Author: admin_shaman

Харин шинжлэх ухааны үндэслэл дээр хийсэн зөгнөл бол ирээдүйд болох, болж мэдэх хэрэг явдлыг нилээн үндэслэлтэй, заримдаа үнэн болж хувирах хэмжээг хэлж чадах юм.
Буцаж буй өнөөдөр
Өчигдөр дээр өнөөдөр, өнөөдөр дээр маргааш үндсэлдэг хэрэг явдлыг хүн өөрөө үйлдэж, өөрөө ашиг болоод хохирлыг нь үзэж сургамж авдаг билээ. Үүнийг хоёрхон буюу хорь, хорин нэгдүгээр зуунаар тоймлоод бодоод үзье.
Хорьдугаар зуунд хүн юу олов?
-Агуу их нээлтүүдийг хийв.
Үүнд:
• а. Гелийн хэт урсгал чанар
• б. Металийн хэт дамжуулах чнар
• в. Квантын цахилгаан динамик хромодинамика
• г. Хоосон зай вакум цахилгаанжилт султай модель
-Агуу их эрдэмтэй болов.
• а. Нильс бор, Эйнштейн
• б. Улс төрд Карл Маркс, Ф. Энгельс, В. Ленин
• в. Жүжигчид Чарли Чаплин, Аркадий Райкин, Мейланьфан
-Тахин шүтэгдсэн удирдагчид
• а. И.Сталин. Гитлер
-Дэлхийн хэмжээний дайн
• а.хоёр удаагийн
• б. Цуврал хувьсгалууд
• в. Намчлал / партократия/
• г. Ардчилал / демократия/
-Хүн хүнийхээ эсрэг зэвсэглэв.
• А. Цөмийн болон улс төрчийн бөмбөг
• Б. Химийн элдэв хорнууд
• В. Зөвхөн II дайн 80 сая хүний амийг аваачлаа.
Нийгмийн спид өвчин дэлгэрэв. Удирдагчдаа дахин шүтэх зангаасаа салцгааж эхлэв. Эв хамтын нийгэм буй болгох орлолдлого бүдрэв. Өнгөрөн одож буй өчигдөр маань өв хөрөнгө үлдээгээд явчихлаа. Явчихлаа ч гэж сүнс сүлд нь тасраагүй л байна.
• Эрин зуунаа манай гэж тоолох болсныг 700 дахь жилд төмрийн үе буюу төмөр эзэмшиж эд хэрэглэл зэвсэг хийх болсон ололтын эхэн
• 1500 дахь жил нь эхлэхэд газарзүйн шинэ нээлт хийцгээж, анхны үйлдвэржилт сууриа таввсан цаг. Бас ном хэвлэж сурсан үе юм.
• 1830-1840 он гэхэд усны уураар болон цахилгаан эрчим хүчээр юм хийж сурсан цаг.
• 1950 он болоход анхны цахилгаан тооцоолох машин улмаар цахим компьютер хийж эхэлсэн хэрэг. Мэдээллийн Хувьсгал гарч эхэлсэн нь тэр. Мэдээллийн зуун гаргахын дохио болсон юм.
Орон сууцны тухайд гэвэл Төв Азийн монголчуудаас шавар нухаж, тоосго чулуу наалдуулан хана босгож дээврийг төмөр, модоор хийж хажуу хананд нь цонх гаргаад энэ л загвараараа дөрвөн хананы дунд аж төрсөөр олон зууныг элээж, нэг дор овооролдон сууснаар тосгон, дараа нь хот болсон нь өнөө хүртэл өөр загвар олоогүй юм.
Харин монголчууд бол тэс өөрөөр бодож, сүлжмэл бургасаар сараалжин ханыг босгон, дугуйруулан холбоод дээд ацанд нь модон унь суулгаж төв оройд нь тооныг модоор дүгрэглэн үйлдэж унины үзүүр сүлбэн тогтоож гэр болгоод өвөлд нь давхар эсгийгээр, зунд нь эсгийгээр бүрж өвөрмөц сууцтай олон зууныг дамжин аж төрсөөр.
Гэрийнхээ тооноор ямагт дээд тэнгэрийг харж, /эхээс дөнгөж төрөх цагаас/ цэвэр агаараар дутахгүй бас бороо орвол налуу дээврийг нь даган доош буудаг ус нь дусаал болон дотогш нэвтэрдэггүй, ачаалаад нүүхэд хөнгөхөн.
Угсраад барихад хэдхэн хором хэрэгтэй онцлог орогнолтой болсоор хэдэн мянганы нүүр үзэв.
Шавар байшинд суугчид эрүүл агаар агаар дутаж, нэг газраас өөр тийш шилжих боломжгүй байсаар нэг дор олон шавар тагз барьж цогц болсон нь өнөө ч хэвээр. Тийм сууцыг нүдээр үзэж биеэр мэдэрсэн Монгол их эзэн Чингис хаан “Шавар тагзанд шавааралдваас Монгол Монголоо алдмой” гэж захисан билээ.
Орчин цагийн их соёлжсон гэгдэх Европ, Африк, Америк, Австрали,Азийнхан хорин нэгдүгээр зууны эхэн цагаас хотожсон амдьралд уйдаж,бас бие бялдарт нь сайн бус нөлөө ихтэй тул дэлхийн томоохон хотын чинээлгүүд нь зугтааж эхлэв.
Хотынхон байгаль эхээсээ холдож, өнчирсөн хүмүүс.Өнчирлөөс зугтах хоёр арга байгаагийн нэг нь аялал жуулчилал юм.
Хот гэдэг бол голын эргээс эхлээд зүлэгт талбай нь хүртэл асфальтан хучлагатай, хөхөө шувууны донгодох дуу, зүлэг ногооны анхилах үнэргүй алсын хараа нь, сонор сонсгол нь техникийн хиймэл дуу чимээнд аажмаар хөнөөгдөж дүлийрч, хараа мууддаг тийм орчин юм.
Ийм аюултай орчноос зугтаж, түр ч гэсэн амсхийх шилдэг биш ч гэсэн боломжтой арга бол аялал жуулчлал гэдгийг 2000 онд 700 сая хүн жуулчилсан /давхардсан тоогоор/ бол арван жилийн дараа дэлхий даяар нэг их наяд тооны аялал жуулчлагчид бүртгэгджээ. Амсхийж, дэлхий ээждээ түр тэврүүлэх нөгөө арга нь түр зуурын зуслан юм.
Харин монголчууд, ялангуяа малчид маань байгаль ээжийнхээ энгэрт, өвөр дээр нь эсгий гэрээс өөр тусгаарлагчгүй жаргасаар байгаа нь “шавар байшинд шавааралдваас Монголоо алдана” гэсэн өвөг дээдсийн сургаалийн нэг ач юмаа.
Гэхдээ энэ сургаалийг умартаж хотожсон гүрнүүдийг хийрхэн дуурайсан мэтээр улсынхаа нийслэлд хүн амын тэн хагас нь шавааралдан бөөгнөрсөн, тиймд хүргэсэн эрх баригчдын лай ланчиг алхам тутамд тулгарч байх болсон нь хямрах, хоосрох, өвдөх, зовохын гол шалтгаан болж байх юм. Ядаж нийслэлээ “Улаанбаатар муж” болгож Төв аймагтай нэгтгэн том айлын хэмжээнд хүн амаа тараан байгуулах сан. /ийм саналыг дээр үед “ Дал” сонинд нийтэлж билээ./
Өргөн чөлөөтэй, ариун сайхан нөхцөлд аж төрж байснаа дур зоргоороо орхиж эзгүйдүүлж нэгэн хонхорт монголчууд овооролдож байхыг нь хүн ам нь багтахгүй болсон гадна дотнын хуйвалдаан, үгсэл, түрэмгийлэлд хавчигдан нутгаасаа зугтаж дүрвэгсдийг хийх газраа эрж буй өрнөдийнхөнд “ хорхойсмоор “ түрээслэх юмуу бусад арга хэлбэрээр эзэгнэмээр,тийм төсөл хийе гэж Их британийн лордын танхимд яригдсан ч удаа бийгээс гадна АНУ-ын төрийн нарийн бичгийн дарга нь 3000 дүрвэгч манайхыг аваач гэж хэдэнтээ санал тавьсан гэдэг.
Энэ маягийн санаархал цааш цаашдаа тасрахгүй байж мэднэ. Дэлхийн хүн амын өсөлт хүмүүсийн нас уртсах зэрэг үзүүлэлт бас умайн бус үр тээх мэтээс болж дэлхийн даац хүрэхээ байж ч мэдэх юм,
Соёлжитын дотоод өвчин
/Техник, шинжлэх ухааны ирээдүйн тухайд өөр бичлэгт бий/
1. Соёлжилт нь гаднах сайн талаасаа биш дотоод сул тал нь аюултай.
Үүнд:
• А. хүчин чадал, зэвсэгтээ эрдэж дайн дэгдээх
• Б. Олон улсын хэмжээний түрэмгийлэл / Африкт эхэлсэн/
• В. Биологийн болон мэдээллийн түрэмгийлэл
2. Соёлжилтын бүлэглэн хувиа бодох үйлдэл хүчээ авах
Үүнд: хамтарсан бүлэг, /корпоративный/ эсвэл төрийн нэгдэлжилт /НАТО, СЭВ, Европын Холбоо гэхчилэн/
1. Соёлжилтын дур зоргын мөлжлөг
Үүнд: экологийн эзэрхийлэл/ ой мод, уул уурхай, газрын тос/нефьт/ усаар тоглох, цөлжүүлэх/
Үүний зохицуулалт нь бүх нийтийн ойлголцол, харилцан хийх ухаалаг үйлчилгээ юм.
