Author: admin_shaman

  • МОНГОЛ БӨӨГИЙН ТЭРГҮҮН УДГАН ДАЙВИЙН НАРАНЦЭЦЭГ

     

    ⦁ МОНГОЛ БӨӨГ ХӨГЖҮҮЛЭХИЙН ТӨЛӨӨ АМЬДРАЛАА ЗОРИУЛЖ ЯВАА.
    ⦁ БИЕ ДААСАН БӨӨГИЙН БАЙГУУЛЛАГА БАЙГУУЛЖ АЖИЛЛАХ СОНИРХОЛТОЙ.
    ⦁ НЭГДСЭН ТАХИЛГА ДЭЭР УДАА ДАРАА ЁС ЗҮЙН АЛДАА ГАРГАСАН.
    ⦁ “ХҮРЭЛ ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.
    ⦁ “МӨНГӨН ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.
    ⦁ “АЛТАН ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.
    ⦁ 2014.06.22-ны өдөр. Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-д оролцсон.
    ⦁ 2014.07.3-4-ний өдөр. Хөвсгөл аймгийн Хатгал сумын нутагт “Хөвсгөл” нуурын Нэгдсэн их тахилгад оролцсон.
    ⦁ 2014.09.22-ны өдөр. Улаанбаатар хот. ⦁ Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд оролцсон.
    ⦁ 2015.05.25-.05.26-ны өдөр Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол улсын толгой уул “Жаргалт Хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгад Галын тахилгад толгойлж бөөлсөн.
    ⦁ 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд оролцсон.
    ⦁ 2015.05.20-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд оролцсон.
    ⦁ 2016.05.15-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад оролцсон.
    ⦁ 2016.08.10 Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгад оролцсон.
    ⦁ 2017.06.03-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад оролцсон.

  • МОНГОЛ БӨӨГИЙН ТЭРГҮҮН УДГАН БҮРЭНЖАРГАЛЫН БАЙГАЛМАА

     

    ⦁ МОНГОЛ БӨӨГ ХӨГЖҮҮЛЭХИЙН ТӨЛӨӨ БИЕ ДААН АЖИЛЛАДАГ.
    ⦁ МОНГОЛ БӨӨГИЙН СОНГОДОГ ӨРГӨӨГ БАЙГУУЛСАН.
    ⦁ АНУ-ЫН ЭЛЧИН САЙД Ж.ГАЛТ МОНГОЛ БӨӨГИЙН УДГАН Б.БАЙГАЛМААГИЙН ӨРГӨӨНД АНХ ЗОЧИЛСОН
    ⦁ “ХҮРЭЛ ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.
    ⦁ “МӨНГӨН ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.

    ⦁ 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд оролцсон.

  • МОНГОЛ БӨӨГИЙН ТЭРГҮҮН УДГАН ЧҮЛТЭМ ЯНЖИНСҮРЭН

     

    ⦁ БИЕ ДААСАН БӨӨГИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА ЯВУУЛДАГ.
    ⦁ ТӨРИЙН “АЛТАН ГАДАС” ОДОН
    ⦁ “ХҮРЭЛ ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.

    ⦁ 2014.06.22-ны өдөр. Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-д оролцсон.
    ⦁ 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд оролцсон.

  • МОНГОЛ БӨӨГИЙН ТЭРГҮҮН УДГАН ХАТИАРЫН ГЭРЭЛМАА

     

     МОНГОЛ БӨӨГ ХӨГЖҮҮЛЭХИЙН ТӨЛӨӨ АМЬДРАЛАА ЗОРИУЛЖ ЯВАА
     “ХҮРЭЛ ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.
     “МӨНГӨН ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.
     “АЛТАН ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.

    • 2013.05.25-26-ны өдөр. Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол Улсын толгой уул “Жаргалт хан” хайрханы Нэгдсэн Их тахилгад оролцсон.
    • 2013.6.21-22-ны өдөр. Налайх Дүүргийн Гандан ууланд хийгдсэн Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон.
    • 2014.05.15-ны өдөр. Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутаг дахь Ханбогд хайрхан, Оюутолгойн Монгол говийн Нэгдсэн их тахилгад оролцсон.
    • 2014.06.22-ны өдөр. Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-д оролцсон.
    • 2015.05.25-.05.26-ны өдөр Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол улсын толгой уул “Жаргалт Хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон.
    • 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд оролцсон.
    • 2018.06.17-ны өдөр. Говийн нэгдсэн тахилгад Тэнгэрийн тахилгыг толгойлж бөөлсөн.

