Category: Бидний тухай

Шавь нар нь надтай нийлээд хэдэн машин алсын аянд дөрөө харшуулан хөдөллөө. Эртнээс төлөвлөж бэлтгэсэн хөвсгөлийн аялал Дархан зайрангийн хүсэлтээр Улаан-Уул суманд нилээд хэд хонохоор болж Цэгмэд удганы хээрийн онгонд зураг авах болсон. Тэр хэсэг зураг авалтын оргил хэсэг юм хэмээн бодож явлаа.
Булганы нутагт Дархан зайрангийн шавь Өлзийхутаг зайрангийнд түр буудаллаж, хийж бүтээсэн их ажилтай танилцаж билээ. Олон жил уулзаагүй шавь багшийн харилцаа эргээд сэргэж, бодол саналаа хуваалцан ярилцаж суулаа. Тэгээд багшдаа бэлэглэхээр бэлтгэсэн нандин зүйлээ дурсгаж уулзалт халуун дотно болж өнгөрөв. Багш шавийн харилцаа хэвийн болсонд хамт явсан бид сэтгэл хангалуун байлаа.
Хөвсгөл аймгийн Түнэл сумын нутагт Босго даваа өнгөрүүт төв замаас гарсан нь Зайран гэргийн хамт хадам аав, ээж хоёрын нутаглуулсан газарт очиж буй хэрэг байлаа. Тэндээс хөдлөөд Ачмаг нуур хүрмэгц урагш эргэж цөөхөн км яваад хадамуудын амьдралаа өнгөрүүлсэн буурин дээр очлоо. Багагүй өндөрлөг газарт байрладаг тул ойр хавийн нутаг алган дээр байгаа мэт харагдана. Зайран зан үйл хийх бэлтгэлийг хангаж, машинаас морин хуур авчирч байгаа нь харагдав. Гэргий нь морин хуурын эгшигээр эцэг, эхийнхээ бууриндаа жавар үргээн хуурдана. Дараа нь зан үйл хийж, дурсгалын зураг авснаар өндөрлөв.
Хагас цаг давхиад Мөрөн хот оров. Зайрангийн шавь П.Эрдэнэбаатар биднийг угтаж авч энэ оройг хамтдаа өнгөрөөлөө. Энэ өдөр зайран шавийнхаа онгодын өргөөнд буусан юм. Дархан зайран шавьдаа онгод залж өгөв. Бид түүнд оролцож, бүгд хуур манжигаар хүч нэмэн бөөлсөн билээ.
Маргааш өглөө нь аймгийн захиргаа орж, нутгийн удирдлагатай уулзаж ярилцав. Хошин шог аясаал зайран маань биднийг инээлгэж л явлаа.
Аяны замаа үргэлжлүүлж Мөрөнгөөс гарч Эрдэнэхайрхан буюу 50 ба 100-ын цогцолборт хүрч ирлээ. Монгол бөөгийн тэргүүн зайран П.Эрдэнэбаатар хуур манжигаар бөөлж, хайрханы тахилгаа хийх хугацаагаа мэдүүлсэн. Хайрханы дэргэдэх багийн төвд хонож эртлэн хөдлөхөөр товлов. Нэгэнт чөлөө цаг байгаа учир хайрханы агуйд очив. Бүгд агуйд орж, элдвийг хүүрнэн баясалдан ярилцав. Хөгжөөнтэй, хошин яриа орой амрах хүртлээ үргэлжлэв.
Хөвсгөл аймгийн Улаан уул сум руу явах замд Хорьдол сардагийн нурууны өмнөд хэсгээр буюу Өлийн Халзан даваан дээр Дархад ястны тахин шүтэн дээдэлдэг 13 овоо бий. Даваанаас цааш 25 км яваад Улаан уул суманд очлоо.