Дотоод өвчин нь соёлтойгаасоо эхлээд бүдүүлэг улс орныг аль алиныг хэвтэрт оруулна. Хорин нэгдүгээр зуунаас хэтрэхгүй, одоо чхүндрээд байгаа энэ өвчнийг өөрсдөө анагаахгүй бол хүн төрөлхтөнг, өлгий болсон хорвоотой нь хөмрөх аюултай юм.
Цөвийн цагийн муу ер нь хүний зан эвдэрч элдэв муу гэгдсэн бүхэн хөөрнө.
Байгалийн баялгаа дотор гаднаас нь хайргүй хөнөөж, ан амьтныг нэдэрч, ДОХ,САРС гэгдэх өвчинд өөрсдөө нидрүүлж, архидах, завхайрах, мансуурахад автагдан ахиад “зэрлэгших” замд орно.
Илүү зоригтой нь аврал эрж сансарт тэмүүлнэ. Гэвч сансрын ертөнцийг “сансарын бичиг” мэдэхгүйгээр зорих нь аврал биш аюулд хүргэж мэднэ.
Гэвч сансар таг чиг. Эсвэл түүний мэдээллийг сонсох чих одоохондоо хүний толгойд алга байна.
Цахимчлахын халдвар
Хорьдугаар зууны дунд үе гэхэд л монголчууд “утсаар ярина”, “утас цохино” гэдэг яриаг дарга нараасаа анх сонсож билээ. Утсаар яаж ярьдаг юм болоо гэж эгэл малчид гайхаж байлаа. “Яахав, төмөр утас модон баганын оройгоор татаж үзүүрт нь тусгай чагнуур. Тэгээд хотоос аймаг, аймгаас сумын хүмүүс дэргэдээ байгаа юм шиг ярьдаг болж эхэллээ шүү дээ” гэж дарга нь тайлбарлахад сумын малчин ойлголгүй тасарч байлаа. Тэгэхээр дарга үнэмшүүлэхийн тулд “За би Баянхонгор аймгийн даргатай утсаар яриатхъя” гээд утасны аппаратаа авч нэг годгор юмыг нь эргүүлээд
• Байна уу? Баянхонгороо? байна уу, Баянхонгороо гэж хашгирч байгаад
Тэгснээ дуугаа намсгаж
• Хантайшираас ярьж байна. Балган байна. Сайн уу, хө гээд л ярьж эхлэв.
Түүнийг сонссон малчин өвөө бүр гайхаж толгой сэгсрэн:
• Тэр холоос ярьж байгаа хэрэг үү? Гэхэд
• Тиймээ. Шонд татсан төмөр утсаар…
Утсаар ярина, утас цохино гэж ийм юм нэвтэрлээ шүү дээ гэж дарга нь баясахад өвгөн сая үнэмшив.
Энэ явдлаас хойш хэдэн арван жил өнгөрөөд байтал ач хүү нь “цахимаар ярина” гэх нь тэр.
Хотын хүн болчихсон, тэднийд өвөө нь айлчилж очоод байсан хэрэг.
• Цахимаар ярина гэдэг чинь юу гэсэн үг вэ? Цахилгаанаар гэсэн хэрэг үү? Гэж өвөө нь лавлахад
• Бараг л тиймдээ. Гэхдээ электроник юм л даа.
За би таныг ирлээ гээд аавыг дуудаадхья гэж ач хэлээд нэг жижигхэн хар хайрцаг дээр хуруугаараа хэд хэд дараад “ За хэлчихлээ” гэв.
• Дуугардаггүй юмуу гэж өвөө асуухад
• Дуу муу хэрэггүй. Та хар л даа энэ шилэн нүүрэн дээр бичээстэй байгаа биздээ гэв.
Өвөө нь тэр шилэн нүүрэн дээр байгаа бичгийг олж уншаад:
• Одоо үүгээр чинь албаны ажил хэрэгтэй л холбоо барьдаг биздээ ? гэсэнд
• Фейсбүүктэй хэн ч ярьж бичиж болно.
Хүүхдүүд хүртэл фейсбүүктэй болж байгаа шүү дээ гэсэнд өвгөн
• Юу? Писбук гэнэ үү? Гэхэд
• Писбук биш Фейсбүүк. Нүүр ном гэсэн үг л дээ гэв. Энэ хоёрыг ингэж ярьж байтал хүүгийн аав маш ууртай орж ирэв.
• Сайн юмыг заавал саар талаар нь ашиглах гэдэг энэ бүдүүлэг монголчуудаа яая даа байз гэж тэр гутлаа солих зуур үглэв.
• Яачихав? Гэж өвөө нь товч асуухад
• Өө, хүмүүжил соёлгүйгээ харуулах гэсэн юм уу нэг этгээд фейсбүүкээрээ л хүн доромжилж байхгүй юу? Бүр түгээмэл өвчин болох нь ээ гэж албан ажилтай хүү нь толгой сэгсрэв.
… шинэ зууны эхний хэдхэн жилд Монголд цахим холбооны зүйл нэвтэрч эхэлсэн бөгөөд сайт, фейсбүүк, твитер, сошиал гэхчилэн олон хэлбэр төрх бүхий хэрэгслүүд нэвтэрсэн нь сайн хэрэг боловч “цахим шантааж” гэдэг урьд байгаагүй бас хяналт, зохицуулалтгүй,хариуцлагагүй бараг л “сэтгэцийн өвчний” хэлбэрт шилжээд байгаа нь гоцтой үзэгдэл юм.
Зуун дамжин гол төлөв албан хаагчдад халдварлаж ирсэн партократия /намчирхал/ өвчнөөс салж ядаж байхад түүнээс ч түгээмэл, илүү халвартай цахим холбооны хэрэглэлүүдийн замбараагүй хяналтгүй, тэр тусмаа учир мэдэхгүй багачууд хүүхдүүдэд чөлөөтэй, бараг л тоглоом шиг хэрэглүүлсний тарьж буй олон гай, зовлонгийн зөвхөн нэгийг нь дурдвал “сэтгэцийн өвчин” болж байна.
Манай хүн амын хүүхэд бага насныхан, залуучуудын олон хувь нь сэтгэцийн өвчлөлтэй, гажигтай 50 мянган хүний дөчин хувь нь тэд болчихлоо.
Өөрийнхөө зургийг авч байнга нийтийн сүлжээнд тавьдаг болчихсон хүүхэд сельфист өвчинтэй болж буй хэрэг. Өдөрт дөрөв хүртэл удаа зургаа давтан тавьдаг бол тэр хүүхэд /хүн/ хэвийн бус байгаагийн илрэл гэж эмч, эрдэмтний дүгнэлт гарчээ.
Фейсбүүк,твитер, инстеграммын муу нөлөө бас дээр нь Солонгос зэрэг гадаад улсуудаас бараг л хаягдал дээрээс кино авчирч Монголын телевиз, кино театраар өдөр алгасахгүй шахам цацдаг нь нэрмээс болж залуу үег сэтгэлийн хямралд оруулж байна.
Энэ утгаар үзвэл АНУ-д дөрвөн минут тутам ТV-ээр хүчирхийлэл,аллагын айдас бүхий кино харсаар 18 нас хүрэхэд 100 гаруй тийм үзвэр үзсэн байна гэсэн мэдээг манайх сүүлийн үед бараг л гүйцэж түрүүлэхдээ хүрчээ.
Гэтэл өнөөх эцэг эх, багш сурган хүмүүжүүлэгч ийм хөнөөлийг зогсоох нь бүү хэл дургүйцэж сэтгэгдлээ илэрхийлж, үр хүүхдээ сэтгэхүйн бохирдлоос хамгаалах талаар хар цагаан дуугүй сууцгаах нь гайхалтай. Зүй нь тэд л сүрт жагсаал, цуглаан хийж ийм явдалтай юун түрүүн тэмцмээр юмсан.
Уул нь Монгол улс “Сэтгэцийн эрүүл мэндийн тухай хуультай”,түүнийг хэрэгжүүлэх Засгийн газрын/2002/ хөтөлбөрийг аль эрт гаргасан.
Хаалгаар шагайж буй маргааш
• “Орон бүхний пролетари нар нэгдэхтүн ” гэдэг уриагаа мартаж эхлэв.
• Эв хамт /социализм/ “нийгэм журамт” /коммунизм/ гэдэг мөрөөдөл мухардаж, эв нэгдэлгүй, нийгмээрээ цурамгүй үзэгдэл тайзан дээр гарч эхлэв.
• “Маргааш шиг ойрхон юмгүй. Яагаад гэвэл тэр ирж явна”.
• “Сансарт ниснэ” гэдэг гэдэг маргаашийн хэрэг байлаа. “Цахим холбоо” тогтоно” гэдэг бас санашгүй зүйл байлаа.
• Партикратия намчирхалаас илүү халдвартай Телекратия /зураглалт/ бараг л хүн бүрийн гарт атгаастай байх болов.
• Анхаарах ёстой хүмүүс нь тоохгүй явсаар байтал нь “цахим сэтгүүлзүй” буй болж бодит сэтгүүл зүйн салбарыг бүхэлд нь татаж унагах зүг ойртоод байна. Соёлтой орнууд “цахим зурагчлалын” зохицуулалт хяналт хэдийнэ буй болгочихоод байна.
• “Цахим бичлэгүүдийг” хувь хүн дур дураараа элдэвлэн түгээж байгаа нь нийгмийн сэтгэлгээнд буруу хазгай ташаа бас санаатай заналхийлэл, дарамтлал буй болгох мөн гүтгэлэг доромжлол хов живийн “чөлөөтэй нүх сүв” хэмжээнд хүрснийг анхаарахыг үндэстний эрх ашиг шаардаж байна.
