Author: admin_shaman

23 November 2017 ·
Бөө мөргөлийн өргөөний нээлт хийгээд сар болоогүй байхад нэгэн өглөө өргөө гэр дээр цагаан шонхор шувуу ирж суухад нь барьж авсан билээ сар гаруй тэжээгээд миний онгод яруу найргийн номын багш тэнгэрлэг хүмүүн Н.Ням-осор докторт бэлэглэсэн билээ. Бөө мөргөлийн өргөөн дахь шонхор шувууг хөдөө, хотын сүсэгтэн, эрдэмтэн судлаач үзээд ихэд сонирхон билэгдэж өөрийн сэтгэгдэлээ академич Ч.Далай доктор бичсэн байдаг билээ.

Буянт голын хайрхан буюу Санж бөө маань 17-р зууны дунд үед амьдарч байсан гэж нутгийн хөгшчүүл дурсан яридаг. Санж бөө нь эрдэм чадал ид хаваараа нутаг усандаа гайхагдаж явсан ба ар дархадын Зулын тээхний удмын их зайран юм. Санж бөө нь дархадын алдарт нисдэг 7 бөөгийн нэг болох Дамжил зайраны аав бөгөөд алдарт Татай удганы хүү билээ. Ринченлхүмбэ сумын өвөр битүүд байдаг Өрхөтийн нуурын зүүн өмнө, Цойцон нуурын баруун хойно нь онгод нь байдаг бөгөөд өөрийн нутаглаж байсан газарт нь онголон тавьж нутгийн олон нь тахин залбирсаар ирсэн юм. Буянт голын хайрханы асрийг одоогоос 250 аад жилийн өмнө барьсан гэж нутгийн хөгшүүл ярьдаг.

Хаалга хэн нэгэн цохих сонсогдов. Онгойлговоос Алдарт Цэгмэд удганы хүү, Монгол бөөгийн дархан зайран Чулуунбаатар, түүний гэргий Лхагва-Эрдэнэ хоёр хүрч иржээ. Даргатайгаа уулзахаар ирлээ. Таныг манай нутгаар явах сураг сонслоо. Тэгээд ярилцаюу гэж тэмүүлсээр ирлээ гэв. Тэгээд бид гурав нилээд удаан ярилцаж суулаа.
Одоо цаг зүгээр гараа хумхиад суугаад байж болохгүй болчихлоо. Бөөгийнхөө төлөө зүтгэхээс аргагүй байдалд хүрчихлээ. Би одоо зүтгэнээ, эх минь ардчиллын төлөө залбирч, их ажил хийхээр зориглож яваа, Элбэгдорж, Бат-Үүл нар ирж уулзаж байсан. Харин миний бие монгол бөөгийнхөө төлөө, МБНЭ-ийн төлөө зүтгэсээр дуусах болно, хойч үедээ ч мөрөө үлдээнэ, хаана ч байсан дэмжиж, тусалсаар байх болно гэв. Зарим нэг залуус түн эвгүй дайрч давшилж байна шүү, бөөгийн байгууллага руу, зүгээр суухгүй эвлэлээ хамгаалж зүтгэх цаг иржээ. Ээжийнхээ онгон дээр бас тахилга дээрээ бөөлнө гэлээ. Тань дээр зорьж ирсэний нэг зорилго бол бөөлөлтөө кино зурганд үлдээе гэж ярилцахаар ирлээ. Дэмжиж туслах болов уу гэж байгууллагад хандаж байна гэлээ. Тэгээд хамтарч нутаг явж кино зураглал авахуулахаар тохиров. Зайран ч баярласаар бэлтгэл ажилаа хийхээр явлаа.
Тэгээд өнгөрсөн нэг жилийн хугацааны үйл явдлаа сэтгэлдээ тунгаан бодоход хүрлээ.
2022 оны Цагаан сарааар МБНЭ-ийн удирдлага, Монгол бөөгийн дархан зайран Чулуунбаатар гуайнд очиж золгож билээ. Энэ нь эвлэлийн байранд золгодог уламжлалаа өөрчилсөн хэрэг л дээ.
Дараа нь дэлхий нийтийг хамарсан Цар тахал буюу COVID-19 өвчин орон нутагт тарахаад байсан үед Их хаанаа сонгох сонгууль болж өнгөрлөө. Төрийн “хаан”-аа сонгох сонгуульт жил учраас МБНЭ-ийн гишүүд удган, зайрангууд “Бурхан халдун” хайрхандаа нэгдсэн их тахилгаа хийлээ. Сонголт байхгүй, өрсөлдөөн үгүй сонгууль байлаа. Чулуунбаатар зайран нэгдсэн тахилгадаа оролцож хамт олныхоо дунд залуусдаа сургамжаа хайрлаж, идэвхитэй оролцож явсан. Түүнээс хойш нэг жил өнгөрчээ.
Сүүлийн хэдэн жил нутгаа яваагүй болохоор зайран сэтгэл их догдолж байлаа. Байн, байн утасдаж, бэлтгэл ажлаа ярина. Зарим санаагаа гэргийгээрээ хэлүүлнэ. Анх төлөвлөж байсныг бодвол зарим зүйлд өөрчлөлт оров. Тэр нь Эрдэнэхайрханы тахилгыг Хөвсгөл нуурын тахилгатай хамтарч хийх санаа байв. Тиймээс замдаа Эрдэнэхайрханд залбирч тахилгаа мэдүүлэхээр болсон.
Шавь нар нь надтай нийлээд хэдэн машин алсын аянд дөрөө харшуулан хөдөллөө. Эртнээс төлөвлөж бэлтгэсэн хөвсгөлийн аялал Дархан зайрангийн хүсэлтээр Улаан-Уул суманд нилээд хэд хонохоор болж Цэгмэд удганы хээрийн онгонд зураг авах болсон. Тэр хэсэг зураг авалтын оргил хэсэг юм хэмээн бодож явлаа.