     

  • МОНГОЛ БӨӨГИЙН ТЭРГҮҮН УДГАН СУГАРЫН ЭНХМАА

     

     МОНГОЛ БӨӨГ ХӨГЖҮҮЛЭХИЙН ТӨЛӨӨ АМЬДРАЛАА ЗОРИУЛЖ ЯВАА
     МОНГОЛ ГОВИЙН НЭГДСЭН ИХ ТАХИЛГЫГ ҮРГЭЛЖЛҮҮЛЭН ХИЙХ ҮҮРГИЙГ ТАСАЛДУУЛСАН ТУЛ ӨМНӨГОВИЙН БӨӨГИЙН ХҮРЭЭЛЭНГИЙН УДИРДАГЧИАС ОГЦОРСОН.
     “ХҮРЭЛ ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.
     “МӨНГӨН ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.
    • 2014.05.15-ны өдөр. Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутаг дахь Ханбогд хайрхан, Оюутолгойн Монгол говийн Нэгдсэн их тахилгад Хайрханы тахилгыг толгойлж бөөлсөн.
    • 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд оролцсон.
    • 2015.05.20-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд оролцсон.
    • 2016.05.15-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад оролцсон.
    • 2017.06.03-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад оролцсон.
    • 2018.07.17-ны өдөр Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгад оролцсон.

  • ӨӨЛД БӨӨ

    Харин Дөрвөн Ойрадын холбоонд Цорос гэж нэртэй хүчирхэг аймаг оролцон улс төрийн талаар тэргүүлэн явсан бөгөөд тэдний хойчис нь хожим өөлд гэдэг нэртэй болсон бололтой. Гэвч Цорос зэрэг овог ясний тойрадын дотор үлэмж түгсэн байна. Баруун Монголын нэгэн гол ястан болох Ховдын Өөлд бол XVII зууны эцсээр (1685 онд) бүх ойрадын хаан, цорос овогт Галдан бошигот Ховдын голд ирж нутаглан, монгол цэргийн тариалан үүсгэхэд энд анх нутагласан ба 1690-ээд онд тэдний ихэнх нь Ховдоос Өвөр Монголын Улаанбудан гэдэг газар хүртэлх замын олон дайнд сүйрэн, 1701 онд нэг хэсэг нь Манжийн эрхэнд орж Орхон голд нутаглан байгаад зарим нь 1764 онд Ховдын харъяат болон нүүн ирсэн нь одоогийн Ховд, Эрдэнэбүрэн сумын өөлдүүд болно. Харин Орхонд үлдэгсэд нь Халхын дотор удаан сууж, халхажсан Архангайн өөлд (хуучин Сайн ноён хан аймгийн Сүжигт бэйс Өөлд Шаа Бэйсийн хошуу буюу одоогийн Архангай Өлзийт, Хотонт сум, Өгийнуур сум) болно. Ховдын Өөлд нь 1755-1758 онд Манжийн түрэмгийлэгчдийн эсрэг баатарлаг сүүлчийн улсын үлдээс удамтай бөгөөд дайчин улсын цагт засаг ул тавин, тусгай даргатай Ховдын амбанд захируулжээ. Энэ Өөлдийн нэгэн захирагч, Дамбий нямтайж гэж байсан нь Манжийн эсрэг тэмцэж яваад осолдсон учир нутгийнхан өөрсдийгөө Дамбий өөлд гэх болсон тул Дамбий өөлд нэртэй болжээ. Өөлдийн дотор Хошууд, Хойд, Цагаан Хойд, Шар Хойд, Бургуд, Хар бургуд, Тольтон бургуд, Андуу шавь нэр, Жисэн шавь нэр, Барилга шавь нэр, Тайчууд, Ноён цорос, нохой цорос, Цагаан туг, Байлгас Хирэй цодог (хэрэй цувдаг), Тоос, Егөс, Авгас, Үлжингэд, Энхэ, Махчинхэрэй, Өтгөс, Шар Монгол зэрэг элхэн (овог) буй. Урианхай ойрадын бөөгийн ёс жаягтай үндсэндээ ижил боловч хувцас хэрэглэлийн хувьд өвөрмөц ялгаа нилээд бий. Өөлдийн уул овоо тахилга. Өөлдүүд овоо тахихдаа индэр (головоо) босгох бөгөөд тэр нь хааш хаашаа 1 метр орчим өргөн 1.5 метр орчим өндөр чулуун овоо байдаг. Энэ овооныхоо дээд хэсгийг цагаан чулуугаар өнгөлсөн байдаг. Энэ гол овооныхоо хоёр талруу тус бүр 6, өмнө талд нь 1 бүгд 13 сан тавих чулуу бэлтгэдэг. Индэр овооны орчимд залам уях мод босгодог. Босгосон индэрээ тахих бүрдээ сэргээх ба тахилгын идээг айл хотлоороо хамтран бэлтгэдэг. Тахилгын зан үйлийг эхлэхийн өмнө эрчүүд баруун талаар, эмэггэйчүүд зүүн талаар сууна. Ингээд бөөгийн ёс зан үйлийг үйлдцэг. Зан үйл дууссаны дараа овоонд өргөсөн идээгээ дөрвөн зүг найман зовхист өргөн цацаж овоогоо гурав тойроод овооноос буудаг. Харин бөө хонины шүүснээс өвчүү толгойг нь салган авч индэр овоон дээр тавьж шатааж 13 тэнгэрт өргөлийг өргөл болгодог. Үүний дараа бөх барилдах морь уралдах зэргээр наадан цэнгэдэг байна.