• Цахим дайн хэдэнтээ болох шинжтэй цаг үе эхлэвэй.
Хүн өөртөө дайсан бүтээхүй
Хүний бүтээл нь өөрт нь дайсан болж мэдэх цаг айсуй. Хүн төрөлхтөн өөрөө өөртөө дайсагнах зэвсэг бэлдсээр ирсний түрүүч нь биш дундаж нь цөмийн бөмбөг юм. Гэвч түүнийгээ ганц удаа хэрэглээд ахин тэслэхээ хориглосоор хагас зуун илүү хугацааг өнгөрөөлөө.
Энэ завсар шинжлэх ухаан, техник технологийн хөгжлүүд одоо гурван том ололтын сэжүүрээс атгаж авчихаад байцгааж байна.
• Нэгдүгээрх нь генетика буюу гарвал зүйн ухаан,
• Хоёр дахь нь робот техник,
• Гурав дахь нь нано технология /бичил арга ухаан/ юм.
Гарвал зүйн ухааныг хөгжүүлж хүн амьтан, мал ахуйг зөвхөн үрээр нь үржүүлж чадах хэмжээнд хүрлээ. Үр байгаа цагт түүнийг шилэн хоргонд үржүүлээд хүн болгоод босгоод ирнэ.
АНУ-д крио банк буюу үрийн банк байгуулж сайн эрчүүдийн үрийн донор буй болгож багагүй үрийн нөөцтэй болсон.
Оросууд мөн удалгүй үрийн банк байгуулаад бие оюун сайтай хүмүүсээс үрийг нь авч банклаж түрүүчийн нэг эмэгтэй тийм үрээр жирэмсэлсэн нь найман ихэрээр, илүү хүүхэд төрүүлсэн.
Хүний үрийн хадгаламжнаас жирэмслүүлэх байтугай эхийн хээлний нөхцөлийг бүрдүүлсэн хиймэл орчинд ч үржүүлэн хүн төрүүлэх боломжтойг нэгэнт судлаад зогсохгүй малыг мөн ийм аргаар үржүүлж мах, арьс, ноос, ноолуур бэлтгэх боломжтойг тогтоож туршиж бцй орнууд гарлаа.
Хэн ч мэдээгүй байхад хэдэн зуун авь адилхан царай зүстэй цэрэг эрсийг бий болгоод дайнд оруулах магадлалтай нь ойлгогдлоо. Эх, эцэггүй зохиомол орчинд буй болсон хүн ямар ч тушаалыг биелүүлж, ямар ч аюулыг хийж чадах нь мэдээж. Тэрхүү донор цэргүүдэд роботоор бэлтгэсэн тусгай цэргүүдийг туслах хүчээр нийлүүлбэл аймшигтай их хүчтэн болно.
Ингэж ярихад биелэшгүй зөгнөлт зохиолын сэдэв мэт санагдана. Гэвч хиймэл эхийн хэвлийд үржүүлж гаргасан хүн, мөн аль ч боловсролтой хүнээс дутахгүй робот хүн их гүрнүүдэд бодитойгор гарчихсан байж л байна.
Үүн дээр нанотехнологи буюу бичил технологийн хөгжил нь эрчимжиж байгаа онолын үед нано роботыг үйлдвэрлэх нь тодорхой. Хэрэв цөмийн бөмбөг бусад зэвсэгнээс биеэ хамгаалах боломж байдаг бол нано роботоос нуугдах, зугтах арга байхгүй.
Тоос, шорооноос цэцгийн үрнээс томгүй нано роботууд илгээсэн террористуудын юмуу дайсагнагчийнхаа чиглүүлэн тогтоосон, гарвалын онцлогтой, зүс царай ялгаатай хүмүүсийг шууд л устгах болно.
Цөмийн нууцыг анх нээсэн өрнөдийн эрдэмтэн нэг л мэдсэн Хиросима, Нагасаки арлууд дээр АНУ цөмийн бөмбөг хаяж үй олон гэмгүй хүнийг орон сууц эд баялагтай нь үнсэн товорго болгочих юм гэж тэр үедээ бодоогүй л байх л даа.
Одоо үед хүн амьтан байтугай хүнсний ургамал, ногооны 150 төрөл зүйлийн гарвал өөрчлөлтөд оруулж худалдаа үйлчилгээнд АНУ оруулчихаад европчуудын эсэргүүцлийг тоох ч үгүй Биль Гейтс хүртэл өлсгөлөн хүмүүсийг тэжээхэд хэрэгтэй гээд дэмжээд байгаа гээд л бодоцгоо л доо.
Хэдхэн хүн мэддэг ч олонхи хүмүүс үл гадарлах, зөвхөн шинэ нээлт л гэж ойлгох хэмжээний зүйл нь сайн болоод саар талтайг тал бүрээс нь эргэцүүлэн бодох санаа, чадвар дутвал хийсэн зүйл маань хүйс тэмтрэхэд хүргэж мэдэх аюул нь сүлжээлэгдсэн нийгэм юм шүү, хүмүүсээ.
Л. Түдэв соён гэгээрүүлэгч

МНТ нь 15 бүлэгтэй ба 12 бүлэгтэй хоёр эх бичгээс бүрдсэн, агуулгын хувьд үндсэндээ хоорондоо ялгаагүй. Энэхүү хоёр төрлийн эх нь хоёул 282 хэсэгтэй бөгөөд ийнхүү дугаарласан нь судалгааны ажилд дөхөм болгохын тулд хожим нэмж хийсэн зүйл юм. МНТ-ны эх нь монгол хэлээр тэмдэглэгдсэн боловч, монгол бичгээр бичсэн эх нь хараахан олдоогүй байна.
МНТ-ны 282 зүйлийн 234 нь Лу.Алтан товчид багтсан бөгөөд МНТ-нд байхгүй хэсгүүд ч уг бүтээлээс олдсон нь МНТ-ны эх уйгуржин монгол бичгээр байсны гэрч гэж ихэнх судлаачид үздэг. Уйгуржин монгол үсгийн эх байсны ул мөрийг МНТ-ны галиг болон хэлний бусад жишээ баримтаас бас нотолж болно. Мин улсын Хун-У (洪武) хааны 15-р онд (1382) хэвлэсэн анхны хэвлэлийн 41 хуудас бүрэн бус цорын ганц эх хувь [24] үлдсэнийг энэ ялдамд дурьдахад түүхэн он цаг улирах тутамд ном судар хадгалагдан үлдэх нь их ховор тохиол болохыг харуулж байна.
Манай үеийг хүртэл хадгалагдаж ирсэн хоёр эх хоёул монгол хэлээр хятад ханз үсгээр тэмдэглэгдсэн байгаа. Монгол эхийн үг бүрийн хажууд хятад хадмал орчуулгаас гадна, хэсэг бүрийн хойно хятад товч орчуулга хавсаргасан нь МНТ-г гадаад хэлэнд буулгасан анхны орчуулга юм. Энэхүү бүрэн эхийг Мин улсын Юн Лө хааны нэвтэрхий толь бичиг (永樂大典)-т хэвлүүлэн гаргаснаар хадгалагдан үлджээ. Үүнээс хойш олон удаа янз бүрийн эмхэтгэлд оруулан хэвлэсэн байна.
Энэхүү илтгэлд МНТ-ны анхдагч буюу товч орчуулгын тухай өгүүлэхийг зорьсон юм. МНТ-г түүхэн эх сурвалж болгон ашиглаж байсан Европын болон Хятадын эрдэмтдийн нэлээд хэсэг нь чухамхүү энэ хятад товч орчуулгыг ашиглаж байв. Жишээлбэл: П.Кафаров [25] эхлээд хятад товч орчуулгыг олж авч, 1866 онд орос хэлнээ орчуулсны дараа 1872 онд 15 бүлэг бүхий эхийг олж, түүний улмаар Европ дахинд танилцуулжээ.
Хятадын эрдэмтэн Цянь Да-синь (錢大昕) эхлээд 15 бүлэгтэй эхийг олж үзсэн бөгөөд хожим нь 12 бүлэгтэй эхийг олж авч, харьцуулсан үзсэн байна. Хятадын эрдэмтдээс Цянь Да-синь анх түрүүн МНТ-нд анхаарлаа хандуулсаны ачаар тэр үеийн хятадын эрдэмтэд, тухайлбал Ли Вэн-тянь (李文田), Ван Го-вэй (王國維) зэрэг эрдэмтэд МНТ-г түүхэн сурвалжийнх нь хувьд цоо шинээр үнэлэн цэгнэж, МНТ-ны судалгаа идэвхжин, олон тооны бүтээл гарсан байна.
Харин 12 бүлэгтэй эхийг анх 1804 онд Гу Гуан-чи (雇廣圻) олсон бөгөөд 1805 онд уг номыг хэвлүүлснийг Ли Вэнь-тянь, Вэнь Тин-ши (文廷式) нар 1902 онд Японы эрдэмтэн Найто Торозиро (内藤虎次郎)-д бэлэглэж, тэрээр цааш нь Нака Митие (那珂痛世)-д өгснийг, орчуулан олон тооны тайлбар зүүлтийн хамт 1907 онд хэвлүүлжээ [26].
Дээр өгүүлсэн хоёр төрлийн бүрэн эхээс гадна, МНТ-ны хэвлэгдсэн нэг хувилбар бол хятад орчуулгыг тусгайлан хэвлэсэн эх юм. Хятадын бичгийн хүмүүс Жан Му (张穆), Хэ Цю-тао (何秋濤) нар тусгай эмхэтгэлд оруулан, Дао Гуаны (道光) 27-р онд (1847) хэвлүүлжээ [27].