Булганы нутагт Дархан зайрангийн шавь Өлзийхутаг зайрангийнд түр буудаллаж, хийж бүтээсэн их ажилтай танилцаж билээ. Олон жил уулзаагүй шавь багшийн харилцаа эргээд сэргэж, бодол саналаа хуваалцан ярилцаж суулаа. Тэгээд багшдаа бэлэглэхээр бэлтгэсэн нандин зүйлээ дурсгаж уулзалт халуун дотно болж өнгөрөв. Багш шавийн харилцаа хэвийн болсонд хамт явсан бид сэтгэл хангалуун байлаа.
Хөвсгөл аймгийн Түнэл сумын нутагт Босго даваа өнгөрүүт төв замаас гарсан нь Зайран гэргийн хамт хадам аав, ээж хоёрын нутаглуулсан газарт очиж буй хэрэг байлаа. Гэхдээ бид энд бөө хүний гаргаж болохгүй алдаа гаргасан. Төв замаас холгүй байдаг тул бид зам дээр хүлээж байлаа.
Тэндээс хөдлөөд Ачмаг нуур хүрмэгц урагш эргэж цөөхөн км яваад хадамуудын амьдралаа өнгөрүүлсэн буурин дээр очлоо. Багагүй өндөрлөг газарт байрладаг тул ойр хавийн нутаг алган дээр байгаа мэт харагдана. Зайран зан үйл хийх бэлтгэлийг хангаж, машинаас морин хуур авчирч байгаа нь харагдав. Гэргий нь морин хуурын эгшигээр эцэг, эхийнхээ бууриндаа жавар үргээн хуурдана. Дараа нь зан үйл хийж, дурсгалын зураг авснаар өндөрлөв.
Хагас цаг давхиад Мөрөн хот оров. Зайрангийн шавь П.Эрдэнэбаатар биднийг угтаж авч энэ оройг хамтдаа өнгөрөөлөө. Энэ өдөр зайран шавийнхаа онгодын өргөөнд буусан юм. Дархан зайран шавьдаа онгод залж өгөв. Бид түүнд оролцож, бүгд хуур манжигаар хүч нэмэн бөөлсөн билээ.
Маргааш өглөө нь аймгийн захиргаа орж, нутгийн удирдлагатай уулзаж ярилцав. Хошин шог аясаал зайран маань биднийг инээлгэж л явлаа.
Аяны замаа үргэлжлүүлж Мөрөнгөөс гарч Эрдэнэхайрхан буюу 50 ба 100-ын цогцолборт хүрч ирлээ. Монгол бөөгийн тэргүүн зайран П.Эрдэнэбаатар хуур манжигаар бөөлж, хайрханы тахилгаа хийх хугацаагаа мэдүүлсэн. Хайрханы дэргэдэх багийн төвд хонож эртлэн хөдлөхөөр товлов. Нэгэнт чөлөө цаг байгаа учир хайрханы агуйд очив. Бүгд агуйд орж, элдвийг хүүрнэн баясалдан ярилцав. Хөгжөөнтэй, хошин яриа орой амрах хүртлээ үргэлжлэв.

Бодлогын хувьд Нэгдсэн тахилгаар ахмад үе, дунд үе, залуу үеийн төлөөллийн бөөлөлтийг харуулах гэж оролдсон тал бий. Тиймээс нэгдсэн тахилгаар хөвсгөл нутгийн, орон нутгийн бөөгийн төлөөлөл дэг жаягыг харуулах гэж оролдсон.
Нөгөө талдаа бөөлөлтийн хувьд цаг хугацааны уламжлалт хүчин зүйлийг огоорсон тал бий. Гэвч үүнээс зайлсхийх боломж бидэнд алга байна. Олон газраас улаач нар цугларч байгаа тул тэдний олон хүчин зүйлийг анзаарч хандахаас өөр арга байсангүй.
Бид бөөлөлтийн талаархи мэдээллээ таницуулах боломжгүй байв. Энэ удаа хөвсгөлийн тайгаас хүрэлцэн ирсэн улаач, идэвхитэн нартаа дурсгалын зүйл, Мөнх тэнгэрийн төлөө медалиар шагнасан билээ.
Энэ удаагийн хөвсгөл нутгаар аялан зон олонтой уулзаж явахдаа мөнх тэнгэрийн шүтлэг орон нутагт бат суурьтай, түүний төлөө ажиллахад бэлэн шүтэн бишрэгч нартай таарч явсандаа олзуурхаж байна.
Монгол бөөгийн уламжлалт чанар, гал голомт орон нутагт цаашид ч үргэлжлэн хөгжих итгэл дүүрэн байгааг олж харлаа. Эх болсон байгаль дэлхийгээ хамгаалах, өвөг дээдсээс уламжлагдан ирсэн тэнгэр шүтлэг бидний хойч үе ч үргэлжлүүлэн авч явааг хараад бахархаж байлаа.

Алс холоос ирчихээд бөөлөхийг хэн ч хүснэ. Тиймээс МБНЭ-ийн удирдлага шийдвэр гарган Нэгдсэн тахилгууд дээр Долоон өвгөн одны тахилга хийж байхаар болсон.
Энэ тахилга олон онцлоготой. Улаач хүн хэрхэн туршлагжиж үйл нв хэрхэн арвижиж байгаагийн тод жишээ энэ тахилга дээр харагддаг. Тахилга дээр бөөлөгчид бөөгийн зан үйлд хэрхэн төлөвшиж байгаа нь харагддаг, тэр утгаараа залуу үеээ дараачийн удаа томоохон тахилга дээр бөөлөх хэмжээнд хүрсэн үгүй нь энэ тахилга дээр тод харагддаг.
Энэ удаагийн тахилгад өмнөговийн бөөгийн хүрээлэнгийхэн гол хэсгийг бүрдүүлсэн байдаг. Говийнхан маань хашир туршлагатай болжээ. Шинэ залуусыг дагуулсан сайхан бөөлөөн боллоо.
