Category: Далд ертөнц

Адуучин Гочоо эл явдлыг сумынхаа Засаг даргын тамгын газар мэдэгдэж, захиргааны галч, манаач хэдэн хүн ганц бие Жүгдэрийг өөрөө буулгагч самосвал хэмээх машинд ачин ImageХүхэрт нуурын ойролцоох Бурханы аманд ил оршуулжээ. Эд хогшил болох өөвгөр гэрийг нь бензин цацаад шатаажээ. Ингэж л хорвоогоос нэгэн айл данс дугуйлжээ. Гэтэл хүүхэн Жүгдэрийн сүнс нь хойт төрлөө олохгүй өөрийгөө болон нутаг орныхоо хүмүүсийг жинхэнэ зовоожээ. Нэг удаа хонь хужирлахаар Хүхэрт нууранд ирсэн хоёр банди,
– Жүгдэр эгч шав шалдан Хүхэрт нуурын усанд орчихсон Гандий мод гэдэг дуу дуулаад байж байсан. Бид хоёроос ерөөсөө ичихгүй. Шалдан эмэгтэй хүн үзлээ гэж шохоорхон ярьжээ.

– Нүгэл гэм. Худлаа яриад гээд хүүхдүүдийн эх нь тэднийг тас загнаад тоосонгүй. Хэдэн өдрийн дараа хүүхдүүдийн эцэг болох Болд эхнэртээ “Би хачин юм үзлээ. Нөгөө Жүгдэр чинь Сайрын аманд шав шалдан цэцэг түүгээд явж байх юм. Би эхлээд анзаарсангүй. Морь үргээд хамар нь тачигнахаар л мэдлээ” гэв. Эхнэр нь эргэлзэж эхлэв.
– Тэр тэгээд манай үүгээр яагаад эргэлдээд байгаа юм бол?
– Би нэг эмээлийн модны өртэй байсан юм. Түүнд л хоргодоод байх шиг байна гэж нөхөр нь өчжээ.

– Ээ, Бурхан минь! Түүнийг нь хурдан өг. Хэдэн хар толгойд гай нь ирнэ гэж эхнэр нь цовхчив. Удалгүй Болд хүүхэн Жүгдэрээс авсан эмээлийн модыг түүнийг нутаглуулсан газар аваачиж залсан байна. Эмээлийн модоо Болд хааяа дурандахад байж л байдаг байв. Нэг үдэш Болд адуугаа залж явахдаа нөгөө эмээлийн модоо дурандсанд хүүхэн Жүгдэр дээр нь сандайлчихсан “Жонон хонгор” гэдэг дуу дуулаад цогиод байхыг үзжээ. Үүнийг эхнэртээ хэлсэнгүй, зөвхөн энэ эмээлийн модыг энэ нутаг уснаас холтговол хүүхэн Жүгдэрээс салж болох юм байна гэж сэтгэв. Хүссэн юм хүзүүгээр гэгчээр нэг өдөр баахан тууврын хонь туусан “Тэнгэр” ХХК-ийн туурварчид Болдын хот айлыг бараадан ирж хоногложээ. Болд эхнэртээ,
– Би очиж тууварчидтай уулзаж хуц сураглая. Увсын баяд хонины хуц олж авбал ирэх жил сайхан хургатай болно. Аян замын улс алжааж яваа биз. Цай уулгая гэсээр одов.

– Одоо төмсөгтэй хуц тууж явдаг ямар тэнэг хүн байдаг юм бэ гэж нөхөрийнхөө маанаг, мулгууг эхнэр нь гайхсаар гэртээ үлджээ. Удсан ч үгүй нөхөр нь гурван хүн дагуулсаар, хоёр хурга өвөртөлсөөр, гурван хонь туусаар их л баяртай ирэв. Болдын ярьснаар бол хоёр хонь замдаа хургалж хоёр эр хурга гарсныг нь бэлэглэсэн гэнэ. Нөгөө гурван бүдүүн хонь нь сайхан танилцсаны билэг дэмбэрэл болгож өгсөн ажээ.
– Энэ Увсынхан чинь замд тааралдсан айлдаа хонь тараагаад явдаг тийм баян хүмүүс үү? Гэнэт олдсон олз гэдсэнд цөвтэй гэдэг юм. Хэдэн төгрөг өгөөд сал гэж эхнэр нь хэлсэнд Болд,
– Эр улсуудын явдал чамд падгүй гээд өнгөрчээ. Хоёр хоногийн дараа Болдын эзгүйд Увсын нэг тууварчин эмээлийн мод барьсаар тэднийд давхиж ирж, мориноос ч буулгүй,
– Шалдан хүүхэн шөнө майханд орж ирээд эмээлийн мод өг гэж биднийг загнаад болдоггүй. Энэ буг бузар шингэсэн модоо ав гээд шидчихээд,
– Гурван хониороо цадаарай гээд давхиад явчихжээ.

– Ийм нүдний булай байх гэж эхнэр нь цовхчиж байтал оройхон Болд согтуу ирэв. Эхнэр нь түүнийг гэртээ ч оруулалгүй уяан дээр очиж нөгөө эмээлийн модоор нөхрөө баахан нүдэж,
– Харуй бүрий болохоос өмнө наад үхээрийн бузар шингэсэн эмээлийн модоо манай гэр орноос зайлуул гээд хөөжээ. Эмээлийг ганзагалаад явсан Болд тэр өдрөө ирж хоносонгүй. Маргааш үд хүртэл ирсэнгүй. Эхнэр нь айж эхлэв. Гэтэл том хүү нь,
– Аавын морь хэсэг морьдтой цуг эмээлтэйгээ Хүхэртийн нуурын дээр байна гэнэ. Содов сая замд тааралдаад хэллээ гэв. Хэрэг буруугаар эргэсэн болохыг эхнэр нь мэдсэн ч нөхрөө эмээлийн модоор жанчсаныг тас нуув. Удалгүй багийн Засаг дарга давхиж ирэв. Хүхэртийн нуурын хойт энгэрт баахан тас эргэлдээд байх юм. Танай мал бүрэн биз? Чоно, нохойд юмаа алдаагүй биз? Мал сүрэг чинь бүрэн үү гэжээ. Болсон бүх явдлыг эхнэр нь Засаг даргадаа уйлан хайлан ярив. Тэд машинтай нөгөө газар ирэхэд Болдын хоёр нүдийг хэрээ ухаад азаар цогцос бүтэн байжээ. Тэд Болдын цогцсыг гэртээ авчирч нэг хонуулаад оршуулав. Нөгөө тавьсан эмээлийн модыг шатаажээ.
Түүнээс хойш Хүхэрт нуурын хүүхэн Жүгдэрт үзэгдэхээ больсон гэдэг. Болдын 49 хоногийг хураахдаа учир шалтаг шалтгааныг ламаас асуусанд,
– Та нөхрөө эмээлийн модоор юу гэж нүдсэн юм бэ гэхэд эхнэр нь газар ширтэж дуугүй гөлийсөөр юу ч дуугараагүй гэх. Ийнхүү Хүхэрт нуурын хүүхэн Жүгдэр нэгэн айлын өрхийн тэргүүний толгойг залгиад тонилжээ.

Эх сурвалж www.wikimon.mn

 