Сумын багууд хөдөлмөр дэмжих жилийн хүрээнд хийсэн ажлын тайлангаа тавьж байлаа. Завшаантай л тохиолдол гэж бэлэгшээв. Сум орон нутаг боломжоо ашиглан брэнд бүтээгдэхүүнээ тодорхойлох гэж зүтгэж байна. Зайран, манай багийнхан нутгийн музейг үзэж сонирхлоо. Гараад бид Дархадын цагаан адуунд зориулж сумын төвд босгосон хөшөөнд очиж дурсгалын зураг авахуулж, хуучлан ярилцаж билээ.
Тэндээс шууд сумын зүүн талд ойн төгөлд сумын бүх ахмадууд цугларсан тул бид очиж уулзсан билээ. Бас л сонин тохиолдол байлаа. Бид аян замын зорилгоо ярьж, хамгийн өндөр настай буурал, сумандаа 40 жил эх барьсан эмчид дурсгалын зүйл, МБНЭ-ийн шагнал мөнх тэнгэрийн төлөө хүрэл шонхор медаль гардуулсан юм.
Дархан зайранг нутгийнхан Шархүү зайран гэнэ. Сумын начин цолтой сайн ч барилдаж явжээ. Дарга хэмээн намайг дуудсан нь цэрэгт хамт алба хааж байсан андуудтай хамт зургаа даруулахаар зогссон байв. Тэр гурав надаар дурсгалын зургаа даруулж, үлдээд нилээд хуучлан ярилцана билээ.
Тэндээс бид байгаль хамгаалагчдын санаачлан байгуулсан музейг үзэж сонирхосон. Зайран маань үе, үе залуу насны хурц хөдөлгөөн шогч чанар илэрч шоглож наргина.
Энэ хэдэн өдөр дархан зайран маань хамаатан садан, нутгийн олонтой уулзаж байлаа. Нутагтаа ирээгүй цөөнгүй жил болсон болохоор хэн, хэнгүй л нэг нэгнээ санасан харагдана.
Болзсон өдөр болж бид тахилга хийхээр хөдөллөө. Эхлээд ууган охиныд очлоо. Яриа хөөрөөтэй, хөнгөн шингэн хөдөлгөөнтэй бүсгүй ажээ. Энд ирээд нэг зүйлийн ойлгосон. Олон жил салангад явсан эцэг, хүн үр хүүхдүүдтэйгээ уулзаж, санаа бодлоо ойлголцож, сэтгэл нь тайвширсан болов уу.
Өндөрлөг газар хээрийн онгод оршино. Гол хөшөөний оройд соёмбо хийж, суулгахаар авчирсан байв. Түүнийгээ залсаны дараа зайран сэтгэл өндөр байлаа.
Дархадын алдарт удган Цэгмэд удганы хээрийн онгонд хийх тахилга жин үдэд эхэллээ. Дархан зайран хуяглан босч онгодоо дуудав. Бөөлөлт дундаа орох үед маш их олон шувууд сүрэглэн ирж тойрч нисээд одов.
Нутгийн зон олон цугларч, ар талдаа үлдсэн хүмүүс радио станцаар бөөлөлтийн тамлага, дуудлага, бөөлөлтийг дамжуулж сонсгоно билээ. Түүний араас гэргий, Лхагва-Эрдэнэ удган, шавь нар нь бөөлсөн. Харин хүүхдүүд нь ирж бөөлөөнд оролцох болов уу гэсэн горьдлогоор өнгөрсөн. Тахилганд ирсэн олон дархан зайрандаа мөргөж адис авах харагдав.
Гол даган буудалсан хэд хэдэн айлаар оров. Энэ газар нутагт бөөгийн зан үйл илт давамгай шүтдэг ажээ. Мунгараг олын дагуу байрлаж майханаа дэлгэж, хоноглохоор буудаллав.
Зайран шөнийн од түгэх мөчид галын тахилгаа хийв. Энэхүү тахилгадаа хүүгээ ирж оролцох болов уу гэж их харсан. Шавь нарын хамт тахилга болж өнгөрөв.