Аврал ерөөлийн эзэн тэнгэр өвгөн одны тахилгад: Монгол бөөгийн тэргүүн удган Байгалтөгс, Маахүү нар,
Аз, хийморийн эзэн тэнгэр өвгөн одонд: Гаваагүнчин, Амарсанаа нар,
Ачлал тусын эзэн тэнгэр өвгөн одонд:Монгол бөөгийн тэргүүн удган Ц.Бор, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Б.Энхбаатар, зайран Гантөмөр
Нас арвижахын эзэн тэнгэр өвгөн одонд: Монгол бөөгийн зайран Гэнэнхүү, Удган Дэлгэрмөрөн, удган Нямтөр
Буян хишгийн эзэн тэнгэр өвгөн одонд: Монгол бөөгийн зайран Төгөлдөр, удган Үүлэн, зайран Билгүүн,
Хүсэл зоригийн эзэн тэнгэр өвгөн одонд: Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Тамжид, зайран Батсүрэн
Заяа төөргийн эзэн тэнгэр өвгөн одонд: Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Л.Мөнх-Очир
Зайран Мөнх-Эрдэнэ нар тус тус бөөлж мөнх тэнгэрийн зан үйл хийлээ. Энэхүү зан үйл маш дэг журамтай, сайхан болж өнгөрсөн.
Гэвч энэхүү тахилгад гурав, гурван улаач гаргахаар шийдвэрлэсэн ч зарим гал дээр хоёр хүн бөөлсөн тохиолдол бүртгэгджээ. Ингэснээр залуу улаач нар бөөлөх боломжийг алдсан байна.
Энэ удаа долоон өвгөн одны тахилгыг МБНЭ-ийн Залуучуудын зөвлөл хариуцан зохион байгуулсан.

———————-
Зөгнөл: Хаан хатан хоёрыг алуулсны дараа засгийн эрхэнд Карагеоргиевич гарч ирнэ. Тэр үед бид туркуудтэй дахин байлдана. Христ шүтлэгт дөрвөн улс Турк рүү дайрч, бид хилээ Лим голыг хөвөөлөн тогтооно. Тэр цагт бид Косовог төвхнүүлж хариугаа авна.
Биелэл: 1903-Александр, Драга Обренович хоёрыг харуулынхан аллаа. Сербийн удирдагчаар Петр Карагеоргевич тодорлоо.
1912-Балканы анхдугаар дайн Турк болоод Балканы холбооны орнууд (Болгар, Серби, Грек, Черногор)-ын хооронд болж, Балканы холбоо ялж Серби улс хилээ Лим гол хүртэл тэллээ. Косово Туркийн мэдлээс Сербид шилжив.
———————-
Зөгнөл: Энэ дайнаас хойш удалгүй өөр нэгэн том дайн эхэлж маш их цус урсана. Хэрвээ энэ цус гол байсан бол түүний урсгал нь гурван зуун килограммын бул чулууг амархан урсгаж орхихсон билээ. Голын нөгөө талаас манайхаас хоёр дахин их хүчтэй хүчирхэг арми бидэн рүү довтолно… Тэд замд таарсан бүхнээ устган нураасаар нутгийн гүн рүү орно… Бидний хувьд хүнд цаг үе эхэлнэ… Манай арми бараг л бууж өгөөд байтал хар морьтой нэгэн ухаантан толгойд нь гарч ирээд “Миний ард түмэн, ялалтын төлөө урагшаа. Серби ахан дүүс минь урагшаа” гэж хашгирна. Манай арми сэргэж, дайсныг эгүүлэн голын тэртээ рүү хөөнө…”
Биелэл: 1914-Сараевт Сербийн үндэсний үзэлтэн Гаврило Принцип Австрийн хаан суудлын ирээдүйн эзэн Франц Фердинандыг эхнэртэй нь алсны дараа Австри-Мажарын эзэнт улс Серби рүү довтлов. Орон нутгийн энэ дайн удалгүй дэлхийн нэгдүгээр дайн болон өргөжиж 32 орон татагдан оролцлоо. Австрийн арми Сербийн төв хэсгийг яах ийхийн зуургүй эзлээд байтал генерал Александр Мишич (хар морьтон) Сербийн армийг удирдан дайснуудыг Дрин голын цаад руу хөөлөө.
———————-
Зөгнөл: Дараа нь хойд зүгээс бүр том арми бидэн рүү довтолж, манай газар шороо хоосрон эзгүйрч, олон хүн өлсгөлөн, өвчнөөс болж үхэцгээнэ. Серби гурван жил харанхуйд умбана. Энэ зуур манай цохигдон сарнисан арми хилийн чанадад, тэнгисээр хүрээлүүлсэн газарт байх болно. Тэнд далайн чанадын анд нөхөд нь тэднийг хооллож анагаана. Тэд шарх нь анихын цагт хөлөг онгоцоор эргэн ирцгээж Серби болон бидний ахан дүүс амьдарч буй бүх улс орныг чөлөөлнө.
Биелэл: Арванхоёрдугаар сарын 15-нд Сербийн умард талаас Герман довтолж сүйрлийн цохилт өглөө. Сербийн засгийн газар, үлдсэн цэргүүд 1916 оноос эхлэн Грекийн Корфу арал дээр байрлав. Дахин зохион байгуулагдаж хүчээ сэлбэсэн Сербийн арми Салоникт ирж холбоотны цэрэгтэй нэгдэв. Удтал зууралдсан хүнд бэрх дайны дараа Сербийг чөлөөлж, нутгийнх нь хагас нь Австри-Унгарын хэсэг болчихоод байсан хорват, словени зэрэг бусад славянуудтай нэгдлээ. Германд эзлэгдээд байх үеэр Сербийн олон хүн өвчин, өлсгөлөнгөөс болж үхжээ.
———————-
Зөгнөл: Нэлээд хэдэн жил бид амар жимэр, хайр энэрэл дүүрэн, гэдэс цатгалан амьдарна. Гэхдээ энэ нь мөнхөд үргэлжлэхгүй. Манайхан үзэн ядалтын хоронд хордоно… Дахиад л цус урсана… Аймшиг. Хэзээ хаана гэдгийг мэдэхгүй ч энэ бүхний буруутан нь үзэн ядалт байх болно.