Тиймээс өөртэйгөө болон хүмүүстэй харьцахдаа, ямарваа нэгэн шийдвэр гаргахдаа сэтгэл хөдлөлөө анзаарч байх хэрэгтэй. Ууртай үедээ шийдвэр бүү гарга гэдэг бол шинжлэх ухааны үндэстэй зөвлөгөө бөгөөд “Ямааны мах халуун дээрээ” буюу хэрүүлтэй үедээ асуудал шийдэх нь тийм ч оновчтой арга биш ажээ.
2.Хүнд “сэтгэл хөдлөлийн” тархи байдаг. Энгийнээр бол хүнд 3 тархи байдаг. Бага тархи нь хамгийн түрүүнд үүссэн бөгөөд амьсгалах, тэнцвэр олох гэх мэт автомат үйлдэл хариуцдаг. Дунд тархинд сэтгэл хөдлөл, санах ойн үйлдлүүд явагдах ба их тархи нь сэтгэн бодох, төлөвлөх, логик сэтгэлгээг удирддаг. Дунд тархинаас эх авч 100 сая гаруй жилийн өмнөөс их тархи үүсэж эхэлсэн гэж эрдэмтэд барагцаалдаг.
Харьцуулахад дунд тархи нь 360 сая гаруй жилийн өмнөөс сүүн тэжээлтэнгүүдэд үүсэн, их тархинаас олон зуун сая жилийн турш бидний өвөг дээдэс болох сүүн тэжээлт амьтдыг удирдан, амьд явах, сүргээ олох, үржих зэргийг зохицуулж ирсэн. Хүүхэд эхийн хэвлийд бүрэлдэхэд мөн энэ дарааллаар тархи нь бойждог бөгөөд эргэцүүлэн бодох, ухамсарлах, сэтгэл хөдлөлөө (биеэ) барих зэргийг үйлддэг их тархины хөгжил дунджаар 25 нас хүртэл үргэлжилдэг ажээ. Тиймээс хүүхэд байхад сурсан сэтгэл хөдлөлүүд хүнд гүнзгий үлдэж насанд хүрч бойжтолоо сэтгэл хөдлөлөөр асуудалд хандах нь олонтой. Заримдаа насан хүрсэн хүмүүс ч хүүхэд мэт аашлах нь сэтгэл хөдлөлдөө дэндүү захирагдсаныг илтгэнэ.
3. Сэтгэл нь гадаад орчин, өөрт тохиолдож буй зүйлийг тусган авах мэдрэмжээс үүснэ. Мэдрэмжийг бид сэтгэл хөдлөлийг удирддаг тархи болох дунд тархиндаа хамгийн түрүүнд тусган авч санах ойдоо тулгуурлан сэтгэл хөдлөл болгох бөгөөд дунд тархинаас тухайн сэтгэл хөдлөлд тохирсон үйлдэлд оруулах гормоныг ялгаруулж биеийг эзэмдэж удирддаг. Хүний бие физиологи ихэнхдээ гормоны нөлөөнд байх бөгөөд тайван амгалан байх гутрангуй үзэлтэй байх зэрэг нь өөр өөр гормон ялгаруулдаг тул аль болох биеийг сэргэг, эрүүл байлгах гормон ялгаруулахын тулд сэтгэл хөдлөлдөө анхаарал тавьж удирдах хэрэгтэй.
4. IQ болон EQ-ийн тэнцвэрийг олох нь зөв шийдвэрт хүргэнэ. Араатан амьтан шиг биш эсвэл хиймэл компьютер шиг биш байх нь хүний IQ болон EQ тэнцвэрээ олох дээр тогтдог. Сэтгэл хөдлөл нь биднийг юунаас айж болгоомжлох, юунд итгэж найдах, юуг идэж болохыг хормын зуур шийддэг байхад сэтгэн бодох нь тухай бүрийн боломж, үр уршгийг харьцуулдаг. Шийдвэрийн чухал яаралтайгаас шалтгаалан аль тархиндаа илүү найдахаа мэдэж сурах нь сэтгэл хөдлөлийн ухааны нэг хэсэг. Хүн ядарсан, стрэсстсэн үед их тархины үйл ажиллагаа саармагжиж сэтгэн бодох, тунгаан ажих чадвараа гээж сэтгэл хөдлөлөөр асуудалд ханддаг. Нөгөө талаараа их тархиндаа ачаалал бага өгөх тусам сурах, ойлгох, сэтгэх чадвар муудаж мөн л сэтгэл хөдлөл нь гол шийдвэр гаргах суурь нь болно. Ажил амралтаа тохируулах нь цаашлаад хүн сэтгэл хөдлөл болон оюун бодлоо тэнцвэржүүлэх чадвартай байхад чухал нөлөөтэй.
5. Бурхны шашны сургаалууд нь үндсэндээ EQ-г заадаг. Буддын шашны тэргүүн гэгддэг Далай багшийн үндсэн сургаал нь Тайван бай, Нигүүлсэнгүй бай гэдэг. EQ өндөртэй буюу тайван хүн сэтгэлийнхээ гүнд өөртэй итгэлтэй буюу тухайн хүний оршин тогтнох аюулгүй байдал нь хир барaгийн гадны нөлөөнд автахгүй гэдгийг ухамсарласан байдаг. Аз жаргалын мэдрэмж нь хүний биеийг тайван амгалан байдалд оруулж хир баргийн гаднын нөлөөнд гайхах, уурлах, гуниглахын эсрэг бие махбодийг бэлддэг.
6. Нигүүлсэнгүй байх нь бусдыг ойлгож өршөөх сэтгэл. Өөрийгөө аз жаргалтай байлгаснаар тайван амгалан болж тайван байдал нь эргээд аз жаргал авч ирдэг. Өөрийгөө хайрладаг хүн ихэвчлэн аз жаргалтай, тайван байх бөгөөд бусдын жаргал зовлонг өөр дээрээ мэдрэх эмпати чадвартай байдаг. Эмпати чадвартай хүмүүс бусдыг ойлгож бусдад өөрийгөө ойлгуулахдаа гарамгай байдаг. Хүмүүсийг ойлгодог хүн тэр болгон бусдыг шүүж буруушаахгүй, хамтрах эсвэл холдох арга замаа олдог. Хүмүүстэй ойлголцож чаддаг хүн асуудал шийдэх, амжилт гаргах ба бусдыг манлайлах давуу талтай.
7. Тайван хүн эго-гоо дарж чаддаг. Хүний тархины гол зорилго нь хүний бие физиологийг амьд байлгах. Үүний тулд үргэлжид аюул заналаас хамгаалах сэрэмж хэрэгтэй бөгөөд энэ нь сэтгэл хөдлөлд эго болж хэрэгждэг. Эго-н сайн тал нь өөрийгөө хамгаалах, үнэлэхэд байдаг ч сөрөг тал нь бусдаас өөрийгөө илүүд эсвэл дутуу үзэх, салан тусгаарлахад байдаг. Тайван бус стрэссдэж сандарсан, санаа зовнисон хүн өөртөө итгэх итгэлээ алдан эго-н сөрөг талаар түлш хийж амьдардаг. Эд баялаг, мөнгө хөрөнгө, албан тушаал, бусдын бишрэл хүндлэл хүртэх хураах хүсэл нь хүний амьд явахаа бататгах гэсэн эго-гоо тэжээх гэсэн оролдлого болдог. Гэвч эдгээр тус бүр нь өөрийн гэсэн асуудал, эрсдэл, айдас дагуулах нь олонтой. Үүний оронд хүн тайван байх нь хамгийн том давуу тал, баялаг болно.
8. Сэтгэл хөдлөлийн тархи нь хүүхэд төрөхөд бүрэн бүрэлдсэн байдаг бөгөөд насанд хүрэх хүртлээ төлөвшдөг. Тийм учраас нярайгаас авахуулаад бүрэн дунд сургууль төгсөх хүртэлх насны хүүхдийн EQ боловсрол маш чухал. EQ боловсрол дээр анхаардаг гэр бүл, сургууль, орчинд бойжсон хүн өөртөө итгэлтэй, зоригтой, зөв шийдвэр гаргадаг, өөрийн гэсэн бодол байр суурьтай, өөдрөг, тууштай, өөрийгөө тайвшруулах чадвар өндөртэй байдаг тул аз жаргалтай байхын үндэс болдог гэж үздэг.
9. Ганцаардах нь сэтгэл санаа, бие физиологид гүнзгий сөрөг нөлөөтэй. Гэр бүл, найз нөхөд, хамт олны дотно дулаан харилцаа хүний сэтгэл зүй, сэтгэл хөдлөлд чухал нөлөөтэй бөгөөд ганцаардах нь өөрийг нь хамгаалах сүрэггүй, амьд явахад нь аюул учирсан мэт мэдрэмж хүний сэтгэл зүйд төрүүлдэг. Ганцаардал нь тамхи татахаас дунджаар 2.5 дахин хүний биед хор нөлөөтэй бөгөөд хүний сэтгэл хөдлөлд хурцаар нөлөөлснөөр эмгэгийн байдалд оруулж сэтгэлээр унах, цочир аашлах, улам бүр ганцаардах шийдвэр гаргах зэрэгт хүргэдэг.
10. Насанд хүрсэн хүмүүс ч сэтгэл хөдлөлийн ухаанаа сайжруулах боломжтой. Хүмүүстэй харьцах харилцаанд сөрөг байдал гарсан тохиолдолд тухайн хүний оронд өөрийгөө тавьж түүний сэтгэл хөдлөлийг ойлгох, түүний тухай эерэгээр бодох, асуудал хурцадсан үед завсарлага аван тайвшрах зэргээр харилцаагаа үр дүнтэйгээр удирдах EQ ухаанд суралцан, уншиж судалж, лекц семинарт суухыг зөвлүүштэй.

Гэвч мундаг шинжлэх ухаанч vзлийн хурц хутгаар энэ бvх болсон болоогvй нь мэдэгдэхгvй гэгддэг тохиолдлуудыг хошин vзэгдэл дээр гардаг шиг “аан худлаа, худлаа” гэж vгvйсгэхийн өмнө арай өөр өнцгөөс авч vзэцгээе.

Амь насанд ноцтой аюул учирсан vед ашиглах ёстой нөөц эрч хvч, чадвар гэж хvн болгонд байдаг гэдэг. Наад захын жишээ нь нохойноос айгаад гурвана метр өндөр хашаан дээгvvр давж байгаа эмээ. Эмээ жирийн vед гурван метр өндөр хашаа байтугай өндөрхөн босгон дээгvvр арай гэж давдаг байсан биз. Гэвч нохойд уруулах, тvvнээс vvдэн амь насанд нь учрах заналхийллийн өмнө дотоод ухамсар /дотор хvн ч гэсэн болно байх/ нь онц аюултай vед ашиглах нөөц эрч хvчийг дайчилснаар эмээ өөрөө ч мэдэлгvй тэр өндөр хашаан дээгvvр даваад гарчихсан хэрэг. Аминд тулсан богино хугацааны хvнд стресст орсон vедээ дийлдэггvй байсан хvндээ өргөж, давдаггvй байсан өндөр дээгvvр гарчихаад, дараа нь өөрөө ч итгэхгvй байх явдал хvн болгонд шахуу тохиолдож байсан биз. Хvнд заяагдсан ч тэр болон илрээд байдаггvй бас нэгэн чадвар буюу цаг хугацааг «сунгах» чадварын талаар энэ удаад өгvvлэх гэж байна.

