсан зовлонгоо үүрч
    Бичиг гэгч эрээн цоохрыг танилгүй явж
    Бэх гэдэг үмхий шаврыг хэрэгсэлгүй явж
    Бийр гэгч үстэй зомголыг барилгүй явж
    Энэ болсон үрийнхээ ард үлдэж, гэгэлж, гасалж
    Явах учир минь… хэмээн тамлагадаг.
    Тарчилсан тамлага:
    Ээж юуны бийд
    Эрх тайж байлаа.
    Ээж юунаасаа хойш
    Охин чөтгөр боллоо.
    Эсэргэнэ тахалд
    Өвдөн ядан хэвтсэн
    Ёолох хайран бие минь
    Ёололгондоо халагласан
    Ёс мэдэх бөөцүүл
    Нэхэлдэж ядсан.
    Ёолох- хайран бие минь ёололгондоо!**л халаглах нь онгод тарчилан тамлагдаж нарийн гурван сүвээгээрээ нар харж, гурван сүвэгч шөрмөс авч хэт зовж бөө болдог байсан гэх мэтээр өгүүлсэн байна. Хүн байхын үеийнхээ намтар түүхийг хуучилж байдаг тул онгодын тамлагыг “дурсамж дуудлага” гэж болох юм.

  • НАГРАНЗ БӨӨГИЙН ДОМОГ

    Хөвсгөл, Завхан аймгуудын нутгаар нутаглаж байсан Награнз хэмээх бөөгийн тухай элдэв сонин яриа өдгөө ч тэр нутгийн ард иргэдийн амнаас ам дамжин үе удам улиран яригдсаар байдаг. Награнз бөөг Тува, Урианхайгаас орж ирсэн хэмээн зарим нэг хүмүүс үздэг ч Хөвсгөлийн хүн юм гэнэлээ хэмээх яриа ч бий.
    Юутай ч энэ алдарт бөө Завхан аймгийн хойт талын сумд болон Хөвсгөлийн Цэцэрлэг, Цагаан нуур, Цагаан уул сумын нутгаар хэрэн хэсч насаараа ганц бие явсан нэгэн юм.
    жижгийг том, томыг жижиг
    БОЛГОДОГ ЧАДВАР
    Награнз бөө ганц цагаан мориороо өвөл зунгүй хэрэн хэсэж явахдаа ердөө ганц хар богцтой л явдаг байсан гэдэг. Гэхдээ зарим үед айлд ороод бөөлөх болоход хаанаас ч юм бэ? Бөөгийнхөө өмсгөл, хувцас, цан хэнгэргийг гаргаад ирдэг байсан гэх бөгөөд гэнэт гарч ирсэн цан хэнгэрэг, хувцас хунар нь яагаад ч тэр жижиг хар богцонд багтахааргүй зүйлс бөгөөд мөн л гарч ирсэн шигээ нэг мэдэхэд л байхгүй болдог байжээ.
    Мөн нэг өвөл Награнз бөө Баян Тэсийн нэг айлд очиж хоносон аж. Гэрийн хар хүн бөөгийн морийг аргамжихдаа “Зааринтан минь өнөө шөнө гайгүй л байгаа даа. Би ч нэг сарын дотор хоёр ч сайхан морио “чононд” өгчихлөө. Энэ өвөл чоно их ширүүн байна” хэмээн ярьжээ. Өглөө гэрийн эзэн бөөгийн цагаан морийг авч ирэхээр аргамжаан дээр нь яваад очтол тэр хавьд дөрвөн чоно үхчихсэн хэвтэж байсан бөгөөд харин зааринтпы цагаан морь юу ч болоогүй юм шиг өвс идээд зогсож байсан гэдэг.
     
  • ӨНӨ ЭРТНЭЭС ДОТНО ХАРИЛЦААТАЙ ХОЁР АРД ТҮМЭН

    Олон улсын харилцаанд хурцатмал байдал бий болсон үед ч хоёр орны жирийн иргэдийн хооронд хамтын ажиллагаа үргэжилж байсан. Хараат бус бие даасан хүчирхэг зэвсэгт хүчин, эдийн засаг, нийгмийн хөгжлөө тэд бүтээж байна.
    Миний хувьд анх БНАСАУ-ын төрийн дээд айлчлал ирэхэд Монголын хүндэт харуулыг бэлтгэх намын хатуу даалгавартай Улаанбаатар хотын комендатурт намын байгууллагын даргаар томилогдож байсан. Тэр үеээс бид нэг, нэгнийгээ мэдэх болсон. Энэ үйл ажиллагаанд оролцсоны төлөө одоо ч надаа хүндэтгэлтэй ханддаг.
    Манай байгууллагын төлөөлөгчид голдуу Солонгосын хаврын цэцэгсийн баярт оролцдог. Энэ арга хэмжээ бол хоёр орны ард түмний хамтын ажиллагааны тод илрэл болдог.

