Category: Бидний тухай

Бид олон улсын хэмжээнд болон төрийн хэмжээнд тогтсон харилцаанд хүрээд байна. Үүнийгээ бид бэхжүүлэх шаардлагатай. Хийхэд хэцүү, цаг хугацаа шаардана, нураахад амархан, бага хугацаа орно.
Бөөгийн архиваас МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгчийн шийдвэрээр эхний материалыг байгууллагын нууцын зэрэглэлээс гаргаж, шинэ жилийн мэндчилгээ болгон тавьж байна.
2012 оны 5 дугаар сарын 15-ны өдөр Эх нутаг, газар шорооны төлөө хийсэн бидний анхны тэмцэл-Ноён уулын төлөө Нэгдсэн тахилга байв. Анхны Нэгдсэн тахилга эхэндээ дэг журамтай байсан ч яваандаа алдагдсан юм. Миний баримталсан тактик бол үндсэн байршил дээр гол анхаарлыг татаж, хайрханы овоон дээр үндсэн бөөлөлтийг хийсэн билээ. Үндсэн бөөлөлтөө байгууллагын нууцлалын зэрэгт авсан. Ингэх шалтгаан нь бөөлөлт хийсэн улаач нараа хамгаалах зорилго байв. Нэгдсэн тахилгад толгойлж бөөлсөн анхны дөрвөн баатруудаараа бахархаж байна.
МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдаан хийхээр цугларч байсан газраас олны нүдэн дээр намайг баривчлах ажиллагаа явагдсан нь цаанаа бөө нарыг “айлгах зорилго” байсан юм. Намайг цөөнгүй хоног хорьсоны дараа сулласан билээ.
Одоо ч бидний тэмцэл зогсоогүй. Бид их үйлийг эхлүүлсэн, үргэлжлүүлэх болно. Бид бүх үйлээ ил хийх шаардлагагүй юм.
Мөнх тэнгэр, эзэн Чингис хааны ариун сүнс ивээх болтугай.
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

⦁ ХОВД АЙМГИЙН ХАРЬЯАТ
⦁ МОНГОЛ БӨӨГ ХӨГЖҮҮЛЭХИЙН ТӨЛӨӨ АМЬДРАЛАА ЗОРИУЛЖ ЯВАА
⦁ “ХҮРЭЛ ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.
⦁ 2014.09.22-ны өдөр. Улаанбаатар хот. ⦁ Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд оролцсон.
⦁ 2014.06.22-ны өдөр. Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-д оролцсон.
⦁ 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд оролцсон.
⦁ 2015.05.20-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд оролцсон.
⦁ 2016.05.15-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад оролцсон.
⦁ 2017.06.03-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад оролцсон.
⦁ 2017.06.15-ны өдөр. Төрийн “Хар сүлд”-ний тахилгад оролцсон.
⦁ 2017.06.22-ны өдөр. Нарны залбиралд Толгойлж бөөлсөн.
⦁ 2018.06.22-ны өдөр. Нарны залбиралд Толгойлж бөөлсөн.

 АГИЙН БУРИАД, ЧИТА МУЖИД ТӨРСӨН
 МОНГОЛ БӨӨГ ХӨГЖҮҮЛЭХИЙН ТӨЛӨӨ АМЬДРАЛАА ЗОРИУЛЖ ЯВАА
 “ХҮРЭЛ ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.
 “МӨНГӨН ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.
 “АЛТАН ШОНХОР” МЕДАЛИАР ШАГНАГДСАН.

• 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд оролцсон.
• 2015.05.20-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд оролцсон.
• 2015.07.14-15-ны өдөр. Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын нутаг дахь Монгол улсын тулгуур хөл уул “Хөх уул”-ын Нэгдсэн Их Тахилгын Хайрханы тахилгыг толгойлж бөөлсөн.
• 2016.05.15-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад Галын тахилгад тэргүүлж бөөлсөн.
• 2016.08.10-ны өдөр. Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгад оролцсон.
• 2017.06.03-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад Тэнгэрийн тахилгад тэргүүлж бөөлсөн.
• 2018.07.17-ны өдөр Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгад оролцсон.

ҮАБЗ-ийн шийдвэрийн биелэлтэд хяналт тавих нь ҮАБЗ-ийн Ажлын албаны үүрэг байсан юм.
Олон Улсын терроризмтай тэмцэх үйлс намайг олон танилтай болгож, ажил төрөл, туршлага, санал бодлоо солилцох боломж олгосон юм. Олон улсад терроризмтай тэмцэх чиглэлээр мэргэжсэн ажилтнууд бий болж, харилцаагаа өргөжүүлж, хамтран ажиллаж эхэлсэн.
Олон орны төр нийгмийн зүтгэлтэнгүүдтэй уулзжээ. Асар их хөрөнгө, цаг хугацаа зарсан энэ үйл ажиллагаа ямар үр дүнтэй байв. Эргээд бодоход энэ хэмжээнд хамтарч ажиллаж байсан миний бие найман жил гудамжинд ажилгүй явж байна. Олсон туршлага, дадлага бүгд үр дүнгүй зүйл болж өнгөрсөн. Ганц удаа бусдадаа лекц унших боломжийг надад өгсөнгүй. Гэхдээ энэ хэмжээнд бас ажлаад байгаа хүн байна уу гэвэл, ховорхон байдаг. Нэг дарга гарч ирээд хүмүүсээ солиход тэр дотор хийсэн ажилтайгаа хамт бид мэт нь “хог”-ын саванд шидэгдэнэ. Тэгээд гудамжинд хэнд хэрэггүй хоосон “сав, лааз” лугаа адил хаягдана. Монгол ийм ажгуу.
Миний уулзаж, ярилцаж, санал бодлоо солилцож, ажлын туршлагын талаар лекцийг сонсож байсан гээд холбоотой танилцсан олон албан тушаалтнууд байдаг юм. Тэгээд уулзсан тэмдэглэлээ сайн хөтөлдөг болохоор одоо эргээд нэр албан тушаалтай нь бичих боломжтой байна.
Азиуд дотороо арай хоорондоо ойр харилцдаг тэр утгаараа Абдул Саваб Джалалзай-бригадын генерал-Афганистан Улсын БХЯ-ны ажилтан, Гулам Сахи Азифи-Бригадын генерал, Азудаллах Файез-Афганистан Улсын Улс төрийн бодлогын удирдагч, Афганистан Улс, Боловсон хүчин бэлтгэх удирдах газрын даргатай ихэд ойрхон харьцдаг байлаа. Шакзад Сикандер-Пакистан Улсын БХ-ын зэвсэгт хүчний орлогч сайд, Янжа Козул-Босвений Цагаачлалын секторын хэлтсийн дарга, Андрэ Кюлманс-Белги Улсын Тероризмтай тэмцэх газрын Удирдагч, Золтан Адани-Унгар Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын удирдлагын хуулийн зөвлөх, Хозе Рамос-АНУ-ын Батлан хамгаалахын Ерөнхий хянан шалгагчийн туслах, Эрве Намбо Ндуани-Габон Улсын Олон улсын харилцаа, сургалт хариуцсан Удирдах газрын Ерөнхий захирал, Талиб Аль-Кенани-Ирак Улсын Олон улсын бүс нутаг Терроризмтай тэмцэх үндэсний товчооны захирал, Александр Тортелл- Мальт Улсын Харилцан ажиллагааны захирал, Лейла Диздаревич-Босвенийн Удирдлагын газрын улс төрийн зөвлөх, Майкл Пирс-АНУ-ын Зэвсэгт хүчний Европыг хариуцсан удирдлагын орлогч, Борис Марченко-Бригадын генерал, Хилийн болон цагаачлалын Удирдагч захирал, Александр Гахария-Грузин Улсын дүрвэгсэд, хүмүүнлэгийн асуудал хариуцсан дэд сайд, Коджо Осей-Сарфо-Гана Улсын Дүрвэгсэдийн хэлтсийн захирал, Кай-Хенрик Кивсгаард-Дани Улсын Цагаачлалын Удирдах газрын байнгын нарийн бичгийн даргын орлогч, Силвар-Мозес Кайемба-Уганда Улс, Бригадын генерал, Харилцан ажиллагаа, бэлтгэл хангах удирдах газрын дарга, Шукурулло Мухамадкулов-Узбекстан Улсын БХ-ын орлогч сайд, Камил Джасмин Давуд Аль-Саади-Ирак Улсын Стратегийн төлөвлөлтийн газрын захирал, Зоран Драгисич-Сербийн Аюулгүй байдлын асуудал хариуцсан сургалтын факультетийн доцент, Давид-Каума Вакаало-Бригадын генерал, Уганда Улсын Цэргийн номлолын асуудал хариуцсан департаментын захирал, Августо Франсиско Миер-Филипин Улсын Аюулгүй байдлын асуудал хариуцсан Ерөнхий захиралын орлогч, Бенни Креё-Белги Улс, “Терроризмаас хамгаалах” нийгэмлэгийн дарга, Мохзамед Джайуси-Бригадын генерал, Палестин Улс, Ерөнхийлөгчийн нарийн бичгийн дарга, Лукаш Кудлицкий-Польш Улс. Департаментийн олон улсын аюулгүй байдал хариуцсан захирлын орлогч, Барбара Флеммих-Автри Улс, Олон улсын бүс нутгийн эрүүгийн хууль тогтоох Удирдах газрын дарга, Петер Бак-Словак Улс, Аюулгүй байдлын бодлогын удирдах газрын захиралын орлогч, Рикордо Прато-Кутиньо-Уругвай Улс, Дотоод хэргийн сайдын ахлах зөвлөх, Абдулайе Фаль-Хошууч генерал, Сенегал Улс, Цагдаагийн дарга, Илир Кулла-Албани Улс, Ерөнхийлөгчийн үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөх, Марьян Грудник. Словак Улс, Департаментын дарга, Зураб Майсурадзе. Грузин Улс, Терроризмын эсрэг төвийн даргын орлогч, Равшан Бобобеков-Узбекстан Улс, Департаментын дарга, Мартин Давид- Австрали Улс, Төрийг Терроризмаас хамгаалах Холбооны агентлагын олон талт болон хоёр талын харилцааны удирдах газрын дарга, Хайтам Манассра-Палестин, Ардчилал ба хүний эрхийг хамгаалах хэлтсийн дарга, Денис Шенел. Бригадын генерал, Франц Улс, Зэвсэгт хүчний захирагчийн туслах, Коун Лансина, Бригадын генерал, Мали Улс. Ерөнхий Штабын даргын орлогч, Ихор В.Репешко-Хошууч генерал, Украйн Улс, Департаментийн цагаачлал, иргэний асуудал хариуцсан захирал, Анда Орцарда, Латви Улс. Департаментын захирал, Хозе Оскар Гарсия Батте, Хурандаа, Колумба Улс, Тусгай ажиллагааны нэгтгэлийн захирагч, Константинос Соулие-Грек Улс, Афины префектурын Ерөнхий командлагч, Лариса Радонович-Черногор Улс, Мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах удирдах газрын Захирал, Джунианна Хафстайн-Исланд Улс, Цагдаа-хууль зүйн хэлтсийн Захирал, Разван-Хоритиу Раду-Румын Улс, Төрийн нарийн бичгийн даргын туслах, Манистр Владимар Титоренко-ОХУ-ын ГЯ-ны Удирдах газрын орлогч дарга, Абдулла Абдулла-Палистин, Улс төрийн хорооны дарга, Александр Самофалов-Хурандаа. Казакстан Улс, Гадаадад боловсон хүчин бэлтгэх Ерөнхий удирдах газрын даргын орлогч, Мохамед Абдель Садек-Хурандаа, Египэт Улс, БХЯ-ны цэргийн тагнуулын дарга, Сезар Инасиу. Португали Улс, Үндэсний захирлуудын зөвлөх, Осман Металла-Албани Улс, Парламентын гишүүн, Юри Сайлентал- Эстон Улс, ГХЯ-ны Тамгын гарын дарга, Фердинанд Оджаков-МAC Улс. Цэргийн аюулгүй байдал, тагнуулын албаны дарга, Дан Плавиту-Бригадын генерал, Болгар Улс, Цэргийн тагнуулын Захирлуудын даргын орлогч, Сами Муссалла-Палистин, Дүүргийн захирагч, Нелсон Владимир Канас Крус-Сальвадор, Үндэсний иргэний цагдаагийн гэмтхэрэгтэй тэмцэх төв, Мохамед Нифауи-Комиссар, Морако, Терроризтай тэмцэх удирдах газар, Ева Шултеис-ХБНГУ-ын Холбооны тагнуулын төвийн Удирдлагын дарга, Жан Франсуа Клэр-Францын терроризмтай тэмцэх департаментийн захирлын орлогч, Руди Веестэрен-Белгийн ГХЯ-ны тусгай төлөөлөгч, Цагаачлал хариуцсан элчин сайд, Рашид Качи-Францын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх, С.Д.Прадхан-Энэтхэгийн Үндэсний аюулгүй байдлын Зөвлөлийн Тагнуулын нэгдсэн хороон дарга, П.Смисс-Ази номхон далайн Аюулгүй байдлын судалгааны төвийн Захирал, Хорс Шмалфельд-Жорж Маршалын нэрэмжит Европын аюулгүй байдлын судалгааны Төвийн захирал, В.А.Собалев-ОХУ-ын Үндэсний аюулгүй байдлын Нарийн бичгийн дарга, Х.Упадъя-Энэтхэгийн Үндэсний аюулгүй байдлын Зөвлөлийн Тагнуулын нэгдсэн хороон дарга, Фрэнк Ридэр-АНУ-ын дотоод аюулгүй байдлын яамны Мэдээллийн тагнуулын удирдах газрын дарга, Максим Тандоне-Францын Ерөнхийлөгчийн цагаачлалын асуудал хариуцсан зөвлөх, Назаров Владимар Павлович-ОХУ-ын Аюулгүй байдлын зөвлөлийн нарийн бичгийн даргын орлогч, Чое Санг Сун-БНАСАУ-ын Нийгмийн судалгааны Азийн холбооны Ерөнхийлөгч гэсэн нэрсийн урт цуваа байна.
Хоёр. Хамтран ажиллах шинэ боломж бүрдүүлсэн
ҮАБЗ-ийн ажлын алба байгуулагдаад Монголын бүх 20 аймгийн засаг дарга, ИТХ-ын ажил, энэ хүрээнд бүх 320 гаруй сумын Засаг дарга, ИХТ-ийн дарга, Тамгын газрын ажил, Сургууль, дотуур байр, эмнэлэг, цагдаагийн төлөөлөгчийн ажилтай танилцаж мэдээллийн сантай болсон. Сум болгоны иргэдийн эрүүл мэндийн байдал, өвчлөлийн онцлого, сургуулиудын сургалтын явц, сурагчдын дотуур байрны нөхцөл, гэмт хэрэг эрүүгийн нөхцөл байдал, цагдаагийн албан хаагчдын амьдрал ахуй нөхцөл, ажиллагааны байдлыг нарийвчлан мэддэг байлаа.
Хилийн бүх отряд, застав, хилийн бүх боомтууд, Гаалийн газар, хэлтсүүд, МХЕГ-ын бүх нэгжүүд, Зэвсэгт хүчний бүх анги нэгтгэлүүд, АЭХын салбарууд, ШШГЕГ-ын бүх хорих ангиуд,ын ажилтай биечлэн танилцсан билээ. Энэ бол асар их хугацаа шаардсан томоохон ажил байсан бөгөөд Монгол Улсын ҮАБЗ-ийг бодит үнэн, зөв мэдээллээр хангахад их үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
Бүх аймгууд, орон нутаг дахь Үндэсний аюулгүй байдлыг хангах чиг үүрэг бүхий байгууллагуудын үйл ажиллагааны үр дүн, тулгамдсан асуудлуудыг хэлэлцэж дүгнэлт хийх, цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээг тодорхойлоход чигэлсэн. Энэ зорилтын хүрээнд орон нутаг дахь байгууллагуудын үйл ажиллагаанд ҮАБ-ын үзэл баримтлал, ҮАБ-ын тухай хууль, тогтоомжийг хэрхэн хэрэгжүүлж байгаатай танилцах, зөвлөлгөө өгөх, орон нутаг дахь үндэсний аюулгүй байдалд сөргөөр нөлөөлж буй хүчин зүйлс, тэдгээртэй тэмцэх арга зам, хамтын ажиллагааны стратеги, тактикийн талаар зөвлөлдөх, тулгамдсан асуудлуудыг хамтын хүчээр шийдвэрлэх арга замыг тодорхойлох, үндэсний аюулгүй байдлыг хангах талаар зохиож буй ажлыг эрчимжүүлэх ажлыг зохион байгуулсан.
Аймгийн цэргийн штабын дарга дээр төвлөрсөн нэгдсэн арга хэмжээний төлөвлөгөөг бий болгож, жилийн хугацаанд хамтарч хийх ажиллууд тодорхой болсон. Ялангуяа гамшигийн үед хамтарч ажиллах төлөвлөлт бий болсон. Дараа нь орон нутаг дахь Үндэсний аюулгүй байдлыг хангах чиг үүрэг бүхий байгууллагуудын хооронд марш-тактикын тэмцээн хийгдэх болсон нь хамтарсан ажиллагаанд ач тусаа өгсөн билээ. Энэ нь өргөжсөөр хүчний байгууллагуудын аварга багууд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит тэмцээнд хүчээ үздэг болж уламжлан хийгдэх болсон.
Монгол нутагт ард иргэд нь тайван амгалан ажиллахад орон нутгийн орчин, төрийн албадын үйлчилгээний чанарт бид илүү анхаардаг байсан. Тийм учраас байгаль орчны бохирдолт, түүнд үзүүлж байгаа хүчин зүйлийг цаг алдалгүй мэдэрч ажиллахад илүү анхаарах болсон билээ. Үндэсний аюулгүй байдлыг хангах чиг үүрэг бүхий байгууллагуудын хамтын ажиллагаа хамтран ажиллах шинэ боломжийг бидэнд олгож байлаа.
Д.Жаргалсайхан