Юуны өмнө хvний харааны онцлогийн өгvvлэх хэрэгтэй байх. Хvний нvд орчин тойрноо дуран шиг тасралтгvй ширтээд байдаггvй харин хэсэг хэсгээр буюу зургийн аппараат шиг асар богино хугацаанд хэд хэдэн кадр дараад, тvvнийг нь тархин дахь хараа хариуцсан төвд тасралтгvй хөдөлгөөн болгон нийлvvлэн боловсруулж байдаг. Хvний нvд секунд 24 кадр гvйхийг тасралтгvй хөдөлгөөн гэж хардаг буюу нэг ёсондоо секундэд 24 кадр дардаг. Харин ялаа секундэд 260 кадрыг тасралтгvй хөдөлгөөн болгож хардаг. Тиймээс ялааны хувьд хvний хөдөлгөөн нь удаашруулсан кино шиг л харагдах нь. Энэ ямар хэрэгтэй юм бэ гэвэл….

Зарим тохиолдолд цаг хугацаа ер бусын байдлаар сунаж, нэг агшин нь минут тvvнээс ч илvv удаан vргэлжилдэг. Ийм явдал маш хvчтэй айж цочрох, амь насан ноцтой аюул тохиолдох зэрэг хvнд стрессийн vед ажиглагдах бөгөөд хөндлөнгийн хvмvvст мэдрэгдэхгvй. Хvнд учирч болох хамгийн стресстэй нөхцөл байдал нь дайн, зэвсэгт мөргөлдөөн болохоор тэнд байсан хvмvvс цаг хугацаа резинэн мэт сунах vзэгдэлтэй хамгийн их таардаг.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны vед Ил-2 нэртэй дайрагч онгоцны нисгэгч байсан Колыбины тvvх vvний тод жишээ юм. Тэрээр гvvр устгах даалгавартайгаар нисчээ. Гэвч онгоц нь дайсны суманд оногдон унаж эхлэхэд даалгавраа биелvvлэхийн тулд шатаж байгаа онгоцоо гvvр рvv чиглvvлсэн байна. Гэхдээ гvvрийг мөргөхийн өмнөх агшинд онгоц нь хашлагыг нь далавчаараа шvргэж хөмрөхөд Колыбин онгоцноосоо унажээ. Яг тэр эгшинд тvvний хувьд цаг хугацаа зогсож, секундын хэд хэд хуваасны дайтай vргэлжлэх ахар богино хугацаанд тэрээр гvvр хэрхэн дэлбэрч, германчууд яаж гvйлдэж байгааг нэг бvрчлэн нарийн харсан төдийгvй, заримынх нь нvvрний хувирал, хурууны хөдөлгөөнийг нь ч сайн харж чаджээ. Дашрамд дурдахад Колыбин нь дайны vед онгоцоороо газар дээрх объектийг таран /халз мөргөх/ хийгээд амьд vлдсэн цорын ганц нисгэгч юм.

Явган цэрэг байсан Филатов гэгч нь хэдхэн алхмын зайд унасан их бууны сум дэлбэрэхдээ хэрхэн эхлээд аажмаар цууран задарч, хэлтэрхийнvvд нь удаашруулсан кинон дээрх шиг аажмаар тал тал тийш бут vсэрч байгааг «хэдэн минутын» турш ажиглаж байсан тухайгаа дурссан байдаг. Yнэн хэрэг дээрээ газар унасан их бууны сум хэлтэрхий болон дэлбэрэх нь секундыг зуу хуваасын хэдтэй тэмцэх ахар богино хугацаанд болж өнгөрдөг болохоор «хэдэн минутын турш» гэсэн нь өөрийнх нь хувийн мэдрэмж юм.

1984 онд Афганистанд байлдаж байсан орос цэргийн яриа «…гэв гэнэт тавхан метрийн зайнаас эгц өөдөөс шvрших гар пулеметын гол төмөр надад том, бvр санаанд оромгvй том харагдах шиг болоод цаг зогсчихсон. Эргэн тойронд чив чимээгvй болж бууны гол төмрөөс сум хэрхэн гарч намайг чиглэн ирж явааг олж хараад, сандралгvй хажуу тийш бага зэрэг холдоход сум миний зvvн талаар гараад өнгөрсөн. Дараагийн агшинд хэн нэгэн нь товчлуур дарсан мэт бvх зvйл хэвийн хэмнэлдээ эргэн орж, дуу чимээ ч сонсогдож эхэлсэн». 1986 онд Афганд дайтаж явсан байлдагчийн яриа «душман эр миний толгой руу буудсан юм. Би буудах чимээг сонсоогvй ч гэлээ гол төмрөөс нь дарьны хий хэрхэн аажмаар тvрэн гарч, задардаг сум миний хажуугаар шунгинан гарч, чулууг буталж байхыг харсан».

1992 онд нисэхийн шоуны vеэр Оросын МиГ-29 сөнөөгч онгоц vзvvлэх нислэг хийж байгаад унаж, дэлбэрснийг зарим нь санаж байж магадгvй. Тэгэхэд онгоц эхлээд элгээрээ газар шvргээд ойгоод ахин хэдэн метрийн цаана унадаг бөгөөд тэгэж унахаас хэдхэн агшины өмнө нисгэгч нь катапульт /ослын vед нисгэгчийн дарьны тийрэх хvчээр онгоцноос гаргаж шиддэг аврах төхөөрөмж/ ашиглан эсэн мэнд газардаж байгаа нь харагддаг. Харин ослын дараа тусгай комисс ирж дvн шинжилгээ хийгээд маш их гайхсан гэдэг. Учир нь сөнөхийн өмнөх тэрхэн агшинд нисгэгчийн хийсэн бvх vйлдлийг энгийн vед давтахад хамгийн багадаа минут гаруй хугацаа орж байсан бөгөөд амьд vлдсэн нисгэгч нь тэр хэдхэн агшинд хийсэн өөрийнхөө vйлдэл бvрийг нарийн тайбарлаж ярих гэж бvтэн цаг зарцуулж байжээ. Тэгтэл нисгэгч нь секундын хэд хуваасны дотор хийчихсэн гэдгийг хувь хvн өөрөө төдийгvй нислэгийн vед нисгэгчийн хийсэн, ярьсан бvхнийг тэмтэглэн авдаг хар хайрцаг нь батлаад байдаг. Энэ нь аюул тохиолдсон vед хувь хvний цаг хугацааны мэдрэмж асар нарийсдаг гэдгийг харуулж байгаа хэрэг.

«Yхлийн дараахь амьдрал» нэртэй номоороо сая сая уншигчдын танил болсон Раймонд Моуди ч гэсэн vvнтэй төстэй олон жишээг өгvvлсэн байдаг. Ачааны машин барьж яваад осолд орсон жолооч “Би гэв гэнэт аймшигтай муухай чахрах чимээ гарахыг сонсоод буруу талын дугуй буудчихлаа гэдгийг мэдсэн… Тэгээд би юу болж байгааг ойлгоод маш их айсан. …машин бөрөөрөө эргэж гvvр рvv хар эрчээрээ гулсах тэр хэдэн хоромд би амьдралдаа болж өнгөрсөн бvхнийг эргэж хардаг юм байна. Миний өмнө кино шиг л өнгөрсөн. Дараа нь кино гарахаа байж, би машинаа ширтээд зогсож байсан. Машин маань юу ч vгvй болсон, харин би яагаа ч vгvй. Гvvр мөргөхийн өмнө нь би салхиныхаа шилний онгорхой зайгаар кабинаас гараад vсэрчихсэн юм. Одоо ч гэсэн би тэр vед харсан бvхнээ эргээд санаж чадна. Гэвч ингэж санахад доод тал нь 15 минут болно. Харин тэр vед бол секундээс бага хугацаанд болоод л дууссан” гэж дурссан байдаг.

Мөн хvний цаг хугацааны мэдрэмжийг нарийсгадаг тусгай бэлдмэлvvдийг том гvрнvvдийн тусгай албад хийчихсэн, төрийн тэргvvний хамгаалалт, тусгай ажиллагаа зэрэгт өргөн ашигладаг тухай зарим эх сурвалжууд дурддаг.

Хvмvvс өөрт заяагдсан асар их боломжийн өчvvхэн хэсгийг нээсэн, цаашид нээж, олж мэдэх, сайн сайхны төлөө ашиглах нууцлаг зvйл асар их байгаагийн нэг жишээ нь энэ. Эртний мэргэд хvний энэ бvх нууцлаг чадварыг сайн мэддэг байсан бөгөөд нээж, илрvvлэх тусгай аргачлал олныг сэдсэн байдгаас дорно дахины олон тооноы тулааны урлаг, йог, буддын бясалгал гээд олныг нь бид өнөөдөр ч гэсэн мэдэж, ашиглаж байгаа. Гэхдээ тэдгээр нь гол төлөв маш нууцлагдсан байдгаас гадна хувь хvнээс бие, ёс суртахуун, оюун ухаанаа асар их дайчилж, уйгагvй зvтгэхийг шаарддаг болохоор эзэмшсэн нь хуруу дарам цөөн гэдэг.

Далд ертөнц
Далд ертөнц 
Ихэнх хvмvvс тархиныхаа дөнгөж 10 хvрэхтэй vгvйтэй хувийг ашигладаг гэсэн тооцоо бий. Магадгvй vvнээс болж хvмvvс байгалиас заяагдсан олон авьяас, чадвараа ашиглах нь бvv хэл байдаг гэдгийг нь ч мэдэлгvй явцгаадаг биз.