    Нэг. БНАСАУ-д очих бүрт СХН-ын төв хорооны гадаад харилцааны газрын орлогч дарга, Пхеньян хотын Намын хорооны удирдлага, Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга, төрийн хүндэтгэлийн баярын хуралдаан, ёслолын арга хэмжээ, төрийн хүндэтгэлийн хүлээн авалтад оролцуулдаг.
    Хамтарсан эрдэм шинжилгээний хуралдаан, эрдэмтэдийн илтгэл, мэдээлэл энэ бүхэн хамтын ажиллагааны тод илрэл болж байна.

    Хоёр. Монголын бөөгийн байгууллага БНАСАУ-ын өмнөд нутагт байдаг Солонгос хааны монгол хатаны бунханд хүндэтгэлийн ёслолыг хийдэг. Хоёр ард түмний найрамдалт хамтын ажиллагааг илэрхийлдэг Солонгос хаан, Монгол хатаны бунхан бол ЮНЕСКО-ийн бүртгэлд орсон түүхэн дурсгалт газар билээ.
    Энэхүү газарт МБНЭ-ийн төлөөлөл болох Монгол бөөгийн дархан удган Б.Батчулуун, Монгол бөөгийн их зайран П.Батжаргал, Д.Одонхүү, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Янжинлхам, Монгол бөөгийн удган Наранцэцэг нар очсон байдаг.
    Энэ тухай Монгол Улс-БНАСАУ-ын хооронд дипломат харилцаа тогтоосоны 70 жилийн арга хэмжээнд зориулсан номонд ч орсон байна.

    Гурав. Бидний хамтын ажиллагааны хүрээнд бид БНАСАУ-ын ард түмний аугаа их хөдөлмөр бүтээл, найрсаг харилцаа, ололт амжилтыг нүдээр үзэх боломжийг олгодог. Ялангуяа сүүлийн жилүүдэд бүтээн байгуулалтад хүрсэн амжилттай танилцах боломж олгосон. Үүнд хот байгуулалтын амжилт, нйимийн асуудал, эмнэлэг, аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн амжилт, аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх чиглэлээр хийгдсэн амьтдын хүрээлэн, морин тойруулга, амралт зугаалгын усан сан, зочид буудал гээд олон сайхан бүтээн байгуулалттай танилцсан.
    Шинжлэх ухаан техникийн төв, залуучууд, хүүхдийн ордон, их дээд сургууль, урлаг соёлын ололтыг нүдээр үзэж биечлэн харах боломж олдсонд нэн таатай байна.

    Дөрөв. Монгол-Солонгосын ард түмний хамтын ажиллагааны тод илрэл бол жирийн иргэдийн төвшинд үргэлжилж байна. Бид солонгост зочилж олон арга хэмжээнд оролцдогийн адил бидэн дээр ирсэн зочид төлөөлөгчид жирийн монгол айлд зочилж халуун дотноор ярилцаж, уран бүтээлээ харилцан тоглодог билээ.
    Солонгос залуус Монгол бөөгийн тэргүүн удган Байгалмаа, Баттогтохын гэрт зочилж, монгол зан заншил, баярыг хамтран тэмдэглэж ирсэн. Монгол-БНАСАУ-ын хооронд энгийн ардуудын хооронд тогтсон хамтын ажиллагаа цаашид үргэлжлэх болно.