Богино хугацаанд Бага хуралдайгаа хийхээр зарлаад ажилдаа орж байгаа. Тийм учраас бидний хувьд зарлаж мэдээллэх үйл ажиллагаа нь дээрээ алдаж оносон байж магадгүй. Тийм учраас өнөөдрийн ирц бол жаахан хангалт муутай байна. Бид цаашдаа энэ нь дээр анхаарах ёстой. Ер нь бас зохион байгуулалтын талаар алдаж байна гэж ойлгож байна. Хурлын явцад бид нар бага хурлынхаа гишүүдийг 10-тын системд оруулаад тавьчих нь нэг ДЦ-ийн гишүүн 5-10 Бага хурлын гишүүн хариуцах журмаар тэрнээс бага байж магадгүй хувиарлаж аваад хурлын дараа бас зохион байгуулалтын асуудлаар хэлэлцэнэ гэж бодож байна. Зарлан мэдээллийг 5-т юм уу, 10-тын системд ороод ерөнхийдөө 10-т болгоно. Цаашдаа Бага хурлын гишүүд өргөжөөд тоо нь нэмэгдээд явна. Тэгэхээр бид нар одоо ДЦЗ-ийн гишүүд ойролцоогоор 10 гишүүн ноогдож байхаар хувиарлаж зохион байгуулсан асуудал хийнэ. Өнөөдөр хурлын эхэнд ороход та нарт өгсөн бичиг байгаа. Энийг бас та нарт хэлэхгүй бол зарим нь та нар дээр нь бичээд хүчингүй болгож магадгүй. Энэ бол БНЭ-ийн ДЦЗ-өөс баталсан албан даалгавар. Манай Бага хурлын гишүүн бүрт өгч байгаа. Энэ албан даалгаварынх нь ард талын хуудсан дээр манай хурлын шийдвэр байгаа. Энэ бол албан ёсоор та бүхэнд 8 сарын 31-ний дотор хэрэгжүүлэх ажлын талаар өгч байгаа албан даалгавар юм. Хүн нэг бүрчлэн авна. Та бүхэн бас энд хуралд хүрэлцэж ирээгүй. Бага хурлын гишүүддээ давхар хэлж ярих хэрэгтэй. Нэгдсэн төв байран дээр очоод аваагүй хүн нөхөж авах хэрэгтэй. Энэ даалгаварыг биелүүлэхгүй бол 8 сарын 30 гэхэд хүн нэг бүр дээр гаргадаг мэдээгүй дуулаагүй гэдэг асуудал гарч ирэх учраас хуралд ирээгүй хүмүүсдээ бас даалгавар өгсөн даалгавараа ирж аваарай гэж хэлээрэй. Энэ дээр БНЭ-ийн гишүүдийн анкет байгаа. Энийг та нар өөрсдөө олшруулаад орон нутагт ажиллаж байгаад хаа явсан газартаа олшруулаад гишүүн элсүүлэх асуудлыг зохион байгуулах ёстой. Энэ дээр анкетаа бүрэн бөглөөрэй. Манай түрүүчийн гишүүдээс анкетыг бүрэн бөглөөгүй учраас зарим нэг анкеттай танилцахад маш хэцүү. Энэ анкетын чинь учир начрыг нь зөв ойлгохгүй бол зарим нэг хүн буруу ойлгоод маргалдах хэмжээнд хүрч байна. Үнэхээрийн манай хүмүүсийн боловсролын талаар, юуны талаар мэдээлэл байхгүйулмаас бид нар эрс өвлөөс эхлээд сургалт зохион байгуулж эхлэнэ. Хоорондоо янз бүрийн арга хэмжээ зохион байгуулахад энэ анкетыг ангилж ялгана. Хойд талынхаа бөөгийнхөө асуултыг гүйцэт бөглөөгүй байсан шүү. Энэ даалгавараас гадна БНЭ-ийн дэмжигч сүсэгтний товч судалгаа байж байгаа. Та бүхэнд ирж үйлчлүүлдэг хүмүүстэйгээ болон хаа явсан бөөг дэмждэг сүсэгтэн байх юм бол ийм товчхон овог нэр, оршин суугаа хаяг, регистрийн дугаар, тухайн бүртгэсэн он, сар, өдрийг тавиад энэ хүн бол МБНЭ-ийн албан ёсны дэмжигч боллоо гээд өөрсдөд нь сануулаад хэлээд явах хэрэгтэй. Ийм албан даалгаварыг та нарт өгсөн шүү. Ийм учиртай учраас энийг тэгж ойлгоорой. Тэгэхгүй дахиад бид нар хойно нь бөглөх юм байна гээд бөглөөд цаасуудаа хүчингүй болгочих вий гэж ингэж хэлж байна. За ингээд зайлшгүй анхааруулчих асуудал байсан учраас ярилаа. МБНЭ-ийн хурлын хэлэлцүүлэх асуудлыг танилцуулъя.
1. Дотоод зохион байгуулалтын асуудал хэлэлцэнэ.
2. Ноён уулын тахилгыг зохион байгуулах тухай
3. Туул голын зохион байгуулалтыг тахилгыг зохион байгуулах тухай
Ийм 3 асуудал байгаа. Та бүхэн зөвшөөрч байвал гараа өргөж батлана уу?
– Бага хуралдайны гишүүд 100%-ийн саналаар хэлэлцэх асуудлыг батлав.
Д.ЖАРГАЛСАЙХАН:- Ингээд II Бага хуралдайны гишүүдээс санал шүүмжлэл үг хэлэх хүмүүсийн хугацаа 3 минутаар хурлын тэргүүлэгчдээс тогтоон оруулж байна. Өөр саналтай хүн байна уу?
– Бага хуралдайны гишүүд 100%-ийн саналаар батлав.
Д.ЖАРГАЛСАЙХАН:- Хурлын өмнө та бүхэнд анхааруулж бас хэлдэг. Манай өнөөдрийн Бага хуралдайны танхимыг зохион байгуулах өнөөдрийн хуралдайны бүх асуудлыг манай БНЭ-ийн Хяналтын цэцийнманай гишүүд нийтдээ хамтарч зохион байгуулж байгаа. Энэ өнөөдрийн Бага хурлаас зохион байгуулахад бидэнд ийм сайхан орчинг бүрдүүлж энэ талаар хичээн зүтгэж ажилласан Хяналтын цэцийн дарга Олдохдоо талархал илэрхийлье. Ингээд хурлын дагуу дотоод журам хэлэлцүүлэх асуудлын дагуу хурлынхаа гишүүдийг өргөтгөх тоог ийм асуудал оруулж байгаа. Өнөөдрийн Бага хурлын гишүүдийг нэмж оруулж байгаа гишүүдийг танилцуулъя.
1. Батболд
2. Бямбабат
3. Баяраа
4. Бурмаа
5. Одонхүү
6. Хонгорзул
7. Цэвээндулам
Ингээд энэ хүмүүсийг Бага хуралдайд гишүүдээр нэр цохож оруулж байгаа. Энэ хүмүүсээс асуух асуулт байна уу?
ДАВААСҮРЭН:-1. Анхны хуралдайн дээр 77 гишүүн байна гэж хуралдаад ойролцоогоор 73 болсон. Үлдсэн одоо 8 болж байна ш дээ. 4 болох юм уу? 8-аар тооцох юм уу?
2. Дүрэм баталсан ш дээ. 77-р батлаад 98 болгоод тэгээд Бадарч гуайн тайлбараар 99 болгосон. Ямар үндэслэлээр оруулж ирж байгаа юм бол ямар юмаар хэлэлцсэн юм бол? Ямар хурлаар хэлэлцсэн цэцийн тодорхойлолт гэж байдгийн, үндэслэлүүдээ сайхан тодорхойлооч?
Д.ЖАРГАЛСАЙХАН:-Энэ дээр ийм учиртай юм. Би тайлбарлая. Бага хурлын 99 гишүүнийг би тайлбарлая. ДЦЗ-ийн гишүүн 21-ийг яг 99-дээ оруулахгүйгээр байхаар тохирсон. Орж ирсэн байгаа юм ш дээ. Тийм учраас Бага хуралдайны 99 гишүүн бидний хувьд хангалттай байгаа. Хамаагүй оруулахгүй байгаа. Гишүүдийн байршил энэ тэрийг нарийн харж байж оруулж байгаа. Бид нар сая шинээр элсүүлж байгаа улсууд дотор Баян-Өлгийд байршилтай байгаа урианхай хүмүүсийг оруулж байх жишээтэй. Ерөнхийдөө бид нар өчигдөр үдээс хойш бүгдээрээ нарийн судалж байгаад оруулсан. Зарим нэг залуучуудыг хэлтэй улстай гадаад гадаад харилцаанд хэл усыг нь ашиглах зорилготойгоор Бага хурлын гишүүнд оруулсан. Ийм учир начиртай. Өчигдөр манай Дээд Цэцийн Зөвлөл хуралдсан. Тэрний дараа бид нар гишүүний өргөтгөлийн асуудлыг ярьж байгаа юм. Ер нь 99 хүртлээ 20-иод хүн нэмэх сонгогдох боломж байгаа. Гэхдээ бид нар ирээд хүний тоогоор гүйцээх хэлбэрээр биш бид нар байршил чанар дээр анхаарах ёстой. Намар гээд бид нар ирээд цуглахад та нар нилээд олон гишүүд авчирна. Тэр дотроос бид нар боломжтой чадалтай хүмүүсийг сонгож оруулах хэрэгтэй гэх мэтчилэн манай гишүүдийн тоо 99 дээр очиж тогтоно. Шаардлагатай гэж үзвэл би ингэж бодож байгаа юм шүү. Ер нь БНЭ-ийн маань үйл ажиллагаа Монгол улсын өнцөг булан бүрт явагдах энэ шаардлагын үүднээс бид бас 99 тоон дээр зогсохгүй. Бид та бүхэнтэй хэлэлцэж байгаад хэрвээ шаардлагатай бол 99 тоон дээрээ нэмж болно. Бидний үйл ажиллагаа бол биежээд Монгол улсынхаа хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулах ийм шаардлагатай. Бид манай энэ байгууллагаа албан ёсоор шашины байгууллага гэж бүртгүүлж байгаа. Манайтай нэгдэж байгаа ТББ-ууд байгаа ш дээ. Үндсэндээ Монгол улсын хэмжээнд албан ёсоор Бөө маань хуулийн дагуу шашины байгууллага болгох бүрдүүлэх асуудлаар бид өчигдөр Нийслэлийн ИТХ-ын даргыг орлож байгаа Цогзолмаа даргатай урьд нь 2 ч удаа уулзсан. Өчигдөр утсаар ярьсан. Тэр хүнд ажил гараад уулзаж чадаагүй. Бид өчигдөр яриад албан ёсоор бичиг баримтаа бүрдүүлж өгөхөөр манай байгууллага шашины байгууллагад бүртгэгдэнэ. Бүртгэгдэхдээ манай Бөөгийн шашины дээд байгууллага төвлөрсөн дээд байгууллага нь болж бүртгэгдэж манай байгууллагын үйл ажиллагаа нэгдэж нягтарч явна. Өчигдөр ДЦ-ийн хуралд Сүлдэр ирж оролцсон. Одоо болох Ноён уулын тахилгад хамтарч ажиллана.
Манай дүрмийг уншиж нарийн судалсаны дараа манайтай нэгдэх үгүйгээ шийднэ гэсэн. Гэх мэтчилэн манайтай ТББ-ууд нилээн олон гишүүнтэй байгууллагууд нэгдэж байна. Энэ процесс цаашаа өргөжинө. Намар гэхэд үндсэндээ бид бас ер нь гол нэгтгэх үйл явцэцсийн үр дүнд хүрэх байх гэж бодож байна. Ийм шалгуураар энэ 8 хүнийг оруулж ирсэн шүү. Энд бас нэг боломж энэ дээр гарч ирж байна. Манай тэргүүлэгчид энэ дээр БНЭ-д Бага хуралдай дээр шинээр гишүүнээр элсүүлэх өөр саналаар орж ирж байгаа юм байна. Танилцуулъя. Тэгэхдээ шаардлага хангаж байгаа биз дээ. Жүжигчин Бямбацогт бос доо. За 10 боллоо. Эдгээр хүмүүсээс асуух сонирхох зүйл байна уу? Өөрсдөө босоод танилцуулчих.
Ж.БЯМБАБАТ:- Намайг Жамбадоржийн Бямбабат гэдэг. 1964 онд Хөвсгөл аймгийн Мөрөн хотод төрсөн. Хотгойд хүн. Миний мэргэжил бүжгийн багш, хөгжмийн багш мэргэжилтэй. Хөвсгөл аймагт “Сэлэнгийн долгио” чуулгад ажиллаж байсан. Иркуст багшилж байсан: 5 жил ажиллаж байсан. Хөх хотод Дэдмао Их сургуульд багшилж байгаад ирсэн. Би бол бөө хүн биш. Бөөгийн шашиныг тэнгэр шүтээнийг дээдэлж явдаг. Шүтдэг хүндэлдэг ийм хүн байгаа. Би морин хуур урладаг, хийл урладаг. Гар урлалын нарийн урлалын талаар хийх хоббитой. Зохион бүтээх хоббитой. Нарны уртас компани байгуулаад сэргээгдэх эрчим хүчний эрхэлтээр үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа. Одоо малчдын гэрийг 220-той болгох, цахилгаантай, дулаантай, гал түлэхгүйгээр болгох дээр нь электрон мобил, цахилгаан машин байгаль экологит хоргүй. Өнөөдөр бид нар тэнгэр шүтээнтэй Монголчууд байгаль эхээ онгичиж амьдрах ёсгүй юмаа гэдгийг та бүхэнтэй санал нэгтэй байна. Тэнгэр шүтээнтэй эвсэлдэн нэгдээд явж байна. Та бүхэн надаас асуух зүйл байвал надаас асууж болно. Чөлөөтэй та бүхэнд баярлалаа.
ГЭРЭЛМАА:- Би энд “Тэнгэрийн зүчи” ТББ-ыг төлөөлөн оролцож байгаа. Манай ТББ-ын тэргүүнийг Тунгалаг гэдэг. Манай байгууллагын 400 гаруй гишүүнтэй. Үндсэн үйл ажиллагаа бол залуучуудад ёс заншил, өв уламжлал, уламжлалуудыг сургах байгаль орчныг хамгаалах чиглэлээр үйл ажиллагаагаа явуулдаг. Миний хувьд бол электрон технологич инженер хүн. Их дээд сургуулиудад багшаар ажиллаж байсан. Холбооны Герман улсад мэргэжил эзэмшсэн.
Н.ОДХҮҮ:- Та бүхэнд энэ өдрийн мэндийг хүргэе. Намайг Намбаралын Одхүү гэдэг. 1960 онд Увс аймгийн Хахираа суманд төрсөн. Цэргийн Холбооны ашиглалтын автоматын инженер мэргэжилтэй. Батлан Хамгаалах Их Сургуулийг 1983 онд төгсөөд Ардын армид 10 гаруй жил ажилласан. Би Баруун Ойрадын Дөрвөдийн Бөөгийг 9 жил бөөлж байгаа. Баруун Ойрадын бөөгийн болон угсаатны зан үйлийг сурталчилах, дэлгэрүүлэх зорилгоор Баруун Ойрадын “Ажнай” төвийг байгуулаад 9 жил гаруй болж байна. Төв маань 3 хорооллын Гэмтлийн эмнэлэгийн хойд талд байрладаг. Манайх шүтэн бишрэгчдэд бол баруун талд би одоо удам дамжсан бөөгийн хүн. Манай аавын эцэг бүгд манай нутгийнхан мэддэг. Шүтэн бишрэгчид бол 5000, 6000 байгаа байх. Шавийн хувьд бол би 9 жил бөөлөхдөө 2-хон шавьтай. Манай Баруун талруу шавь татахдаа тийм их өндөр үздэггүй. Дараа танилцахдаа тодорхой хариулт авна биз дээ. Асуух тодруулах зүйл байвал асуугаарай. Өөрийгөө танилцуулахад ийм байна. Та бүхэнд энэ үйлсдээ амжилт гаргахыг хүсье.
Д.ЖАРГАЛСАЙХАН:- Дараачийн хүн болох Хүрэлбаатарын Хонгорзулыг би танхлцуулъя. Энд ирээгүй байна. Анкет нь байж байгаа. Бид нар бас бодлогоор оруулж ирсэн залуу хүн. БНХАУ-ын Нанжин хотын АУИС-ийг төгссөн хүн. Бид бас Хятад хэлийг ашиглах гэж байгаа.