МНТ-г бичсэн хугацааг 1240 он гэж үздэг бол хятад галигаар буулгаж орчуулгын хамт хэвлэсэн оныг 1388-1404 он гэж үздэг. Энэ нь Мин улсын Хун У хаан Хуа-И и-юй (Хятад-Монгол толь бичиг)-ийг зохиож, МНТ-г монгол хэл сурах хэрэглэгдэхүүн болгон ашиглахыг зарлиг болгосонтой холбоотой. Мин улсын Юн Лө-гийн үед хэвлүүлсэн дээр дурдсан нэвтэрхий толь бичигт МНТ-г оруулж хэвлэсэн учраас 1404 он бол чухал он юм.
Ийнхүү МНТ-г 1382-1404 оны хооронд хятад хэлнээ орчуулжээ гэж үздэг. Монгол хэлийг хятад хүмүүс чухалчлан судалж байсан нь улс төр цэргийн ач холбогдлоос гадна, монгол хэл тэр үеийн чухал хэлний нэг байсан бололтой. XIII-XIV зууны үеийн бичгийн дурсгалын зүйлсийг хадгалсан Турфаны цуглуулгад дундад зуунд өргөн хэрэглэж байсан олон хэлээр олон төрлийн үсгээр бичсэн баялаг олдвор байдгийн дотор монгол хэлээр уйгуржан, дөрвөлжин хоёр ч төрлийн үсгээр бичсэн хэрэглэгдэхүүн байдгийг бид олж үзэж болно.
МНТ-ны эхийн хэл нь тэр үеийн монгол хэлний онцлогийг, тухайлбал бичгийн болон ярианы хэлний онцлогийг тусгасан гэж үздэг. Энэхүү эх бичгийн хятад товч орчуулга нь өвөрмөц хэлтэй. Орчуулгын хэлнийх нь онцлогийг М.К.Холлидей [28] бүтэц хэл шинжлэлийн үүднээс судалсан байдаг. Тэрээр хятад хэлний эх сурвалж болгон судалж онцлогийг нь үзсэнээс бус, монгол хэлний эхтэй харьцуулан судлаагүй бөгөөд харин орчуулгын зарим онцлогийг монгол хэлний нөлөө хэмээн тайлбарласан зүйлс бий.
М.К.Холлидей МНТ-ны хятад товч орчуулгын хэл нь тэр үеийн бичгийн хэлний (文言) хэм хэмжээнээс өөр, хойт зүгийн нутгийн аялгуунд тулгуурласан, ярианы хэлэнд илүү ойр хэлээр буулгасан хэмээн тэмдэглэжээ. Ийнүү сонгодог бичгийн хэлнээс ялгаатай хэлээр бичсэн нь хятад эрдэмтэд орчуулгыг дахин найруулан засах оролдлого хийхэд хүргэж байв [29].
Ийнхүү хятадын хэл бичиг, түүхийн эрдэмтэд ном зохиолын хэл найруулгыг бичгийн хэлний хэм хэмжээнд нийцүүлэх өндөр шаардлага тавьдаг байсан боловч, МНТ-ны товч орчуулгыг түүхэн сурвалж болгон ном зохиолдоо ашиглаж байв.
Ер нь МНТ-г судлаачид франц, герман, орос, англи, япон, хятад гэх мэт олон хэлний хэрэглэгдэхүүн ашиглахын зэрэгцээ МНТ-д хавсгаргасан үгчилсэн болон товчилсон хятад орчуулгыг заавал харгалзан үздэг.
МНТ-г гадаадын 26 хэлэнд буулгасан орчуулгын зөвхөн цөөн хэсэг нь дундад үеийн монгол хэлнээс буулгасан эхээс орчуулсан эрдэм шинжилгээний орчуулга, харин нэлээд нь орчин цагийн монгол хэлэнд буулгасан эхээс орчуулсныг бид олж үзэж болно.
Энэхүү илтгэлд авч үзэж байгаа анхны орчуулгыг яагаад товч буюу ерөнхий орчуулга хэмээн үздэг вэ? Үүнийг юуны өмнө орчуулгын хэсэг бүрийг монгол эхтэй нь тулган үзэх ёстой. Жишээлбэл, МНТ-ны §247-282-дох зүйлийн хятад орчуулгыг монгол эхтэй нь тулган үзэхэд, мөрийн тооны хувьд монгол эх нь илүү олон байв. Энэ нь нэг талаар монгол хэлний үг олон учраас илүү олон мөртэй байх нь ойлгомжтой.
Монгол эхийн 3 мөр хятад орчуулгын 1 мөртэй тэнцэж, утгыг бараг товчлохгүй орчуулсан байх жишээтэй. Эх бичиг, орчуулгын эх хоёрын харьцаа 3:1-ээс илүү гарсан тохиолдолд тэр хэсгийг нэлээд хураангуйлан орчуулсан харагдана. Их товчилсон хэсгүүдийн жишээ гэвэл, §254-ийн монгол эх 62 мөр байхад орчуулга нь 12 мөр, §278-ын эх 87 мөр байхад орчуулга нь 2 мөр хүрэхтэй, үгүйтэй, §202-ын монгол эх 3 мөр гэтэл хятад орчуулга нь 3,4,2 мөр, §281-ийн монгол эх 27 байхад орчуулга нь 4,5 мөр байх жишээтэй.
§278-д Өгөөдэй хаан хэвтүүл, хорчин, торгууд, бүх хишигтний тухай хаан эцгийн зарлигийг урьдын ёсоор дагаж мөрдөхийг зарлиг буулгаж, тэдний үүргийг нэг бүрчлэн дахин нарийн тодорхой зааж өгснийг тэмдэглэжээ. Гэтэл хятад орчуулгад зөвхөн хамгаалагч (守街的) гэсэн нэрийг хэрэглэж, “хаан эцгийн зарлигийг урьдын ёсоор дагаж мөрдөхийг дахин сануулав” гэсэн товч зүйлийг бичжээ.
§202 зүйлийн монгол эхэд “…эсгийн туургатан улсыг нэгэнтгэж, есөн хөлт цагаан тугаа мандуулаад…,” Мухулайд улсын ван цол өгч, Зэвийг Найманы Күчүлэгийг дарахыг зарлиг болгож,… улс байгуулахад гавьяа байгуулсан 95 хүнийг мянганы ноён болгосон тухай өгүүлж, нийт хүмүүсийн нэрийг дурдсан байдаг. Гэтэл хятад орчуулгад“…улс байгуулахад гавъяа байгуулсан 95 хүнийг мянганы ноён болгов.” гээд нэрийг нь орхигдуулсан байна.
§64 бол Ц.Дамдинсүрэн гуай “хуримын дуу” хэмээн нэрлэсэн шүлэглэсэн хэсгийг МНТ-ны толгой холбосныг орчин цагийн монгол хэлэнд буулгасан эхээр авч үзье.
… манай Хонгириад хэзээнээс бусдын нутаг ба хүмүүсийг тэмцэлддэггүй…. гээд
Харь улсыг үл довтлон
Хацар сайн охидоо
Хасаг тэргэнд суулгаж,
Хар буур хөллөж,
Харьгиулж одож,
Хаан болсон та нартаа
Хатан сууринд дэвшүүлэн,
Хамт суулгамой.
Өөр иргэнийг үл тэмцэн,
Өнгө сайтай охидоо
Өлзийт суудалтай тэргэнд суулгаж,
Өл буур хөллөж, үүсгэж одож
Өндөр суурь эзлэгсдийн
Өрөөл хань болгомуй.
Хятад хэлэнд энэ бүх мөр бадгуудыг 1, 9 мөрт багтаан хүүрнэх хэлбэрээр орчуулжээ. Үүнд:
俺翁吉la家在前日子裹不與人爭國土百姓但有顔色的女子便獻與您皇帝人家后妃位子裹教坐有来
106-д Жамуха хэрхэн тулалдаанд бэлэн байгаагаа Тэмүүжин анд, Тоорил хан хоёрт хэлүүлсэн хэсгийг шүлэглэн өгүүлсэн мөр бадгуудыг хятадаар орчуулахдаа “我自己整军” (“Би өөрөө цэрэг агтаа бэлтгэн засав”) гэснээр хязгаарлажээ.
МНТ-ны эхийг хятад хэлэнд товчлон орчуулсан байдлыг харуулах зарим жишээг энд дурдаж, сүүлийн үед хятад орчуулгыг монгол эхтэй харьцуулан судалсан өөрийн ажиглалтаас хуваалцахыг хүсэж байна. Үүнд:
Нэгдүгээрт, хятад хэлнээ орчуулсан энэхүү товч орчуулга нь МНТ шиг томоохон бүтээлийн тав, зургаан зуун жилийн өмнө хэрэгжүүлсэн анхны орчуулгын хувьд монгол, хятад хоёр хэлний аль алины орчуулгын түүхэнд тэмдэглэвэл зохих чухал үе шат болсон гэж үзэж байна.
Хоёрдугаарт, хятад орчуулга нь МНТ-ны агуулгыг бүрэн гаргасан, ялангуяа түүхэнд баримт сэлт, он, сар, газар усны нэр, хүний нэрийг орхигдуулахгүйг хичээсэн байна.