    djmedia:365
  • Нэг. Гуниг тээсэн хар зүрхний хөх нуур минь

    Тиймээс энэ нуурын эргэн тойрныг хашаа барин өмчилсөн эзэд, энэ газарт тэнгэрийн тахилга хийхийг хориглосон Хэнтий аймгийн Засаг дарга, Иргэдийн хурлын төлөөлөгчдийн дарга, Цэнхэр мандал сумын засаг дарга, ИТХ-ын дарга нарыг тэнгэрт мэдүүлж бөө нар чадах зүйлээ хийлээ. Энэ зан үйл нь Дэлхийн тэнгэр шүтлэгтний нэгдсэн холбооны хийсэн зан үйлээс тэс ондоо зан үйл юм.
    Онцгой хамгаалалтын бүс байгуулан бөөгийн зан үйлийг хийхийг хориглосон ажээ. Хар зүрхний Хөх нуурын бэлээс Хайрханаа, Лусаа тахих бидний боломж хаагдсан учраас гуниг тээсэн бодол сэтгэлд бууж, монголын минь уламжлалт зан үйл, хуулийн хүрээнд хумигдсан бол энэ удаа тодорхой газар нутагт хориглогдох болж байна.
    Тархай бутархй бөө мөргөлчид, улаач нар хэсэг бүлэг, ганц нэгээрээ уул овоог тахиж ирсэн үе ард хоцорчээ. Эртнээс тахилга хийж ирсэн уламжлал тасрах ёсгүй. Тиймээс хууль ёсыг баримтлан Хар зүрхний Хөх уулаас 3 км зайд байрлалаа эзэллээ. Ийм хэмжээний зайд байрлаж болох сайхан газрууд байсан боловч үхээр байрласан байсан. Учир нь төв замын дагуу болон аятай сайхан газарт оршуулга байх ажээ. Монголын түүхийн олон үйл явдалтай холбоотой уяатай ийм сайхан газарт нутгийн зон олон оршуулгын зан үйлээ бодож хиймээр, нөгөө засаг захиргаа нь бөө мөргөлийн зан үйлийг хориглож байснаас ийм зүйлээ цэгцлэх шийдвэр гаргамаар юм билээ. Тахилгын өмнө энэ газарт хэсэг хүмүүс ирж бөө нар бөөлөх гэж байгааг мэдэгдэж, оролцохгүй байхыг уриалаад явсан байна лээ.
    Хоёр. Хамтын хүч баяр баясгаланг тээж ирлээ
    Цугларсан олон сэтгэлд хурсан гунигийг зайлуулж чадлаа. Бөө нарын зан үйлийг хориглосон боловч улаач хүн хаанаас ч өөрийн зорьсоноо хүргэх чадвартай байдаг тул бид Нэгдсэн тахилгаа хийх газраа сонгож байрлав. Төв асараа байрлуулж, өмнө Монгол Улсын төрийн далбаа, МБНЭ-ийн туг хоёроо заллаа. Бидэнтэй хамт ОХУ-ын бөөгийн “Дээж” байгууллагын төлөөлөгчид ирсэн юм. Бөөгийн “Дээж” байгууллагын удирдагч Б.Б.Балдахинова, Амгалан, зайран Н.Владимир, удган Б.С.Вира, Жаргалмаа нар майхны өмнө далбаагаа мандуулсан байлаа.