Орой болохын алдад зайрангийн том хүү нь хорхог хийж биднийг дайлахаар ирэв. Энэ өдөр тэднийг хаваржаанаас буюу голын дээд хэсгээс нүүдэллэж, төв замын дагуу зусландаа буудалсан ажээ. Их ажлаа амжуулчихаад бидэнд дээр ирсэн бололтой.
Монголын улаач нар нэгдэж хамтарч ажиллах тухай уриалгыг нутгийн зон олон, улаач нар талархан дэмжиж байлаа. Тэгээд ч олон хүн бидэнтэй уулзаж байв. Тэдний дунд зайрангийн хүүхдүүд байсан.

Ажлын зөвлөлдөх уулзалтын явцад тулгамдаж байгаа таван асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх талаар санал солилцлоо. Бүх шашины төлөөлөл өөрсдийн санал бодолоо илэрхийллээ.
Цаг үеийн байдал, зуны улирлын их ажил өрнөж байгаатай холбоотойгоор уулзалт ярилцлага түр завсарлага хийхээр тохиролцлоо.

Эх орныхоо төлөө амьдралаа зориулсан олон мянган улс төрийн зүтгэлтэн, ажилтнуудаа дурсах сайхан байдаг. Өнөөгийн улс төрийн тогтолцоо нь намаар дамжин зорилгодоо хүрэх боломжийг олгодог. Тэр боломжид очсон хүн улс орныхоо нийгэм, эдийн засаг, улс төр, аюулгүй байдал гээд олон асуудлыг өргөн хүрээнд хараад эхлэхээр нам бус, улс орон, ард түмнийхээ төлөө нэгэн үзүүрт сэтгэлээр зүтгэхэд хүрдэг.
Улс төрийн ажилд зүтгэж явсаар амжилтад хүрсэн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, Ерөнхий сайд асан Р.Амаржаргал, УАБЗ-ийн нарийн бичгийн дарга, Тагнуулын ерөнхий газрын дарга, Элчин сайд асан Р.Болд, Батлан хамгаалахын сайд Г.Сайханбаяр нараар бахархах нь зүйн хэрэг. Энэ л хүмүүс байгаа боломжоо ашиглан улс төрийн ажилтнуудаа дэргэдээ татан ажиллуулж, хөлийг нь дөрөөнд, гарыг нь гандганд хүргэхэд үнэтэй тус хүргэсэн.
Жирийн улс төрийн ажилтанууд бид ч зүгээр байсангүй чадах хэмжээнд улс төрийн нөлөөлөлөө ард түмэндээ хүргэх зүтгэж явна.

Тэгэхдээ ялалтын төлөө хэн хэнийх нь хөлс, цус урсаж амь насаа зориулсан түүх байдаг. Эдгээр бол шинэ цагийн түүх.

Хоёр орны түүхэнд алдаа оноотой үйл явдал өрнөж байсантай хэн ч маргахгүй. Бид хуурай газраар хиллэдэг хоёр хөрштэй, цаг түүх эргээд харвал бид хүчирхэг байхдаа тэдэн лүү довтолж, сул байхдаа тэдний эрхшээлд орж явсан байдаг.
Аль ч үйл явдалыг хоёр талаас нь бичиж болдог. Гэхдээ алдаатай дүгнэлт нь нэг талын түүхийн гуйвуулаг болдог. Монголчууд “олон ааш” гаргаад байдаггүй цэгц шулуун зантай. Тэгэхдээ өвөг дээдэсээр уламжлан ирсэн өөрийн гэсэн “хар хайрцаг”-ны бодлого бий. Хөх өвгөдийн бодлого дундаршгүй билээ.