Гуравдугаарт, тоочсон зүйлийг засаж, товчлон тайлбарлаж орчуулснаас гадна шүлэглэсэн, яруу найргийн хэсгүүдийг утгачлан орчуулсан байна. Үүнээс шалтгаалан МНТ-ны хятад орчуулгад уран сайхны тал нь хасагдаж түүхэн тал нь давамгайлжээ. Ийнхүү шүлэглэсэн утга уянгын чанартай хэсгүүдийг товчлон хассан боловч, монгол үндэстний ёс заншил, домог, адилтгал, зүйрлэл зэрэг хэл найруулгын онцлогийг хятад орчуулгад хангалттай сайн тусгажээ. Энэ бүхэн нь монголчуудын түүх, ёс заншилтай танилцах, судлах зорилгын үүднээс орчуулсантай холбоотой болов уу.
Дөрөвдүгээрт, энэхүү орчуулгын хэл нь XII-XIV зууны үеийн хятад хэлэнд үүсэн буй болж байсан үзэгдлүүдийг тусгасан онцлогтой тул тэр үеийн хятад хэлний бусад дурсгалын зүйлстэй, тухайлбал Сун, Юаны үеийн жүжгийн зохиол хэл, монгол-хятад хөшөөний орчуулгын хэлтэй харьцуулан судалж болох чухал хэрэглэгдэхүүн юм.
Тавдугаарт, монгол хэл, түүх, уран зохиолын энэхүү гайхамшигт бүтээлийг гадаад хэлэнд орчуулсан хувилбаруудыг харьцуулан зэрэгцүүлж, нарийвчлан судлах нь нийт орчуулгын уламжлалын судалгаанд хувь нэмэр оруулах бас нэг талбар гэж үзэж байна.
Ишлэл, зүүлт:
[24] 大漢的世界紀家元時的多元文化與藝術 (Age of Great Khan, Pluralism in Chinese art and culture under the Mongols) Tai-Pei 2008, P47 (Catalogue of National Palace Museum in Tai Pei)
[25] П.И.Кафаров, 1866: Стариное Монгольское сказиние о Чингисхане: Генеалогическая таблица к сказанию и Чингисхане, том IV, с 1-258, С Петербург
[26] 成吉思汗實錄，東京，1907
[27] 元朝秘史（十五本）連筠移蕞書，道光二十七年秋靈石楊氏刊本
[28] Halliday M.A.K, 1959: The language of these Chinese “Secret History of Mongols ”, Oxford
[29] 元秘史潤文，清光緖末年王氏清稿本，楷書
НОМ ЗҮЙ:
1. 元朝秘史，四部蕞刊三编史部，據民國二十五年四部蕞刊三编影印元朝年
2. 元朝秘史，十五卷，連筠移嶪書，道光二十五年
3. 元秘史潤文，十五卷，清，王樹策，潤文，文海出版社
4. 大漢的世纪，學元時代的多元文化與藝術，National Palace Museum （台北）
5. Ligeti Lajos, A mongol titkos tortenete, Budapest, 1964
6. Igor de Rachewiltz, Index to the Secret History of Mongols, 1972, Indiana University
Эх сурвалж: Доктор (Ph. D), профессор Л.Маналжав

Даагуурын тухай асуудал ч бас хамаарна. Түүхийн хувьд сонирхолтой нутаг билээ. Тиймээс энэ л нутгийг харах гэж эртнээс зорьсон билээ.

Чита Хүнс, боловсруулах үйлдвэр хөгжиж байна. Энэ хотод боловсрол, спорт, эрүүл мэнд, соёлын байгууллагуудын материаллаг бааз шинэчлэгдэж байна.
Чита дахь Бурханы эхийн Казанийн сүм, Ортодокс сүм, Буддын шашны “Брайбунлингийн далан” дацанг байдаг. Сүүлийн жилүүдэд орчин үеийн Чита хотын хамгийн үзэсгэлэнтэй Октябрскийн бичил дүүрэг боссон. Хотын нэг онцлог бол эрчим хүч бөгөөд Чита ДЦС-1, Чита ДЦС-2 багтдаг. Мөн эртнээс компрессор, компрессорын станц, хөргөх төхөөрөмж үйлдвэрлэж, нийлүүлж ирсэн машин үйлдвэрлэлийн үйлдвэр байдаг.
Мөн керамикийн үйлдвэр, төмөр бетон эдлэлийн үйлдвэр, байшин барилга, тавилгын үйлдвэрүүд бий. Өвөрбайгалийн автомашины үйлдвэр байгуулагдсан бөгөөд улам өргөжин тэлж байна.
Тухайн үед ноосон утас, даавуу үйлдвэрлэж, Итали, Афганистан, Солонгос, Монгол, Унгар руу экспортолж байв. Франц, Япон, Итали үйлдвэрлэсэн 605 орчим нэхэх машин ажиллаж байсан.
Чита бол өндөр толгодын дунд орших маш үзэсгэлэнтэй хот юм. Гэхдээ Өвөрбайгаль, Хятадтай ойр оршдог. Өвөрбайгалийн нутаг нь нүүрсээр баялаг бөгөөд бүсийн төвийн яг захад хэд хэдэн уурхайн тосгон байдаг. Читагийн гудамжинд та орон зай цаг хугацааны мэдрэмжийг харж болно. Хот 1990-ээд онд гацсан мэт санагдаж, зарим хэсэгтээ өнөө цагийн барилга орон сууц баригдсан харагдана.
Чита хотын төв нь тухтай, хуучин байшингуудын фасад нь өнгөлөг, цэвэрхэн, кодоор тоноглогдсон боловч ойролцоох таван давхар байшингууд, ялзарсан овоохойнууд байдаг. Хоёр зэргэлдээх гудамжны нэг нь бараг төгс харагдаж байхад нөгөө нь асфальтгүй ч байж магадгүй.
Толв бичигт дурьдсанаар үзэсгэлэнтэй охидоороо той Оросын шилдэг 3 хотод оруулах болно. Микроавтобус бол Читагийн гол тээврийн хэрэгсэл юм. Чита хот нь Дагуурын тал дахь цэргийн тойргийн төв, тоо томшгүй олон гарнизонуудын нийслэл байсан, Холбооны өнцөг булан бүрээс олон зуун мянган цэргийн алба хаагчид алба хааж байсан. Чита өнөөдрийг хүртэл цэргийн шинж чанараа алдаагүй.

Зүүдэнд үзэгдэх элдэв хачин дүрс, нууцлагдмал утга илэрхийлэх ёгтлол зэргийг тайлж сурах хэрэгтэй. Зүүд бидний зөв буруу, хаана яваа, дотоод зөрчил, сэтгэлийн таагүй байдлын шалтгааныг хэлж өгдөг. Мөн хүмүүст хувь заяагаа хэрхэн дагах, бидэнд мэдэгдээгүй эрч хүчээ хэрхэн ашиглахыг зааж өгдөг.
Дунджаар бид шөнөдөө 5-7 удаа зүүдэлдэг. Зарим хүн бүх зүүдээ санаж байхад зарим хүмүүс би бараг зүүдэлдэггүй гэх нь бий. Үнэндээ санах санахгүйгээс хамаарахгүйгээр хүн бүр шөнө бүр зүүдэлдэг. Зүүдлэх үед “нүдний хурдан хөдөлгөөн” ажиглагддаг. Үүнийг бүртгэх замаар физиологчид хүмүүс ямар давтамжтай зүүдэлдгийг тогтоожээ.
Нярай хүүхэд унтах хугацааныхаа хагасыг зүүдэлж өнгөрөөдөг бол дутуу төрсөн хүүхэд 70 хувьд нь зүүдэлдэг гэнэ. Урьд өдөр нь идэвхитэй, шинэ үйл явдал болсон, дарамт шахалт ихтэй байсан бол бид шөнө илүү их зүүдэлнэ. Зүүд амьдралын өөрчлөлт хэмнэлд дасан зохицоход хүмүүст тусладаг.
Зүүдээ хэрхэн захиалах вэ?
1. Унтахын өмнө “унтаад би зүүдэлнэ, зүүдээ би санах болно” гэдгийг өөртөө хорин удаа давтан хэлээрэй. Тэр бүү хэл та юу зүүдлэх, ямар чиглэлд аялах зэргийг төсөөлж болох юм. Зүүд өөрийнхөө л хөтөлбөрөөр зүүдлэгдэнэ. Хүн тухайн моментод юу ойлгохыг хүсч байгааг организм илүү сайн мэдэж байдаг.
2. Орны толгойн ойролцоо цаас харандаа бэлдээрэй. Энэ хэрэг болохоосоо гадна бэлгэдэл болно. Зүүднийхээ утга учрыг олох хүсэлтэй байгаагаа үүгээр илэрхийлнэ. Таны зүүдэндээ хэрхэн хандахаас түүний танд хандах хандлага хамаарна. Зүүдээ ойлгохыг хичээхээс өмнө түүнийг хүлээн зөвшөөрч, хүндлэх хэрэгтэй. Тэгвэл илүү их зүүдлэх болно.
3. Сэрээд, ухамсар аажим сэргэж байх үед орноосоо ухасхийн босож болохгүй. Нойрмог байх энэ завсрын үе бол маш их ач холбогдолтой. Энэ бол хоёр ертөнцийн зааг болой. Магадгүй зүүд арай дуусаагүй байж болох юм. Хэрвээ тийм бол түүнийг анч нохой мэт шиншин мөрдөж, өөдөс ч үлдээлгүй сэргээхийг хичээ. Санаандаа зүүдээ эхнээс нь эхлэн хэд хэдэн удаа \”тавь”, шинэ деталиуд нэмэгдсээр бүх зүүдээ санах болно. Одоо босоод зүүдээ бичихдээ санаанд урсан орж ирсэн хэсэг үзэгдлийг нэмээрэй. Зүүдээ бичиж дуусаад түүнд тайлал хийж болно, эсвэл тайлал хийхээ хойшлуулсан ч болно.