Харин аваар, осол, vхэл гэх мэтийн асар хvчтэй стрессийн vеэр болон дараа нь зарим хvн өөрийгөө vнэхээр хосгvй авьяастай гэдгийг олж мэддэг. Раймонд Моуди зэрэг vхэл, тvvнийг дагалдагч vзэгдлvvдийн талаарх судалгааны ажилд энэ талаар олон жишээ байдаг. Нохойноос айсандаа гурван метр өндөр хашаан дээгvvр харайгаад гарчихсан эмээ, өндөр хvчдэлд цохиулсныхаа дараа хvмvvсийн өвчнийг хараад оношилдог болсон эмэгтэй гээд зарим нь улиг болсон, зарим нь итгэхэд бэрх олон тохиолдлын талаар байсхийгээд л сонсогддог. Гэвч мундаг шинжлэх ухаанч vзлийн хурц хутгаар энэ бvх болсон болоогvй нь мэдэгдэхгvй гэгддэг тохиолдлуудыг хошин vзэгдэл дээр гардаг шиг “аан худлаа, худлаа” гэж vгvйсгэхийн өмнө арай өөр өнцгөөс авч vзэцгээе.

Амь насанд ноцтой аюул учирсан vед ашиглах ёстой нөөц эрч хvч, чадвар гэж хvн болгонд байдаг гэдэг. Наад захын жишээ нь нохойноос айгаад гурвана метр өндөр хашаан дээгvvр давж байгаа эмээ. Эмээ жирийн vед гурван метр өндөр хашаа байтугай өндөрхөн босгон дээгvvр арай гэж давдаг байсан биз. Гэвч нохойд уруулах, тvvнээс vvдэн амь насанд нь учрах заналхийллийн өмнө дотоод ухамсар /дотор хvн ч гэсэн болно байх/ нь онц аюултай vед ашиглах нөөц эрч хvчийг дайчилснаар эмээ өөрөө ч мэдэлгvй тэр өндөр хашаан дээгvvр даваад гарчихсан хэрэг. Аминд тулсан богино хугацааны хvнд стресст орсон vедээ дийлдэггvй байсан хvндээ өргөж, давдаггvй байсан өндөр дээгvvр гарчихаад, дараа нь өөрөө ч итгэхгvй байх явдал хvн болгонд шахуу тохиолдож байсан биз. Хvнд заяагдсан ч тэр болон илрээд байдаггvй бас нэгэн чадвар буюу цаг хугацааг «сунгах» чадварын талаар энэ удаад өгvvлэх гэж байна.

Юуны өмнө хvний харааны онцлогийн өгvvлэх хэрэгтэй байх. Хvний нvд орчин тойрноо дуран шиг тасралтгvй ширтээд байдаггvй харин хэсэг хэсгээр буюу зургийн аппараат шиг асар богино хугацаанд хэд хэдэн кадр дараад, тvvнийг нь тархин дахь хараа хариуцсан төвд тасралтгvй хөдөлгөөн болгон нийлvvлэн боловсруулж байдаг. Хvний нvд секунд 24 кадр гvйхийг тасралтгvй хөдөлгөөн гэж хардаг буюу нэг ёсондоо секундэд 24 кадр дардаг. Харин ялаа секундэд 260 кадрыг тасралтгvй хөдөлгөөн болгож хардаг. Тиймээс ялааны хувьд хvний хөдөлгөөн нь удаашруулсан кино шиг л харагдах нь. Энэ ямар хэрэгтэй юм бэ гэвэл….

Зарим тохиолдолд цаг хугацаа ер бусын байдлаар сунаж, нэг агшин нь минут тvvнээс ч илvv удаан vргэлжилдэг. Ийм явдал маш хvчтэй айж цочрох, амь насан ноцтой аюул тохиолдох зэрэг хvнд стрессийн vед ажиглагдах бөгөөд хөндлөнгийн хvмvvст мэдрэгдэхгvй. Хvнд учирч болох хамгийн стресстэй нөхцөл байдал нь дайн, зэвсэгт мөргөлдөөн болохоор тэнд байсан хvмvvс цаг хугацаа резинэн мэт сунах vзэгдэлтэй хамгийн их таардаг.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны vед Ил-2 нэртэй дайрагч онгоцны нисгэгч байсан Колыбины тvvх vvний тод жишээ юм. Тэрээр гvvр устгах даалгавартайгаар нисчээ. Гэвч онгоц нь дайсны суманд оногдон унаж эхлэхэд даалгавраа биелvvлэхийн тулд шатаж байгаа онгоцоо гvvр рvv чиглvvлсэн байна. Гэхдээ гvvрийг мөргөхийн өмнөх агшинд онгоц нь хашлагыг нь далавчаараа шvргэж хөмрөхөд Колыбин онгоцноосоо унажээ. Яг тэр эгшинд тvvний хувьд цаг хугацаа зогсож, секундын хэд хэд хуваасны дайтай vргэлжлэх ахар богино хугацаанд тэрээр гvvр хэрхэн дэлбэрч, германчууд яаж гvйлдэж байгааг нэг бvрчлэн нарийн харсан төдийгvй, заримынх нь нvvрний хувирал, хурууны хөдөлгөөнийг нь ч сайн харж чаджээ. Дашрамд дурдахад Колыбин нь дайны vед онгоцоороо газар дээрх объектийг таран /халз мөргөх/ хийгээд амьд vлдсэн цорын ганц нисгэгч юм.

Явган цэрэг байсан Филатов гэгч нь хэдхэн алхмын зайд унасан их бууны сум дэлбэрэхдээ хэрхэн эхлээд аажмаар цууран задарч, хэлтэрхийнvvд нь удаашруулсан кинон дээрх шиг аажмаар тал тал тийш бут vсэрч байгааг «хэдэн минутын» турш ажиглаж байсан тухайгаа дурссан байдаг. Yнэн хэрэг дээрээ газар унасан их бууны сум хэлтэрхий болон дэлбэрэх нь секундыг зуу хуваасын хэдтэй тэмцэх ахар богино хугацаанд болж өнгөрдөг болохоор «хэдэн минутын турш» гэсэн нь өөрийнх нь хувийн мэдрэмж юм.

1984 онд Афганистанд байлдаж байсан орос цэргийн яриа «…гэв гэнэт тавхан метрийн зайнаас эгц өөдөөс шvрших гар пулеметын гол төмөр надад том, бvр санаанд оромгvй том харагдах шиг болоод цаг зогсчихсон. Эргэн тойронд чив чимээгvй болж бууны гол төмрөөс сум хэрхэн гарч намайг чиглэн ирж явааг олж хараад, сандралгvй хажуу тийш бага зэрэг холдоход сум миний зvvн талаар гараад өнгөрсөн. Дараагийн агшинд хэн нэгэн нь товчлуур дарсан мэт бvх зvйл хэвийн хэмнэлдээ эргэн орж, дуу чимээ ч сонсогдож эхэлсэн». 1986 онд Афганд дайтаж явсан байлдагчийн яриа «душман эр миний толгой руу буудсан юм. Би буудах чимээг сонсоогvй ч гэлээ гол төмрөөс нь дарьны хий хэрхэн аажмаар тvрэн гарч, задардаг сум миний хажуугаар шунгинан гарч, чулууг буталж байхыг харсан».

1992 онд нисэхийн шоуны vеэр Оросын МиГ-29 сөнөөгч онгоц vзvvлэх нислэг хийж байгаад унаж, дэлбэрснийг зарим нь санаж байж магадгvй. Тэгэхэд онгоц эхлээд элгээрээ газар шvргээд ойгоод ахин хэдэн метрийн цаана унадаг бөгөөд тэгэж унахаас хэдхэн агшины өмнө нисгэгч нь катапульт /ослын vед нисгэгчийн дарьны тийрэх хvчээр онгоцноос гаргаж шиддэг аврах төхөөрөмж/ ашиглан эсэн мэнд газардаж байгаа нь харагддаг. Харин ослын дараа тусгай комисс ирж дvн шинжилгээ хийгээд маш их гайхсан гэдэг. Учир нь сөнөхийн өмнөх тэрхэн агшинд нисгэгчийн хийсэн бvх vйлдлийг энгийн vед давтахад хамгийн багадаа минут гаруй хугацаа орж байсан бөгөөд амьд vлдсэн нисгэгч нь тэр хэдхэн агшинд хийсэн өөрийнхөө vйлдэл бvрийг нарийн тайбарлаж ярих гэж бvтэн цаг зарцуулж байжээ. Тэгтэл нисгэгч нь секундын хэд хуваасны дотор хийчихсэн гэдгийг хувь хvн өөрөө төдийгvй нислэгийн vед нисгэгчийн хийсэн, ярьсан бvхнийг тэмтэглэн авдаг хар хайрцаг нь батлаад байдаг. Энэ нь аюул тохиолдсон vед хувь хvний цаг хугацааны мэдрэмж асар нарийсдаг гэдгийг харуулж байгаа хэрэг.

«Yхлийн дараахь амьдрал» нэртэй номоороо сая сая уншигчдын танил болсон Раймонд Моуди ч гэсэн vvнтэй төстэй олон жишээг өгvvлсэн байдаг. Ачааны машин барьж яваад осолд орсон жолооч “Би гэв гэнэт аймшигтай муухай чахрах чимээ гарахыг сонсоод буруу талын дугуй буудчихлаа гэдгийг мэдсэн… Тэгээд би юу болж байгааг ойлгоод маш их айсан. …машин бөрөөрөө эргэж гvvр рvv хар эрчээрээ гулсах тэр хэдэн хоромд би амьдралдаа болж өнгөрсөн бvхнийг эргэж хардаг юм байна. Миний өмнө кино шиг л өнгөрсөн. Дараа нь кино гарахаа байж, би машинаа ширтээд зогсож байсан. Машин маань юу ч vгvй болсон, харин би яагаа ч vгvй. Гvvр мөргөхийн өмнө нь би салхиныхаа шилний онгорхой зайгаар кабинаас гараад vсэрчихсэн юм. Одоо ч гэсэн би тэр vед харсан бvхнээ эргээд санаж чадна. Гэвч ингэж санахад доод тал нь 15 минут болно. Харин тэр vед бол секундээс бага хугацаанд болоод л дууссан” гэж дурссан байдаг.