Монгол өнөөдөр дэлхийн олон улсын анхаарал татсан нэг бүс болжээ. Тэгээд монголын төр, засгийнхан бодлогодоо “алдаа” гаргачихгүйг хичээж буй харж байна. Нөгөө талдаа тэднийг алдаа гаргахыг хүсэмжилсэн, бас хэт нэг талыг барьсан улс төрчид “бухамдан” орлилдож байна.
Монголчууд өнөөдөр “Монгол ард” нисэгчдийн хөшөөнөөс “Жуков”-ын хөшөө хүртэл талбайд ахмад дайчдад хүндэтгэл үзүүлж “Өнө мөнхийн хороо” арга хэмжээ боллоо.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилсан “Тэрбум мод” үндэсний хөдөлгөөн мод тарих сэдэл, санаачилга, хичээл зүтгэл, хөдөлмөр бүтээл аль алиныг нь урамшуулж, урагшлуулсан том түлхэц болжээ гэж харж байна.
Санаа нэгдсэн хамтлагууд хамтарч мод тарих ажлуудыг хийж байна. Манай төлөөлөлүүд аймгуудад ажиллаж мод, ургац тарих ажлууд эрчимтэй эхэллээ. Улаач хүн мод тарихын ач холбогдлыг биеэр сайн мэдэрдэг. Аймаг, сум бүрд мод тарих ногоон давлагаа үүсжээ. Төгсөгчдийн төгөл, ахмадын цэцэрлэгт хүрээлэн гэх мэтээр ногоон байгууламжаа тэлэх санаачилгууд гарч байгаа аж.
Модоо хэрхэн зөв технологиор тарьж, зөв арчилж хамгаалж ургуулах вэ гэдэгт санаа тавьдаг болсон байна. Энэ талаар мэргэжлийн хүний зөвлөгөөг авахыг хичээдэг хандлага бий болжээ.
Тэгэхээр энэ хавар “Тэрбум мод” хөдөлгөөн үнэхээр далайцтай, ул суурьтай, уг үндэс сайтай өрнөх нь гэсэн өөдрөг төсөөлөл төрж байна. Үүнд Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн манлайлал ихээхэн нөлөөлсөн байх. Төрийн тэргүүн байгаль экологи, ногоон хөгжил, ойн салбар, ойчдын асуудлаар хэд хэдэн үндэсний чуулганыг ивээл дороо зохион байгуулж, Засгийн газар, УИХ-д чиглэл өгсөн нь дорвитой тэсрэлт, түлхэц болсон бизээ.

                                                                      2022 ОНЫ ДЭЭД ЦЭЦИЙН ХУРАЛДАЙН ХУРАЛДААНЫ ТАЙЛАН

МБНЭ-ийн нэг чухал зорилт бол нийгэмд бөөгийн нэр хүндийг хамгаалах зорилт байдаг. Энэ зорилгод Монгол бөөгийн цол олгох үйл ажиллагаа онцгой байр суурь эзэлдэг билээ. Энэ нь нийгэмд тулгамдаад байгаа бөө мөн, үгүй эсэхэд хариулт өгөхөд биднээс ихээхэн хамааралтай хариуцлагатай ажил мөн билээ. Төрийн зохих байгууллагууд энэ асуудалд анхаарч ханддаг болсон нь бидний ажилд түлхэц өгч байна.
2022 онд МБНЭ-ийн удирдлага, Монгол нутгийн хойд нутгаар явж, тайгад амьдардаг олон бөө нарыг эгнээндээ нэгтгэж, зан үйл, ярилцлагыг кино зургаар авч, дүнг МБНЭ-ийн ДЦХ-д хэлэлцэж бөөгийн цол олгож баталгаажуулах ажлаа үргэлжлүүлэн хийлээ.
МБНЭ нь Есөн жилийн нэгдсэн их тахилгын үйл ажиллагаанд үндэслэн “Төрийн тахилгыг” бөөгийн зан үйлээр хийхэд журмыг боловсруулан гаргаж, толгойлж бөөлөх улаачийн үйл ажиллагааг цэгцлэж чадсан.