Зүүдний тайлал
Зүүдний тайлал хийхэд баясан хэрэгт дурлах бус гүнзгий сонирхол гол үүрэгтэй. Та өөрийгөө эртний иргэншлийн ул мөрийг ухаж гаргасан археологичтой дүйцүүлэн боддоо. Гаргаж ирсэн тэр олдвор чинь юу байж таарах вэ? Ойлгомжгүй мэт боловч удахгүй тодорхой болно. Зарим зүүд утга учиргүй, таны мэдэхгүй харь хэл дээрх илгээлт мэт байвч үнэхээр нууцыг тайлахыг хүсч, зарим нэг түлхүүрийг олвол тэр таны өмнө шинэ ертөнцийг нээх болно. Зүүдээр ирсэн илгээлтэд ихэвчлэн бэлэгдэл /символ/, ёгтлол ашиглагдана. Бэлэгдэл үгийн зөнг агуулдаг тул тэр талаар бодох хэрэгтэй. Зүүдний хэлний хандлага нь хэл шинжлэл гэхээсээ илүү яруу найраг, урлаг талдаа гэж ойлгох хэрэгтэй. Зүүдэнд бэлэгдэл ашиглагддаг нь хэл үүсэхээс өмнө зүүд байсан гэдгийг батална гэсэн сонирхолтой таамаглал байдаг.
Зүүд бол далд ухамсраас танд өгч буй таны дотоод ертөнцийн мэдээлэл бүхий илгээлт юм. Ямар нэг юм хийхийг хүсч байгаа, мухардлаас гарахаар оролдож байгаа, мухардалд орсон гэх мэт ямар нэг хүнтэй зүүд холбоотой байдаг. Зүүдлэх хугацааны 95 хувьд үзэгдэх хүмүүс, мангас, шулмас бодит амьдралын тодорхой төлөвийг харуулж байдаг. Зүүдний тайлал хийхээсээ өмнө эдгээр нь та өөрөө гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Заримдаа таны дүр мэт гардаг боловч зүүдэнд илэрхий үзэгдсэн таны хүүхдүүд, ажлынхан, хамаатан саданг энд оруулахгүй.
Жишээ авч үзье. Таны хүүхдүүдийг хулгайлж, тэднийг зовоохоор дээрэмчин танай гэрт халдлаа. Та халдагчийг эсэргүүцэн үхэл амьдралын төлөө тэмцэлдэнэ. Ингээд та сэрлээ.
Энэ зүүдийг хувийн бодлоор тайлбарлавал, та хоёр дүрд хувирчээ, халдагчийн бас өөрийнхөө дүрд. Миний “Би”-гийн аль хэсэг нь хүүхдүүдэд хор хүргээд байна гэдэг асуултыг өөртөө тавь. Та их ажиллаж, тэдэндээ цаг гаргадаггүй байж болох юм. Ажил дээрээ саатсанаас та тэднийг өөрөөсөө хулгайлж байгаа хэрэг.
Энэ зүүдийг өөрөөр тайлж бас болно. Хүүхдүүд таны “Би”-гийн гэмгүй цайлган хэсэг байж болно. Таны доторх “насанд хүрэгчид” түүнийг дарамтлаад байгаа юм биш биз. Магадгүй энэ чигтээ цааш явбал ямар нэг юм алдаж болзошгүйг энэ зүүд сануулж буй биш гэж үү?
Зүүдний учир шалтгаан
Уулын замаар хурд хэтрүүлэн давхиж байгаад удирдлагаа алдан нисчихлээ, будаа боллоо гэж зүүдэлсэн байг. Энэ бол та удахгүй авто ослоор үхнэ гэсэн үг үү? Үгүй ээ, магадлал маш бага. Зүүд ямар нэг юм хэлж байна. Магадгүй та амьдралынхаа удирдлагыг алдаагүй биз? Хаа нэгтээ тооромзлох хэрэгтэй биш үү? Та хурдаа хас, будаа боловоо, өөрөөр хэлбэл хайртай хүнээсээ хагацав, үнэтэй зүйлээ aлдав гэдгийг зүүд танд хэлээд байж магадгүй юм.
Зүүдэн дэх үхэл бол ихэвчлэн өөрчлөлтийг, бидний амьдралын нэг үеэс шинэ үед шилжихийг бэлэгддэг. Магадгүй өөрчлөлт их хурдан болох байх.
Хар дарсан зүүд – энэ бол далд ухамсрын таныг шоконд оруулж, амьдралын чинь аль нэг хэсгийг анхааруулах гэсэн оролдлого. Далд ухамсар ” Үүнийг хараач, хойшлуулж болохгүй” гэж хашгирч байгаа гэсэн үг.
Үүнтэй адилаар дахин давтагдах зүүд – энэ бол далд ухамсраас таны ухамсарт хүргэх гэсэн мэдээлэл. Хэрвээ та тухайн зүүдийг зөв тайлан, ойлгож хүлээж авбал алга болж, дахин зүүдлэгдэхгүй. Ойлгохгүй эсвэл буруу тайлаад байвал дахин дахин зүүдлэгдэнэ.

Хашаандаа төрөл бүрийн хүнсний ногоо жимс тариалсан байна. Жимс ногоо ургадаг газар нутгийн онцлог нь сайхан юм даа. Хашаанд буй модонд нь мойл, алим ургаж байдаг шүү үнэхээр янзтай. Мөн ногооны талбайдаа огурцы, хулуу, помидор, чинжүү, төмс гээд л төрөл бүрийн ногоо тарьдаг байх нь тэр. Зоригто гуай эмнэлгээсээ гарч ирлээ удаан уулзалдаагүй сонин сайхан ярилцаж цайлж суув.
Энэ өдөр Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Зоригтогийн шавь нар, шүтлэгтэн нар хуран цугларлав.
Энэ удаагийн буриад бөөгийн тахилга өвөрмөц онцлоготой байлаа. Буриад зон шарын шашин дэлгэрэхээс өмнө бөө мөргөлтэй байсан. Одоо дахин сэргэж залуу зайран, удгад гарч ирж байна.
Монголчуудын мөнх тэнгэрийн тухай ойлголт бол хөх мөнгөн тэнгэр гэсэн жирийн тэнгэр шvтэлгээс огт өөр Тэнгэр газрын чанадад орших мөнх тэнгэрийн тухай ойлголт болох нь ажиглагдаж байна.
Тахилгаа эхэлж гурван зайран хамтарч бөөлж эхлэв. Одоо өдрийн ид халуун нар төөнөж эхлэв. Есжингvvдийн ахлагч нь өөрийхөө өмсгөл (амитай) өмсөж, бусад нь бага амитайгаа өмсөөд өөр өөрийнхөө хэц барин зогсов. Тэгээд тэнгэрээс уг гарвалаа дуудаж, бvгдээрээ бөөлнө. Vvнийг “Их Шанарын зулуудын бадралга” гэнэ.Буриад бөөгийн уншлага, дуудлага, ихэвчлэн ардын аман зохиолын хэллэгийг ашиглан уламжлагдаж ирсэн.
Буриадын бөө, удгад 99 тэнгэрт залөиран биширдэг. Тэрхvv 99 тэнгэрийхээ 55-ыг нь барууны тэнгэр, 44-ийг нь зvvний тэнгэр гэдэг. Барууны 55 тэнгэрийн 50-д нь залбирдаг. 5 -ыг нь тахидаг. Барууны тэнгэрээ таван хэсэгт хувааж vздэг. Хамтарсан бөөлөө өндөрлөж, зайрангууд дараалан бөөлж эхэллээ.
Буриадын зайран Д.Баяр тэргүүлэн бөөллөө. Баяр зайран бол монголын Бурхан халдуны тахилгад бөөлж байсан түүх яригдсан.
Түүний дараа Монгол бөөгийн зайран Д.Пүрбэ хуяглан бослоо. Тэрээр Монгол Улсын зүүн хязгаарын тахилгат уул, Дашбалбар сумын нутагт байрладаг Хөх ууланд тэргүүлэн бөөлж байсан билээ.
Тахилгыг толгойлон Монгол бөөгийн Тэргүүн зайран Д.Зоригто бөөллөө. Энэ удаагийн өргөлийг анзаарахад тарваган тахал болон элдэв халдварт өвчнөөс хамгаалдаг “Боом махаг тэнгэр” дуудах ажээ. Бас хvн зоныг элдэв халуун ханиад, өвчин эмгэгээс авран хамгаалдаг орон дэлхийн эзэд, бурхан гарвалууд олон байдаг гэж итгэдэг. Тэдний дунд баруун өмнө зvгийн цаст цагаан ууланд нутагтай, цагаан арслан хөлөгтэй, цагаан мөнгөн таягтай Цагай цагаан өвгөн зvvн өмнө зvгт нутагтай Шанд булгийн адагт байрладаг Эшэргэнээгийн гурван хөвгvvн Богднор, Тариаланч ноён, Талхач хатан байдаг гэдэг. Хуягийг анзааран харж суулаа. Тахилгад толгойлж бөөлсөн Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Д.Зоригто Бух ноёны онгодыг залсанаар тахилга өндөрлөсөн билээ.
Хуяганд могойн дvрс оёж, дээлийхээ зах дээр тохсон даль, зэс цагариг оёж хормойд нь олон тооны бөлгөнvvр “хонх” уясан “элгэвч” харагдана. Улаан өнгийн дээл өмсөж, тvvний “хэвнэг”, хоёр тулгуур дээр дэлтэй морины толгой дууриалган хийсэн “морины дэл”, тулгуур бvхэнд нь морины сvvл гэж холбоо дэл хийжээ. Сvvлнээс дээш цагаригуудад жижигхэн төмрөөр дөрөө, сэлэм, жад, сvх, алх, завь, сэлvvр, тулгуур гэх мэтийг өлгөнө.