Мөн хvний цаг хугацааны мэдрэмжийг нарийсгадаг тусгай бэлдмэлvvдийг том гvрнvvдийн тусгай албад хийчихсэн, төрийн тэргvvний хамгаалалт, тусгай ажиллагаа зэрэгт өргөн ашигладаг тухай зарим эх сурвалжууд дурддаг.

Хvмvvс өөрт заяагдсан асар их боломжийн өчvvхэн хэсгийг нээсэн, цаашид нээж, олж мэдэх, сайн сайхны төлөө ашиглах нууцлаг зvйл асар их байгаагийн нэг жишээ нь энэ. Эртний мэргэд хvний энэ бvх нууцлаг чадварыг сайн мэддэг байсан бөгөөд нээж, илрvvлэх тусгай аргачлал олныг сэдсэн байдгаас дорно дахины олон тооноы тулааны урлаг, йог, буддын бясалгал гээд олныг нь бид өнөөдөр ч гэсэн мэдэж, ашиглаж байгаа. Гэхдээ тэдгээр нь гол төлөв маш нууцлагдсан байдгаас гадна хувь хvнээс бие, ёс суртахуун, оюун ухаанаа асар их дайчилж, уйгагvй зvтгэхийг шаарддаг болохоор эзэмшсэн нь хуруу дарам цөөн гэдэг.

Магад зүүд шиг он жилүүдийг амьдралаасаа хасчихвал би 19 настай.
19 наснаас хойших амьдралаа эрсээр байгаа би нэг л өөр бол чихсон гэдгээ мэдэрч байсан нь цөөнг үй. Тийм тод, хурц мэдрэм жид эзэм дүүлэх сайхан байгаагүй ээ. Зү гээр л хэвэндээ орчих байх гэсэн найдвар л намайг хөдөлгөж байлаа. Хэвэндээ орохыг л хүснэ. Гэхдээ хэв гэж юу болохыг, миний хэв ямар хуу гэдгийг мэдэхгүй тул яаж ч ху вирч өөрчлөгдсөн би гэдэг хоёрхон үс гээр л өөрийгөө төсөөлөх болов. Нэ гэн өдөр, зүүдэндээ би толь руу ха раад зогсож байлаа. Толины тусгалд урт хар үстэй эмэгтэй үзэгдэж байв. Яг минийх шиг нүдтэй тэр эгч “Чамд сүнс алга” гэж хэлэхэд би цо чоод сэрчихсэн. Тэр айдсыг таягдан хаях гэж нэлээд хүчилсэн боловч хэд хоног шалтгаангүй халуурсан юмдаг. Тэгээд л ээждээ үнэнээ илч лэх гэж “Ээж ээ, надад миний нэг юм дутуу байна” гэж хэлээд загнуу лав. Мэдээж 20 жилийн туршид бүх нээ зориулж өсгөсөн охин нь хоёрхон хоногт ийм хачин зан гаргаж байгааг ямар ч ээж ойлгохгүй биз дээ. Харин долоо хоногийн дараа би харь газрын “Макдоналдс”-д шөнө жин шэйк сорж суусан юм даа. Тэр өдөр гэр тээ харих тасалбар авсан гэд гээ мэдсээр байж яагаад танихгүй хүний зан гаргаснаа одоо ч ойлгодогг үй юм. Бяцхан охиноо хүний ну тагт сураггүй болсныг мэдсэн ээж минь Багшдаа очиж, хөхөөрөө намайг далласан гэсэн. Аль хэдийнэ 20 гарчихсан хүүхнийг ингэж дал ла сан нь мухар сүсэг мэт. Гэхдээ л түү нээс 10 минутын дараа би буудал даа ирж, ээжтэйгээ холбоо барьсан юм. Хо жим нь ээжийн минь багш “Охинд чинь сүнс алга” гэж хэлснийг би мэдсэн билээ.
Магад үүнийг уншаад танд эн гийн зүйлийг эмзгээр хүлээн авсан маань мэдэгдэх байх. Гэхдээ өөрийн нү дээр үзэхээс нааш итгэмээр гүй тийм зүйлсэд би итгэхгүй байж чад даг гүй юм. Үлгэрт итгэж өссөн бага нас минь намайг бүх зүйлд ит гэхийг шаарддаг. Өвөө маань ми ний сонсож өссөн үлгэрүүдийг нү дээр үзсэн бөгөөд тэн хагасыг нь ном болгон хавтасласан нь бий. Дархан Гэндэнгийн урласан ганц ч хадаасгүй оньсон байшин, 50 км зайд тодхон сонсогддог бүрээн дуу, өвлийн шөнөөр сагсайтлаа ургасан нүц гэн моддын тухай сонсох бүр тээ догдолдогсон. Бас аавын орчуулж өгдөг төвд судрууд, хутагт ху вилгаадын гоц амьдралын түүх. Өдий хүртэл итгэж биширч явсан бүхэн минь жинхэнэ гайхам шиг. Жин хэнэ гайхамшиг дунд би амьдарч явна. Хамгийн сүүлд Энэтхэгт сурч байгаад ирсэн дүү минь цэ рэгт явахдаа шонгийн модны дайтай ган төмрийг эсгийгээр зүлгэсээр байгаад зүү хийж байсан уйгагүй хүмүүсийн талаар ярьж билээ. Тийм ээ, жин хэнэ гайхамшгийн дунд би аж төрдөг. Энэ итгэл үнэмшил үнэндээ миний зөн юм.
Итгэмээргүй зүйлс амьдралд олон бий. Гэхдээ зөн биднийг дотоод ертөнц рүү минь залсаар байдаг билээ. Үүнийг бас төөрөгдөл болгон хүлээж авах нь ч олон. Үнэн дээ, бид ний дотор юу нуугдан байна, бид тийм зүйлсийг л зөгнөж, түүн дотроо төөрөлддөг билээ.

2.Мах комбинатын аймшиг
 Энэхүү хачирхалтай яриаг Махкомбинатын манаач нар ярьдаг юм. Манаач эр “Шөнө дундын үед хурга майлах, тугал мөөрөх, унага янцгаах сонсогдоно. Тэгснээ олон малын мөөрөлдөөн, хутга хавирах чимээ нүргэлэн гарч эхэлнэ. Яг энэ үед хөх ямаа урт хонгилоор тургилан гарч ирснээ агаарт замхарна. Аймаар шүү” гэж өгүүлдэг юм. Энэ газар хамгийн олон малын амь тасалсан нь яахын аргагүй үнэн билээ.
3.Чөтгөрийн даваа
Архангай аймгийн Булган сумын Гурвын даваа хэмээх газрыг чөтгөртэй гэж нутгийнхан баталдаг. Гурвын даваа хэмээх газар мод бэлдэж байсан хүмүүсийн хажууханд хөх гал асч түүнийг хэсэг улс тойрон суух нь харагджээ. Залуус гайхан ойртож очвол нөгөө хөх гал ч, хүмүүс ч зэрэглээ шиг цаашлах аж. Тэгсэн хэрнээ киноны дүрс шиг харагдах энэхүү хий үзэгдэл жолооч нарын айдсын олон жил хүргэсээр иржээ. Одоо ч гэсэн Чөтгөрийн давааны хөх гал түүнийг тойрон суух улс нь харагддаг байна.

4. Энхтайваны гүүрний хий үзэгдэл
Машины гэрэл гялсхийх агшинд нэлийсэн усан дунд гар нь сарвалзсан хүмүүс харагддаг. Энэхүү яриаг жолооч Л.Эрдэнэбилэг батлахдаа “Би оройхон хэрд гүүрэн дээр машиныхаа гэрлийг асаагаад зогсож байлаа. Гэтэл ус хүржигнэн шуугиж эхэлснээ гүүрэн дээгүүр даваад ирсэн. Гэнэт хөх дээлтэй эмэгтэй хүн машины гэрэлд гарч ирснээ “амь авраарай” гэж хашгирч байв. Үхтлээ айсан би машинаа асаагаад хөдөлвөл ус болон эмэгтэй хүн үзэгдэхээ байсан. Би тэрхүү эмэгтэйг 1966 оны аймшигт үерээр осолдсон хүний сүнс гэж боддог. Ямар ч байсан Энхтайвны гүүр хий үзэгдэлтэй” гэж ярьсан юм.
5.Авдрантын гяндан
Эхийгээ алсан Цагаанмөөг, Хүүхдээ шатаасан Чимгээ, хүн алсан Бямбасүрэн хэмээх нүгэлтэй гурван хүүхнийг ялтан Чулуунбаатар, Төртогтох, Лхагвасүрэн гурав оргохдоо амийг нь хороосон билээ. Гэтэл одоо тэрхүү хүүхнүүдийн хоригдож байсан камераас хашгирах, уйлах, ёолох чимээ сонсогддог байна. Мөн үс нь сэгсийсэн гурван эмэгтэй хий үзэгдэл тэргэл сартай шөнөөр урт хонгилоор явдаг гэнэ.
6.Ханын материалын Цагаан байшин
Сонгинохайрхан дүүргийн Ханын материалын ойролцоо 4-р хороонд Аймшгийн цагаан байшин гэж бий. Эзэнгүй энэ байшингийн оршин суугч нь эр эм хий үзэгдэл ажээ. 9×10-ын харьцаатай өвлийн байшингийн анхны эзэд нь болох эр эм хоёр мөнгөнөөс болж маргалдан бие биенийгээ хороосон байна. Түүнээс хойш энэхүү байшинг хий үзэгдэлтэй гэж үзэх болжээ. Аймшгийн цагаан байшинг анх хоёр сая төгрөгийн үнэтэй байсан ч авсан эзэд нь хий үзэгдлээс айхийн эрхэнд хямдруулан зарсаар өдгөө бараг үнэгүй болсон байна. Оройхон хэрд цус нөжиндөө холилдсон эр эм хоёр хий үзэгдэл орж ирээд мөнгө эрнэ. Тэгснээ хоорондоо зодолдон эрэгтэй нь эмэгтэйгээ алдаг аж. Гэвч нар мандангуут чив чимээгүй болдог ч гэв гэнэт эрэгтэй хүний хоолойгоор “Мөнгө өг мөнгө өг” гэх нь сонсогддог байна.
С.Баяр