БЯМБАЦОГТ:- Сайн байцгаана уу? Би бас нарийн учрыг нь мэдэлгүй нэг юманд сонгогдоод байх юм. Намайг юунд ашиглах гэж сонгоод байгаа юм бэ? Энийг эхлээд асууж мэдмээр байна. Хонгорзулыг Хятад хэлийг нь ашиглах гэж байгаа юм байна. Намайг яг юунд ашиглах гэж байгаа юм бэ? гэдгийг асуумаар байна. Миний хувьд болохоор би “Язгуур шүтээн” бөөгийн холбооны төлөөлөлөөр өнөөдөр хүрэлцэн ирлээ. Саяын бага хурлын гишүүний талаар тодорхой сайн ойлголтгүй байлаа. Тэндээс дэд ерөнхийлөгч шивнээд сонгочих шиг боллоо гэж бодож байна. Миний хувьд БНЭ-ийг дэмжиж байгаа. Энийг бол зөв зүйтэй асуудлаа. Цаг нь болсон гэж дотроо боддог. Шүтээн аваад 5 жил гаруй болж байна. одоо юм бол ил тод болсон дээрээ гэж байна. Ний нуугүй хэлэхэд өргөлөө өргөхөд нуугддаг. Энийгээ болих хэргэтэй юм шиг байна. Сүүлийн үед ийм сэтгэгдэл төрөөд байгаа. Зориг гаргаад “Язгуур шүтээн” бөөгийн холбоонд удирдах зөвлөлд нь ажилдаг. Үндсэн захиргаа Завхан аймгийн Тосонцэнгэл сум. Мэргэжил бол та бүхэн мэдэж байгаа. Гэр бүлийн байдал 1 эхнэртэй, 2 хүүхэдтэй. Морь жилтэй, халх гаруултай шүтээн залдаг. Ийм хүн байна даа.
Д.ЖАРГАЛСАЙХАН:- Манай дэд ерөнхийлөгч зөв хүнээ санал болгожээ гэж бодож байна. Дараачийн хүн бол Батболд гэдэг хүн байгаа. Энэ хүн анкетаа өгсөн. Одоо ирж байгаа.
ОДГЭРЭЛ:-Одоо манай дэд ерөнхийлөгч Энхзаяа зайрангийн шавь Сартуул удмын хүн өөрийгөө танилцуулчих.
И.БЯМБАЦОГТ:- Сайн байцгаана уу? Намайг Ишхүүгийн Бямбацогт гэдэг. ХААИС төгссөн. Эрүүл ахуйн шинжээчийн анги төгссөн. Бөө болоод 5 жил болж байгаа. Тийм хүн байна.
БУРМАА:- Юуны өмнө энд хүрэлцэн ирсэн та бүхэнд энэ өдрийн мэндийг хүргье. Миний хувьд бол Монголын түүхийн үндэсний хувцасаар угсаатан зүйгээр доктор хамгаалсан. Оёдлын технологич мэргэжилтэй. Түүгээрээ бол хамгийн сүүлд хийсэн бүтээл бол Майдар Орчлон Норваг хийж байгаа. Удган болох талаараа надад нэг их юм тийм байхгүй. Миний удамд бол маш олон жилийн хугацаатай олон зуунаар хугацаатай аавын маань ээжийн маань үлдээсэн тийм хайрцагтай юм бол надад бий. Өнөөдөртэй Хотгойдын ард түмний энэ нандин юмыг задлах цаг нь болоогүй байх гэж ээжийнхээ 80 нас хүрсэнийхээ дараа гэртээ авчираад 20-иод шахуу жил болж байгаа. Ингээд одоо Энхжаргал удган, Батчулуун эгч маань сууж байна. Эд нар одоо бараг мэднэ. Өнөөдөр ирэх ёстой гэж хэлсэн. Одоо Хаянгийн Доржпагма өөрийнхөө удмаар хөөх юм бол аав ээжийнхээ төрсөн эцгээрээ овоглох юм бол Хотгойдын Зундуй, баян Зундуй гэж нэршсэн тэр хүний ганц охин. Аяндаа тэр бүтээл маань энэ бөөгийн төвийг нээгдсэн энэ анхны одоо нээсэн манай Энхжаргал удгантай анх нээж байхад хувцасны талаас боломж өгч байсан болохоос энд урьсан Энхжаргал удгандаа баярлалаа. Би өөрийнхөө чадлаар хувцасны тал дээр бага ч гэсэн тус болж чадна.
ОДГЭРЭЛ: -Хуралдайны гишүүнээр батлах үйл ажиллагааг эхлэе.
1. У.Батболд-100%
2. Ж.Бямбабат-100%
3. Баяраа-100%
4. Одонхүү-100%
5. Хонгорзул-100%
6. Цэвээндулам-100
7. Доржпагма-100%
8. Бямбацогт-100%
9. И.Бямбацогт-100%
10. Тунгалаг-100%
Эдгээр сонгогдсон хүмүүстэй баяр хүргэе.
Д.ЖАРГАЛСАЙХАН:- Өнөөдөр манай Бага хуралдайны гишүүнд 10 хүн шинээр нэмэгдэж байна. Би энд бас дэс дараагаар дахиад нэг анхааруулчихъя. Манай Бага хуралдайны гишүүд энэ зун урд нутагт ажиллаж байхдаа та бүхэн гишүүнчлэлийг элсүүлэх асуудал дээр нь дэмжигчдийнхээ тоог гаргах асуудлыг анхаарах ёстой. Энд явж байхдаа бас Бага хуралдайг өргөжүүлэх боломжийн үнэхээр нэг хүн цаашаагаа олон хүнд нөлөөлөхөөр тийм хүмүүсийг сонгож бас манай удирдлагадаа танилцуулж, урьдчилаад танилцуулах ёстой. Дээр нь анкетыг нь заавал авчирч байх хэрэгтэй. Тэгээд ингээд танилцуулаад эгнээг өргөтгөх ажилдаа хувь нэмрээ оруулах байх гэж бодож байна. Шинээр элссэн манай гишүүд анкетаа сайн бүртгүүлээрэй. Манай хуучин Бага хуралдайны гишүүд анкетаа сайн бүртгүүлээгүй учраас тэд нарын хувьд юм тодруулхад маш их хүндрэлтэй зүйлүүд гардаг учраас анкетаа буруу дутуу бөглөсөн хүмүүс төв дээр очоод бүрэн гүйцэд болгох хэрэгтэй. Та бүхэнд манай төвийн утас бүх юм жижигхэн цаасан дээр бичээд тараасан байгаа. Тэрүүгээр ярьж харьцах хэрэгтэй. Хоцорч ирсэн 2 хүнийгээ танилцуулчихъя. Ер нь бид нар бие биетэйгээ сайн мэдэж байх хэрэгтэй.
БАЯРАА:- Сайн байцгаана уу? Би 1964 онд Хөвсгөл аймгийн Алаг Эрдэнэ суманд төрсөн. Одоо хувиараа автозасварын ажил хийдэг. Одоогоос 8 жилийн өмнө онгод тэнгэртэй учирсан. 8 жил гаруй бөөлж байна даа.
БАТБОЛД:- Сайн байцгаана уу? Сайхан хаваржиж байна уу? Намайг Батболд гэдэг. Би “Буурч Гранд” компаний захиралаар ажилдаг. 2003 оноос хойш энэ ажлыг хийж байна. Би уг гарлаар бол Увс аймгийн Цагаан хайрхан сумын харъяат хүн байна.
Д.ЖАРГАЛСАЙХАН:-ДЦЗ-ийн гишүүнд дараах хүмүүсийн нэрсийг оруулахаар та бүхэнд санал болгож байна.
1. Энхтайван
2. Өлзийхутаг
3. Ч.Энхбаяр
4. Сумъяа
Энэ 4 хүнийг санал оруулж байна. Ер нь бид бие биенийгээ сайн танилцаж байх нь зүйтэй юм байна. Би ч гэсэн дүрийг нь мэдэхээс нэрийг мэдэхгүй нэгдсэн эвлэлийн хурал хийж байгаа үүднээс хүмүүсээ танилцуулж байх нь зүйтэй.
СУМЪЯА:- Би ер нь Голомт төвд 21 дэх жилдээ байгаа. Бх Олон улсын Бөөгийн холбооны гишүүн. Би Буриадад хамгаалсан. Голомтод 4,5 жилийн дараа Голомт төвийг маань Сүхбат доктор маань бид энэ төвөө байгуулахдаа 60%, 40%-иа өөрсдөө авдаг. Ийм маягаар Голомт төвөө өнөө хүртэл авч явж байгаа. Би өөрөө балетчин. Уралд төгссөн анхных нь. Дараа нь Москвад төгссөн. 9 жилийн дараа танин мэдэхүйн гүн ухаан доктор авсан. Ийм нэг эмэгтэй хүн байна. Өнөөдөр энэ бөөгийн холбоонд албан ёсоор гишүүнээр орж байгаад би баяртай байна. Гаргасан дүрмийг нь би баримталж ажиллана гэж бодож байна.
ӨЛЗИЙХУТАГ:- Сайн байцгаана уу? Энэ өдрийн түмэн амгаланг эрье. Намайг Улаан Хуулар Бөө судлалын Дэлхийн Академийн ерөнхийлөгчөөр 3 дахь жилдээ ажиллаж байна. Үндсэн мэргэжил бол бакалавр зэрэгтэй. Намжаагийн Дашзэвэгийн МЭЗДС-ийн гаалийн байцаагч мэргэжлээр төгссөн. Магистраа тэнд хамгаалсан. АНУ-ын Ойр орчмыг Санкверкс 3 дээд сургуулийн эрдмийн дээд зөвлөлийн хүрээлэнд батлагдсан уг бөөгийнхөө Чингэс хааны төрийн шашинг гэсэн бөө мөргөлийнхөө шашинг дэлхийн тавцанд тодорхой хэмжээнд танилцуулж бас дэлхийн шашин судлалын салбарын ШУ-ны доктор, профессор гэдэг цол гуншинтай. Бас амжилттай хамгаалсан. 1880 онд байгуулагдсан ОХУ-ын Ломносовын дээд сургуулийн социологийн мэргэжлээр докторурист хамгаалж байгаа. Бас Лондонгийн дээд сургуульд суралцан яваа. Дэлхийн Монгол туургатны бахархал хүн ОХУ-ын Путингийн дэргэдэх дууны холбооны Оросын бөөгийн академийн Монголын албан ёсны анхны гишүүн. Иймэрхүү цол хэргэмүүдтэй өнөөдөр явж байна. Улаан хуулар Бөө судлалын Дэлхийн Академид одоогоор ахлаад явж байна. Уугуул аймаг Булган аймаг. Булган аймгийн анхдагчдын нэг.
Ч.ЭНХБААТАР:-Түрүүчийн хуралд товч танилцуулсан. Дахиад танилцуулъя. Чулууны Энхбаатар. Улаанбаатар хотод төрсөн. Ээж, ааваар бол Сүхбаатар, Дорнодын гаралтай. Мэргэжил бол багш, орчуулагч хүн. Энэ цэцийн зөвлөлд багтааж байгаа бол би өөрийнхөө хүч мэдлэг чадвараа дайчлан цэцийн зөвлөлийн бүх ажилд нь хүчин зүтгэнээ гэж та бүхэнд баттай хэлье.
Д.ЖАРГАЛСАЙХАН:-За ингээд танилцуулга маань болчихсон. Энхтайван байхгүй байна. ДЦЗ-ийн гишүүнээр сонгогдох гэж байгаа хүмүүсээ хүн тус бүр дээр баталъя.
1. А.Энхтайван-100%
2. Өлзийхутаг-100%
3. Ч.Энхбаатар-100%
4. Сумъяа-100%
ОДГЭРЭЛ:- ДЦЗ-ийн гишүүнээр батлагдсан 4 хүндээ баяр хүргэе.
1. МБНЭ-ийн Бага хуралдайны гишүүдийг сонгох тухай тогтоолыг уншиж танилцуулав. Тогтоолыг хавсаргав.
2. МБНЭ-ийн ДЦЗ-ийн гишүүнээр сонгох тухай тогтоолыг уншиж танилцуулав. Тогтоолыг хавсаргав.
Бага хуралдайны гишүүд 100%-ийн саналаар дээрхи тогтоолуудыг батлав.
ЭНХЗАЯА:-Сайн байцгаана уу? Энэ өдрийн мэндийг хүргэе. Монголын бөө нар нэгдэж, Монголын бөө нар энэ өдөр хуран чуулж чаддагийг үзүүлж, өнөөдрийн бага хуралдайн 2 цугларалтаараа харуулж байна гэж үзэж байна. Энд нэгдэж хуран чуулж байгаад баярлалаа. Өөрийнхөө зүгээс. Мөнхийн юм байдаггүйтэй ижилхэн хүний амьдрал гэж богинохон юм. Богинохон амьдралын хугацаанд хүн сайн явах, саар явах гэж хүний хувь заяа өөрөөс нь шалтгаалдаг болж. Тэнгэртээ та бүхэн төр улсынхаа төлөө түмэн олон ард түмнийхээ төлөө санаа сэтгэл нэгдэж зөвлөж чадаж байгаад чинь би та нарт давхар давхар их баярлаж байгаагаа илэрхийлье. Та бүгдийг минь заяа буян, тэнгэр эцгийн минь хишиг буян дүүрэн болтугай гэж ерөөе. Ноён уул энэ хайрхан бол манай манай эрт эдүгээ үед Хүннүгийн үеэс эхлэж тахилцаж эхэлсэн. Бөөгийн тахилгатай 300 гаруй өвгөдийн маань шарил, ариун их онгон сахиус байдаг юм гэж дуулсанаас би тэр хайрхан уулын хажуугаар явж өнгөрсөнөөс дээр гарч дэргэдээс нь гэж үзсэнгүй ээ. Тэгээд өнөөдөр Түмэнбаяр зайран Онгобаатар зайран тэр хүмүүсийнхээ буянгаар уг хайрхан дээр очиж дэргэд нь гараад буухгүй ч гэсэн хажуунаас нь хараад хослон босож тэнгэртээ хэрэг дуулгах гэж байгаадаа би өөртөө нэг хугацааны нас нэмж хүч чадлаа суулгаж тийм л сайхан ховор тохиол надад ирлээ гэж бодож байна.
Миний бодож байгаатай та бүхэн минь санал нэг байгаа байх гэж бодож байна. Ноён уулын тахилга маш зохион байгуулалттай явагдана. Энэ хийгдэх ажил хурлаар хэлэлцэж асуудал дээр энэ Ноён уулын тахилгыг зохион байгуулах комисст Гомбобаатар зайран Б.Түмэнбаяр гэж энэ 2 хүн орж удирдан явуулж байгаа. Энэ дээр мөн ДЦ-ийн гишүүд бид бас давхар хяналт тавьж маш нарийн зохион байгуулалттай үйл ажиллагаа явуулъя гэж бодож байгаа учраас та бүхэн мааньбас өөрсдийнхөө хариуцаж байгаа шавь нар өөрийнхөө авч очиж байгаа хүндэтгэж явдаг өөр өөрсдийнхөө дагуулж явж хүмүүстээ даалгаж сануулж эрүүл ажиллагаанд оролцуул их зүгээр байна гэж бодож байна. Өнөөдрийн хийж байгаа бид нарын тахих гэж байгаа уулын тахилгын үйл ажиллагаа болон нэгдсэн эвлэлийн анхны томоохон үйл ажиллагаа нэг учраас бөө нар гэж ямар байдаг юм.
Бөө нар гэж юуг хэлдэг юм бэ? Энэ төр улсад харуулж энд нарын өчүүхэн ч хатуугаа айдас суулгаж өгөхийн төлөө энэ тахилгыг хийж өгөх гэж байгаамаа. Тийм учраас та бүхэн хичээгээрэй гэж би гуйж байна. Энэ Ноён уулын тахилгын зохион байгуулахын тулд бид хууль дүрмийнхэн дагуу Зүүнхараагийн ЗДТГ-т мэдэгдэл хүргүүлж байгаа, Зүүнхараагийн цагдаагийн газарт мэдэгдэл хүргүүлж байгаа, Зүүнхараагийн онцгой байдалд мэдэгдэл хүргүүлж байгаа.Тухайн ойн байцаагчдад мэдэгдэл хүргүүлж байгаа. Центр Гольд компанид мэдэгдэл өгөх зэрэг ийм ажлуудыг зохион байгуулж байгаа бид яагаад гэвэл бид энд зөвшөөрсөн зөвшөөрөөгүй зэрэгт бид Монгол юм бол харийн амьтан, харийн амьтагсдад худалдагдсан өчүүхэн жаахан бөөс хорхойноос айж дальдчилж эрхээ хасуулахгүй учраас энэ хуурамч цаасаар нүүрээ тахалж бид нарыг хуурамч цаас, хуурамч бичгээр буцааж хариулж мэдэх учраас ийм зохион байгуулалтаар хийж байгаа юм шүү. Тэгэхээр бидний урдаас эсэргүүцэл хүч мохоосон асуудал тулж ирж мэдэх учраас та бүгд минь санаа сэтгэл бодлын хувьд маш бэлтгэлтэй байгаарай. Тэгээд өөрсдийнхөө хувьд хийгдэх ажил зохион байгуулах ажлынхаа талаар ерөнхий маш сайн ойлгоцтой мэдлэгтэй олж мэдэхгүй байгаа улсуудад тэр мэдээллээ авч ингэж ирвэл үйл ажиллагаанд оролцоорой гэдгийг би хүсье. Одоо өөр надад хэлэх зүйл алга. Энд хэлээд байвал зөндөө үйл ажиллагаа байна.
Тэгээд өөр өөрсдийнхөөрөө тус тусынхаараа ажлаа зохион байгуулаад хамтдаа нэгдэцгээе Монголчуудаа. Мөнх хөх тэнгэртэйгээ хамт бид үргэлж гэрэлтэй мэт нартай, туяатай мэт хүчтэй, заяатай мэт түвшин дүүрэн амьдарцгаая гэж өвөг эцэг дээдсийнхээ ариун онгод дээдэс шүтээнээ барин та нартаа ерөөл айлтгая.