  • Зураг түүхийг авч үлдэнэ 15 “Төрөөс хилийн талаар бахимтлах бодлого, хил Орчмын хамтын ажиллагаа” зөвлөлдөх уулзалт

     

    Эрхэлсэн ажил, албандаа амжилттай ажиллаж байгаа хамт олонд Үндэсний аюулгүй байдлын Зөвлөлийн ажлын албаны нэрэмжит шагнал, албан тушаалтан, албан хаагчдад 2 сая төгрөгийн мөнгөн шагнал болон дурсгалын зүйлээр урамшуулсан.
    Энэ хүрээнд ХХЕГ-ын харьяа хилийн цэргийн отряд, заставуудын үйл ажиллагаатай бүрэн хэмжээгээр танилцсан билээ.
    Монгол Улс, ОХУ-тай 1958, 1976 онд хоёр талын хилийн гэрээ байгуулж, 2002 онд 3485 км урт хилийг хамтран шалгаж тодотгосон бөгөөд энэ хэсэгт өндөр уул, уулархаг, ой мод бүхий онцлогтой хил хамгаалалтын үйл ажиллагаа явагдаж байв.
    Монгол Улс 1962 онд БНХАУ-тай анх удаа 4676.8 км урт хилийн шугамыг тогтоож, 1973 онд НҮБ-д албан ёсоор бүртгүүлжээ. Уг хилийн шугамыг 1982-1984, 2001-2004 онд хамтран шалгасан бөгөөд тал хээрийн, говь цөлийн, дов толгодын бүхий газар зүйн байршил бүхий хил хамгаалалтын үйл ажиллагаа явагдаж байна.
    Хил хамгаалалтыг Монгол Улсын төрөөс хилийн талаар баримтлах бодлого /2002/, Монгол Улсын Хилийн тухай хууль /1993/, Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал /1994/, хилийн дэглэм, хилийн боомтын асуудлаар хөрш орнуудтай байгуулсан гэрээ, хэлэлцээрээр баталгаажуулан хил хамгаалах байгууллагын хүч хэрэгсэл, ард иргэдийн оролцоотойгоор хэрэгжүүлж байна.
    Тэр үед Увс, Завхан, Хөвсгөл аймгийн хойд нутаг ОХУ-тай хил залгаа хэсгээр хил дамжсан малын хулгай, түүнтэй холбоотой хилийн зөрчил байнга гарах болсон. Эдгээр аймгуудын удирдлага, сумын засаг дарга нар, ХХЕГ-ын отряд, заставын дарга болон цагдаа, тагнуул, онцгой байдлын алба оролцсон хамтарсан зөвлөгөөн хоёр удаа хийгдлээ. Энэ зөвлөгөөнд яригдсан асуудлын ажил хэрэг болгох талаар хамтарсан шийдвэр гаргаж хэрэгжүүлж ажилласан. ОХУ-тай холбоотой асуудлыг ОХУ-ын ҮАБЗ-ийн албадтай Монгол Улсын ҮАБЗ-ийн ажлын албанаас хийсэн ажлын уулзалтуудад ярилцаж байсан.
    Монгол Улс, ОХУ-тай хил дээрх хилийн боомтуудын үйл ажиллагаа хэвийн ажиллаж байгаа боловч ОХУ нь хилээр монголын иргэдийн нэвтрүүлэхдээ авч гарах ачаанд хязгааралт тогтоосон нь хил орчмын иргэдийнн худалдаа хамтын ажиллагаанд бэрхшээлтэй байдал бий болсон байв.
    Улсын хил, түүний хамгаалалт нь дан ганц хил хамгаалах байгууллагын хүчээр шийдвэрлэгдчих нэг талын арга хэмжээ биш, төрийн болон төрийн бус байгууллагууд, иргэдийн оролцоо шаардагдсан цогц том асуудал бөгөөд зайлшгүй төрийн бодлогоор, төрийн оролцоотойгоор зохицуулагдах шаардлагатай юм.
    Хил орчмын нутаг дэвсгэрийн хүн амын суурьшилгүй, эзэмшилт багатай нутгийн стратегийн ач холбогдол бүхий байгалийн нөөц баялгийг төрийн хяналтад байлгах, хамгаалалтад авах замаар түүнийг хууль бусаар ашиглахаас урьдчилан сэргийлэх;
    -Улсын хилийн халдашгүй дархан байдал, хил орчмын нутаг дэвсгэрийн аюулгүй байдлыг хангах үүрэг бүхий байгууллага, албан тушаалтны үйл ажиллагааны зохицуулалт, уялдаа холбоог сайжруулах, боловсронгуй болгох; Эрх зүйн орчныг байнга боловсронгуй болгож, цаг үе, цагийн байдалтай уялдуулан хилийн холбогдолтой хууль, тогтоомж, гэрээ, хэлэлцээрийг шинэчлэн сайжруулж байх;