2017 оны 10 сарын 04
Эх сурвалж: Zindaa.mn

Ертөнцийн үндсэн суурь дөрвөн хүчний нөлөөгөөр огторгуй ертөнцийн бүх биет хоорондоо хэрхэн харилцахыг шийддэг билээ. ИБУИНВУ-ын Шинжлэх ухаан, технологийн зөвлөл “Туршилтын үр дүнд ертөнцөд хүн төрөлхтний нээн илрүүлж амжаагүй суурь хүч, дэд атомын бөөмсийн харилцан үйлчлэл бий гэдгийн хүчтэй нотолгоо олдлоо. Гэхдээ энэ нь одоохондоо шинэ нээлт гэхэд эрт байна” хэмээн мэдэгдсэн байна.
Туршилтыг удирдан зохион байгуулсан профессор Марк Ланкастер “Муонуудс (одоогоор мэдэгдэж буй хамгийн жижиг, цаашид дахин задрахгүй биетүүдийн нэг)-ын харилцан үйлчлэл өдгөө дэлхий даяар хүлээн зөвшөөрсөн стандарт загварын онолтой нийцэхгүй байгаа нь анзаарагдсан” гэжээ. Харин Манчестерийн их сургуулийн судлаач “Үүнээс харахад бидний өмнө хүн төрөлхтний хэзээ ч олж анзаараагүй суурь хүч, маш том нээлт хүлээж байгаагийн баталгаа юм” хэмээн ярьжээ.
Хорвоо ертөнцийг бүрдүүлэгч атомоос ч жижиг хэсгүүд олон. Тэдгээр дэд атомуудын зарим нь цааш улам жижиг хэсгүүдэд задардаг бол зарим нь цааш дахин задрахгүй суурь хэсгүүд болдог. Муон гэдэг нь тэдгээр суурь хэсгүүдийн нэг юм. Муон электронтой төстэй хэдий ч массын хувьд 200 гаруй дахин их байдаг аж.
Туршилтыг хийхдээ эрдэмтэд 14 метрийн цагариг дотор муонуудыг тарааж, соронзон орноор үйлчилжээ. Одоогийн баримталж буй стандарт загварын дагуу тэдгээр дэд атомууд соронзон орны нөлөөнд ормогцоо тогтмол хурдаар чичрэх ёстой. Гэтэл түүний оронд муонууд санаснаас хэтэрхий хурдан чичирч байв. Эрдэмтэд үүнийг өмнө нь огт мэдэгдэж байгаагүй шинэ хүчний нөлөө байж магадгүй хэмээн дүгнэсэн байна.
Гэвч одоохондоо тус болзошгүй шинэ хүч муонуудаас бусад зүйлд чухам хэрхэн үйлчилдгийг хэн ч мэдэхгүй байна. Түүнээс гадна зарим эрдэмтэд дээрх туршилтын үр дүнг мэдэгдээгүй суурь хүч биш, илрүүлж амжаагүй өөр дэд атомтой холбоотой хэмээн үзэцгээж байгаа аж.
Хүн бүрд хэдийн танил болсон таталцал болон цахилгаан соронзон хүчнүүдийг бодвол чанга, сул хүчнүүд нь дэд атомуудын харилцан үйлчлэлийг зохицуулдаг суурь хүчнүүд юм. Харин тав дахь болзошгүй суурь хүч сүүлийн хэдэн арван жил эрдэмтдийн толгойг гашилгаж буй зарим асуултуудад хариулт болж магадгүй юм. Жишээлбэл, орчлон ертөнц эрс хурдтай тэлж байгааг ихэнх эрдэмтэд нууцлаг хар энергитэй холбон тайлбарладаг ч зарим судлаачид үүнийг ертөнцийн тав дахь хүчтэй холбоотой байж магадгүй хэмээн үздэг.
Эх сурвалж: BBC

Энэтхэгийн хууль хяналтын байгууллагын түшмэдүүд мэдэгдсэнээр бол Murasi Бангалор хотод төрж өссөн бөгөөд 1903 онд Варанасид шилжин суурьшсан байна. Тэрээр 1957 он хүртэл гуталчин хийж байсан бөгөөд тэтгэвэрт гарахдаа бүр 122 насалчихсан байжээ.
Түүний үр хүүхдүүд, ач гуч нь бүр олон жилийн өмнө нас барсан учраас тэрээр өөрийгөө үхэж өгдөггүй мөнх наслах лайтай төрсөн амьтан гэж үзэх болжээ. Харин өндөр настанд төрсний гэрчилгээ, холбогдох албан ёсны ямар ч баримт бичгүүд үлдэж хоцроогүй тул түүний билогийн бодит насыг тодорхойлох боломжгүй байгаа аж.
Эмнэлэг, анагаах ухааны судалгаагаар ч түүний бодит насыг тодорхойлох аргаүй учир өндөр настан ухаан санаа самуурч төрсөн оноо буруу бодсон, эсвэл үнэхээр үнэн хэлж байгаа эсэх нь тодорхойгүй.

Тамганы дардас бичмэл үсэг учир зарим хэсэгтээ гаргац муутай. Ийм учраас судалгааны олон хувилбар дэвшигдсэн. Энэ бол сайн үзүүлэлт. Судалгаа эрчимжсэний илэрхийлэл. Яг энэ хүний судалгаа тамганы утгазүйг эцэслэн тайлжээ гэж итгэж болох хувилбар гарч ирээгүй байна. Тиймээс тайлагчид ажлаа үргэлжлүүлнэ. Тийм хүний нэг нь би өөрөө. Тайлагдахгүй байгаа каллиграфи нь бидний “булха” гэж уншиж дассан үг юм. Ардаа эвэр залгасан шүдийг монгол бичигт “Л” үсэг хэмээнэ.”Л” үсэгний дараа хэдэн ширхэг шүд байгаагаас хамаарч ямар үг болохыг нь зөвөөр тогтоох ёстой буюу. Хоёр шүд байвал болан(болон), гурван шүд байвал болха, дөрвөн шүд байвал болган (болгон) гэж уншиж болно. “БО” гэсэн үеийг холбосон сэнж дээр “Л” үсэгний эврийг зоожээ. (признак Кузьма). Байх ёсгүй хаа хамаагүй газар юм.Орос дархан Кузьма, Гүег хаганы тамга, сэнтийг хийснээ надад үзүүлсэн гэж Плано де Карпини бичсэн байдаг. Яг үүнтэй холбож болмоор сэжим тамганы бичээсээс олов. Шүдний ард залгах ёстой эврийг дээш нь өргөж нум руу зоож бичжээ. Зөв бичих каллиграфийн дүрэм энд ноцтой зөрчигдөж. Бичиг үсэг мэдэхгүй хүний гаргаж болох алдаа билээ. Гадаад хүн учраас өршөөгдсөн байх. Энэ хас тамгыг дарсан захидлыг Плано Карпини ромын пап ламд их Монгол улсаас авчирч өгсөн. Тамганы дардасны жинхэнэ утгазүйг Кузьма болон Карпини яг үнэн зевөөр мэдсэн байх албагүй. Баримжаа маягаар тэдэнд хэлмэрчилж өгчээ. Эсвэл орчуулагчийн чадвар нь ийм түвшинд байж. Их хаган Гүегт зориулагдсан хас тамгыг орос дархан Кузьма хийсэн нь нотлогдвол түүнээс өмнөх их хаадууд тэдэнд хэлмэрчилж егчээ. Эсвэл орчуулагчийн чадвар нь ийм түвшинд байж. Их хаган Гүегт зориулагдсан хас тамгыг орос дархан Кузьма хийсэн нь нотлогдвол түүнээс емнөх их хаадууд өөр өөрийн цолтой тусдаа хийгдсэн тамгатай байж гэсэн гаргалгад хүргэнэ. Далай хан бол Чингисийн титул биш болж таарна. Ижилхэн цолтой байсан бол шинээр хас тамга хийлгэх шаардлага гарахгүй. Нэг тамгаа дамжуулж хэрэглэнэ. 1289 ба 1290 онуудад ромын пап лам IV Николас, францын хаган гоо Филиппэд Монгол бичгээр хүргэсэн Аргуны захидалд “ил-хан” гэсэн бичвэр хоёронтоо гардаг. Худам Монгол бичгээр далдын эсрэг утга илийг “илэ” гэж бичнэ. Буга согооны төлийг “или” хэмээнэ.
Ил-хан гэдэгтэй ижилхэн ардаа эгшиггүй “ил” гэх үг Монгол бичгийн тользүйн тайлбарт алга. Аргуны захидал дээрх ил-ханы “ил”, он сарын “жил” гэсэн бичвэр хоорондоо ихэд төстэй зурлагтай байгааг анзаарав. Хас тамганы “эл булха”-г “жил болган” гэж уншиж болох нэгэн шинэ хувилбар гэнэт зурсхийн орж ирэв.”Сударын чуулган”-ы орос орчуулгад жил гэдэг үг гарч ирэх болгонд “ил” гэж буулгасан байдаг нь сонин. Ингээд хас тамганы “булха” гэж буруу уншигдсан каллиграфыг шинээр эцэслэн тайлсан хувилбараа хүргэе. Менх Тэнгэрийн Хүчүүнд Их Монгол Улсын Далай-эн Ханы Зарлиг эв эе болон-болгон иргэнд хүрвээс бөширтүгэй, аюутугай гэж буулгав.