Цар тахлын нөхцөл байдалтай холбогдуулан “МБНЭ-ийн хандив авах, зарцуулах журам” шинээр баталж, гишүүддээ туслалцаа үзүүлэх ажлыг зохион байгууллаа.
МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн үйл ажиллагааг эрчимжүүлэх тухай асуудал анхаарлын төвд байж ирлээ. ДЦХ-н гишүүдэд тавигдах шаардлага өндөрсөж байна. Ялангуяа залуучуудад тавих шаардлага хатуу байх болно.
ДЦХ-н Бөөгийн зөвлөл, Залуучуудын зөвлөл, Төлөөллийн зөвлөлийн бүрэлдэхүүнийг баталж, удирдагчийг шинэчлэн томилж ирсэн.
МБНЭ-ийн ДЦХ-н гишүүд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх Д.Бум-Очирт ажлаа танилцуулсан. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх Монгол бөөгийн төлөөллийг хүлээн авахад манай байгууллагаас ганцхан хүн оролцуулахаар шийдсэн учраас миний бие татгалзаж, өмнөөсөө хоёр төлөөллийг оролцуулсан билээ. Энэ ажиллагаанд Хөвсгөлийн тайгын бөөгийн төлөөлөл ирсэн байсан ч оролцуулаагүй нь төвөгтэй байдлыг бий болгосон. Дараа дараачийн эрдэм шинжилгээний хурлуудад манайхаас төлөөлөл оролцуулаагүй юм.
Монгол бөөгийн гадаад хамтын ажиллагаа 800 жилийн дараа эргэн сэргэж байгаа онцлоготой билээ.
Монгол Улсад ажиллаж байгаа шашины байгууллагын тэргүүнүүдийн хамтарсан уулзалтад таван удаа оролцлоо.
Монгол Улсад суугаа БНХАУ-ын Онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд Цай Вэньруй, АНУ-ын Онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд М.Клечески, шинээр ирсэн АНУ-ын Онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд Ричард Буанган, БНАСАУ-ын Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд О Сын Хо, Канад Улсын Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд хатагтай Кэтрин Элизабет Ивкоф, Бүгд Найрамдах Турк Улсын Онц бөгөөд Бүрэн Эрхтт Элчин сайд Зафер Атеш нар биднийг хүлээн авч уулзаж, хүсэлтийг сонсож, байдлыг ярилцсан билээ. Монгол бөөг хүлээн зөвшөөрч хамтран ажиллах улсын тоо өссөөр байна.
Монгол бөөгийн өргөөнд БНАСАУ-ын Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд О Сын Хо Канад Улсын Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд хатагтай Кэтрин Элизабет Ивкоф нар зочилж үйл ажиллагаатай танилцлаа.
Бид гадаад хамтын ажиллагаанд тасалдалгүй байлгахад ихээхэн анхаарч ирлээ. Өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд Тува, Буриад, Өвөрмонгол дахь бөөгийн үйл ажиллагааг улирал дутам хамтарсан сошиалаар сурталчилж ирсэн.
Коронавируст халдвар (КОВИД-19)-ын цар тахлын нөхцөл байдалаас улбаалан БНХАУ-тай, хил хаалттай байсанч, Өвөрмонголын улаач нарын тахилгын үйл ажиллагааг дэмжиж ажиллаж ирлээ.
ОХУ-тай хил нээгдсэн билээ. Тиймээс Тувагийн, Халимагийн, Бөөгийн тэргүүн монголд ирж уулзаж, санал бодлоо солилцсон байна.