    -Нийгмийн дэд бүтцийг эрчимтэй хөгжүүлэх замаар хилийн бүс, зурваст иргэд, хилчид тогтвортой суурьших нөхцлийг бүрдүүлэх;
    -Зам харилцаа, холбоо, тээвэр, цахилгаан, хилийн инженерийн төхөөрөмжлөл зэрэг хил хамгаалалтад төдийгүй, ард түмний аж амьдралд нөлөөлөхүйц дэд бүтцийг хөгжүүлэн улсын хилээ баталгаажуулахын зэрэгцээ улсын хил хамгаалалтын таатай нөхцлийг бүрдүүлэх;
    -Монгол Улсын төрөөс хилийн талаар баримтлах бодлогыг хэрэгжүүлэх, түүнийг цаг үеийн шаардлагад нийцүүлэн оновчтой үндэслэлтэйгээр тодотгох, шинэчлэх зорилгоор суурь судалгаа, эрдэм шинжилгээний ажлыг өргөжүүлэх улмаар хил судлалын салбар шинжлэх ухааныг хөгжүүлж улсын хил, түүний хамгаалалттай холбоотой асуудлуудыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр шийдвэрлэх, эрх зүйн болон тогтолцооны оновчтой байдлыг тодорхойлох, үр ашигтай ажиллах төсөл боловсруулан хэрэгжүүлэх;
    -Хилийн боомтод ажиллах хяналтын албадын үйл ажиллагааг нь уялдуулан, нэгдсэн зохицуулалтад оруулах замаар хилийн боомтын үйл ажиллагааг боловсронгуй болгох;
    -Хилчдийн гэр бүл ажил, хөдөлмөр эрхлэх, үр хүүхдүүд нь сургуульд суралцах, соёлын болон эмнэлэгийн үйлчилгээнд хамрагдах зэрэг нөхцөл бололцоог буй болгож хилчид тогтвор суурьшилтай ажиллаж, амьдрах нийгмийн баталгааг хангах;
    -Монгол Улс дан ганц хилчдийн хүчээр хил хамгаалах аргагүйгээс хил орчмын иргэд, өөр бусад нутгийн иргэдийг гэрээгээр хил хамгаалалтад оролцуулах, хөхүүлэн дэмжих, урамшуулах, тэнд суурьшин амьдрах эрх зүйн таатай орчин, эдийн засгийн хөнгөлөлт үзүүлэх арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэх;
    -Хил дамнасан гэмт хэрэгтэй тэмцэх, байгалийн гамшиг, хүн малын гоц халдварт өвчин тархахаас урьдчилан сэргийлэх, хил орчмын нутаг дэвсгэрт хүмүүнлэгийн болон экологийн асуудлыг шийдвэрлэх чиглэлээр хил залгаа болон бусад орнуудтай хамтран ажиллах;
    -Улсын агаарын хилийн хяналтыг боловсронгуй болгоход чиглэсэн дэвшилтэт техник, хэрэгсэлийг нэвтрүүлэх;
    -Одоо хилийн зурваст байгаа инженерийн байгууламж, зам харгуй, холбоо дохиоллын хэрэгслийг боловсронгуй болгон сайжруулах, шинэ дэвшилтэт техник, технологийг өргөн нэвтрүүлж, шинэчлэлт хийх;
    -Хил орчмын нутаг дэвсгэрийн хүн амын суурьшилгүй, эзэмшилт багатай нутгийн стратегийн ач холбогдол бүхий байгалийн нөөц баялгийг төрийн хяналтад байлгах, хамгаалалтад авах замаар түүнийг хууль бусаар ашиглахаас урьдчилан сэргийлэх;
    -Улсын хил хамгаалах байгууллагын албан хаагчдыг мэргэшүүлж, ямар ч нөхцөлд улсын хилийн халдашгүй дархан байдал, хил орчмын нутаг дэвсгэрийн аюулгүй байдлыг хангах чадвар бүхий нэгдмэл бүтэц зохион байгуулалттай байлгах явдал юм.
    Цаашид бодлогын хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх ажлын хүрээнд:
    Нэг. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч ХХЕГ-ын удирдлагад хоёр удаа биечлэн уулзаж үүрэг, даалгавар өгсөн боловч түүний биелэлт хангалтгүй энэ талаар хариуцлага тооцох хэмжээнд хүрсэн байна.
    Хоёр. Үндэсний аюулгүй байдлыг хангах чиг үүрэг бүхий байгууллагуудын удирдах ажилтны уулзалтыг ҮАБЗ-ийн ажлын алба, ХХЕГ-тай хамтарч зохион байгуулах, энэ үеэр аймгуудын прокурор, шүүхийн байгуулагтай хамтарч баруун аймгуудын хилийн цэргийн сахилгын талаар бүсийн зөвлөгөөнийг хийсэн.