    Эхлээд Улаанбаатар хотоос тахилгад оролцохоор найман машин бүхий удган Лхагвасүрэнгийн баг ирэв. Улаанбаатарын багт Монгол бөөгийн зайран У.Ганхуяг,  Орхон аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийхэн, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Б.Нанжаа,  Ж.Түвшинжаргал нар хүрэлцэн ирсэн. Өвөрмонголын бөөгийн төлөөлөл нилээд олон хүнтэй иржээ. Дархан уул аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн удирдагч, Монгол бөөгийн их удган Бадамсүрэн иржээ. Энэ тахилгад Өмнөговь аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн удирдагч Бор тэргүүтэй хамт олон зохион байгуулалт сайтай оролцлоо. 
    Хөвсгөл аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн удирдагч, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Эрдэнэбаатар, Монгол бөөгийн зайран Ганхуяг, Монгол бөөгийн удган Мөнхбүрэн, Цэндсүрэн нарын удирдсан баг ирэв. Дундговь аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн удирдагч, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Өлзийсайхан оролцохоор ирэв.
    Байрлалын зүүн хэсгийг эзлэн Монгол бөөгийн тэргүүн удган Т.Баттогтох, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Ш.Нямдорж, Монгол бөөгийн зайран Б.Нарангэрэл, Монгол бөөгийн удган М.Анхмаа нарын залуучуудын баг байрлаж байв. Говь-Алтайн бөөг төлөөлөн удган Лхагва гурван бяцхан үрсээ авч ганцаараа ирсэн байсан. Сэтгэл байвал ирж болдогийн сайхан жишээ энэ байлаа. Цугларсан олныг хараад сэтгэл хөөрч, гунигийн  үүлийг үлдэн хөөж чадлаа.
    Өдөр нь бөөгийн зан үйл хийх газруудаа сонгон гуйх зан үйл явагдсан. Сонгосон газрууд эргэн тойрон орших гурван овоо, дэргэд байх рашаантай нягт холбоотой чандман хэлбэрээр сонгон байрлаж, тахилгын бэлтгэлээ хийлээ.
    Түүний дараа чөлөөт бөөлөлт болж, Хар зүрхний Хөх нууртаа залбиран мөргөх хүсэл эрмэлзэлтэй олон улаач нар босч бөөлсөн билээ. Тэдэн дундаас Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Эрдэнэбаатарын хуур манжигаар тамлага, дуудлага хийн бөөлсөн бөөлөлт улаач нарт том сургууль болсон. Бас бөөлөлт хийсэн хэд хэдэн удганы бөөлөлт уламжлалт чанар шингээстйэ байсан нь харууштай байлаа.
    Орой бүрэнхий болмогц МБНЭ-ээс сүүлийн гурван сард хийгдсэн тахилгын зан үйл, албан ёсны ажлын айлчлал, аялал маралтыг өгүүлсэн баримтад киног олон хүн маш ихээр сонирхон үзсэн юм.
     -Байгаль далай, Бух ноёдын хээрийн онгонд залбирсан нь.
    -Хөвсгөл аймгийн Галт суманд зохион байгуулсан тахилга  
    -Хөвсгөл аймгийн Эрдэнэ хайрханы Тахилга
    -ОХУ-ын Бөөгийн Буриадын “Дээж” байгуулагын тахилга
    -ОХУ-ын Бөөгийн Буриадын “Хаан тэнгэри” байгуулагын бөөгийн сүмийн нээлт
    -Хувилай хааны ордоны туурьт аялсан нь зэрэг тус тус киног үзлээ.