Хуурай модоор ташуур хийж гутаарь загасны арьсан найман гөрлөө бvхий оосор хийсэн амьтайн ташуур” барьж бөөлнө.
Харин хэнгэрэг бол монголын баруун зүгийн хэлбэртэй байсан. “Тойбор”-ын жигд цохилтоор хэнгэрэгийн дуу агаарт хүчтэй тархана. Эдгээр зайрангуудын хэнгэрэг дотроос нэгэн хэнгэрэг гоц харагдсан. Бөө нар зуун хөлт зул, зургаан хөлт тахил, доог, доог гэж байж тоо томшгvй олон зvйлийг хэлж бөөлөх ажгуу. Тэднийг бөөлөх явцад туслах зорилгоор 3-6 тулмааш ажиллана.

Мөн залуужуула, цусан дахь сахарын хэмжээг багасгах, бамбайг хордлогыг бууруулах, бүх биеийн цусыг шингэлж, цусны даралтыг тогтворжуулах, ядаргаа арилгаж, нойргүйдлийг багасгах, элгийг хортой үйлчлэлээс хамгаалж, тархи, мэдрэлийн системийн үйл ажиллагааг сайжруулан хорт хавдраас сэргийлэх зэрэг үйлчилгээтэй.
Хэрэглэх заавар: Өдөрт нэг уут шингэн хандыг ууж хэрэглэнэ.
2. Бугын цусан эвэр
Энэхүү бэлдмэл нь ямар ч насны хүн хэрэглэхэд тохиромжтой.
Эрэгтэйчүүд: Цусны эргэлтийг сайжруулж, даралтыг тогтворжуулна. Биеийн хүчний болон оюуны ачаалал ихтэй ажилладаг хүмүүс хэрэглэвэл хүч тамир өгч, стресс ядаргааг тайлах үйлчилгээтэй. Зальци агуулсан тул үе мөчний өвчин, ясыг бэхжүүлж өгдөг. Бөөрний үйл ажиллагааг сайжруулдаг тул давсаг султай хүмүүс хэрэглэхэд үр дүнтэй байдаг.
Эмэгтэйчүүд: Эмэгтэйчүүдийн төрөл бүрийн өвчинг анагаах ба сарын тэмдэг тогтворгүй ирдэг, толгой эргэх, бие сульдах, цусны даралттай хүмүүс хэрэглэвэл тохиромжтой. Цусны эргэлтийг сайжруулдаг тул арьсны өнгийг сэргээж, өнгөлөг толигор болгоно.
3. Улаан хүн орхоодойн бэлдмэл
Энэхүү бэлдмэл нь тархины цусан хангамж, цусны эргэлтийг сайжруулах биед байгаа хортой бодиё болон хлостренийг гадагшлуулах, архаг хууч өвчтэй хүмүүст илүү үр дүнтэй. Хөгшрөлтийг удаашруулах, эмэгтэйчүүдийн цэвэршилтийн үед илрэх зовиуруудыг багасгах ба цэвэршилтийн хугацааг хойшлуулна. Чихрийн шижин өвчтэй хүмүүсийн цусан дахь сахарын хэмжээг тохируулж түүнээс үүсэх өвчнөөс сэргийлнэ. Элэгний өвчинг анагаахад хэрэглэх бөгөөд шар өвчин, элэгний хатуурал зэргийг эмчлэхэд илүү үр дүнтэй. Ходоодны үйл ажиллагааг сайжруулж, хорт хавдраас урьдчилан сэргийлж, биеийн эсэргүүцэл дархлааг сайжруулах ба мэс заслын дараах өвчин сэдрэлтээс сэргийлнэ. Бэлгийн чадавхийг сайжруулан, нойр булчирхайн үрэвсэл өөрчлөлтийн үед хэрэглэнэ.
Хэрэглэх арга зам: Насанд хүрсэн хүн өдөрт -2 удаа уух ба нэг удаад 1 пакет ууж хэрэглэнэ. Тунадас үүссэн тохиолдолд сайн сэгсэрч хэрэглэх ба халааж уух үедээ өөр саванд хийж хэрэглэнэ.
4. Анар жимсний ханд
Өнөө үед эрдэмтэд анар жимсийг тогтмол хэрэглэхийг зөвлөж байна. Энэхаүү жимс бүх төрлийн амин дэм болон эрдэс бодисоор баялаг юм. Цусан дахь бөөмийн хэмжээг нэмэгдүүлж, дэмжинэ. Цусан улаан эсэд үйлчилж цус багадах өвчин ба үүнээс үүдэлтэй амархан ядрах, амьсгаадах зовиурыг мартана. Мөн гэдэс дотрыг цэвэрлээд зогсохгүй түүнд орших шимэгч хорхойг туудаг ба амны хөндийн залгиур хоолой, улаан хоолойн замыг цэвэрлэнэ. Инсупиныг орлох ба чихэрлэг, исгэлэн амттай уг жимс чихрийн шижин өвчнөөс урьдчилан сэргийлж, цусан дахь сахарын хэмжээг бууруулах үйлчилгээтэй . Хорт хавдрын үед химийн эмчилгээ хийлгэж буй хүн эмчийн зааврын дагуу хэрэглэвэл хордлого тайлдаг. Арьсыг цэвэр толигор болгон эрүүлжүүлж, цусны даралт бууруулах ба мөн шалтгаангүй айх түгших, нойр хулжихад тустайгаас гадна мэдрэлийн системийг тайвшруулна. Дааврын ялгаралтыг сайжруулж сарын тэмдгийн үед ууц нуруугаар өвдөх болон цэвэршилтээс үүдэлтэй зовиураас салгана. Үрэвслийг бууруулж, элэг, бөөр, уушиг, чих, нүд, эмэгтэйчүүдийн өвчин гэх мэт бүх төрлийн үрэвсэл болон гэдсэнд өнгөр тогтоож, суулгалтыг зогсоодгоороо сайн талтай.
5. Шингэн хальци
Ургамлын гаралтай шингэн кальци нь бие махбодь доторхи шингэн орчны хүчил шүлтийн харьцааг хэвийн хэмжээнд барихад чухал шаардлагатай байгалийн эрдэс ба бичил бодисын тэнцвэрт нэгдэл юм. Шингэн кальцийг өдөр бүр тогтмол хэрэглэхэд кальцийн дутагдал нөхөгдөж бие махбодид явагдах бүх төрлийн бодисын солилцооны үйл ажиллагааг сайжруулан, булчингийн уян хатан чанар дээшилж мөгөөрс ба ясны бүтцийг нөхөн сэргээнэ. Мөн хоол боловсруулах ба зүрх судасны өвчинд өртөх эрсдэл эрс багасч, дархлааны системд таатай нөлөө үзүүлэхийн зэрэгцээ цусан дахь холестерины хэмжээг бууруулан хорт хавдар үүсэх эрсдлийг бууруулна.
Хэрэглэх заавар: Өдөрт 12 уутыг ууна.
6. Элэг шүүгч бэлдмэл
Энэхүү навчит ургамлаас гаргаж авсан шүүс нь хүний эрүүл мэндэд сайн болохыг эрдэмтэд тогтоожээ. Хүний биед удаан хугацааны турш хуримтлагдсан өөх болон элэгний үрэвсэл, эмийн бодис, үйлдвэрийн хорт болисоор хордох үед хоргүйжүүлэх, эд эсийг хамгаалах, эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх гэх мэт зорилгоор хэрэглэнэ. Мөн шар өвчин, бөөр давсагны үйл ажиллагаа муудах, өтгөн хатах, чихрийн шижин гэх мэт өвчнийг анагаахад маш сайн.
7. Элэг хамгаалах бэлдмэл
Уг бэлдмэл нь вирусээр үүсдэг элэгний өвчин болон хүний архидалттай холбоотой үүсдэг элэгний өөхлөлт, элэгний хатуурлын үед хэрэглэхэд үр дүнтэй. Ургамлын гаралтай учраас хүний биед харшлах нөлөө байхгүй бөгөөд удаан хугацааны турш хэрэглэсэн эмийн хорт нөлөө, элэгний цочмог ба архаг үрэвсэл, элэгний үйл ажиллагааны хямралыг хэвийн болгоход туслах үйлчилгээтэй.
Хэрэглэх заавар: Өдөрт 1-2 уутыг ууна.
8. Дунчунхачу-Зүрхнийх
Зүрхний дутагдал болон түүний усан хангамжийг сайжруулж, хүний биеийн дархлааг сайжруулна. Өдөр тутам хоол тэжээл болон бусад зүйлээс өөрийн биед хэрэгцээт амин дэм эрдэм бодисуудыг авч чаддаггүй, амархан ядарч сульдаж, ядаргаанд ордог хүмүүс хэрэглэснээр биеийн эсэргүүцэл сайжирч, стресс ядаргаа түргэн хугацаанд тайлагдаж, нүдний хараа болон арьсанд сайнаар нөлөөлнө.
Найрлагандаа: далайн гүнд 360 хоног ургадаг Дунчунхачу гэдэг цэвэр ургамлаар хийгдсэн ба витамин С болон бусад амин дэмүүд агуулагдсан.