    Гурав. Хил хамгаалалтад ажиллаж байгаа офицер ахлагч нарын сургалт, ялангуяа хүний хөгжлийн асуудлыг муу анхаарч ирсэн явдал гэж үзэж байна. Цаашид хил хамгаалалтад ажиллагсадыг таван жил дутам системт сургалтад хамруулж байх, энэ үеэр аттистатчилах шалгалтад хамруулж, албан хаагчид өөрсдөө бие даан суралцах, өөрийгөө хөгжүүлэх талаар шаардлага тавьж ажиллаж сурах, нөгөө талаас Удирдлагын Академи, Батлан хамгаалах их сургууль, Цагдаагийн Академи, Хилийн цэргийн дээд сургуулийн багш нарын бүрэлдэхүүнтэй сургалтын баг ажиллаж системт сургалтыг заадаг байх санал дэвшүүлсэн. Хойд бүсийн сургалтын төвийг Хөвсгөл аймгийн Цэцэрлэг хотод, Зүүн бүсийн сургалтын төвийг Дорнод аймгийн Чойбалсан хотод, Өмнөд бүсийн сургалтын төвийг Өмнөговь аймгийн Даланзадгад хотод байрладаг хилийн ангид төвлөрүүлж, Говь-Алтай, Сэлэнгэ аймгуудын хилийн хороод сургалтыг бие даан зохион байгуулах боломжтой гэж үзсэн.
    Дөрөв. ХХЕГ-ын боловсон хүчнийг бэлтгэх нэгдсэн тогтолцоог улам боловсронгуй болгох, энэ шаардлагаас Хил хамгаалалт, шалган нэвтрүүлэх мэргэжлийн чиглэлээр Хилийн дээд сургууль, хуулийн мэргэжлээр Цагдаагийн Академи, цэргийн зэвсэг, техникийн инженер, холбоо, авто, ар тал хангалт зэрэг мэргэжлээр Батлан хамгаалах их сургуулиар улсын төсөв, нэгдсэн захиалгаар мэргэжилтэнг бэлтгэж байх, Удирдах ажилтны давтан курсыг ОХУ-ын цэргийн Академи, дээд сургууль, Батлан хамгаалахын их сургуулийн Удирдлагын Академид хийж байх,
    Тав. Хил хамгаалалтын стратеги, тактикын үйл ажиллагаанд шинэчилэлт хийх зайлшгүй шаардлагатай болсон байна. Энэ шаардлагаас уялдан ХХЕГ-ын отрядын захирагч нараар олон жил ажилласан хүмүүсээр хил хамгаалалтын орчин үеийн арга барил, тактикын өөрчлөлтөөр бүтээл, туршлагыг бичүүлэх боломжтой юм.
    Зургаа. Хил хамгаалалтын зарим бүсэд орчин үеийн техник хэрэгсэл, технологоор хангах ажлыг яаралтай хэрэгжүүлэх, үүнд Замын-Үүд, Буянт-Ухаа, Алтанбулагын Шалган нэвтрүүлэх үйл ажиллагаанд паспорт шалгадаг орчин үеийн техник, технологоор бүрэн хангах асуудлыг ойрын хугацаанд хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Терроризм, улс дамнасан гэмт үйлдлээс сэргийлэхийн хамт хилийн харилцааг өргөжүүлэх үүднээс хилийн боомтуудыг тохижуулах, хэвийн үйл ажиллагааг нь хангахад орон нутгийн оролцоог нэмэгдүүлэх олон улсын төсөл, хөтөлбөрт хамруулах ;
    Замын-Үүд, Буянт-Ухаа, Алтанбулагын хилийн ангиудын шаардлагатай хэсгүүдийг камераар хянах боломжийг судлаж хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулах шаардлагатай.
    Хилийн харуулын цамхагыг Монгол улсын зарим байгуулагад хийсэн байгааг туршлага судлан өөрийн нөхцөлд тохируулан сайжруулж хэрэглэх боломжийг судлаж хэрэгжүүлж эхлэх боломжтой юм.
    Долоо. ХХЕГ-ын заставуудын авто паркын шинэчилэлтийг хийх асуудлыг үе шаттайгаар хэрэгжүүлэх, ингэхдээ газар зүйн байршил, улирлын цагийн байдлыг нарийн тусган автотехникийн хангалтын судалгаа хийж тусгах шаардлагатай.
    Найм. Хилийн заставуудад амьдарч байгаа хүүхдүүдийг сургуулийн өмнөх насны сургалтад хамруулах асуудлаар Хүүхдийн төлөө үндэсний төв, бусад төрийн бус байгууллагуудтай хамтарч ажиллах асуудлыг шийдвэрлэх боломжтой байна.
    Тэр үед дэвшүүлсэн асуудлуудаас амьдралд биелэлээ олсон нь одоо дүгнэхэд боломжтой мэт санагдах юм.