Хас зүйч М.Энхпүрэв

Дээрх төвийн барилга ашиглалтад орсноор тэрхүү байшинг төвтэй том, урт хонгилоор холбож орхисон билээ. Түүгээр хоёр эмнэлгийнхэн холбогдон хоорондоо үргэлж явалцдаг байв. Ялангуяа талийгчдыг “морг”- т/шарил хадгалах газар/ тавихын тулд хоёр эмнэлгийн асрагч, сувилагч нар тэрүүгээр нас барагсдын цогцсыг тэргээр түрээд явдаг байлаа. Одоо чухам яадгийг мэдэхгүй. Гэхдээ тэр хонгил бий байх. Бид дөрөвдүгээр курсын оюутан болсон намар подгруппээрээ/хэсэг/ тэнд дадлага хийж эхэлсэн юм. Яг манай ангийнхан дадлагад гарахын өмнөхөн Эх, нялхсын хонгил чөтгөртэй болжээ гэх яриа гарсан билээ.

Тэр үед нэлээд ховорт тооцогддог, тэр бүр таараад байдаггүй цусны цагаан цогцсын хорт хавдраар 16 настай нэгэн охин өвдөөд хэвтэж байсныг дадлага хийх эсэхээс үл шалтгаалан хүүхдийн эмч болох бүх оюутанд зориуд үзүүлдэг байсныг санаж байна. Аргагүй шүү дээ, ховор эмгэг юм чинь. Одоо элбэг болохоор барахгүй бүхэл бүтэн тасаг тийм өвчтэй хүүхдээр дүүрчээ. Бүр нялх, нярай хүүхэд ч өвчилдөг болжээ. Тэр үед нөгөө охин нас барсан тухай оюутнууд яриад л өнгөрсөн юм. Их өрөвдмөөр охин байлаа. Маш эцэнхий. Тураалын дээд шатанд орчихсон. Ясан дээр тохсон арьс гэж юу байдаг вэ гэвэл тэр л байсан байх. Бүхий л сүвээрээ цус алддаг сонин өвчин байж билээ. Охин өдрөөс өдөрт муудаж, өөрийгөө ямар ч найдваргүй болсныг мэдэх бөгөөд нүдэнд нь үзэгдсэн цагаан халаттай хүнээс “Эмч ээ, туслаач. Амь авраач” гээд тамирдаж сульдсан дуугаар гуйн, эцэст нь нэг л их зовиуртай гиншин уйлдагсан. Бараг бидний өр зүрхэнд үлдсэн гэхэд хилсдэхгүй.

Тиймээс одоо ч нүдэнд үзэгдэн дурсагдаж байгаа хэрэг. Тэр охиныг үзээд гарч ирсэн бүх оюутан эр, эмгүй л дуугаа хураачихсан цонхигор царайтнууд харагддагсан. Бидний сэтгэл зүйд тэгтэл нөлөөлсөн байгаа юм. Ялангуяа түүний зовиуртай гиншин уйлах нь зүрх зүсэм бөгөөд чихэнд хоногшсоныг хэлээд яах вэ. Нэг тиймэрхүү зүйл болоод өнгөрсний дараа нөгөө яриа гарсан хэрэг. Хамгийн анх мэдсэн хүмүүс одоо бүгд эмч болчихсон яваа. Тэдний ярьснаар “Хонгилоор явалтгүй болсон байна лээ. Бид хоёр хүүхдийн шарил түрээд сувилагчтай хамт шөнийн 01- 00 цагийн үед явж байтал яг хонгил тахиралддаг газрын тэнд гэнэт хэн нэгэн уйлах шиг сонсогдов. Бид цочоод орчин тойрноо харсан чинь хэн ч байгаагүй. Сувилагч болохоор “Гандангийн эмнэлгийн өвчтэй хүүхдийн дуу цуурайтаж байна. Түүнээс энд хэн байх билээ” гэв. Гэтэл Баяраа маань, “Батаа, нөгөө охин” гэдэг байна шүү. Би бүр цочоод хамаг бие зарсхийгээд үс босчихсон. Баяраагийн дүр ч сонин болчихсон харагдлаа. Бид хоёр тэр охиныг хамт үзэж байсан болохоор юу эс андах билээ. Нөгөө сувилагч юугаа мэдэх вэ. Тэгээд шарилаа моргт хийчихээд замаараа буцлаа. Яг нөгөө хонгилын тахиралддаг газар очуут эмэгтэй хүүхдийн ядрангуй, гиншсэн, үргэлжилсэн ёололт юм уу уйлалт сонсогдов.

Хамгийн хачин нь Баяраа бид хоёр зэрэг сонссон байв. Бас л бие зарсхийгээд явчихсан” гэж курсын оюутан Бат маань ярьсан юм. Тун удалгүй дараагийн анги дадлага хийж Саруул, Бадамаа гэдэг хоёр охин тэнд явж байгаад сонссон, хананд нь тусах хар сүүдэр харснаас болж ухаан нь самуурсан амьтад тасагтаа очоод бөөн хэрэг мандуулсан билээ. Хүүхдийн ангийн деканаас яаралтай хурал зарлав. Багш нар маань биднийг хэмх сэнхрүүллээ. “Та нар шинжлэх ухааны салбарын хүмүүс. Тэгээд ч болох, болохгүй зүйлд итгэн цуу тараасан чинь тун таагүй юм. Сэтгэл судлалын багш чинь одоо тайлбарлана” гэв. Буурал толгойт багш маань “хий үзэх, сонсох” гээд сэтгэцийн эмгэг буй. Хэт цочирсон эрүүл хүнд ч тохиолддог юм. Хэргийн эзэн, хэнгэргийн дохиур нь дээрх Баяраа, Бат хоёр. Болчимгүй юм ярьснаас нь болоод оюутнууд түүгээр явахдаа “Энд нөгөө юм тохиолдоно” гэж бодсоноос тэгж байгаа хэрэг. Түүнээс амьдрал дээр тийм юм байхгүйг шинжлэх ухаан аль хэдийнэ баталчихсан. Тэгээд ч Эх, нялхсын эмч, сувилагчдад ямар нэг юм мэдэгдэхгүй байна гэдэг чинь нэгийг ойлгуулаад байгаа биз дээ?” гэж ирээд л ярив.

Манайхны хурал нэг иймэрхүү сэнхрүүлгийн шинжтэй болов. Дараагийн дадлагажигчид нь бид байлаа. Бидний ээлжинд азаар хүүхэд эндсэнгүй. Тиймээс шарил зөөх хэрэг гараагүй гэсэн үг. Харин деканатын газраас өгсөн үүргийн дагуу “Тийм юм байдаггүй нь үнэн юм байна. Бидэнтэй юу ч тохиолдсонгүй” гээд л залж явлаа. Үнэндээ бид шалгаж зүрхлээгүй билээ. Хэн ч тийм юманд дурлах билээ дээ. Дараагийн ангид дахиад л дуулиан тохиолоо. Нөгөө ангийн хоёр охин ангийнхаа бандийн хамт шарил зөөж яваад учирчээ. Бүгд ухаан самуурсан байлаа. Нөгөө сүүдэр яг өнөө охин болчихсон, үс гэзэг нь сэгсийгээд сууж харагджээ. Бас сулхан гиншиж уйлаад л байсан гэх. Хоёр охин нь халуурч, бүлээрээд хэд хоног хичээлдээ яваагүй. Түүнээс болоод бас бөөн асуудал дэгдээд дарагдсан даа. Тэгтэл бас болоогүй байж. Эх,нялхсынхан хуралдаж байгаа дуулдав. Тэгтэл эмнэлгийн ажилтнуудад хэд хэд тохиожээ. Ингээд эмнэлгийн намын үүр хуралдаж бугтай тэмцэлдсэн юм байх. Манай курсын дөрөвдүгээр ангийн хичээлийн шинэ жил нэг ингэсхийгээд өнгөрсөн билээ. Өнөө асуудлыг “өнчин гөлөгний хэрэг” болгож нэг тийш шийдсэн гэдэг. Яахаа мэдэхээ байсан эмнэлгийн удирдлага зохион байгуулалттайгаар нэг гөлөг олж шөнө сэмхэн тэнд орхисон байгаа юм. Ганцаараа орхигдсон нялх амьтан гиншинэ биз дээ. Тэгээд түүгээр явж таарсан сувилагч болон оюутнууд түүнтэй учирч айгаагүйгээрээ айхын хамт гөлөг байсныг илчилсэн байгаа юм. Их ядарсан арга байгаа биз? Тэр асуудал бараг хагас жилийн өмнөөс яригдсан шүү дээ. Тэгтэл нэг удаагийн тохиолдлоор ийнхүү дараад өнгөрөөсөн юм даа. Харин нарийндаа чухам ямар арга хэмжээ авсныг нь мэдэхгүй. Тэр үед бугтай тэмцэнэ үү гэхээс судлахгүй шүү дээ.