Эмчилгээний курс нь 30 ширхэг
9. Тэчү
Найрлагандаа: Цэвэр байгалийн гаралтай улаан чавга болон бусад амин дэмүүдийг агуулсан. Энэхүү ундаа нь цусны даралт буулгаж, нөхөн төлжих үйл явцыг сайжруулан, ядаргаа тайлах үйлчилгээ үзүүлнэ.
Хэрэглэх заалт: Өдөрт 1-2 шилийг ууна. Эмчилгээний курс нь 30 ширхэг
10. Таурин-Шинэ Вакус /цэнхэр/
Эмийн үйлчлэл: Үндсэн найрлагандаа орох Таурин нь цусны даралт, зүрхний цусан хангамжийг эрүүл байлгаж, цусны даралт ихсэх, зүрхний шигдээс өвчин үүсэхээс сэргийлэх, элэгний үйл ажиллагааны хямралыг хэвийн болгоход туслах үйлчилгээтэй. В бүлгийн витаминууд нь мэдрэлийн систем, нүд , арьсны үйл ажиллагаа, цус төлжилт, нүүрч усны солилцоог зохицуулах үйлчилгээтэй.
Хэрэглэх заалт: Элэгний цочмог ба архаг үрэвсэл, элэгний хатуурал болон цусны даралт ихсэх өвчин, зүрхний ишеми өвчний эмчилгээ, түүнээс урьдчилан сэгийлэхэд хэрэглэнэ. Мөн биеийн эд эсийг сэргээж биеийн дархлааг сайжруулна.
Найрлагандаа: Таурин витамин В6, витамин В2, инозитол, жимсний сироп гэх мэт олон төрлийн амин дэм агуулсан. Эмчилгээний курс нь 30 ширхэг
11. Пукбанжа /эрэгтэй/
Найрлагандаа: Энэхүү бэлдмэл нь найрлагандаа Пукбанжа жимсний ханд ихээр агуулсан ба төрөл бүрийн жимснээс гаргаж авсан амин дэмүүд орсон. Энэахүү бүтээгдэхүүн нь бэлгийн чадавхийг дээшлүүлэх, хүч тамирыг сэргээх, алдагдсан энергийг нөхөх, бодисын солилцоог идэвхжүүлэх, биеийн эсэргүүцэл дархлааг сайжруулж, ядаргаа тайлна. Биеийн тэнхээ тамир, мэдрэлийн системийн үйл ажиллагааг дэмжин, цус төлжүүлэн, бие организмыг залуужуулах үйличлгээ үзүүлнэ. Мөн энэ хандыг хэрэглэснээр өвчин тусахаас сэргийлж, тамир тэнхээ сэргэн, хоол боловсруулах үйл ажиллагаа идэвхждэг.
Хэрэглэх заалт: Өдөрт 1-2 уут ууна. Эмчилгээний курс нь 60 ширхэг
12. Vimamin-Gold
Найрлагандаа: Витамин С, жимсний ханд, алимны шүүс, таурин, никотины хүчил, зальцийн пантотенат, витамин В2, натрийн фосфат болон бусал амин дэмүүд агуулсан. Энэхүү ундаа нь тархины үйл ажиллагааг идэвхжүүлэн, биеийн эсэргүүцэл, дархлааг сайжруулан, арьсыг уян хатан болгож, хүч тамирыг сэргээнэ.
Хэрэглэх заалт: Оюуны болон биеийн хөдөлмөр эрхэлж буй хүмүүсийн алдагдсан энергийг нөхөж, тамир тэнхээг сэргээхээс гадна, мэдрэлийн ядаргааг тайлж, гоо сайхан эрүүл мэндийг сайжруулан хамгаалах үйлчилгээтэй. Мөн нүүрний батга, сэвх, толбыг арилган арьсаг цэвэр толигор тунгалаг болгон үс хумсны бэхжилтийг сайжруулна. Өндөр тунгаар витанчин С агуулсан ба төрөл бүрийн хүний биед шаардлагатай амин дэмүүдээр баялаг тул биеийн эсэргүүцлийг сайжруулж, биеийг эрүүлжүүлэн хоолны дуршлыг нэмэгдүүлнэ.
13. Сонюу
Найрлагандаа: Энэхүү ундаа нь анар жимсний ханд, төрөл бүрийн амин дэм, эрдэм бодис агуулсан. Элгийг шүүж, цусыг цэвэршүүлж, шингэлэх ба нүүрний сэвх толгой, батгыг арилган арьсыг цэвэр тунгалаг болгож, үс хумсны бэхжилтийг сайжруулна. Мөн хөдөлмөр эрхэлж буй хүмүүсийн алдагдсан энергийг нөхөж тамир тэнхээг сэргээхээс гадна мэдрэлийн ядаргааг тайлж, гоо сайхан, эрүүл мэндийг сайжруулан хамгаалах үйлчилгээтэй.
Эмчилгээний курс нь 30 ширхэг.
14. Хунсам-Хүн орхоодой
Энэхүү витамин нь төв мэдрэлийн системийн үйл ажиллагааг идэвхжүүлж, ядаргаа арилгах, цусны эргэлтийг сайжруулах ба элэг, үе мөч, дотоод эрхтнүүдийн үйл ажиллагааг сайжруулж, даралтыг хэвийн байлгах, нас уртасгах, цус цэвэршүүлэх, хордлого тайлах үйлчилгээтэй. Мөн хүний биеийн эсэргүүцэл дархлааг сайжруулах, оюуны болон бие мах бодийн ядаргаа сульдаа, цус багадалт, зүрхний үйл ажиллагааны хямрал, чихрийн шижин, бэлгийн сулрал ба ходоодны үрэвсэлтэй болох үед уухад тохиромжтой. Мөн хагалагааны дараа илүү үр дүнтэй.

Хэд хоногийн дараа Харуулын ноён өөрийн биеэр бэлэг сэлттэй ирж, заарин аргагүй очив. Очиход нь олон жил хүний асаргаанд орсон, мах шөлөө барж хоол унднаас гарч, хүн болохын аргагүй болсон байв. Дугар нэгэнт ирснийх хуурдаж үзвэл цагаан лхаанаг бөөлүүлбэл эдгэж магадгүй гэж буужээ. Тэгэхээр нь гурилаар, сацал барьж сөхрөн сууж бөөлж байгаа хүний дүрс хийж үрийвэлийн таваг (жолооны хүрд) шиг хүрээтэй модон тавагт тавиад есөн бодын үс оруулсан цагаан бэлэг (өргөл) зэхэж хонины ноосоор ороов. Дугар зайран хоёр хоног бөөлөөд тусыг эс чадаад гурав дахь шөнийн үүрээр гурилан бөө амилан бөөлөхөд, нөгөө нь бас амилан дагаж гүйв. Тэгэхээр нь ямаан тулманд тэднийг хийгээд гурван морьтой хүнээр дүдийн зүгт чирүүлж давхиулаад, урьд нь бэлтгэсэн нүхэнд хийж булав. Түүнээс хойш долоо хоногийн дотор ноёны хатан эдгэж гэнэ. Төдөлгүй Шоорол Дугар заарин өргөн алаг Шишгэдрүү нүүж явахдаа Балбирагт Хар давааны аманд мориноосоо унаж, толгой нь гэмтэж нас барав. Энэ нь, есөн бодын үс оруулсан өргөлийн төлөөсийг Харуулын ноён өгөөгүй учир онгод нь баалснаас болсон гэдэг байна.

• Machiavellianism: Өөрийн эрх ашиг, зорилгын төлөө хэнийг ч хорлож, сайхан зан гаргаж хуурч, ашиглаж чаддаг зан（Тэд ихэвчлэн гаднаасаа сэтгэл татам харагддаг. Ихэнх улс төрчид энэ зангаа ашиглаж өндөрт гардаг гэж үздэг).
• Psychopathy: Ямар нэгэн өрөвдөх сэтгэл огт байхгүй, нийгэм болон ёс зүйн эсрэг үйлдэл гаргадаг. Энэ нь бусдад хэрхэн нөлөөлөх талаар огт боддоггүй зан. Ихэнх гэмт хэрэгтнүүд энэ ангилалд багтана.
Эдгээр 3 занг төрөлхийн гэж үздэг бөгөөд өссөн орчин нөхцөл, хүмүүжил зэрэг нөлөөлдөг байх магадлалтай.
Гурвууланд нь байдаг түгээмэл шинж нь бусдыг үзэн ядах, 2 нүүр гаргах, зөвхөн өөрийгөө л боддог, догшин ширүүн, хүйтэн хөндий байдлууд.
Та арай ийм зан чанартай болчихсон юм биш биз?! Доорх тестийг өгөөд үзээрэй.
P.S. Psychopathy, Machiavellianism, Narcissism хэсэг дээр 60-аас дээш хувьтай гарсан (Percentile буюу нийт тест өгсөн хүмүүсийн 60 хувиас дээш оноо авсан) хүмүүсээс болгоомжилж аль болох хол явах, 40-өөс дээш хувьтай гарсан хүнтэй цуг амьдрахгүйг хичээх, 20-оос дээштэй хүнтэй суувал амьдрал чинь амар биш байх болно гэсэн байна.
• via: Baljinnyam Ariunaa practicalpie.com-с орчуулав.

2023 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өдөр МБНЭ-ийн төв байранд Тахилгад толгойлж болон тэргүүлж бөөлсөн ирсэн улаач нартай тахилгын дүн, онгодын айлдварын тухай ярилцав. Ярилцлагын төгсгөлд Тахилгад толгойлж болон тэргүүлж бөөлсөн улаач нарт шагналыг МБНЭ-ийн ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан гардууллаа. Ийнхүү энэ намрын ээлжит тахилгын ажиллагаа амжиллтай болж өнгөрлөө.