    djmedia:82
  • Өвөрлөгчид бэрлэж очоод өнгөрсөн хойноо буг болов

    Хэл уснаас өгсүүлээд ахуй амьдрал төстэй болохоор яагаад ч юм сэтгэлд арай өөриймсөг байсан нь мэдээж юм. Нэлээд туршлагатай, нэр хүндтэй наймаачин болсон хойноо Хөх хотод нэгэн удаа амрахаар очсон байна. Төвийн ресторантай буудалд байрлаад идэж уун, түүх дурсгалын газруудаар нь явсан шигээ хэд хоножээ. Тэгэх үеэрээ мөн тэр буудалд тогоочоор ажиллаж байсан Баярт гэх өвөрлөгч эртэй танилцжээ. Цаадах нь өөрөөс нь хоёр, гурав ах аж. Нүдэнд дулаахан, бүрэг даруухан эр бүсгүйн анхаарлыг ч татсан нь ойлгомжтой. Орж, гарахдаа үргэлж хамтдаа болоод ирсэн гэдэг. Энэ нь хүний хувь заяаны хэрэг болохоор яалтай билээ дээ.

    Нөгөө ноомой залуу нь “Чи гоё” гэхээс өөр үг бараг мэддэггүй шахам нэгэн байжээ. Харж харж хэлдэг ганц үг нь “Чи гоё” байсан юм байх. Бие биенийхээ гоё сайхныг магтсан хоёр өдөр хоногоор ижилдсээр байв. Нэгэн ням гарагийн орой Баярт их шийдсэн байртай өрөөнд нь орж ирээд гараагүй гэдэг. Хүмүүний амьдралд бишгүй тохиолддог эгэл жирийн үзэгдлүүдийн нэгэн болохоор хэн ч гайхах билээ. Ингээд хослон амьдарч эхэлжээ. Одмаа үнэтэй зочид буудлаасаа гарч өвөрлөгчийн өрөөнд амьдрах болжээ. Шилийн гол аймгийн тэнүүлч эр тэндхийн гайгүй тогооч тул ажлын газраас нь орон гэрээр хангасан хэрэг л дээ. Одмаа амралтаа дуусгаад ар халхдаа ирж аав, ээждээ хэлснээр хоёр орны хоёр залуугийн хувь заяа нийлсэн түүхтэй. Эхэндээ энд, тэнд амьдарцгааж байсан нь мэдээж. Одмаагийнхны талаар цухас дурдъя.

    Тэрээр хотын унаган охин хэдий ч хүүхэд нас нь Хайлаастаар овоглон үлджээ. Арилжаа наймаа эрхэлснээр Бичил хороололд хоёр өрөө байр авч аав, ээж, дүүгээ оруулаад Хайлаастын хашаа байшингаа тохижуулан, тэндээ дэлгүүр нээсэн тул багын найз Баярмаа, түүний нөхөр хүүхэдтэй амьдрах болсон байна. Баярмаагийн нөхөр, нь цөлх нэгэн бөгөөд архи, дарс уудаггүй, тэр хоёрын хажуугаас холддоггүй болохоор амар байсан нь ойлгомжтой юм. Баярмаа тэр хоёр үе үе Одмааг нөхөрт гарч хүүхэд төрүүлэхийг хэлдэг болсон байлаа. Хүссэн юм хүзүүгээр ороодог болохоор тэр хоёрын төдийгүй Одмаагийн ч хүсэл биелсэн нь мэдээж. Одмаагийн хувьд хаана ч амьдарсан болохоор жинхэнэ чөлөөт орны чөлөөт иргэн мөн билээ. Монголдоо байлаа гээд хэнд ч адлагдахгүй. Хятадад байлаа гээд хөөгдөхгүй. Харин Баяртын хувьд бөөн зовлон тохиосон гэхэд хилсдэхгүй. Монголд сараас дээш хугацаагаар байх эрхгүй учраас явуулын хүн мэт эргэж буцах нь нэг тийм. Одмаа жирэмсэлсэн тул үргэлж ийш тийш яваад байх боломж нь хомсджээ. Ингээд хоёр талаас харилцан ярилцсаны эцэст хоёулаа хоёр улсынхаа хил дээр шахуу Эрээнд амьдрахаар шийджээ. Баярт ажлаасаа гарах тул орон байрыг эзэд нь хурааж авах нь гарцаагүй билээ. Гэхдээ Одмаа ч, Баярт ч боломжтой байсан болохоор хэн нэгний гар харах хэрэг гараагүйг хэлэх хэрэгтэй байх аа. Арилжаа наймаагаа бодсон ч, амьдрал ахуйгаа бодсон ч аль алиндаа ашигтай байхын тулд Эрээнийг сонгосон хэрэг л дээ.