ЧИНБАТ:- Тахилж тайлах энэ асуудлыг яагаад ингэж зохион байгуулж байгаа гэвэл Монголчууд эрт дээр үед уул ус лус савдагийг тахихдаа нэгэн цаг минутанд нэг зэрэг тахилгын тайлгыг хийдэг байсан уламжлал дээр суурилж энэ ажлыг зохион байгуулсан юм. Энэ ажлыг анх эхлээд 2006 онд билүүдээ Дархадын хотгорын Дэлгэр хан Өлийн Халзаны 13 овоог надаар сэргээж сахиулсан.
Жинхэнэ бөөгийн зан үйлээр 17,16-р зуунаас хойш тахилгүй байсан. Тэрийг цэвэрлэж тахисан. Тэгэхэд Дархадын хотгорын уул усыг голд байгаа бөө удган зайрангуудыг бүгдийг нь 1 цаг минутанд тэр тэр хариуцаж бөөлж тахиараа гэж хэлээд уул, уул өөрсдийнхөө удам судрынхаа гол байдаг байсан тэнд жатар гэж нэрлэдэг асар гэж нэрлэдэг тэр бөөгийнхөө шарил онгод тэр сайхан юмнуудыг зэрэг тахиж тайлдаг тэр гол, тэр уулыг зэрэг тахидаг тэр голыг тэр чигт нь голын савдаг эзэд тэр бүгдийг нэг цаг нэг минутанд зэрэг өгсөөж хөөргөдөг сэрээдэг сэргэдэг ийм зан үйл байсан юм. Ингэхэд тэр гол тэр чигт нь ганц уул овоо биш ганц мод нь биш тэр голыг тэр чигтээ эх адгийн бүгд савдагыг бүгдээрээ зэрэг сэрдэг ёстой.
Энэ удаа бид Туул голынхоо хүрээд хийж байна. Түүнээс биш Хэнтий талруу, Хэнтий нуруулуу их л юм хийх хэрэгтэй. Тэр доошоо Орхонлуу цутгаж байгаа цутганлуу хийх хэрэгтэй. Тахилгыг зэрэг зэрэг хийж цаашид хийх ёстой юм байгаа. Ингэж сэргээж өгсөнөөр тэр голд тэр голын урсгалд соронзон урсгал биотехник энерги ШУ гэж юу байдгийн тэр голын савдаг эзэд бүгд сэрдэг сэргэдэг ийм сайхан уламжлалтай.
Ингэснээрээ зуд турхангүй аж төрдөг хар толгойтой хүн, хатан туурайтай мал сүрэгт зовлонгүй зуд турхангүй өвчин аюулгүй айдас эмгэг байхгүй сайн сайхан байлгахын тулд 6 сарын 22 гэдэг өдөр нар буудаг. Нар буцахаас өмнө энэ зан үйлийг хийдэг байсан улмжлалтай. Харамсалтай нь энэ зан үйл маань сүүлийн үед өөрсдийнхөө ая тухтай байдлыг хараад мал цагаан идээ гарсан таргалсан зүлэг ногоо сайхан болсон. Улсын баяраас хойш 7, 8 сарын хооронд тахилыг хийдэг болсон.
Тэгэхгүй тэр нарны илч энерги дэлхий дээр ирж шингэж байгаа үед тэр голынхоо овоо эзэд удган модондоо ирж цуглуулж шингээж авчаад бөөгийн ид шидээр тэгээд дараа нь хойтон жилийн өнөөдрийг хүртэл ирэх жилийн эдүү хүртэл хар толгойтой хүн хатан туурайтай мал сүрэг газрын лус савдагтай аж жаргалтай байлгахын тулд тэр энергиэ цуглуулж авдаг байсан гэсэн. Ийм уламжлал дээр тулгуурлаж зан үйлийг хийж байгаа юм шүү. Цаашид энэ зан үйлийг өшөө тодорхой өшөө сайхан бид та бид бүгдээрээ хийх болно. За баярлалаа.
ОДГЭРЭЛ:- За тэнгэр газрыг холбосон их хүчийг амьлуулагч онгон сахиусын алтан буултаар мөргөсөн тэнгэрийн улаач та бүхний амар амгаланг айлтган мэндчилье. Энэ бөөгийн эвлэл байгуулагдсан хугацаанд би нэг ч удаа өөрийн санал шүүмжлэлээ хэлж байгаагүй учраас би анх удаа санал шүүмжлэлээ хэлэх гээд микропоны өмнө зогсож байна. За та бүхэн бөөгийн язгуур шүтээний тухай, өнөөдөр МБНЭ яагаад байгуулагдсан тухай, өнөөдрийн цаг нийгэм бөөгийн нийгэмд оруулах хувь нэмэр, нийгэмд эерэг нөлөөлөл бий болгох талаар тодорхой бодолтой явж байгаа нь ойлгомжтой байгаа.
Тэгэхлээр миний хувьд өнөөдөр 370 жил хаалттай байсан бөөгийн зан үйл маань өнөөдөр эргэж сэргээд 20 жил болж байна. Та бүхэн мэдэж байгаа. Энэ 20 жилийн хугацаанд нийгэм иргэний сэтгэл зүйчийг энэ тэнгэр язгууртай хүмүүс оролж ирсэн. Өөрөөр хэлбэл хорвоод сүүтэй үнээ, сүүгүй үнээ, хурдан морь, хурдан биш морь, ухаантай хүн, ухаангүй хүн, удамтай хүн, удамгүй хүн гэж байдаг болохоор өөрийнхөө уг гараар 20 жилийн хугацаанд иргэний сэтгэл зүйчийг орлохдоо ямарч хүнийг алаглаагүй.
Жирийн иргэнээс эхлээд МУ-ын Ерөнхийлөгч хүртэл бүхий л хүмүүс нь сэтгэл зүйн хямралд орсон үедээ төрийн саарал ордон юм уу? Төр захиргааны байгууллага руу явдаггүй. Нөгөө л бөө удганлуугаа явдаг. Ингэхлээр юу хэлэх гээд байна вэ? Гэвэл энэ гурван зуун далан жил тасарсан бөөгийн зан үйл маань дөнгөж хөл дээрээ тогтож эхэлж байна. Өөрөөр хэлбэл гэдэс нь өвдсөн хүн ямарч өнгөргүй болсонтой адил өнгөргүй байгаа учраас тэр өнгөрийг тогтоохын тулд өнөөдрийн бөөгийн зан үйл маань тодорхой хэмжээгээр муу, сайныг бүгдийг нь алгасалгүй туулж ирсэн тэгэхээр өнөөдөр Монгол бөө нар бие биенийхээ муулах, эв нэгдэлгүй байх ямарч үндэсгүй.
Яагаад гэвэл өнөөдөр Будда бие биенээ муулдаггүй. Есүс бие биенээ муулдаггүй. МУ-ын гурван зуун хэдэн суманд бүгд өөр өөрсдийн төлөөллөө байгуулсан Есүс бие биенээ хэзээ ч муулдаггүй. Тэгэхээр өнөөдөр МУ, Монгол төр, Их эзэн Чингис хаан маань тогтон өөрчлөхийн эх үндэс болсон бөөгийн зан үйлээ сэргээхээр бид бүхэн цуглаад байгаа нь бол их том нэр алдар гавъяаны хэрэг шүү. Тийм болохоор та бүхэнд баяр хүргэе.
За тэгээд өнөөдөр МБНЭ байгуулагдах гээд дөнгөж гүйцэд цуглаагүй шахуу байж байна. Тэгэхээр энэ хугацаанд хувь хүний бодол тухайн хүний онгон нь бараг гараагүй шахуу дутуу хагас трасст орсон хүмүүсийн үзэл бодол гэх мэт зүйлүүдийг туулж ирчихээд, өдөр болгон БНЭ дээр Монголын бөө гэсэн олон хүмүүстэй уулзаж ярилцаж байна. сайнтай муутай нь маш олон хүн орж ирж байна. Тэгэхээр бид бүгдийн өмнө
1. Нэгдсэн үйл ажиллагаа явуулах, нэгдсэн үйл ажиллагаа төр, олон улсад тодорхой хэмжээгээр хүлээн зөвшөөрүүлтлээ сайн ажиллах
2. Гурван том асуудал байгаа. Өнөөгийн бөө нарт тулгамдсан асуудал байгаа. Жирийн бөө нарт
a) Би угтай юм уу? Уггүй юм уу? Гэсэн хүмүүс Монголоор дүүрэн байна. Энэ асуудлыг яаж зохицуулах уу? Би угаа барьсан чинь болохоо байчихлаа гэсэн хүмүүс Монголоор дүүрэн байна.
b) Бөө гэж юу юм бэ?
c) Бөөгийн зан үйл чинь ямар учиртай юм бэ? Учрыг нь олдохгүй юм гэсэн хүмүүс Монголоор дүүрэн байна.
Энэ гурван асуудал дээр бид нарын үйл ажиллагаа аажим аажмаар явсаар цэг тавьж, бид нар эх Монгол улсын эдүгээ цагийн Их тэнгэрийн ивээлийг хүртэх цаг нь ойрхон байгаа шүү. Тэгэхээр өнөөдөр та бүхэн бодол хүрсэн газраа чадлаан хүргэж, бодлын боол болдоггүй, ихийг бүтээхийг өргөн дэвшүүлье. Нийт гишүүддээ амжилт хүсье. За баярлалаа.
Д.ЖАРГАЛСАЙХАН:-Эхлээд бөөгийнхөө асуудлаар эхэлчихье. Нэг зүйлийг бид хатуу ойлгох ёстой. Монголын түүхэнд Монгол улс хамгийн хүчирхэг байхдаа бөө төрийн шашин байсан. Энийг Хятадын Манжийн бодлогоор орж ирээд энийг чинь устгаад Монгол хүний үндэсний үзэл, үндэсний омогшил олон юмнаас нь салгаж байж өнөөдөр бөө гэдэг юмыг шал өөр өнцгөөс нь хараад бараг танихгүй болсон байхгүй юу.
Монголчууд өнөөдөр олон юманд үндэснийхээ ийм шинж чанараа гээгээд хажуунаас харахдаа толинд харахдаа өөрсдийгөө танихгүй болтлоо өөрчлөгдсөн. Энэ чинь байна шүү. Харийн төрийн бодлогын нөлөө байсан. Монгол гэдэг улс дэлхийг эзэлж явсан хүчирхэг гүрнийг юу ч үгүй болгохын тулд хаанаас эхэлсэн гэж бодож байна та нар. Энэ шашин гэдэг юмыг Монголын Бөөгийн шашиныг чинь байхгүй болгож бүр яг өнөөдөр орчин цагийн хэллэгээр генацит гэж олон бөө нарыг алж хядан тэр онолынхон олон тэр судрыг нь авч устгаж, тэгээд ороод ирсэн ш дээ.
Түүх үнэн. Өнөөдөр тэрийг чинь хаана ш дээ. Яагаад гэж үнэхээрийн тийм байхгүй юу. Үнэхээрийн зөв юм хэлж байна. Хятад өнөөдөр энэ асуудлыг чинь ингэнэ шүү. Оросод ингэнэ шүү. Өнөөдөр Оросод нэгтгээд Буриад гэдэг улсыг хязгаарлуу нь оруулаад шингээж байна ш дээ. Үнэхээрийн цаашаа яриад байх юм бол үндэсний асуудал ярина. Тийм үндэсний асуудал яригдана. Бид эндээс айх юм уу? Үгүй. Бид өөрийнхөө бөөг хөгжүүлэхийн тулд олон бэрхшээлийг давж гарна. Энэний хамгийн анхан шат нь энэ.
Энзоглобид бүх юмнаас уншиж үзэхэд өнөөдөр бөөг хаана ч гэсэн зан үйлд байгалийн харьцааны асуудлаар тайлбарлаж байгаа. Үнэхээрийн энийг шашин гэж ярих юм бол олон газар шоолж инээж магадгүй шүү. Гэхдээ бид нарт бахархах юм бий. Монголчууд бид өнөөдөр энэ бөө гэдэг юмыг чинь төрийн шашины хэмжээнд авч явсан. Цорын ганц улс ш дээ. Манж бол өөрийнхөө бөөтэй цуг устгаад алга болсон. Дэлхий дээр байхгүй тэр хүн. Тийм үндэстэн байхгүй. Байхгүй болсон. Одоо байгаа ганц үндэстэн бол Монгол. Монголчууд бидний гол үндэсний шашин бол бөө. Бөөтэй явж байхдаа бид дэлхийг эзэлсэн. Бүхэл бүтэн том гүрнийг байгуулж, дэлхийг эзэлж өнөөдөр мянган жилээр, мянганы жилийн шилдэг хүнээр Чингис хаан тодорч явж байгаа.
Өнөөдөр бид нар олон зуун жилээр бөөгийн эсрэг явуулсан үйл ажиллагааны үр дүнд өнөөдөр бид нар бөө гэдгээ бусадтай адилхан зан үйлийн хэмжээнд ойлгодог болсон байхгүй юу. Энэ үнэн. Бид цаашдаа ажиллаад ирэхээрээ зүгээр магадгүй Монголоос тасарсан энэ хоёрд байгаа. Монголоос тасарсан 2 үндэстэнүүдээ саад болж магадгүй. Болно. Үнэхээрийн энийг хүлээн зөвшөөрөхгүй. Үнэхээрийн шашин гэвэл хүлээн зөвшөөрөхгүй. Гэхдээ бид энэ 2 үндэстэнээсээ 2 юмнаас айгаад бид шашин гэдэг юмнаас татгалзах ёстой юу? Үгүй
Бид харин ч өнөөдрийн эдийн засгийн энэ нөхцөл байдалд, улс төрийн нөхцөл байдлын гараан дээр бид өөрсдийгөө өндөрт гаргаж тавьж биш энийгээ шашины хэмжээнд өнөөдөр тэр Лал, Будда, Христ байж байна ш дээ. Бид нар тэд нараас доогуур бөөгийн шашинаа тавьж зан үйл ийм тэр байгаль дэлхийтэй холбоотой тийм байна. Үнэндээ биш та бүхэн тэнгэр газартайгаа, харьцдаг. Бөө гэдэг чинь шашинаас дээгүүр асуудал байхгүй юу? Бид нар тэрийг гаргаж тавих ёстой. Өнөөдөр бид нар хуулиндаа захирагдаад шашинаас ч байхгүй. МУ-ын үндэсний аюулгүй зөвлөл дээр шашины асуудал ярихад бөөг шашинаар тооцож ярьж байна. Энд саяын ярьсан 3 шашин дээр Бөөгийн шашин гэж ярьж байна.
Өнөөдөр Монголчуудын хэдэн хүн нь Бөөгийн шашин шүтэж байна. Албан ёсны тоогоор 4,8%. Хэзээ ч 2%-иас дээш гарч байгаагүй. Өнгөрсөн хугацаанд. Анх удаа сүүлийн судалгаагаар 4,8%. Энэ бол ахиц энэ чинь хэний ахиц юм бэ? Та нарын ахиц байхгүй юу. Та нар энэ олон хүмүүстэйгээ харьцаж бөөг ойлгуулж, бөөгийн шашиныг шүтэж байгаа учраас хүн амын 4,8% нь бөөг шүтдэг гэж зоригтой бичдэг болсон байна. Энэ өснө. Би хэлж байна ш дээ. Бид энэ зан үйл байгальтай харьцдаг юмнуудаа шашины хэмжээнд өргөж тавих ёстой. Одоо бусад шашинуудыг чинь ойлгодог болсон байна ш дээ. Ийм ийм юмнуудыг шашин гэдэг.
Тэр түвшинээс чинь өндөр түвшинд бид нар хүмүүстэйгээ ойлгож харьцах асуудал гарч ирж байгаа байхгүй юу. Тэгж байж манай Бөөгийн шашин бол олон нийт хүлээн зөвшөөрсөн. Монголчууд үнэхээрийн дэлхий дээрхи зон нүүдэлчин юмаа. Нүүдлийнхээ зан үйлийг аваад үлдсэн улс ш дээ. Тэрэн дээр нь нэмээд энэ чинь Монгол гэдэг чинь Бөөг үнэхээр шашинаас өндөр хэмжээнд аваад үзсэн.Ийм л бахархмаар үндэстэн байхгүй юу. Бид энийгээ гаргаж ирэхгүй бол хэн гаргаж ирэх юм бэ? Бид энийг хийнэ. Өөр хүн хийж өгөхгүй. Бид нарыг сүүлийн олон жил дандаа хүний гар харуулж сургасан байхгүй юу. Бид тийм замаар явж болохгүй .
Тийм учраас Монголчууд бид өөрийн үндэстэн гэдгээрээ бахархахын тулд Монгол омогшилоо бий болгохын тулд байгальтайгаа харьцдаг тэр суу ухаанаа дахиад дэлгэрүүлэхийн тулд өнөөдөр бид бөөг бүх юмнаас дээгүүр авч үзэх ёстой. Бид өөрсдөө давж үзэж байж бусдыг дагуулна. Өөрөөр хэлбэл та нар манлайлагч байх ёстой. Олон арван шүтэн бишрэгч араасаа дагуулж байж өнөөдөр бид энэ зорилгоо биелүүлнэ. Бид гарааны шатан дээр байгаа шүү. Энийг л сайн анхаарах ёстой.
Өнөөдөр манай llБага хуралдайны үйл ажиллагаа ингээд өндөрлөж байна. Хүрэлцэн ирсэн та бүхэндээ баярлалаа. Мөнх тэнгэр, Ихэс дээдсийн ариун сүнс та бүхнийг минь ивээх болтугай. Анхаарал тавьсан та бүхэндээ баярлалаа.ИнгээдХуралдайхаасныгмэдэгдье.