     
     
     
     
  • Гурав. Галын наадам

    djmedia:164
    Тиймээс галын тахилга тасарч, наадам хийх шуурхай шийдвэрийг МБНЭ-ийн удирдлага гаргасан юм. Галын наадмын толгойлох бөөлөлтийг Монгол бөөгийн зайран Б.Нарангэрэл хийсэн билээ. Тэр хүлээсэн үүргээ сайн биелүүлсэн.
    Түүний араас удган Лхагвасүрэнгийн шавь нар галын наадмыг баясган бөөлсөн юм. Олны хүч оломгүй далай билээ. Галын тахилгад өмнөговийн бөөгийн хүрээлэнгийхэн гал маналцаж олон сайхан ардын болон зохиолын дуугаар ая дуу өргөн цэнгүүлнэ билээ.
    Дөрөв. Лусын тахилга
     МБНЭ-д ирсэн олон хүсэлтийн нэг нь хийж байгаа тахилгын нэгийг суурин хийж байхыг хүссэн юм. Тэр нь үнэний ортой. МБНЭ нь 2012 оноос хойш олон тахилга хийсэн. Эдгээр тахилга нь Монгол Улсын Хамгийн баруун, хойд, зүүн, өмнөд цэгт хийж байлаа.
     Өнөөгийн монгол төрийн нүүр царай, улс төр, нийгмийн байдал бид нэгдсэн тахилгуудаа онцлоготой газруудад хийх шаардлагыг бий болгосон юм. Тиймээс 2020,2021 оны тахилгуудыг Хар зүрхний Хөх нуур, Бурхан халдун хайрханд хийх болно. Магадгүй бидэнп саад багагүй байх бололтой гэхдээ бид хаанаас Нэгдсэн тахилгаа хийж, Монгол төрөө цэгцтэй,журамтай, жудагтай болгох үйлст хувь нэмэрээ оруулах болно. Үүнд улаач гарын нэгдсэн хүч асар их ач холбогдолтой байх болно. МБНЭ-ийн хамт олон энэ удаагийн Нэгдсэн тахилгаа 2020,2021 оны улс төрийн их үйл явдлыг угтан хийж эхэлж байгаа юм. 
    Хар зүрхний Хөх нуурын Нэгдсэн тахилгын Лусын тахилгыг Монгол бөөгийн удган А.Оюунтуул толгойлон, Монгол бөөгийн удган Мөнхбүрэн тэргүүлж бөөлж хийлээ.
    Монгол бөөгийн удган А.Оюунтуул бол Монгол бөөгийн түүхэнд өөрийн гэсэн төрхөө мөнхлөн үлдээсэн Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Ялалтбаатарын шавь бол Монгол бөөгийн удган Мөнхбүрэн бол Хөвсгөлийн Монгол бөөгийн их удган Я.Жавзансүрэнгийн шавь юм.
    Товлосон цаг болоход толгойлж болон тэргүүлж бөөлөх хоёр бөө байрлалаа эзэлж,  тахилгын идээ, өргөлөө бэлэн болгосон байлаа. Монгол бөөгийн удган А.Оюунтуул хуураа татаж, дараа нь тамлага, дуудлагаа хийж, хуяглан бослоо. Түүний тамлага, дуудлага, бөөлөлтийг харж байхад дархад, цаатан онгодыг буулшаж байлаа. Уламжлагдан ирсэн монгол бөөгийн бөөлөлтийн онцлогыг харуулсан өвөрмөц бөөлөлтийг харуулж чадлаа. Монгол бөөгийн удган Мөнхбүрэн халх бөөгийн дэг жаягаар бөөлсан юм. Монгол бөөд шавь багшийн тусгал байдаг. Харин олон жил бөөлөөд ирэхээр улаачийн бөөлөөнд уламжлан ирсэн өөрийн дэг жайг давамгайлж эхэлдэг.
    Лусын тахилгын онцлог нь Хар зүрхний Хөх нуурын Нэгдсэн тахилгад уригдан оролцож байгаа ОХУ-ын буриад, БНХАУ-ын Өвөрмонголын бөө нар тусгайлан залбирч хүч нэмэн дэмжиж бөөлсөн билээ. ОХУ-ын буриадын бөө, Б.Б.Балдахинова, зайран Н.Владимир, удган Б.С.Вира, Жаргалмаа нар хуяглан, БНХАУ-ын Өвөрмонголын Монгол бөөгийн удган Урангоогын удирдсан улаач нар хуур манжигаар дэмжин бөөллөө.
    Нэгдсэн тахилгад оролцсон бөө нар тахилгын явцад шаардлагатай цаг үед нь хуур, хэнгэрийн дуугаар дэмжлэг үзүүлж, хүч нэмэн түрлэг түрж, толгойлон болон тэргүүлж бөөлж байгаа улаач нартай хамжиж байлаа.
    Цаашид төвлөрөн хийж болох Нэгдсэн тахилгын мөн чанар, дэг журам, зэрэг олон зүйлийг бид тахилгаараа хийх зорилт тавьсан юм.
    Хар зүрхний Хөх нуурын Нэгдсэн тахилгын Лусын тахилга ийнхүү амжилттай болж өнгөрлөө. Хар зүрхний Хөх нуурын Нэгдсэн тахилгад толгойлон бөөлсөн бөө, залуу халаа уламжлалт дэг жаягаар бэлтгэгдэн урагшилж явааг харахад сэтгэл өег, сайхан байлаа.
                                    Д.Хүрэлбаатар
     
     
     
     
     
  • ЭВ НЭГДЛИЙН БЭЛЭГДСЭН ХАР ЗҮРХНИЙ ХӨХ НУУРЫН ТАХИЛГА БОЛОВ.