Хаврын хүйтэн салхитай өдрүүд байсан ч хүндэт зочин ирэх өдөр салхи тогтож, дулаахан хаврын өдөр угтлаа. Хотоос зайтайхан газар очихоор бид цуваанд орж хөдөлсөн юм. Замын дунд бид хээрийн цай, кофе уусан билээ. Тэгээд эртний түүхт буган хөшөөний дэргэд Өмнөговийн бөөгийн хүрээлэнгийн төлөөлөл Монгол заншилаар хүндэт зочиндоо мөнгөн аягтай сүү, цагаан хадаг барин угтлаа. Тэд хамгийн хол нь 500 км алсаас угтсан билээ.
Хүндэт зочин БНАСАУ-аас Монгол улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд О Сын Хог Монгол бөөгийн гурван үе болох ахмад, дунд, залуучуудын хамарсан халх, урианхай, дархад, буриад, дөрвөд, ойрод, халимаг, тува, өөлд, торгууд, захчин, үзэмчин, мянгад, баяд, хотгойд, барга, сартуул үндэстэн, ястны “тэнгэрийн улаач” нарын төлөөлөл угтан авсан.
БНАСАУ-аас Монгол улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд О Сын Хо болон дагалдан явсан эрхэм зочидтойгоо хамтарч өдрийн хоол идэж, хаврын ажил бүтээлээ харилцан ярилцлаа.
Баярын хүндэтгэлийн цуглаанд оролцогчид БНАСАУ-ын тухай баримтад кино мэдээллийг үзлээ. Хүндэт зочиныг суудалдаа морилонгуут Морин хуурын гайхамшигт эгшигээр зочиндоо аялгууны дээжээ өргөлөө.
Солонгосын ард түмний гарамгай удирдагч Ким Ир Сений 110 жилийн ой, жанжин Ким Жон Ирийн 80 жилийн ойд зориулсан Хүндэтгэлийн цуглааныг Монгол морин хуурын аялгуут сайхан эгшгээр эхэлж, МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан хүндэтгэлийн цуглаанд баяр хүргэж үг хэлж нээлээ.
Баярын цуглаанд оролцсон, уг арга хэмжээг зохион байгуулсан, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Ц.Тамжид хүндэтгэлийн үг хэлэв.
Мөн Өмнөговийн бөөгийн хүрээлэнг төлөөлж, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Б.Энхбаатар баяр хүргэж үг хэллээ.
Баярын хүндэтгэлийн цуглаанд оролцогчдод баяр хүргэж БНАСАУ-аас Монгол улсад суугаа онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд О Сын Хо баярын хүндэтгэлийн цуглаанд оролцогчдод баяр хүргэж талархалын үг хэллээ.
Баярын хуралдаан дээр МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан нь МЗХ-ны “Залуу зүтгэлтэн” медалиар Б.Батсайханд, Ц.Борт дурсамж гардууллаа.
Баярын цуглаанд зориулсан “БНАСАУ-ын өнөөгийн хөгжил, дэвшил” сэдэвт фото зургийн үзэсгэлэнтэй БНАСАУ-аас Монгол улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд О Сын Хо болон дагалдан яваа төлөөлөл танилцав.
“Монгол дахь бөө мөргөлийн шашины өнөөгийн байдал” сэдвээр МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан танилцуулга хийсэн. Тэрээр “Монгол төрийнхөө төлөө амь насаа өргөсөн, өмнө зүгийн наран мандахаас өрнө зүгийн наран шингэх эх газраас Монгол баатруудынхаа цусаа дусааж, хөлсөө шингээж, сүнсээ мөнхөлсөн газрын шүншиглэсэн шороог эх нутагтаа хүндэтгэн авчирч, Монгол суу ухаантнууд баатруудынхаа алдрыг мөнх тэнгэрийн дор газарт лус, савдаг, галтай нь хамт, одот тэнгэрт бөө ухаан, онгодтой нь цэг мөнхлөн гагнаж, Монгол үндэстэн баатруудынхаа баатарлаг дайчин алдарт хүндэтгэлийн цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах” зорилт тавин ажиллаж байгаагаа танилцууллаа.