Хуралдайны үйл ажиллагаа 12.30 өндөрлөв.

Тэмдэглэл хөтөлсөн: Б.Батсувд
Танилцсан:
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

Илтгэгч: М.Энхзаяа-Дэд ерөнхйлөгч
Ш.Энхбаяр-Дээд цэцийн зөвлөлийн гишүүн
Б.Түмэнбаяр-Дээд цэцийн Зөвлөийн гишүүн

3. МБНЭ-ээс гаргах Уриалгын тухай
Илтгэгч нь: Д.Бадарч-Дэд ерөнхийлөгч
Н.Бхтсайхан- Дээд цэцийн Зөвлөлийн гишүүн

1. Бүсчилсэн болон аймгуудыг хариуцуулах тухай
Илтгэгч нь: Д.Одгэрэл-Дэд ерөнхйлэгч
М.Энхзаяа-Дэд ерөнхйлөгч

2. МБНЭ-ийн дэргэд Залуучуудын байгууллагыг байгуулах тухай

Илтгэгч нь: Т.Эрдэнэбаатар-Дэд ерөнхийлөгч

2012.04.27.17 цагаас
Хэлэлцэх асуудал
1. МБНЭ-ээс цаашид хийх ажлын тухай чөлөөт ярилцлага
Удирдах: МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан
2. Санхүүжилтын тухай чөлөөт ярилцлага
Удирдах нь: МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан
3. МБНЭ-ийн тамга тэмдгийг ашиглах тухай,
Танилцуулга: МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан
4. МБНЭ-ээс гаргах уриалгын тухай
Танилцуулга: МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан
5. Анхааруулга, сонордуулга
Танилцуулга: МБНЭ-ийн дээд цэцийн зөвлөлийн гишүүн Х.Гомбобаатар

3. Туул голын тухай
Илтгэгч нь: МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан
4. Улиастай голын эхийг цэвэрлэх арга хэмжээг зохион байгуулах тухай
Илтгэгч нь: МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч, зайран М.Энхзаяа
5. Гадаад харилцааны асуудал
Илтгэгч нь: МБНЭ-ийн Дээд Цэцийн Зөвлөлийн гишүүн Н.Батсайхан
6. Мөнх тэнгэрийн онол арга зүйг боловсруулах ажлыг эхлэх тухай
Илтгэгч нь: МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч Бадарч
7. Мэдээллийн сайт нээж ажиллуулах тухай
Илтгэгч нь: МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч зайран Эрдэнэбаяр
8. Хэвлэлийн бага зохион байгуулах тухай
Илтгэгч нь: МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч Одгэрэл
9. МБНЭ-ийн гишүүдийн Зайран, Удган нарын бөөгийн зан үйлийн бөөгийн чадварын тухай мэдээлэл нэгтгэх
Илтгэгч нь: МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч Бадарч
10. МБНЭ-ийн нарийн бичгийн дарга нарын Зөвлөлийг байгуулах тухай
Илтгэгч нь: МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан
11. МБНЭ-ийн гишүүний үнэмлэхний загварын тухай
Илтгэгч нь: МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч Одгэрэл
12. Нийслэлийн ИТХ-д шашны байгууллагаа бүртгүүлэх ажлын хэсэг байгуулах тухай
Илтгэгч нь: МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