Биелэл: Сербүүд засгийн эрхэнд давамгайлж, улс төрийн намуудад ч олонх болж, хорват, словен зэрэг үндэсний цөөнхдөө автономи эрх өгөхөөс татгалзсан нь хаант улсыг улстөрийн самууралд орууллаа. Степан Радич тэргүүтэй хорватууд, тэдний холбоотнууд сербүүдийн дарангуйллын эсрэг, төвлөрсөн тогтолцооны эсрэг тэмцлээ. Черногорын үндэсний парламентын гишүүн нэгэн Радичийг хоёр хамтрагчтай нь цуг шархдуулсны дараагаар хорватууд парламентыг орхин Загребт төвлөрсөн өөрийн гэсэн тогтолцоог бий болголоо. Иргэний дайн гарах аюул тулгармагц сербийн хаан Александр 1929 оны нэгдүгээр сард 1921 оны үндсэн хуулийг хүчингүй болгож, парламент, мөн улс төрийн бүх намуудыг тараагаад засгийн газрын дэглэм бий болсныг зарлалаа. Үндэсний нэгдлийг сэргээхээр найдсан эзэн хаан дараа нь улс орныг хуваадаг уламжлалт хуваарилалтыг халж, улс орноо Югославын хаант улс гэж зарлалаа.
———————-
Зөгнөл: Манай хаант улсын эзэн суудалд гарсан хүнийг ална. Түүний бэлэвсэн эхнэр, өнчин хүүхдүүд нь үлдэнэ. Хаан титмийг алуулсан хүний ойрын хамаатан өмсөж, өнчин хүүхдүүдэд санаа тавьж, шударга удирдахыг хичээнэ. Гэвч ард түмэн түүнд дургүйлхэж, шударга бус хэмээн буруутгана. Цэргийнхэн түү-нийг унагаж, шоронд хорино. Английн хаан, хатан хаан хоёр л түүнийг үхлээс аварна. Эзэнгүй болсон хаан суудалд манай алуулсан хааны хүү сууна. Гэвч тэр хэдхэн өдөр л хаанчилна. Цэргүүд түүнийг далайн чинадад хүргэж орхино. Яагаад гэвэл манай орон дахиад л харийн харгис хэрцгий армид эзлэгдэж, Европ даяараа хар хүчний эрхшээлд автана.
Биелэл: 1934 оны аравдугаар сарын 9-нд Македоны алан хядагч, хорватын салан тусгаарлагчдын хамсаатан нэгэн тэр үед Францад албан ёсоор айлчилж байсан Александр хааныг хөнөөв. Югославын шинэ хаан нь насанд хүрээгүй хүү Петр II боллоо. Засгийг түүний нэрийн өм-нөөс талийгаач Александрын үеэл, ханхүү Павел Карагеоргиевич тэргүүтэй зөвлөл удирдаж байлаа. Олон түмний танил биш Павел цэргийн дарга нарын бослогоор суудлаасаа ховхорсныхоо дараа Англи руу аврал эрэн оджээ. 1939 онд Дэлхийн хоёр-дугаар дайн эхэллээ. 1941 оны дөрөвдүгээр сард Германы арми Югослав руу довтоллоо. Европын ихэнх орон фашистуудын эрхшээлд оров.
———————-
Зөгнөл: Оросууд дайнд шууд оролцохгүй. Зэрлэг арми өөр рүү нь довтлохын цагт л хариу барина. Тэр үед Оросын хаан нь улаан хаан байна.
Биелэл: Дэлхийн хоёрдугаар дайн эхлэхэд Орос төвийг сахиж байв. 1941 оны зургадугаар сарын 22-нд түүний нутаг руу гурван сая цэрэгтэй Германы арми нэвтрээд бут цохиуллаа. ЗХУ-ын төрийн тэргүүн нь коммунист намын удирдагч Иосиф Сталин байв.
———————-
Зөгнөл: Тэр үед духан дээрээ одтой хүмүүс бий болж Ужицед байрлан яг 72 хоног болох боловч дайсны шахалтан дор Дрин голын тэртээ рүү ухарна. Өлөн хоосон, хэцүү хатуу цаг эхэлнэ… Сербүүд өвөр хоорондоо дайсагнаж, бие биенээ цавчиж эхэлнэ. Харь газрын булаан эзлэгчид бие биендээ уурссан сербүүдийг дооглон инээлдэх болно. Дараа нь цагаан морьтой, цэнхэр нүдтэй, духан дээрээ одтой хүн гарч ирнэ. Харгис дайснууд түүний хойноос ой мод, ус гол, тэнгис далайгаар хөөцөлдөвч нэмэргүй. Тэрээр манай орноос дайсныг хөөж, эзэнт улс минь өмнөхөөсөө илүү их нутагтай болно. Орос орон далайн чинадын агуу их эзэнт улсуудтай холбоо тогтоон Европ тивийг боолчилсон хар хүчийг устгана.
Биелэл: Хорватын коммунист Иосип Броз Тито тэргүүтэй Югославын коммунист нам Герман, Италийн булаан эзлэгчид, мөн хоорондоо байлдаж буй Серб, Хорватын үндсэрхэг үзэлтнүүдийн эсрэг зэвсэгт бослого зохион байгууллаа. Титогийн армийн цэргүүд малгай дээрээ улаан таван хошуутай байжээ. Тэдний эхэлж чөлөөлсөн нутаг нь Ужице хот, тэр орчмын газар нутаг байлаа. Тэд Герман, Италийн булаан эзлэгчдийн эсрэг 73 өдөр сөрөн зогсоод Босни руу, Дрин голын цаад руу шахуулав. Югослав даяар партизаны дайн өрнөлөө.
1945 оны тавдугаар сард ЗХУ, АНУ, Англи, Францын холбоотны хүч Германыг ниргэлээ. Мөн оны эцсээр нэгдсэн Югослав улсыг сэргээв. Тито Белград хот руу цагаан морьтой орж ирэн хааны ордныг өргөөгөө болгов. Италийн нэгээхэн хэсгийг Югослав өөртөө нэгтгэв.
———————-
Зөгнөл: Агуу том дайны дараа дэлхий дахинаа энх амгалан болно. Хар, цагаан, улаан, шар олон шинэ улс бий болно. Улс орнууд хоорондоо дайтахыг зөвшөөрдөггүй олон улсын шүүх байгуулагдана. Энэ шүүх бүх хаадаас илүү чухал. Хаа нэгтээ дайн эхэлбэл шүүх шударгаар нягталж, уур хилэн, үзэн ядалтыг хайр, амар амгалангаар солихыг хичээнэ.