    Тав. Хайрханы тахилга буюу их эзэн Чингис хааны ариун сүнсэнд залбиран мөргөв.
     Одоогоос долоон жилийн өмнө Хар зүрхний Хөх нуурт Монголын дөрвөн мянга гаруй бөө нар хуран цугларч, бид нэгдвэл хүчтэй шүү гэдгээ түмэн олонд тунхаглан зарласан түүхтэй билээ. Тэр мөчөөс хойш хэн нь бөөгийн төлөө, хэн нь алдар нэрний төлөө явсаныг цаг хугацаа тодотгоно.
     Их эзэн Чигис хаан Монголын олон аймгуудыг нэгтгэн тулгар төрийг байгуулан, мөнх тэнгэрийн үзлийг гол сурталаа болгон тунхаглаж, дэлхийн хуурай газрыг бүхэлд нь эзэлсэн их гүрэн байгуулах аян дайнд мордсон түүхтэй.
     Энэхүү түүхийн төрт ёсны эхлэл болсон газар бол Хар зүрхний Хөхнуур билээ. 1990 оны үйл явдал монголын түүхэнд мөнх тэнгэрийн шүтлэгийг дахин сэргэхэд их сэргэлтийн жилүүдийг авчирсан юм. Тэр үед тэнгэр шүтлэгтэн, бөө мөргөл шүтэгчид монголын хүн амын 1 хүрэхгүй хувь байлаа. Хамгийн сүүлчийн судалгаагаар хүн амын 14,6 хувь (6 хувь нь буддагийн шашинтай хамт шүтдэг) нь тэнгэр үзэл, бөө мөргөлөө шүтэх болжээ.
    1990 оноос эхлэн эзэн Чингис хааны анхлан хаан ширээнд суусан энэ л газар монголын олон иргэд залбиран гуйж мөргөн, төрт улсын өндөр албанд томилогдох болсон түүхтэй билээ. Тэр үйл үргэлжилсээр өнөөг хүрч иржээ.  
    2012 онд Монголын олон мянган тэнгэр шүтлэгтэн, бөө нар нэгдэн Нэгдсэн их тахилга хийснээр өнөөгийн төрийг авч яваа төрийн зүтгэлтнүүдийн мөн чанарыг тэнгэрт, их эзэн Чингис хааны ариун сүнсэнд тэнгэрийн зан үйлээр мэдүүлж, Монгол төрөө эргээд хүчирхэгжих цаг үеийг нэгдсэн хүчээр хүсэн залбирч, бөөлөх болсон билээ.
    Бидний тэнгэрт нэгдэн залбирсан хүч зорилгодоо хүрч монголын төр ариусан цэгцрэх үйл явц өрнөж байна. Тэнгэрийн айлдсанаар ихэс дээдсийн дотоодын хямрал, зөрчилдөөн, төрийн бузарлагчдын хоорондын тэмцэл монголын төрийн ялзралыг илчилж, монголын ард түмний хүсч байгаа хүчирхэг, ариун төрийг бий болгох болно. Тэнгэр шүтлэгтэн, бөө нарын Хар зүрхний Хөх нуурын нэгдсэн тахилга энэ зорилгод чиглэн зан үйлээ хийдэг болсон.
     Монголын бөө нар анхлан цугларч их хүчээ нэгтгэн харуулсан 2012 оны Нэгдсэн их тахилга үр дүнгээ харуулсаар байна. Мөнх хөх тэнгэрээ шүтэгч, бөө, улаач нар 4000 гаруй иргэд анхлан цугларсан Хар зүрхэний Хөх нуур бол монголын түүхийн бас нэгэн өвөрмөц үйл явдлын гэрч болсон юм. Энэ үйл явдалд томоохон эргэлт болсон юм.
     Хэдий өнөөдөр бөөгийн зан үйл хийхийг Хар зүрхэний Хөх нуурт хориглосон боловч Монголын улаач нар хаанаас ч өөрсдийн тэнгэрийн зан үйлээ хийж, залбиралаа тэннэрт хүргэж чадна. Монголын минь амин зүрх нь болсон, нүүдлийн соёлын салшгүй хэсэг болсон тэнгэр үзэл, бөө мөргөл нь монгол хүнээ эрхэмлэн дээдэлсэн, онгон байгалиа дээдлэн хамгаалсан олон мянган жил уламжлагдан ирсэн үнэт өв юм.  
     Энэхүү өвийг үргэлжлүүлэн баяжуулж тэнгэр үзэл, бөө мөргөлөө дээдлэн Монголын бөө нар Нэгдсэн тахилгаа хоёр дахь удаагаа амжилттай хийлээ. Энэ удаагийн Хар зүрхэний Хөх нуурын нэгдсэн тахилга Их эзэн Чингис хааны ариун сүнс, Хар зүрх хайрхан, Хөх нуур лусдаа зориулагдан хийгдлээ.
     Нэгдсэн их тахилгаа хийх газарт Монгол Улсын төрийн далбаа, Монголын бөө нарын нэгдсэн байгууллагын туг залагдсан байлаа. Түүний ард тахилгадаа өргөх идээний дээж, өргөлөө тавсан байв. Тахилга хийх сайн цаг болмогц Нэгдсэн их тахилгын Үндсэн гол тахилга эхэллээ.
    Нэгдсэн их тахилгын үндсэн тахилгыг Монгол бөөгийн тэргүүн удган Нанжаа толгойлон бөөлж гүйцэтгэсэн билээ. Эртнээс уламжлагдан ирсэн дархад бөөгийн уянгалаг тамлага дуудлага, уян налархай хөдөлгөөн бүхий өвөрмөц бөөлөлт содон харагдаж байлаа. Хуран цугларсан улаач олны нэгдсэн түрлэг тэнгэрт мэдүүлэх үйл явцад хүч нэмэн нэгтгэж чадсан билээ.
     Төр улсынхаа төлөө, түмэн олныхоо сайн сайханы төлөө тэнгэр шүтлэгтэн, улаач нарын хийсэн нэгдсэн залбирал, бөөлөлт амжилттай болж өнгөрлөө.
     Ирэх жил болох нэгдсэн тахилгаар Монгол төрийн төлөө чин ариунаар зүтгэх төрийн зүтгэлтэн нараа мөнх тэнгэр, их эзэн Чингис хааны ариун сүнсэнд мэдүүлэх болно.
     Мөнх хөх тэнгэр, их эзэн Чингис хааны ариун сүнс биднийгээ ивээх болтугай.
        Д.Хүрэлбаатар
     