-МБНЭ-ийн хуралдайгаас гарах батламж бичгийн төслийг тараая. Дотоод журмын дагуу нэгдүгээр хэлэлцэх зохион байгуулалтын асуудал руу оръё.Манай өнөөдрийн бага хуралдайн зохион байгуулалтын асуудлаар МБНЭ-ийн хүндэт ерөнхийлөгчийг сонгох асуудал дээр 2 хүний нэрийг дэвшүүлж байна.Та бүхэн сайн мэднэ.Монголын бөөгийн өнгөрсөн 20 жилийн хугацаанд түүхэн үүрэг гүйцэтгэсэн.Энэ 2 хүнийг МБНЭ-ийн Хүндэт ерөнхийлөгчөөр нэр дэвшүүлж байна.
1. Сүхбат
2. Бямбадорж энэ 2 хүнийг сонгоё. Санал бодлоо хэлнэ үү.
Бямбадорж зайрангийн шавь үг хэлэв.
Сүхбат: -Энэ эвлэлийн хүндэт ерөнхийлөгчөөр сонгосон явдалд баярлалаа. Даруйхан хийх 5 ажил байна.
– Нэгдүгээрт: Манай өвөг дээдсийн шүтэж явсан тахилгатай 800 уул байгаа. Энэ уулын овоо болгон нь нурж унасан. Овоог сэргээх ажлыг энэ онд багтааж хийх хэрэгтэй байна.
– Хоёрдугаарт: Их монгол улсыг байгуулаад Чингэс хаан 1206 онд хаан ширээнд суусан Зүрхний хөх нуур гэдэг газар 3000 бөөгийн тахилга хиймээр байна. Монголын бөөгийн сүр хүчийг үзүүлмээр байна. Энэ ажлыг хийхдээ бөө нарын эв нэгдлийг бүрэн харуулах хэрэгтэй.
– Гуравдугаарт: Энд бид анхдугаар Их хурлаа хийх хэрэгтэй. Үүнийгээ Гиннесийн номд бүртгүүлэх хэрэгтэй гэж бодож байна.
– Дөрөвдүгээрт: Эзэн хааны гүнж, Монголын хаадуудын үе улиран амьдарч байсан Солонгосын Чежү арал дээр өвөг дээдсийн босгосон овоо бий. Тэр овоог энэ онд багтаан тахивал сайн байна.
– Тавдугаарт: Монголын Хубилай хаан Япон улсыг эзлэхээр 3 удаа довтолсон. Тэнд амь үрэгдсэн 10000 Монгол цэргийн булш хойт арал дээр байгаа. Энд хүндэтгэл үзүүлж, сүнсийг нь баясуулж монгол бөөгийн хэнгэргийн дууг сонсгомоор байна.
Далай доктор 1986 он гэсэн байх хатан Туулын уснаас 10литрийг 5 литр шар тостой аваачиж тэр шарил дээр Туулын усыг дусаасан гэж ярьсан. Хүн болгоны шарил дээр хүндэтгэл үзүүлсэн.Болж өгвөл Монголын бөөгийн хэнгэргийн онгод дууг шарил дээр сонсгоорой гэж захисан.Хүний нутагт нойрсож байгаа өвөг дээдсийнхээ алтан шарилд хүндэтгэл үзүүлэх нь бидний эрхэм зорилго мөн.Монголд үрэгдсэн япон цэргүүдийг бүгдийг аваачиж асар том цогцолбор байгуулсан.Тэр агуу их хүчтэй орон боловч бидний сэтгэл мэдэх асуудал.Энэ 5 ажлыг энэ онд багтааж хийх юм бол бид бодитой ажил хийсэн нь харагдана.Баярлалаа.
Чинбат зайран:-Их хурлын шийдвэр гаргасан та бүхэндээ баярлалаа. Оноос хойш бөө мөргөлийн ажил хэрэг, төрийн гадаад дотоод зохиол ном цуглуулсан, энэ миний өөртөө хуримтлуулсан туршлагаараа энэ ажлыг би сайхан хийж чадна гэж бодож байна.Тэгэхээр Сүхбат зайрангийн хэлсэн мундаг сайхан санаа.Ерөнхийлөгч Элбэгдорж намайг урьж уулзсан л даа.Бөө мөргөлийг ер нь цаашидяах вэ, буруу зүйлээс шалтгаалж байгааг хорих уу, яах вэ гэдэг талаар зөвлөлдсөн.Хууль шийдвэрээ гаргачихаад дуудна гэсэн одоо дуудах байх. Монголын бөө нар эвлэлдэнэ гэдэг мундаг том аз завшаан, ялалт. Бөө мөргөлийн талаар ямар хууль тогтоомж гаргах талаар бид холбогдох заалтыг нь оруулж өгөх хэрэгтэй.Ийм учраас дараагийн асуудлаараа энэ асуудлыг ярилцаж зөвлөлдвөл яасан юм бэ гэдэг асуудлыг санал болгож байна.Одоогоос 4 жилийн өмнө ЮНЕСКО-д бөө мөргөлийн зан үйлийг өөрийн болгож хадгалуулахын тулд Олон улсын хурал зохион байгуулсан.Солонгос улс хамтарч Нуцтон гэдэг аралд урьсан.34 орны бөө мөргөлчид очсон байсан.Бүгд бөөлсөн.Хамгийн эхэлж би бөөлсөн.Монгол зан үйлийг үзүүлсэн.Дараа нь Дэлхийн Бөөгийн холбооны ерөнхийлөгч Нихорхосов гэдэг хүн очсон байсан.Тэр хүн Солонгосын тал драмчилсан байдлаар бөө мөргөлийг үзүүлсэн.Харин Монголын бөө Чинбат гэдэг хүн онгодтой харилцахдаа хэрхэн харилцав.Ийм учраас бид Монголын бөө нартай харилцан холбоотой хамтран ажиллана.Одоо надтай харилцаж байна.Саяхан Буриадын засгийн газраас санхүүжүүлж бөөгийн цогцолбор байгуулахаар шийдвэр гаргасан.Гэтэл бөө мөргөлийн төв голомтод энэ талаар ганц ч юм байхгүй. Одоо бол бөө мөргөлийн талаар хэлэх үгтэй, хийсэн юмтай болж байна.Та бүхэнд баярлалаа.
Лхагвадорж:-Бид залуучууд олон сайхан юмыг авч явдаг. Намайг нэвтрүүлэг хийж байхад хамгийн их дэмжсэн хүн Сүхбат, дараа нь залуучууд.Залуучуудын уур амьсгал энд алга.Тэр залуучуудыг тодорхой хэмжээгээр энэ бүрэлдэхүүнд оруулж өгөх хэрэгтэй.Дараа нь сэтгүүл хийхэд хамгийн их дэмжсэн нь залуучууд.Хэвлэлийн зардалд нь нэмэр болгоё гэж 10, 20000 төгрөг барьж ирээд өгч байсан тэр залуучууд хаана байна.Залуучууд хамгийн гол үүрэг рольтой оролцох нь бид нарын цаашдын зорилгод суурь нь болох болов уу даа.Энэ хоцрогдоод байна.Үүнийг оруулж ирэх хэрэгтэй.Орон зайг нь үлдээж байгаад.Санал нэг байна уу?
-Зөв байна. Бид ар араасаа залуусаа сургаж боловсруулаад явна.
-Наадахтай чинь санал зөрөлдөж байна.
-Залуучууд гэдэг нь өнөөдөр ондоо бодол сэтгэхүйтэй, ондоо нийгмийн харилцаанд амьдарч байгаа улсууд. Энэ бүтцэд залуучуудыг нэлээд түлхүү оруулж ирэх хэрэгтэй байна.
-Өнөөдөр бидний дээдэст ч, дээдсийн дээдэст ч зангидсан гар шиг нэгтгэсэн үе боломж байгаагүй байх.Ид баярлаж байна.Бидний тэнгэр баярлаж байна.Тулганд гал асаах гэж эхэлж байна гэж баярлаж байна.Бүх шашины дээд нь бөөгийн шашин гэж Монголч эрдэмтдийн 5 дугаар их хурал хуралдахад ярилцаж байсан.Энэ бусад шашинууд бөөгийн шашинаас тасарч гарсан тус тусын чиглэлтэй гэж байна.Би бол үнэхээр тийм байх гэж боддог.Өнөөдөр миний аавыг залуу үеэс авахуулаад миний үе хүртэл яаж хямгадаж арвилж, хүндэлж ирснийг би харлаа.Би ийм байгаа гэж ерөөсөө бодоогүй. 40-өөс дуулсан, 50-иас дээш насныхан мэдэж байгаа байх гэсэн чинь үгүй юм байна.Та бүгдэд баярлалаа.Энэ хурлыг зохион байгуулж, энэ эвлэлийг байгуулж байгаад баярлаж байна.Надад гол эмзэглэж байгаа юм байна.Миний буурлууд цөм улаач хүмүүс, Баян удган багшийн хүүхдүүд цөмөөрөө улаач нар.
Ингээд харахад бөөгийн нэр хүндийг маш их унагаж байна. Хүн тодорхой хугацаанд хангайд яаж залбирах, галдаа хэрхэн залбирах, уул ус яаж тахих, гэрийн онгодыг хэрхэн тахихав, хээрийн савдагтай яаж уулзах тал дээр ёс журам байх ёстой. Энэ алга.Би та бүхэн үүнийг эмхэлж, цэгцэлж, атгаж, чангалж өг хүсэх байна. Бөөгийн шашиныг инээдэм наадам шахуу юм болгож байна. Би үүнд маш их харамсаж байна.Иймээс улаач 3 жилд бөөлөөгүй байж, тэр хээрийн онгод тахиж байна.Тахиж байгаа хүн харлаа.Зүгээр л шууд бөөлөөд унадаг.Эргэн тойрны уул ус эр эм савдагтай, ус нь хаанаа байна, эргэн тойрондоо юу болсоныг мэдээгүй байж идээгээ тохируулж өргөхгүй, ёс журам алдагдаж байна. Үүнийг та нар зангидаад энэнээс хойшхи улаач нарыг жинхэнэ чамбай, жинхэнэ улс орондоо нэмэр хандив болох, шашинаа аваад явах тийм улаач нар болгож өгөөрэй.Та бүхэн бүгд шавьтай байгаа.Би шавьгүй. Иймэрхүү зүйлийг үздэггүй учраас шавь аваагүй. Тиймэрхүү зүйлийг хийлгэхгүй байж хаа гэж хэлмээр байна.Баярлалаа.
Д.Жаргалсайхан:-Эрдэнэбаяраа, залуучуудыг цуглуулаач, та нар цэгцэрч чадах юм бол ахмадууд зааж сургана. Ямар ч эхний ээлжинд залуучуудын байгууллага бий болгох хэрэгтэй.Нийгмийн тулгамдсан асуудалд манай залуучууд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.Залуучуудын асуудал их чухал байна.Анхаарах хэрэгтэй.Ирэх зуны саруудад ажил ихтэй, намар цөөрөөд ирэх үед графиктай арга хэмжээнүүд зохион байгуулах хэрэгтэй.Залуучууд хэлбэрээ сонгоод, сэдвээ сонгоод ирэх юм бол бид хоорондоо бие биенээ аяндаа ойлгож, цэгцэрнэ байх гэж бодож байна.Залуучуудын байгууллагыг ойрын хугацаанд хурдан арга хэмжээ зохион байгуулаач гэж хүсэж байна.
Эмэгтэй: -Залуучуудын байгууллагыг дэмжиж байна. Энд багш нар нь ирсэн байна.Багш нар шавь нартайгаа ажиллана.Энэ бүхнийг шавь нартаа зөвөөр ойлгуулж, тайлбарлаарай.Үүнийг зохион байгуулж байгаа сүүлийн хоёр сар нойр хоолгүй ажиллаж байсан эдгээр улсууддаа маш их баярлалаа.
Өсөхбаяр зайран:-Би Энхбаатар гэж хүний шавь байна. Би тэнгэрийн хүчтэй зууралдаад 7 жил болж байна.Эвлэлдэн нэгдэх дээр сэтгэл эмзэглэх гэж айхтар асуудал байна.Заримдаа надад тэнгэр авчихаад би одоо юу болчихов гэж эргэлзэх хүртэл зүйлүүд гарч байлаа.Энэ эргэлзээг минь эвдсэн зүйл бол энэ эвлэл мөн.Багшаас минь өөр харах юмгүй юм шиг өдрүүд олон байлаа.Үхэл зовлон, өвчинд туйлдаж, сөхөрч зовсон асуудал зөндөө байлаа.Тэгээд ийм олон сайхан хүмүүстэй хамтарч нэгдэж байгаа явдал нь бидний сүр хүчийг нэмэгдүүлж байна.Хамгийн гол нь шавь төрүүлэх асуудалд анхаараач ээ.Төрүүлсэн шавь нар юугаа ч мэдэхгүй хүмүүс байх юм.Эсрэг сурталчилгаа их явагдаж байна.Миний тэнгэрийг булааж авч байна, миний хүчийг сороод авчлаа ч гэх шиг яриа яригдах болж.Бид тэнгэрийн хүчээр, өвөг дээдсийнхээ одгодынхоо хүчээр түмэн олноо засах үйлэндээ ордог.Бидний өвөг дээдэс тийм муухай санаатай зүйлс байгаагүй юм шүү.Бүгд эвлэлдэн нэгдэцгээе, Үүнийг таслан зогсооё.Салбар зөвлөлөө байгуулъя.Бидэнд эрч хүч хайрлаж байна.Сүр хүч хайрлах болтугай.
Өвгөн:-Тэгээд энэ нэгдсэн дээрээ бид төрийн хэмжээнд бөөгийн соёл, заншлаа авч үлдэх нь маш чухал үүрэг, асуудал болоод байна. Үүний тулд асуудлыг жижиг гэхгүйгээр багаас нь эхэлж засах хэрэгтэй.Би өдөр бүр бөө нартай ажилладаг хүн. Учир нь дархан хийдэг учраас.Бөө нарын зарим нэг нь онгирсон, хөөрсөн, дээрэлхсэн, зарим нь болохоор айсан, ичсэн, болгоомжилсон, зарим нь юугаа ч мэдэхгүй, учраа олохгүй улсууд явж байна.Үүнийг уг бариулахдаа маш зөвөөр бариулах хэрэгтэй.Хамгийн нэгдүгээрт Сүхбатын бичсэн ном дээр бөөгийн тангараг гэж бичсэн байна.Тэр тангаргийг бөөгийн багш нар шавь нартаа хэлж бариулаачээ.Төр түмнийхээ тусын тулд бөө болж байгаа шүү.Ихэнх нь мэдэхгүй, мөнгө олох хэрэгсэл мэтээр үйлчилэхээр бөөгийн нэр хүнд унаж байна.Багш болж байгаа хүн шавь нартаа заавал тэр тангарагыг өргүүлж байх хэрэгтэй.Тэгээд багш болж байгаа хүн шавиа боловсруулах хэрэгтэй.Соёл боловсрол алга.Би бол жирийн хүн. Хүмүүсээ хүмүүжүүлж авъя.Дагвадорж түрүүн ярьж байсан.Хандив өргөх нь зөв байх.Би дэмжиж байна.Бид чинь Монгол улсынхаа тусгаар тогтнолыхоо төлөө ажиллаж байгаа улсууд шүү дээ. Үүнийхээ төлөө харамлах хэрэггүй. Ер нь бөөгийн нэр хүндийг унагаахгүй байх тал дээр бас нэг ёс заншлын асуудал байна. Энэ үхэгсдийн үйлд нарийн хандах хэрэгтэй байна.Нас барсан хүнийг оршуулах үйл дээр тухайн хүнийхээ бүх хувцсыг нь устгах болдог.Энэ тал дээр хүмүүс их эмзэглэж байна.Үүнийг эрдэмтэн мэргэд тодорхой болгож жижиг сажиг гэлтгүй судалж өгөөчээ.Би элдэв юм бодож явдаг.