Биелэл: 1945 онд Нэгдсэн үндэстний байгууллага байгуулагдаж, улс хоорондын зөрчлийг гэрээ, хэлэлцээр, эвлэрэл, зуучлал, арбитрын шүүх, хуулийн зохицуулалт зэрэг арга хэрэгслээр шийдэхэд туслах болов.
1946-1970-аад онуудад Ази, Африк, Ойрхи дорнод, Латин Америкийн хэдэн арван орон тусгаар тогтнов.
———————-
Зөгнөл: Хэсэгхэн хугацааны дараа том хаад эл шүүхийг тоохоо больж, өөрийн дураар болж эхэлнэ. Үүнээс болж олон жижиг дайн гарна. Мянга мянган хүн үхнэ. Гэхдээ том дайн хаа ч болохгүй.
Биелэл: Солонгосын дайн (1950-1953), Вьетнамын дайн (1959-1975), Афганы дайн (1979-1988) гэхчлэн өнөөг хүртэл хаа сайгүй жижиг дайнууд гарсаар байна…
———————-
Зөгнөл: Израилийн эргэн тойронд хэд хэдэн дайн болсны эцэст энх амар тогтоно. Эдгээр дайнд ахан дүүс алалцаж, эцэст нь тэд эвлэрч тэврэлдэх боловч хонзон мөнхөд үлдэнэ… Эдгээр дайнуудыг зальтай, муу санаатай том хаад өдөөнө. Харин бие биеэ алж байгаа хүмүүс үүнийг харанхуй тэнэгээсээ болж үйлдэнэ.
Биелэл: Ойрхи Дорнодод 1947 онд Израйль улс байгуулагджээ. 1967 онд хөрш арабын орнууд, Израйлийн хооронд Зургаа хоногийн гэгдсэн дайн дэгдсэн. 1975 онд Ливанд Иран, Сири, Палестин, Израйлийн оролцоотой иргэний дайн дэгдсэн. Иран, Ирак (1980-1988), Ирак, Кувейт (1991 хоорондоо дайтсан.
———————-
Зөгнөл: Серби нь цагаан морьтой, цэнхэр нүдтэй хүн удирдахаар ирэхээс өмнө нэн сайхнаар хөгжинө. Тэр хүн нэгэн шинэ шашин маягийн зүйл авчирна. Тэрээр хаан суудалд суугаад эрүүл саруул, хүч чадал төгс байж бараг зуу насална. Тэр хүн анд маш хорхойтой бөгөөд нэгтээ цагаан мориноосоо унаж хөлгүй болно. Тэрээр насан өндрөөс бус, харин энэхүү шархнаасаа болж үхнэ.
Биелэл: Титогийн үед Югославийн эдийн засаг хурдацтай хөгжиж, амьдралын түвшин байнга дээшилж байлаа. Тэрээр 87 насалжээ. Тэр моринд, анд хорхойтой ч ямар нэгэн онцгой тохиолдол болсонгүй. Хөлөө тайруулсан ч тэр нь үхлийн шалтгаан болоогүй билээ.
———————-
Зөгнөл: Түүний дараа манай орныг ямар нэгэн комисс удирдах ч урьд өмнийнх шиг хэзээ ч байхгүй. Манай хаант улсад өлсгөлөн, ядуурал гэж юу болохыг мартах хэдий ч ахан дүүс биесээ үзэн ядаж, муу муухайг сэтгэж эхэлнэ.
Биелэл: 1991 онд Тито нас барсны дараа Югославыг хамтын байгууллага болох Дээд зөвлөл удирдах боллоо. Наяад оноос эхлэн Сербийн Косовод эмх замбараагүй байдал үүслээ. Косовог бие даасан улс болгохын тулд хүн амын олонх болсон албаничууд серб, черногор үндэстнүүдийн эсрэг харгислал үйлдсэн билээ.
———————-
Зөгнөл: Манай хил болоод түүний цаадтайд шинэ ард түмэн бий болно. Энэ ард түмэн үнэнч сайн хүмүүс бөгөөд бидний уур хилэнг үл тоон ахан дүүсэг сэтгэлээр хандах болно. Бид өөрсдийн тэнэглэлээс болоод бүхнийг мэддэг, чаддаг мэт загнаж, тэднийг шинэ шажиндаа татан оруулахыг оролдовч тэд зөвхөн өөртөө л итгэдэг, өөр хэнд ч итгэдэггүй учраас үр дүн гарахгүй. Тэд эрэлхэг хүмүүс учраас үүний улмаас ихээхэн гай үүснэ».
Биелэл: 1991 оны зургадугаар сард Хорват, Словени тусгаар тогтнолоо зарласны дараа Югославын холбооны засгийн газар ихэвчлэн сербүүдээс бүрдсэн цэрэг илгээж тэднийг дарахыг оролдлоо. Арван өдрийн дайны дараа сербүүд Словенд ялагдлаа. Хорватад болохоор дайн долоон сар үргэлжиллээ. Хорват, Словен тусгаарлаж, 1991 оны есдүгээр сард Македон салан тусгаарласнаар үндсэндээ Югослав гэж байхаа болилоо. Босни, Герцеговин 1992 оны гуравдугаар сард мөн ийм шийдвэр гаргаж, үүний дараа зэвсэгт мөргөлдөөн гарсан нь Босни-хорват-сербийн дайны эхлэл боллоо.
———————-
Зөгнөл: Хүмүүс дотроо зурагнууд бүхий хайрцаг зохион бүтээнэ. Гэхдээ нэгэнт насан хутгийг олсон надтай холбогдож чадахгүй. Уг нь энэхүү зурагтай төхөөрөмж нөгөө ертөнцтэй нэгэн толгойны хоёр үс мэт ойрхон байнам. Энэ төхөөрөмжийн тусламжтайгаар хүн ертөнц даяар юу болж буйг харж чадна.