      

    djmedia:161
  • МОНГОЛ БӨӨГИЙН ТЭРГҮҮН УДГАН БАТЧУЛУУН

    МБНЭ-ИЙН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗАХИРАМЖ
    2019.06.18             Дугаар 15    Улаанбаатар хот
    Цол олгох тухай
    2019 оны 06 дүгээр сарын 18-ын өдрийн МБНЭ-ийн Дээд цэцийн Зөвлөлийн хуралдааны нууц санал хураалтын дүн, “МБНЭ-ийн шагнал, цол олгох журам”-ын 3.3-ын заалтыг үндэслэн ЗАХИРАМЖЛАХ НЬ:
    Нэг: Монгол бөөгийн тэргүүн зайран цолоор
    1.    –МБНЭ-ийн гишүүн Батчулуун
    Олгосугай
     МОНГОЛ БӨӨГ УЛАМЖЛАЛТ ЁСООР ХӨГЖҮҮЛЭХИЙН ТӨЛӨӨ АМЬДРАЛАА ЗОРИУЛЖ ЯВАА
     “ХҮРЭЛ ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.
    • 2019.05- 17-ны өдөр ОХУ-ын БАйгаль нуур, Бух ноён нэгдсэн залбирал
     
  • МОНГОЛ БӨӨГИЙН ТЭРГҮҮН ЗАЙРАН ЭРДЭНЭБААТАР

    МБНЭ-ИЙН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗАХИРАМЖ
    2019.06.18             Дугаар 15    Улаанбаатар хот
    Цол олгох тухай
    2019 оны 06 дүгээр сарын 18-ын өдрийн МБНЭ-ийн Дээд цэцийн Зөвлөлийн хуралдааны нууц санал хураалтын дүн, “МБНЭ-ийн шагнал, цол олгох журам”-ын 3.3-ын заалтыг үндэслэн ЗАХИРАМЖЛАХ НЬ:
    Нэг: Монгол бөөгийн тэргүүн зайран цолоор
    1. Эрдэнэбаатар–Хөвгөл аймгийн бөгийн хүрээлэнгийн удирдагч
    Олгосугай
    -МОНГОЛ БӨӨГ УЛАМЖЛАЛТ ЁСООР ХӨГЖҮҮЛЭХИЙН ТӨЛӨӨ АМЬДРАЛАА ЗОРИУЛЖ ЯВАА
    -2018 ОНД ХӨВСГӨЛ АЙМГИЙН БӨӨГИЙН ХҮРЭЭЛЭНГИЙН 2 ДУГААР ХУРАЛДАЙД ОРОЛЦСОН
    -2019 ОНД ХӨВСГӨЛ АЙМГИЙН БӨӨГИЙН ХҮРЭЭЛЭНГЭЭС ХӨВСГӨЛ НУУРЫН “МӨСНИЙ БАЯР”-ЫН УУЛЗАЛТУУДЫГ ЗОХИОН БАЙГУУЛСАН.
    -ХӨВСГӨЛИЙН БӨӨГИЙН ХҮРЭЭЛЭНГЭЭС ЗОХИОН БАЙГУУЛСАН “ЭРДЭНЭ ХАЙРХАН” БУЮУ 50Х100-ИЙН ТАХИЛГАД ТОЛГОЙЛЖ БӨӨЛСӨН.
     “ХҮРЭЛ ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.