Манай төрийн сүлд ямар байх бол доо гэж би гаргалгаа гаргасан.Ер нь Монголчууд бэлэгдлийн чанартай байдаг, би ийм төрийн сүлдний зураг гаргасан.Одоо бас энэ маань ч надад учир дутагдалтай болоод байна.Өнөөдөр дөрвөн тивийн төлөөлөл Хятад улс байна гэж сүлдэн дээр харуулсанаараа Хятад дэлхийн тэргүүлэгч орон болоод байна.Америк ч өөрцгүй, олон одны эзэн огторгуйн эзэн болно гэсэн санаатай сүлдтэй, одоо дэлхийн том гүрэн байна.Тэгвэл Монгол хөгжлөөрөө яагаад тэргүүлж болдоггүй юм.Сүлд бол хамгийн энгийн бөгөөд билэгдэлтэй байх ёстой.Дэлхий дээр ганц мөрдөж байгаа сүлдийг хийсэн юм.Энэ бол буруу ч байж магадгүй. Үүний оронд цагаан туг, нар сар байх нь зүйтэй болов уу, та бүгдийн бичиж байгаа номыг уншиж байх үед Монголчууд эрт үед нар сараа шүтээд их хүчирхэг байжээ.Одоо бөө гэдэг нь бөөн эрч хүч нэгдэл гэсэн үг. Тэр үедээ хүчтэй байж.Тэгэхлээр хамгийн түрүүнд шүтэх шүтээнээ бид гаргаж авах хэрэгтэй.Олон түмэн хүлээн зөвшөөрсөн төрийн сүлдийг гаргаж авах хэрэгтэй.Бөөгийн нэгдэл нь төрдөө төрийн сүлд ийм байх нь зөв юм гэсэн санаа оноогоо өгөөч ээ.БНЭ-ийн эмблем бол эмблем биш өвөг дээдсийн тэнгэр шүү дээ.Бид эмблем гэж яриад байгаа болохоос. Тэнгэр юм шүү дээ.Бурхан гэдэг маань тэнгэрийн бүтээл юм шүү дээ.Үүн дээр анхаараасай гээд амжилт хүсье.
-Би эцэг өвгөдийнхөө ариун шүтээнийг аваад олон жил болж байна. Би улаач хүн. Өнөөдөр хүн хүнээ хүндлэх, эцэг өвгөдөө дээдлэх тал дээр их муу байна.Хамганаа үгүй бол ямар бөө гэх юм, жүжиглэлт болоод байна. Бөө хүн 99 тэнгэрээ, Этүгэн 77 тэнгэрээ, 81 сахиусаа дуудаж чадахгүй байж бөө болно гэж жүжиглээд Улаанбаатараар дүүрэн бөө болчихоод байна.Нэг гэрээс 5 бөө болгочихсон байна.Нэг айлд ээж, хоёр охин удган, аав хүү зайран.Бөө хүн архи уудаггүй. Онгод бол орчин цагийн хатуу хар дарснаас хол байдаг юм.8 настай хүүхдэд ундаа гэдэг юм байна.Энэ бол тоглоом болоод байна.Эрхэм зайран, удгадууд минь гаргаж байгаа шавь нараа сайн анхаар.Курсээр бөө болгож байна.45 хоногийн 5 сая төгрөг авч бөө болгож байна.Курс нь хоёр зурганд мөргүүлдэг гэнэ.За чин угаа барилаа одоо мөнгөө өг гэдэг гэнэ.Байхгүй бол гэр орноо зараад манай хашаанд амьдар гэдэг гэнэ.1000 шавьтай хүн байгаа гэнэ, 32-ийн тойрогт байдаг гэнэ.Би тэр хүнийг үнэхээр үздэггүй. Үнэхээр бөөгийн нэр хүндийг гутааж байна.Дундуур нь эзэнгүй зуугуул юмнууд орж ирээд элэг барьж байна.Зовсонд нь тусал, Жаргаж байгаад нь нэмж жаргал хайрла гэж биднийг томилсноос зовлон дээр нь зовлон нэм гэж томилоогүй. Тэрнээс эрхмүүд минь маш болгоомжил.Хоёрдугаар мөнгө нэхэж байна.Сүнсийг чинь дуудна, 500000.Тэр нь хаана байна.Хүндлэлээрээ бид нарт алд самбай хадаг, алгын чинээ даавуу нь бидэнд онгод тэнгэрт өргөл болдог.Бид чинь баян биш.Хэзээ бөө хүн баян яваагүй. Хотын бөө нар чинь баян байдгийн байна. Бид чинь вагоноороо л ирж очдог. Би цагдаагийн байгууллагад 20-иод жил ажилласан.Мэргэжлийн бүжигчин хүн. Надад эцэг өвгөдөөс харах мэлмий заяасан байгаа боловч цагдаа ухааны юм яваад байдаг юм.Үнэхээр юм хийж байна уу гэдэг дээр цагдах ухаанаар харах гээд байдаг.Удган, зайран гэж ямар үгийн улбаатай үг гэдгийг сайн тайлбарлаж өг.Удган гэдэг нь авралт эх гэдэг утгат үг. Зайран гэдэг үгийг нэг хүний тайлснаар олон хүний бичсэнийг уншсан.Энд нэгдэж ирсэн та бүхэндээ баярлалаа.
Эмэгтэй:-Тэнгэрүүд, дээдсүүд маань ямар их баярлаж байна. Энэ үйл ажиллагаа маш их амжилттай, зоригтой байгаад баярлалаа.Тэнгэрүүдийнхээ өмнөөс залбиръя. Бөөгийн зам мөр ариун байж, энэ зам гажилтайгүй, ариун тансаг байгаасай гэж залбирч байна. Монгол орныг бид аварна.Тэр битгий хэл бид дэлхийг аварна. Ингэж байж өвөг дээдсийнхээ бидэнд өгсөн үүрэг даалгаврыг биелүүлнэ гэж бодож байна. Биднийг санамсаргүй дэлхийд ирүүлээгүй, томилгоогоор ирсэн.Бид тодорхой зорилготой, үүрэгтэй, зовлон жаргалыг туулах хүчин чадалтай ирсэн улс.Өнөөдрийн ажиллагаа амжилттай боллоо.Та бүхэндээ их баярлалаа.
Өнөөдөр настайхан улсууд цуглалаа.Залуучууд хаана байна гэх асуудал гарч ирж байна.Бидэнд гажуудал их байна.Бид өөрсдийгөө эхлээд засъя.Өнөөдрөөс бидний асуудал тодорхой боллоо.Төр түмэн олон маань хүлээн зөвшөөрч байна.Бид нүүрээ ил гаргаж, үгээ дуугарч ярилаа.Бид нөхдөө оллоо.Ураг төрлөө оллоо.Урьд нь бид ганцаардаж явж байна.Бидэнд агуу их хүч байна.Бусад бүх улсууддаа талархаж мөргөж байна.Эрчүүдэд их баярлалаа.Чингэс хааны маань сүр сүлдийг барьж байна, эхчүүдэд баярлаж байна.Эхчүүдийн онгод сүлдийг авч явж байгаа та нартаа баярлалаа.
Би Сүхбаатар аймгийн хүн. Алтан-Овооныхоо эздийг, Сүх жанжны эх Ханд эжийгээ, Өүлэн ээжийг дуудаж бөөлдөг хүн. Та бүхэндээ баярлалаа.Бүгдээр бие биенээ дэмжие, бурууг нь засъя.Бидний ардаас үр сад, залуучууд маань гарч ирж байна.Тэд оюун ухаанаар гаргаж ирж байна.Хуучин цаг үе рүүгээ орж болохгүй. Өнөөдөр нэгдэж байгаа нь хамгийн гайхамшигтай.Үүний дараа бид их ажил хийх хэрэгтэй.Засахыг нь засая, болохгүйг нь хасъя, таслан зогсооё.Ингээд бүгдээрээ нэгдэе, магадгүй бид урьдын ерөөлөөр учирсан байх аа.
-Манай Батсайханы ярьж байгаа зүйл шинжлэх ухааны үүднээс та бүхэнд ойлгоход хэцүү байгаа байх.
-Энэ оройн амар амгаланг эрье. Би залуу үеийг төлөөлж дуу хоолойгоо хүргэж байна. Хүмүүс бөөд гарч байгаа завхарлын талаар.Олон бөө нартай уулзаж учирч явсан.Таван овгийн зан үйлийг судалж үзсэн.Ер нь бөө судлалд гурван янзын судлаачтай.
Нэгдүгээрт бөө хүн өөрөө бөө судлаач.Мөн салбарын эрдэмтэн судлаач нар байна.Эдгээр хүмүүст өөрийнхөө санал бодлоо хэлэх гэсэн юм.Дэмжээсэй гэж бодож байна.Бөө тодруулах үйл.Мөн олон жил бөөлж байгаа, олон түмэндээ тустай дэмтэй, тийм бөө нарыг олон түмэнд сурталчлах үйл ажиллагааг явуулах хэрэгтэй.Тэгвэл бөөлж чаддаггүй бөө нар аяндаа шахагдаад чанаржина.Дээр нь бөөг бизнес болгож хүмүүстэй хатуу тэмцье.Бөөгөөр амжиргааны эх үүсвэрээ болгохоо больё.Хажуугаар нь туслах ажил мэргэжил, бизнес хийх хэрэгтэй юм.
Бөө мөргөлийн төвүүдийг цогцолбор, аялал жуулчлалын бааз гэх мэт, зураг, гар урлалын бизнесүүдийг давхар хийж болно.Зан үйлийн талаар ялгаатай байдаг.Язгуур байна.Түүн дотор зэрэг байна, түүн дотор уг байна.Би нэг бөө нар дээр очиж байсан.Та нар тэнгэрийн байрлалыг хэл дээ гэхээр зүг чигээ мэдэхгүй, мунхаг бөө нар олон байна.Үүнийг тайлбарла гэж эзэн дээдэс хэлсэн юм.Дэлхий ертөнцийн тэнгэр сахиусын байрлал эсрэг байдаг.Зүүний 44 тэнгэр баруун зүгт байна.Юуны өмнө зүг чигээ зөв ольё.Мэдэхгүй хүмүүс нь мэдээсэй гэж хүсч байна.Сахиусны байршлыг тодорхойлох дээр би судалж байна.Муу чөтгөрийг оруулсан бөө нар зөндөө байна.
-За ингээд санал бодлоо тасалъя. Тэр гараа өргөж залуугаар санал бодлоо дуусгая.
-За намайг Шүрэнчимэг гэдэг. Ийм сайхан улсуудтай хуран чуулж байгаадаа баяртай байна.Залуу үеээ дэмжье гэж байгаа нь сайшаалтай.Туулсан амьдралынхаа алдаа онооны ухааныг залуучууддаа зааж сургах хэрэгтэй.Холбооны доторх, гал доторхи хүмүүсээ сургах хэрэгтэй.Бид бөөгийн нэр хүндийг арай өөр түвшинд болгох хэрэгтэй.Бид та бүхнийг харж үлгэр дууриал болгоно.Би түшээд авах хүнгүй. Би онгодынхоо ухаанаар явж байна.Улаач их мэдлэгтэй байх хэрэгтэй.Энэ талаар бичсэн юм алга.Сургаж бидний замыг зааж өгөх хэрэгтэй.Над шиг ийм залуучууд зөндөө байгаа.
-За ингээд дараагийн ажлыг яръя. Дараа дараагийн хурлаа тодорхой сэдвээр ярилцъя.Манай хяналтын зөвлөл хуралдаад хүрээлэнгийн захирлыг танилцуулаагүй. Манай хяналтын цэцийн дарга Олдох.Хүрээлэнг шаардлагатай зүйлсээр хангах асуудлаар номын сантай болгох, бичиг ном цуглуулах хэрэгтэй.
-Шүүхийн байгууллагатай болох хэрэгтэй байна. Бөө нараа чиглүүлэх, шалгуур тавих хэрэгтэй байна.Ерөнхийлөгч болон бусад албан тушаалтнуудын ажлыг тодорхойлж, цалин урамшуулалтай байх хэрэгтэй.
-Бид нэг чанартай байгууллагатай болж, цэгцрэх хэрэгтэй. Цэцийн зөвлөл гэдэг чинь шүүх асуудалтай холбоотой.Ингээд төгсгөлийн баримт бичгээ батлах саналыг гаргая.Батлах уу?
-100%-ийн саналаар батлав.
-Одоо төрийн дээд байгууллагуудад мэдэгдэл өгөх хэрэгтэй. Засгийн газарт дэмжигдэх хэрэгтэй.
-Нарийндаа бол ийм л асуудал байна. Би төрд ажиллаж байсан.Төрийн гурван өндөрлөгийн удирдлаган доор ажиллаж байсан.Энэ байгууллагыг төртэй хэрхэн холбох талаар одсон юм байгаа.Үүнийг хийж чадна.Хүн нэг бүрийн санал бодол их чухал.Ингэж байж бид хамтарч хүссэн зорилгодоо хүрч чадна.
Энхзаяа:-Өнөөдөр би энэ МБНЭ байгууллагад орж гишүүнээр элсээд та бүхэнтэйгээ танилцаж, зүс царайгаа харж, хамтарч ажиллах болсондоо баяртай байна. Бид эргэлтийн хөрөнгө, эдийн засгийн баталгаатай байх ёстой.“Иргэдийн заяа” гэдэг байгууллага байгуулаад 4 жил унтаа байдалтай байна.Бас нийгэмлэг байгуулсан.Унтаж байгаа.Та бүгдийн төрийн байгууллагууд бүгд унтаж байгаа.Бид унтаа байгууллагуудыг сэрээгээд Монголын ард түмнийхээ төлөө юм хийгээсэй гэж хүсч байна.Ардчилал үүсэхэд “Хонхны дуу” гэж гарч байсан.Бидний хонх дуугарч байна.Дөнгөж эхэлж байна.
Д.Жаргалсайхан:-Ингээд бага хурлын ажиллагаа дуусч байна. Нэгдүгээрт, анкетаа заавал бөглөөрэй.Зургаа өгөөрэй.
-Өөрийн цуглуулгандаа номноосоо байгууллагадаа хандивлаж байна.Хувийнхаа зүгээс 500000 төгрөг дансанд нь хийнэ.
-Би олон бөөгийн байгууллагын хуралд оролцож байсан. Байгуулагдаад нэг яриад унтаад болж өгөхгүй байсан.Энийгээ яг зохих хэмжээний байгууллага байгуулаад Их, бага хуралдайгаа хийгээд албан ёсоор бүртгүүлж байгаа.Яг номоор нь.Энэ бол зөхөн нэг хүний өмч биш, та бүгдийн өмч байх ёстой. Дээд хуралдайнхаа бичиг баримтаа бүрдүүлээд бүртгүүлсэн. Нэрээ бол авсан.
Эмэгтэй:-МБНЭ-ийн анхдугаар дэд хуралдайд ирсэн та бүхэндээ баярлалаа. Тэнгэрээс надад мэдээлэл ирсэн.Ийм байгууллага байгуулагдах болно гэж.Яг ингэж эвлэлдэнэ гэдгийг ерөөсөө ойлгоогүй ирсэн.Үүнийг анх надад мэдээ дуулгасан хүн бол эрдэмтэн доктор Бадарч гуай.Энэ мэдээг сонсоод маш их баярласан. Би өөрөө Чингэсийн ордосын тахилгыг үзэхээр очсон .Тэнд учир дутагдалтай юм байсан. Өвөр монголын телевизэд би ярилцлага өгсөн. Түүн дээр би Чингис онгод язгууртай хүн, Чингэс бөө зайран хүн байсан гэж хэлсэн.Ар монголоос долоохон хүн онгоны тахилган дээр очсон.Яг 4 дүгээр сарын 18-ны өдөр болсон.Том хэмжээнд хүлээж авсан.За тэгээд Жаргалсайхан гуайд баярлалаа. 2010 онд зүүдэлсэн миний зүүд биеллээ олсон гэж бодож байна.Та бүхэндээ баярлаж байна.Хувиасаа би 1 сая төгрөг хандивлъя.Эвлэлдэн нэгдэнэ гэдэг маш том зүйл.Та бүхэнд баярлалаа.
Бат: -Энд хуран цугларсан тэнгэрийн улаач нарт баярлалаа. Ингэж нэгдэж гарч ирсэнд маш их баярлаж байна. Энэ сайхан ажлыг нэр төртэйгээр авч явах байх гэж найдаж байна. Намайг Бат гэдэг. Би Орост байгаа болоод эндэх бүх шавь нараа төлөөлж 500000 төгрөг хандивлана.