Биелэл: Компьютер, зурагт бүтээв. Интернет, зурагт, дүрс хураагуур сая сая хүний амьдралд нөлөөлж байна.
———————-
Зөгнөл: Агуу их дайн дэгдэнэ. Энэ аймшигт дайнд газар уснаа дайтах нь амар бөгөөд хэн тэнгэрт гарсанд нь гай ирнэ. Энэ дайнд эрдэмтэд оролцож, их бууны хачирхалтай бөөрөнцөг бүтээнэ. Энэхүү бөөрөнцөг нь тэсрэхдээ хүн амьтдыг алахын оронд амьд бүхнийг ховсдож орхино. Энэ ховсонд орсон бүхэн байлдахын оронд унтаж орхиод дараа нь сэргэнэ.
Манайхан энэ дайнд тулалдахгүй ч бусдууд бидний толгой дээр байлдацгаана. Шатаж буй хүмүүс тэнгэрээс Пожега (Хорватын хот)-д унаж ирцгээнэ. Дэлхийн хамгийн захад далайгаар хүрээлэгдэн орших, хэмжээгээрээ манай Европтой тэнцүү ганцхан орон л санаа амар, амгалан тайван байх болно… Тэнд нэг ч их бууны бөөрөнцөг дэлбэрэхгүй.
Гурван загалмай бүхий уулнаа нуугдахаар яарсан хүн тэндээс аврал олж, хожим нь элбэг хангалуун, аз жаргалтай амьдрах болно. Яагаад гэвэл дахиад дайн болохгүй…
Ашигласан материал:
http://www.bibliotecapleyades.net/pro…/esp_profecia07c.htm
https://en.wikipedia.org/wiki/Prophecy_from_Kremna
http://www.crystalinks.com/tarabich.html

Түүний дараа шашины байгууллагуудын оролцогчдын танилцуулга хийгдлээ. Мөн шашины байгууллага уулзалтын хооронд болсон үйл явдлын талаар мэдээлэл хийгдлээ.
Монголын Эвенгалийн Эвслийн сүм, чуулганы болоод Боловсрол сургалтын төвийн үйл ажиллагаатай танилцууллаа.
Тус байгууллагын сургалтын төв дээр Христчин хуульчдын байгууллага болон Монгол дахь Америкийн Нэгдсэн Улсын Элчин Сайдын яамтай хамтран шашин шүтэх эрхийн талаар болон ” төр сүм хийдийн харилцааны хууль, шинээр өргөн баригдсан хуулийн төслийн талаар” сургалтаар ярилцлага хийгдсэн байдаг. Мөн Шашны байгууллагын удирдагч, ахлагчдыг чадваржуулах эрх зүйн сургалт хийсэн байна.
Монголын Эвангeлийн Эвсэлээс Монгол Улсын Eрөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын дарга, гишүүд болон Eрөнхий сайд мөн нарт албан бичгийг хүргүүлсэн тухай мэдээлэл хийлээ
Боловсролын багц хуультай холбоотой Шашны байгууллагын удирдагч нар санал бодлоо солилцлоо.
Уулзалтын төгсгөлд “Монгол дахь шашины эрх зүйн орчин” сэдвээр Б.Бат-Эрдэнэ багш лекц уншлаа.
Уулзалтын үйл ажиллагаанд МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан үг хэлсэн байна.

Нэгэн үед хамт ажиллаж байсан дарга удирдлагууд, зааварлаж, зөвлөж, чиглүүлж байсан хүндтэй багш, захирагчидтайгаа уулзаж, санал хүсэлтийг нь сонссон байна.
Батлан хамгаалахын сайд Г.Сайханбаяр өнгөрсөн хугацаанд хийж хэрэгжүүлсэн ажлуудаа танилцуулж, харилцан санал солилцлоо.
2017 оноос хойш Монгол Улсын Зэвсэгт хүчин Батлан хамгаалахын багц хуулиудын шинэчлэлийн хүрээнд тайван цагийн чиг үүрэгтэй томоохон өөрчлөлтүүдийг оруулсан. Хуучин, цэргийн алба хаагчид эх орноо л хамгаалахад бэлэн байхаас гадна нийт ард иргэдийг батлан хамгаалах бэлтгэлжилттэй болгох чиг үүрэгтэй байсан.
Харин өнөөдөр улс эх орныхоо хөгжил дэвшилд стратегийн томоохон бүтээн байгуулалтын ажилд оролцох хэрэгцээ шаардлага бий болжээ. Өнгөрсөн 5 жилийн хугацаанд Монгол Улсын Зэвсэгт хүчний бие бүрэлдэхүүн 9 томоохон төслүүд дээр ажиллаж, 460 орчим тэрбум төгрөгийг төсвийн мөнгөнөөс хэмнэжээ. Энэ бол Батлан хамгаалах салбарын улс эх орондоо оруулж буй хувь нэмэр. Батлан хамгаалах салбар бэлэн байгаагийн тодорхой илэрхийлэл. Цаашид бид үйлдвэрлэгч салбар болохоор зорьж байна. Энэ ажил ч эхнээсээ биелэлээ олж, дотооддоо зарим техник хэрэгслүүдээ үйлдвэрлэхээр ажиллаж байна.
Уулзалтын үеэр улс төр, соёлын ажилтнууд маань үнэтэй сайхан санал санаачилгуудыг дэвшүүлэв. Соёл хүмүүжлийн ажлуудыг анги байгууллага дээр орхигдуулалгүй хүртээмжтэй зохион байгуулах, залуу офицеруудыг хүнтэй харилцах арга барилд сургаж, хүнээр хүн хийх ухааныг зааж зөвлөх, ахуйн соёлоос илүү оюуны соёлыг эрхэмлэдэг байх, “Ирээдүйн батлан хамгаалагч” концепцийг хэрэгжүүлж, хүүхэд залуусыг цэрэг эх оронч үзэл хүмүүжилтэй болгох зэрэг саналуудыг уламжлав.
Сайд энэ бүх саналуудыг анхаарч үзэхээ илэрхийлж, уулзалт ажил хэрэгч сайхан болж өндөрлөлөө.