Хайр найргүй нухчин дардаг мөртлөө цаагуураа лам хуврагаар аргалуулдаг явдал ч мэр сэр байсныг тэр үеийн хүмүүс ярьдаг л юм. Холбогдсон нөхдөд нэг их хатуурхаагүй, тэгсхийгээд дүр эсгээд өнгөрсөн нь сонин санагддаг юм. Жинхэнэ худлаа зүйл байсан бол бараг сургуулиас хөөх хүртэл арга хэмжээ авсан ч болох л цаг шүү дээ. Тэгэхээр ямар нэг байдлаар үнэний хувь байсан юм уу даа гэж бодогдоод байдаг юм. Дан ганц манай сургуулийн оюутнууд бус тэндэхийн ажилтнуудад тохиосон нь ч нэгийг хэлээд байгаа юм. Түүнээс биш юу боллоо гэж хий хоосон юмны төлөө бүхэл бүтэн эмнэлгийн Намын үүр хуралдаж байхав. Хий үзэгдэл, буг чөтгөртэй холбоотой юмыг тэр үеийн МАХН ёстой гаргана гэж гонж л доо. Хөдөөгийн оюутнууд биднийг бодох юм бол элдэв юм үзэж, сонссон нь элбэг учраас дээр нь давс нэмээд илгээчихсэн тал ч бий л байх. Гэхдээ оргүй хоосноос ямар нэг юм босгож ярихгүй л дээ. Биднийг тавдугаар курст орсон намраас өнөө буг чөтгөр нь гэнэт оргүй арилж билээ. Ёстой өргөс авсан юм шиг өвчин намдана гэгчээр таг чимээгүй болсон доо. Сүүлдээ бид ч тоохоо байж, хоёр гурвуулаа түүгээр зөндөө явсан ч ямар нэг зүйлтэй учраагүй билээ. Одоо бол ч жинхэнэ шуугиж, эрдэмтэн мэргэд нь элдэв таамаг дэвшүүлээд л зурагтаар ярьж, сонинд ярилцлага өгч байхгүй юү. Одоо бодож ээ байхад Эх,нялхсын хонгилд хэн уйлдаг байсан юм бол оо?
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Г.МӨНХ

Энэ түүх 1700 -аад он. Канадын хийдэд илгээсэн байсан бөгөөд Францын язгууртан, түүхийг өгүүлдэг ч, замд тэр үгийг нь жинхэнэ анд утгаар нь түүний толгой … алджээ. Эсэх нь хэт зүтгэлтэй арьс наймаачид хийх, эсвэл алуурчид болон эрдэнэсийн ангуучдын нэг хос, харин тэд түүнийг сүнс одоо түүнийг толгой хайж ойн Францын Форт Cove-д холддоггүй гэж хэлж байна.

Цагаан 2. Lady.
Хэд хэдэн зууны турш “харах нь” хамгийн алдартай хий үзэгдэл нэг юм. Энэ охин үйлдсэн амиа хорлох сүнс гэж үздэг юм байна, одоо энэ нь нас барсан нь бэлэг дэмбэрэл шиг харагдана.

3. Olive Томас.
Энэ нь чимээгүй кино жүжигчин 25 насандаа нас баржээ. Тэр санамсаргүйгээр архаг тэмбүү нь түүний нөхөр нь эмчилгээнд зориулагдсан мөнгөн усны хлорид, архи уудаг. Тэд түүний сүнс хүмүүстэй сээтэгнэх Шинэ Амстердам, Нью-Йорк дахь хааяа гарч, дараа нь алга болдог гэдэг. Түүний домог ажилчид дүр зураг, шөнө нь орхин, үргэлж хэлнэ, театр маш сууж байдаг гэхэд хилсдэхгүй “Bye, Olive.”

Саарал 4. эмэгтэй.
Их Британи даяар саарал алхах нь эмэгтэй-ий тухай түүхүүд. Тэр ч байтугай Харри Поттер киноны байна. Сүүлийн үед энд Английн Дадли цайзад энэ буудсан гарч ирсэн.

5. Lady Raynem Hall.
Хатагтай Dorothy Walpole маш ууртай нөхөр нь аймшигтай амьдарсан. Тэр тэр талд нь хэргийг байсан гэж мэдээд тэр салхин цэцэг нас барсан бол гэрт түүнийг далайд гарцгүй.House зочид удаа дараа тэд түүний сүнс харсан гэж хэлсэн байна. Нэг ч гэсэн тэрээр 1936 онд шатаар бууж явахад олон нь хуурамч гэж маргадаг боловч, түүнийг гэрэл зурагчин гэж хэлсэн.

6. Женни хашгиралт хадаж.
Jenny дараагийн Баруун Виржиниа дахь төмөр зам хотын нэг байшинд суудаг байсан нэг ядуу эмэгтэй байсан юм. Тэр гал нь өөрийгөө дулаарсан дараа түүний даашинз, юбка гал татсан, тэр галыг унтраах боломжгүй байсан. Дараа нь тэр дуугаар төмөр зам дээр гүйж, түүний галт тэрэгнээс нь тогшив. Болдогсон бол тэр нь түүний үхлийн бүрт жилийн ойн дээр унасан галт бөмбөг шиг харагдана.

7. Anne Boleyn.
Генри хаан VIII олон эхнэр адил, Anne Boleyn хаан хүү төрүүлж өгч чадахгүй байсан үед guillotine түүний амь үрэгдсэн юм. Нэн даруй 1536 онд түүнийг нас барсны дараа олон нь түүний сүнс цамхаг roams харсан гэж үзэж эхлээд байна.

8. Bell Шулам.
Теннесси муж Энэ аялал жуулчлалын хэмээн буруутгагдаад Kate Batts нэртэй сүнс гар дээр нас барсан гэр бүлийн нэрээр нэрлэгдсэн байна. Амьдралд, Betts, Жон Bell ахлах маргааныг газар дээр ч түүний нас барсны дараа тэр нь мэдээж түүнд нь дууссан байсан юм. Эцэг эх нь хүүхдүүдээ шөнө хэн нэгэн үл үзэгдэх довтолсон гэж мэдүүлсэн, дараа нь Иохан нарын сүнс хордсон. Түүний оршуулга дээр согтуу дуулж сонссон, харин сонссон байж болох хаанаас олж чадахгүй байсан юм.

9. хатагтай Делфин LaLaurie.
Lalor эхний цуваа алуурчин АНУ-ын нэг гэж тооцогддог. Түүний гэрт нь гал тэр дээврийн хөндийн түгжигдсэн боол тарчлагдаж байлаа түүний аймшигтай зүйл илэрсэн үед тэр ууртай цугласан зугатсан. Тэрээр Парист зугтаж чадсан боловч олон нь түүний сүнс нь түүний хуучин гэр салбарт дэлхийг төөрч тавилантай байдаг нь эмгэнэлтэй гэж үзэж байна. Тэдгээр нь ихэвчлэн түүний гар дахь ташуур байсан нь түүний сүнс хүүхдэд hovering харж хэлж байна.

10. Bloody Mary.
Домогт өгүүлснээр, та нар сүнс тулгарах болно “Цуст Мария» гэж хэлэх нь нэг л лаа, гурван удаа барьж, толины өмнө харанхуйд зогсож уу. Энэ нь сүнс байсан нь тодорхойгүй байгаа хэдий ч зарим нь Салем, түүний протестант нь хавчин гадуурхах, эсвэл харгис хэрцгий аллагын хохирогч нь тодорхойгүй сүнс нь шийтгэл мэт Queen Mary I сүнс нь илбэ цаазаар байсан эмэгтэйн сүнс гэж үздэг.

Цэнхэр 11. Lady.
Тэд Калифорни дахь кафе Мосс наран шарлагын газар Distillery кафе удаа хориглох хойш хөх нь эмэгтэй сүнс зочилж гэж хэлж байна. Энэ кафе нь төгөлдөр хуурч – Мэдээж энэ нь тэр өөрийн амраг хайрт нь далайн эргээр явж байхдаа алагдсан иргэнтэй гэр бүл болсон эмэгтэй юм. ажилтан, зочид урт тэрээр түүний хайрт хайж обьектуудыг өргөх, нууцлаг утасны дуудлага хийж хэрхэн харсан гэж хариулсан байна.

12. Kuchisake-onna.
Япон аргаар энэ домогт нэр нь “эвдэрхий ам нь эмэгтэй.” түүх, энэ нь нүүр нь эмэгтэй хүний сүнс тухай түүхийг өгүүлдэг, 1970-аад онд гарч ирсэн чих нь чих зүтгэв. Хүүхэд түүний мэс заслын баг татгалзах хараа хяналтгүй үлдэж, “Би хөөрхөн байна уу?” Хэрэв та “үгүй”, энэ нь та нарыг ална хариулах бол гэж хэлсэн нь Домогт өгүүлснээр тэр хүлээж байдаг. Хэрэв та хариулахгүй бол “тийм” гэж та түүнд дуртай байх болно.

13. Хар Aggie.
Мэрилэнд дэх Druidic оршуулгын тухай ерөнхий Феликс Ангус, түүний эхнэр нь булшинд дээр байрлах энэ нь Creepy хөшөө. Сүнс, сүнс, харанхуйд гэрэлтэж нүд талаар олон домог, цуу яриаг шалгах булш уруу эвдэж олон хүмүүсийг удирдаж байна. Үүний үр дүнд, Вашингтон ДС дахь харшид Долли Мэдисон руу нүүжээ.