Тэмдэглэл хөтөлсөн: Д.Уранчимэг
Танилцсан: МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

ОХУ-ын Калуга мужид очсон юм. Тэнд сансар судлалын эцэг гэж нэрлэгддэг Циолковскийн гэр музейг үзэж, түүнээс холгүй орших дэлхийд гэж тооцогддог сансар судлалын музейг үзсэн билээ. Ингэж явахдаа тэр болгон хүнд олдоод байдаггүй, хүн төрлөхтний сансар судлалын түүхийн нэг жимээр аялж явсан байдаг.
Энэ мужид байдаг Обменьск хотод тэр үедээ дэлхийд цөөхөнд тооцогддог хамгийн гүнд байрладаг судалгааны төвийн тухай танилцуулж билээ.
Би цэргийн хүний хувьд Монголын ард түмний сайн танил, Халх голын дайны байлдааны ажилагааг удирдсан, Цэргийн нэрт жанжин маршал, ЗХУ-ын дөрвөн удаагийн баатар, Г.К.Жуковын төрсөн гэр музейгээр орох санал өгч, аялах маршрут ялимгүй хазайгаад их жанжины төрсөн гэр музейд очсон юм. Цэргийн бид чинь нэрт жанжины дурдатгалыг олон дахин уншиж, бараг цээжилсэн шахуу байдаг байжээ.
Би тэр үед дурдатгалыг нь олон дахин уншсан болоод тэрүү ЗХУ-д маршал Г.К. Жуковын гэр музейг их л сүрлэгээр төсөөлж явдаг байсан. Гэтэл газар дээрээ манай эндэхээс ч жижиг элдэв чимэггүй ганц байшин байж билээ. Түүнээс хойш дахин очих боломж олдоогүй. Хожим улаан талбайн дэргэд их жанжины хөшөөнд дурсгалын зурагаа авахуулсан.
Сансар судлалын талаар өвөрмөц музейтэй орон бол БНАСАУ билээ. Тэр нь Пхеньян хотын Шинжлэх ухааны ордоны сансар судлалын музей юм. Дугуй бөмбөгөр дээвэртэй музейн хамгийн дээд давхарын танхимд ороход од, гарагсдын байршил тэнгэрт түгэж, хаана ямар гараг, эрхэс байдаг тухай бодит байдлаар харуулсан байдаг. Тэгээд хүн төрлөхтөн сансар огторгуйг хэрхэн эзэмшиж байгаа тухай түүхийн кино дурсамж гарч, БНАСАУ сансар судлал хэрхэн хөгжсөн, эх нутгаасаа сансрын хөлөг хэрхэн хөөрч, гараг ертөнцөд дүүлэн одсоныг үзүүлдэг.
2007 онд БНАСАУ-д хийсэн аялалын тэмдэглэлд “Сансрын техникийн ололт амжилтын тухай үзэсгэлэнгийн танхим руу цахилгаан шатаар очно. Сансрын хиймэл дагуулын түүхтэй танилцаад төв хэсэгт байрлах суудалд сууна. Танхимд гэрэл унтарч тэнгэрт одод түгэв. Дэлгэц дээр солонгосын пуужин үзэгдэж, хөдөлгүүр асан пуужин хөөрөх агаад тэнгэрт дүүлэн сансар огторгуйд харван орж, хиймэл дагуул болон оддын дунд шингэнэ. Тэнгэрт байгаа гариг, оддын байрлал онцлагыг тусгасан энэ үзвэр нь нэн сонирхолтой байлаа. Энэ бол миний хувьд Оросын Москва, Калуга хотод байрладаг сансар судлалын музейн дараа үзэж байгаа сансрын тухай гуравдах музей, үзэсгэлэн байлаа. Музейд одод гариг эрхэсийн талаар тодорхой мэдээлэлийг нүдээр харах боломжтой юм.” Гэж бичжээ.
Санамсаргүй гэж хэлж болохоор тохиолдол юм, дэлхийд сансар судлалын талаар гурван улсад том музей байдаг гэсэн, түүний хоёрыг нь үзэв. Одоо АНУ-д байдаг музей үлдлээдээ гэж бодож билээ.