БНАСАУ-аас Монгол улсад суугаа онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд О Сын Хо болон дагалдан яваа төлөөллийн хамт Мөнх тэнгэрийн шүтээн, Монгол бөөгийн онгодын өргөөгөөр орж танилцлаа. Зочид төлөөлөл, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Ц.Тамжидаас монголын эртний соёлын үнэт өв болсон бөө мөргөлийн талаар сонирхосон асуултандаа хариулт авлаа.
БНАСАУ-аас Монгол улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд О Сын Хо болон дагалдан яваа төлөөллийн хамт малчны хотоор орж мал төлөлтийн явц, ямаа самнах үйл явцтай танилцлаа.
БНАСАУ-аас Монгол улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд О Сын Хо-д зориулан хүндэтгэлийн зоог барьсан билээ. Тус зоог дээр харилцан талархал илэрхийлж, баяр хүргэж үг хэллээ.
Уулзалт, ярилцлагын төгсгөлд МБНЭ-ийн удирдлага хүндэт зочиндоо дурсгалын зүйл гардууллаа.
БНАСАУ-аас Монгол улсад суугаа онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд О Сын Хо болон дагалдан яваа төлөөлөл, Монгол бөөгийн төлөөлөлтэй дурсгалын зураг авахууллаа.

Нэг. ГАДААД ХАРИЛЦАА
1. Элчин сайдын яамдаас ирүүлсэн мэндчилгээ
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан
Хоёр. БОДЛОГЫН АСУУДАЛ
2. Шашины удирдлагуудын хуралдаанд оролцсон тухай
МБНЭ-ийн Тэргүүн дэд Ерөнхийлөгч Д.Одоихүү
3. 2023 онд хийгдэх арга хэмжээний ТӨЛӨВЛӨГӨӨНИЙ тухай
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

Дөрөв. ДОТООД АЖИЛ
4. 2023 онд МБНЭ-ийн Залуучуудын байгуулагаас хийх ажлуудын тухай
Залуучуудын зөвлөлийн удирдагч, Монгол бөөгийн удган Т.Анхмаа

МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдаан шинэчилсэн бүрэлдэхүүнтэй хуралдлаа. Хуралдаанд хэлэлцсэн асуудалтай холбоотой гишүүд санал шүүмжлэл хэллээ.
Бахайн шашины байгууллагаас зохион байгуулж байгаа хуралдаанд Монголын бөө нар тасралтгүй 5 жил оролцож байгаач хөтөлбөрт залбирал, үг хэлэх боломж нэг ч удаа олгосонгүй. Бусад шашинаас ялгаварлан гадуурхах байдал гаргаж байгаа тэмдэглэж, дараагийн Бахрайн шашины үйл ажиллагаанд оролцохгүй байхаар шийдвэр гаргалаа.
МБНЭ-ийн Цол, шагнал олгох үйл ажиллагааны бэлтгэл ажлын үеээр хэд хэдэн дутагдал гарлаа. Үүнд биднээс хамааралгүй зүйл байсан. Гэхдээ ихэнх оролцогчид нь саналаа баталгаажуулж, өөрөөр хэлбэл мөнгөө тушаах асуудлыг арга хэмжээ эхлэхээс 4-8 цагийн өмнө өгч байгаа нь зохион байгуулагчид маш их хүндрэл учруулж байлаа. Үүнтэй уялдан төлбөр хийх ажлууд маш хүндрэлтэй байсныг тэмдэглэлээ. Уг арга хэмжээг анх удаа зохион байгуулж буй ажлын хэсэгт энэ нь хүндхэн тусч байсан.
2023 оны жилийн Төлөвлөгөөг санал нэгтэй баталлаа. Хийгдэх ажил бүрт хариуцагч нарыг томиллоо. Хэлэлцсэн асуудалтай холбогдуулан
1 дүгээр сард, Монгол төрийн хар, цагаан сүлдийн тухай лекц, хариуцагч нь Монгол бөөгийн удган Х.Майцэцэг
2 дугаар сард, Цагаан сарын золголт, Ахмад улаачийнд МБНЭ-ийн төлөөлөл золгоно.