    Тиймээс тэнд боломжийн байрлалтай газар хашаа, байшин худалдан авав. Баярт эрхбиш БНХАУ-ын иргэн тул Эрээний зах дээр лангуу түрээслэх, байшиндаа хоолон гэр нээх зэрэгт асуудал байсангүй. Одмаа Эрээний зах дээр тохилог лангуу түрээслэн хятад, монгол бараа борлуулж олсон зөөснөө арвижуулж эхэлсэн бол Баярт гэртээ цайны бяцхан газар ажиллуулан амьжиргаандаа нэмэр болов. Манай наймаачид мэдэх тул олныг нуршаад яах вэ. Эрээний төв захын урд талд “Баярт-од хоолон гэр” гэх дан шаргал байшин бүхий гуанзыг андах биш. Монголоос явуулсан барааг Эрээнд, Эрээнээс илгээснийг энд гэхчлэн нэг ёсондоо бизнесийн бяцхан боловч найдвартай сүлжээ үүсчээ. Гардан хийхийг нь Одмаагийн хоёр найз болох дээр дурдсан гэр бүлийн хос хийх бөлгөө. Дэндүү багын найзууд учраас дэндүү итгэлтэй байлгүй яахав. Хааяа хааяа орлого, зарлагаа нийлэвч багцаатай байх нь гарцаагүйгээс ёс төдий үйлдэх болжээ. Одмаагийн бие тулгар болсон тул лангуугаа түр болиод гэртээ суунгаа нөхөртөө туслах болжээ. Ингээд тэд нэгэн сайхан хүүтэй болов. Амьдрал ажин түжин үргэлжилсээр Баяртыг Монголын иргэн болгохоор хөөцөлдөх гэж байв. Таван жил ирж очсон хүнд бүтэж мэдэх асуудал болсон нь тийм шийд гаргахад хүргэсэн хэрэг. Яваандаа ар Монголд амьдрахыг чухалчилсан нь мэдээж. Үр хүүхэд нь өснө, чөлөөт иргэн байлгахгүй бол хүн болсны хэрэг юу байхав.

    Чөлөөт ертөнцөд төрчихөөд хаалттай нийгэмд насыг барах шиг аймшиг хаана байх билээ. Хаанаас нь ч харсан тэгэхээс өөр арга байгаагүй нь ч тодорхой тул ингэсхийгээд цэглэх нь дээр буй за. Хоёр жилийн өмнөх тэр нэгэн хар өдөр Одмаа ажилдаа их л эрт гарсан байгаа юм. Эртхэн очоод тоолж барих юм бас байсан байлгүй дээ. Гэхдээ ийм аюултай юм тохиолдоно чинээн хэн санах билээ. Эрээн дэх Монголын Консулын баруунтаа орших дөрвөн замын уулзвар дээр автомашинд дайруулан газар дээрээ нас баржээ. Монголчууд тэр дор нь оршуулга, хойдхыг нь зохион байгуулж, эх оронд нь авчирч оршуулжээ. Хүүхдийг чөлөөт иргэн байлгахын үүднээс Монголын харьяат болгон Одмаагийн эцэг, эхэд өгүүлсэн тул Баярт өнөөг хүртэл эргэж тойрч байдаг гэнэ лээ. Тэр явдлаас хойш тэнд болсон нэгэн явдлыг өгүүлэхийн тулд ийнхүү бүхэл бүтэн амьдралыг хүүрнэснийг минь болгооно биз ээ. Ганц бие болсон төдийгүй “гоё” ханиасаа хагацсан өвөрлөгч эр тэндээ хоолон гэрээ ажиллуулсаар хэсэг байсан юм билээ. Одмааг нас барснаас хойш Баярт бараг зүүлэг нэгэн болсон тул гэр орон, цайны газраа ч зөнд нь орхижээ. Цэвэрлэж барьдаггүй гэсэн үг л дээ. Тэгтэл нэг сонин юм ажиглагдсан байна. Хэзээ ч цэвэрлээгүй гэр, гуанз хоёр нь хэзээ ч эмх замбараагаа алдахгүй байжээ.

    Сүүлдээ бүр бохирдсон аяга таваг, халбага сэрээгээ угаахгүй орхиод хонуулж орхиход маргааш нь хэн нэгэн угааж хатаагаад жирийтэл өрчихдөг болжээ. Эхэндээ нэг их итгэхгүй гайхсан шигээ явж л дээ. Эр хүний л араншин даа. Тэгтэл бүр цочирдмоор юм тохиосон байна. Нэгэн бямба гарагийн шөнө жаал балгасан Баярт нойр нь сэрвэлзэн элдвийг бодсон шиг хэвтэж байжээ. Тэгтэл хажуу өрөөнд нь ус шоржигноод аяга, таваг харшаад осолдохгүй хэн нэгэн цэвэрлэгээ хийгээд эхэлжээ. Даан ч тийм байх аа. Намайг өрөвдсөн хэн нэгэн тусалдаг байж таарах нь ээ. Одоо л олж мэдье гэж санаад санаандгүй өрөөндөө яваад орчихож. Гэтэл хэн ч байгаагүй бөгөөд угаалгүй орхисон хоолны хэрэгслүүдийнх нь хагасыг цэвэрлээд хатаагч дээр нь өрчихсөн байжээ. Алмайрч цочсондоо болоод золтой л ухаан алдчихсангүй. Архи нь ч гарч орхижээ. Ингээд бөөн бодол болсон байна. Хаа газрын ард түмний аман ярианд янз бүрийн л юм байдаг. Тэр дотроос буг чөтгөрийн тухай яриа мөнхийн сэдэв билээ. Хамгийн түрүүнд толгойд орж ирсэн юм нь мэдээж Одмаа. Хань минь хий үзэгдэл байдлаар ирж наддаа тусалдаг юм биш биз гэх бодол орж иржээ. Хэн ч байсан тийм үед тэгж бодох байлгүй дээ. Тэгээд ажиглаж батлахаар шийджээ.