Гэтэл ноёны хатан хүүхэд төрүүлэхгүйн дээр өдөр хоногоор ааш зан муутай болж, царай төрх доройтсон нэгэн болов. Ноён, надтай суухдаа нутаг усандаа гайхагдсан сайхан хүүхэн байсан юмсан хэмээн ихэд санаа алддаг болов. Гэтэл нэгэн мэргэн бадарчин хэдэн нутаг дамжин тэднийхийг зорин ирээд хатантай чинь уулзая гэж гэнэ. Ноён ч зөвшөөрч хатантай уулзав. Бадарчин хэлж гэнэ:
-Эмэгтэй хүний сүр сүлд хийморь нь чих болон мөрөндөө оршино. Таны үзэсгэлэн гоо өдрөөс өдөрт гундаж, ханьдаа нуган үр төрүүлж өгч чадахгүй байгаагийн шалтгаан нь нөмгөн явдагт байна. Эмэгтэй хүн нөмгөн явбал ад зэтгэрийн гүйдэлтэй учирна хэмээн цээрлэдэг юм. Хормойгоор чинь дамжин мөрөн дээр чинь заларсан чөтгөрийг хөөх хэрэгтэй гэж гэнэ. Ноён ихэд бишрэн миний хатан нээрээ нөмгөн явдаг та үүнийг яаж мэдэв гэхэд Эмэгтэй хүн нөмгөн явхад сүнс, сүгний дүртэй болдог.
Тиймээс таны хатан үр хүүхэд төрүүлэн өгч чадахгүй, ааш зан нь солигдон байгаа хэрэг гээд хатанд засал ном хийж, мөрөн дээр нь галын засал хийжээ. Үүнээс хойш хатан найман хүүхэд төрүүлж өнөр өтгөн сайхан айл болсон гэнэ. Сургамж Эмэгтэй хүн нөмгөн дээл өмсдөггүй бөгөөд өр төлөөсөнд нь хүүхэдгүй байх ёртой гэж үздэг байна. Эрэгтэй хүний хийморь сүлд бүсэндээ байдаг. Ялтан болоогүй л бол дээл нөмгөн өмсдөггүй юм гэнэ дээ.

Түүнийг Монголын түүхэнд “Сэцэн Амирлангуй” хэмээн тэмдэглэсэн байдаг бол Хятадын түүхэнд Хуванхэу буюу Хаш хатан гэж тэмдэглэжээ. Амирлангуй гүнж Манж Чингийн анхны их хаан Нурхайч баатрын удам, хаан ширээг залгамжлах ханхүү Тай Цуны ес дэх татвар эм болж очиход хааны ордны ихэс дээдсүүд ихэд дээрэнгүй хандахын зэрэгцээ хуучин хатад, татвар эмс үл тоон дорд үзэж байжээ.
Хүүхэд зангаа огтхон ч гээгээгүй хөгжилтэй сэргэлэн Амирлангуй энэ бүхнийг огтхон ч тоодоггүй байсан агаад өөрийн шивэгчидтэй яг л найз нөхөд мэт дотно харьцан тэр даруй өөрийн гэсэн хүрээллийг бий болгосон байна.
Эдгээр шивэгчингүүд түүний төлөө насан туршдаа үнэнч зүтгэсэн гэдэг. Энэхүү гүнжийн тухай манай түүхч нарын судлан гаргаж ирсэн материалууд өөр хоорондоо нэлээд зөрүүтэй байдаг.
Амирлангуй гүнжийг хааны ордонд ирсний дараахан Ар халхын ноён Чибхэмэн угсаа залгамжлах ханхүү Тай Цунд нэгэн догшин морь бэлэглэжээ. Тэрхүү морийг хааны ямар ч мундаг адуучин номхруулж чадахгүй байсан юмсанж.

Гэтэл Амирлангуй гүнж тэр морийг хэдхэн хоногийн дотор хонины морь шиг л номхруулж чадсан төдийгүй морин дэл дээр өсөж торнисон монгол хүн гэдгээ харуулах мэт хаа сайгүй давхиж явах болсон тул түүгээр бахархсан ханхүү Тай Цун өнөөх морийг гүнжид бэлэглэхийн зэрэгцээ их хэмжээний торго дурдан, үнэт эдлэлээр шагнасан байна.
Гэтэл Амирлангуй гүнж энэ бэлгийг бусад хатад, татвар эмсийн адил зөвхөн өөртөө авсангүй. Тэрбээр хааны ордны ихэс дээдэст мөн тайгануудад бүр зарц шивэгчингүүдэд хүртэл энэ бэлгийг хишиг болгон хувааж өгчээ. Энэ нь түүний нэр хүндийг улам өргөж тойрон хүрээлэх хүмүүсийнх нь тоог улам олон болгожээ.
Маргааш зуун уут дүүрэнг эзэмшихийн тулд өнөөдөр арван уут дүүрэнг ашигтайгаар зарлагадаж бай гэсэн үзэл баримтлалыг хатуу дагадаг байсан “Дээд эрдэмт” хэмээх ханхүү Тай Цунд Амирлангуй гүнжийн энэ мэт байдал ихэд таалагддаг байсан болохоор тэр 1626 онд хаан сууринд суумагцаа “Баруун ордны их хатан” гэсэн өндөр хэргэмийг албан ёсоор хүртээсэн байна.
Тал нутгийн охин Амирлангуй хааны ордонд ирснээсээ хойш ердөө ганцхан жилийн дотор ордны их хатнаар өргөмжлөгдсөн нь энэ. Тэрбээр хорин нас хүрэхээсээ өмнө гурван удаа төрсөн бөгөөд энэ гурван хүүхэд нь гурвуулаа охин байв.
Гэтэл бусад хатад, татваруудаас хүү төрсөөр, хааны нуган үрийн тоо өссөөр найм хүрсэн байжээ. Тиймээс Амирлангуй гүнж ганц л зүйлийг хүсэх болсон гэдэг. Тэрбээр хүү төрүүлэх юмсан гэж өдөр шөнөгүй мөрөөддөг байсан бөгөөд нэгэн өдөр бие давхар болсноо мэдэж “Хүү байгаасай” хэмээн залбирч эхэлсэн байна.