3 дугаар сард, Зурхай судлалын тухай, хариуцагч нь Монгол бөөгийн тэргүүн удган Р.Маахүү
4 дүгээр сард, Бөөгийн тухай, хариуцагч нь Эрдэнэцэцэг
5 дугаар сард, Олон улсын арга хэмжээ, ДЦХ-н гишүүд, хариуцагч нь Алтанцэцэг
6 дугаар сард, нэгдсэн тахилгууд, ДЦХ-н гишүүд
Нарны тахилга, хариуцагч нь Монгол бөөгийн удган Х.Майцэцэг
7 дугаар сард, Олон улсын арга хэмжээнд оролцох,
9 дүгээр сард, Залуучуудын байгуулагаас хийх нэгдсэн тахилга, хариуцагч нь Залуучуудын зөвлөл, Анхмаа
10 дугаар сард, лекц хариуцагч: Залуучуудын зөвлөл, Анхмаа
11 дүгээр сард, спортын арга хэмжээ, хариуцагч: Залуучуудын зөвлөл, Анхмаа
12 дугаар сард , Цол, шагнал олгох арга хэмжээ, Баярын цэнгүүн

Ярилцлагад оролцогчид дайн хүнд жилүүдэд ЗХУ-ыг тулах гол хүч нь Монгол улс байлаа. Зөвлөлтийн хувьд Монгол улс дайны цагт нэнэ чухал хэрэгцээтэй бараа бүтээгдэхүүн, хүнс тэжээл, түүхий эд нийлүүлж байсан.
Дайны эхний өдрөөс дулаан хувцас, хүлэг сайн морьдоо илгээх сайн санааны тусламж өрнөж эхэлсэн бол Монгол улсаас ЗХУ-ын “Внешторгбанк” руу нийтдээ 2,5 сая төгрөг, 100 мянган ам.доллар, 300 кг алтан эдлэл илгээсэн түүхтэй гэдэг. Тэгвэл цугларсан дээрх мөнгөөр Т-34 танк 32, Т-70 танк 21-ийг авсан гэдэг. Дээрх танкын цувааг “Хувьсгалт Монгол” гэж нэрлэсэн бөгөөд энэ цувааг хүлээлгэж өгсөн. Дараа нь “Монгол ард” нисэх онгоцны эскадрил бэлэглэсэн байдаг.
Агуу эх орны дайны эхний гурван жилд л гэхэд Монгол Улсаас тусламжийн найман цувааг Оросын ард түмэн, дайтаж байгаа арми нь хүлээн авч байсан түүхтэй.

Анх удаа бөө хүн фашист германтай нийлж, тэдний талд ажиллаж буй сөрөг байдлаар гарч буй бөө хүний дүрийг энэ киноноос үзлээ. Манайхан өөрсдөө олоод үзнэ биз ээ. Манайд бол Эх орон ард түмэн, байгаль дэлхий, манжийн эсрэг тэмцэлд амиа өгсөн, амьдралаа зориулдаг, зориулсаар ирсэн түүх арвин байдаг болохоор энэхүү киног хүлээн авч үзэхэд хэцүү л байлаа. Магадгүй “хуурамч бөө” л харгис фашистуудтай хамтран ажиллахыг аргагүйг үгүйсгэхгүй боловуу гэж тэрхэг агшинд өөрийгөө зөвтгөж бодож үзэв. Тэгээд ч ийм сөрөг дүрийг хүлээж авч чадахгүй юм билээ. Киноны төгсгөлд бөө маань фашистайгаа хамт онгоцноос шидэгдэж үхсэнээр төгсөнө билээ.
Нэгэнт кино болоод нийтэд гарч байгаа болохоор яалтай билээ.