    Маргаашийн арилгах ногоогоо хагасыг нь арилгаж орхиод данхийтэл цоожлоод гэртээ орж хатуу юмнаасаа хэд татчихаад унтаад өгчээ. Өглөө сэрэнгүүт хамгийн түрүүнд бодсон юм нь өрөөгөө харах байв. Нар туссан тул юунаасаа бэргэх билээ. Хаалгаа цэлийтэл нээгээд ортол өнөө ногоог нь гүйцээгээд арилгачихсан байжээ. Арилгахаар барахгүй бүр төрөлжүүлэн хэрчээд усанд сойж орхижээ. Бусад аяга тавгийг ч гялалзтал угааж хатаагаад өрж орхиж. Нэг мэдэхэд Баярт ийм нэгэн туслагчтай болсон байлаа. Хэдийгээр өөрт тустай, аюулгүй боловч айхгүй ч аягүй гэгчээр нэг л таалагдаагүй бололтой. Тэгээд ч аргална барина гэсэн ойлголт тэдэнд байдаггүй юм уу, ямартай ч орхихоос аргагүйд хүрчээ. Тэр талаар тэр хавийнхандаа ам алдчихсан болохоор авах барих хүн ч гарсангүй. Бугтай байшин нэртэй болжээ. Дашрамд өгүүлэхэд, хүний махан бод үхэж устах, шилжиж барихад сүнс сүлд нь дагаж давхилгүй орхиж одох юм уу, тэнүүчлэн явдаг юм байна. Түүний махан бие нутагтаа ирсэн хэдий ч ийнхүү сүнс нь нөхөртөө буюу орон гэртээ хоргоджээ. Түүнээс ч сонин юм бас ажиглагджээ. Аргаа барсан Баярт гэр, хоолон гэрээ тэнд нь орхиод Хөх хотод очин нөгөө газраа ажилд оржээ. Ингээд зав чөлөөгөөрөө хааяа орон гэрээ эргэж тойроход нь эзэнтэй юм шиг цэвэр цэмцгэр байдаг юм байна. Түүгээр ч барахгүй бараг засвар хийчихсэн мэт өнгөлөг харагддаг тухай Баяртын өгүүлснийг түүгээр байнга явдаг, мэддэг хүн ярив. Хачирхалтай ийм нэгэн хий үзэгдэл хил залгаа Эрээн хотноо буйг хүргэлээ.

  • ОХУ-ын ЭСЯ-ны зөвлөх, Соёлын атташетай уулзав.

    МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайханы хүсэлтээр ОХУ-ын Элчин сайдын Яамны зөвлөх В.М.Басанов, Гуравдугаар нарийн бичгийн дарга, Соёлын атташе О.К.Ракшаева нар Элчин сайдын яамандаа хүлээн авч уулзаж ярилцаж, санал бодлоо солилцлоо. Уулзалтад МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн Н.Хишигжаргал байлцав. МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан сүүлийн жилүүдэд ОХУ-тай хамтарч зохион байгуулсан арга хэмжээнүүдийн талаар дурсан ярилцлаа. Мөн МБНЭ-ийг байгуулсан зорилго, үйл ажиллагааны талаар мэдээлэл өгч, ОХУ-ын холбогдох байгууллагуудтай соёл, өв уламжлалын салбарт хамтарч ажиллах талаар саналаа танилцуулав. Цаашид хамтарч хийх ажлын талаар саналаа албан ёсоор бичгээр тавьж байхаар боллоо.

  • Говь-Алтайн бөө нар анхдагч болов. Архив. 2012 он

    Ийнхүү Улаанбаатар хотод амьдардаг Говь-Алтай аймгийн нутгийн Бөө нар, сүсэгтэн олныг хуран цугларах санаачлагыг МБНЭ-ийн Дээд цэцийн Зөвлөлийн гишүүн Н.Хишигжаргал, Ш.Энхбаяр, Дэд Ерөнхийлөгч Д.Бадарч нар гаргасан байна. Говь-Алтай аймгийн бөөгийн Зөвлөлийнхөндөө ажлын их амжилт хүсье.
    Удахгүй бусад аймгуудын Бөө нар, сүсэгтэн олон ийнхүү хуран нэгдэж, нутаг орныхоо зон олон уул ус, байгаль дэлхийнхээ төлөө хамтран ажиллахаар нэгдэх болно.