Гэхдээ тэр зүгээр ч нэг залбираад суусангүй. Хүү төрдөг л юм бол хүүгээ хаан ширээ залгамжлагч болгоно гэж бодож, үүнийгээ хэрхэн хэрэгжүүлэх вэ хэмээн арга ухаан сийлж эхэлсэн гэдэг.
Учир нь тэрбээр хүү төрүүллээ ч өмнө төрсөн наймын найман ханхүүг хааш нь хийх билээ. Хаан суудал алсын од мэт холын холд байх шиг санагдаж байсан боловч тэр “Чингисийн удмын хүү Манж Чингийн хаан болох ёстой” хэмээн бодож дэндүү эрсдэлтэй алхам хийхээр зориг шулуудсан байна.
Тэрбээр юун түрүүнд есөн эрдэнэ дүүрэн шигтгэсэн өөр ямар ч хатанд байхгүй гоёмсог даашинз хийлгэж эхэлжээ. Энэ даашинзыг түүнд үнэнчээр зүтгэхээр эргэлт буцалтгүй шийдсэн ордны уран дархчууд маш нууц байдалд хамаг л ур чадвараа шавхан бүтээсэн бөгөөд үгээр дүрслэн хэлэхийн аргагүй тэр гоёмсог даашинзыг өмсөхөд Амирлангуй гүнжийн биеэс мянга мянган гэрэл цацарч байх шиг л сүр жавхлантай ганган тансаг харагдаж байсан гэдэг.
Есөн эрдэнийн өнгөөр туяаран солонгорох болсон Амирлангуй хэд хоногийн дараа үнэнч шивэгчингүүдээ ашиглан “Амирлангуй хатан есөн эрдэнийн өнгөөр туяарч эхэлсэн нь түүнээс алтан Луу Жинлэн төрөхийн тэмдэг” гэсэн цуу яриаг тараажээ.
Энэхүү гайхалтай цуу ярианд хаан эзэн Тай Цун хүртэл итгэж ихэд баяртай байх болжээ. Харин хааны бусад хатад, татвар эмс энэ цуу ярианд эгдүүцэн Амирлангуйг урьд урьдынхаас илүү үзэн ядаж, дайсагнаж эхэлсэн ч хааны зүгээс бас ард олны зүгээс хайр хүндэтгэл, итгэл найдвар хүлээн авсан Амирлангуй гүнж үүнийг огтхон ч тоосонгүй.
Тэрбээр тун удалгүй ахин нэг эрсдэлтэй зүйл хийсэн нь “Одоо төрөх ханхүү бол ирээдүйд дэлхийг захирах ёстой Богд хөвгүүн юм шүү гэж тэнгэрийн хүн зүүдэнд ирж хэлэв” гэсэн цуу үгийг тараасан явдал байлаа.
Хаан зүүдний тухай яриа тараасан эзнийг олохоор хөвөрдөн хөөсөөр Амирлангуй гүнжийн шадар шивэгчингүүд дээр тулж нэг бүрчлэн байцаасан агаад тэд энэ үед гүнжийн заасан ёсоор нэг зүйлийг тоть мэт давтан хэлсэн нь “Би тийм зүүд үзсэн” гэх үг байсан гэдэг. Нэг ёсондоо хатны бүх шивэгчин хатантайгаа ижилхэн Богд хөвгүүн төрөх тухай зүүдэлсэн болж таарсан байна.
Энэхүү явдлын дараа Амирлангуй хатнаас төрөх хөвгүүн тэнгэрийн хүү гэсэн яриа маш хүчтэй тархаж хаан эзэн ч хүү төрөх өдрийг тэсэн ядан хүлээж эхэлжээ. Төрөх өдөр ойртох тусам Амирлангуй гүнжийн дотор “Хүү төрөхгүй бол яана. Охин төрвөл яах билээ” гэсэн айдас хуралдаж байсан ч тэр огтхон ч барьц алдахгүй байсаар хоног хугацаагаа гүйцээж нэгэн шөнө дуншиж эхэлжээ.
Тэнгэрийн хүүг тосож авах гэсэн хаан эзэн ч хатнаа төрөхийг хүлээн холхиж байсан бөгөөд үүр цайх үед Амирлангуй гүнж амаржиж хүсэн хүлээсэн хүүгээ тэврэн авсан гэдэг. Хаан эзэн Тай Цун ч учиргүй баярлан “Хааны ес дэх хүү. Энэ бол гайхалтай сайхан баяр” гэсээр Фу Лин буюу Буян ирэгч хэмээх билигтэй сайхан нэрийг өгсөн гэдэг.
Дуулиантай төрсөн энэ ханхүүгээ хаан тэр дор нь хаан ширээг залгамжлагчаар өргөмжилжээ. Тай Цун хаан 1643 онд тэнгэрт хальсан бөгөөд хаан нас барсан өдрөөс эхлэн Амирлангуй хатны зургаахан настай хүү Фу Лин Манж Чин улсын хаан ширээнд сууж “Эеэр засагч” хааны эрин эхэлсэн билээ.
Зургаахан настай Фу Линийг хаан ширээнд суулгахгүйн төлөө ил далд өрсөлдөөн өрнөж, аль хэдийн нас биед хүрсэн хан хөвгүүд тэдний эхчүүд янз бүрийн хорт явуулга хийж байсан ч энэ болгоны эсрэг арга ухаан төгс Амирлангуй хатан хориг хаалт тавьж, өөрт үнэнч хүмүүсийн хүчээр хүүгийнхээ эсрэг чиглэсэн бүхий л муу муухайг сарниулан бут цохиж байсан гэдэг.
Амирлангуй хатанд ордны ихэс дээдэс байтугай ард олон хүртэл хүндэтгэлтэй ханддаг байсан болохоор ханхүүг эсэргүүцсэн элдэв хорт явуулга ч аяндаа сарнин алга болж монгол хатан зургаан настай хүүгээрээ дамжуулан Манж Чин улсын төрийн алтан жолоог барьж эхэлсэн яруу сайхан түүх бий билээ.