Author: admin_shaman
-
Шулмын муу ёрт арван зөн билиг.1
1946 онд нэгэн түймэрт автсан байшингаас олдсон бичиг баримтуудыг Ватиканд Германы лам нар ирүүлсэн бөгөөд сүм хийдийн шинжээчид үнэхээр л тэрхүү бичиг баримт Адольф Гитлерын шулмын ёртой байгуулсан гэрээ гэдгийг нотлосон юм. Гэрээг 1932 оны дөрөвдүгээр сарын 30-нд байгуулсан бөгөөд хоёр талын цусаар батламжилсан байв. Түүн дээр өгүүлснээр бол чөтгөр Гитлерт хэмжээлшгүй эрх, засгийг нэгэн нөхцөлтэйгээр өгсөн аж. Их удирдагч тэрхүү хэмжээлшгүй эрхээ зөвхөн муу ёрын зүйлд ашиглах ёстой байлаа. Хариуд нь Гитлер шуламд яг 13 жилийн дараа өөрийн сэтгэлийг өгөхөө амлажээ. Тэгэхээр 1932 он дээр 13 жилийг нэмбэл 1945 он болж байгаа юм. Дээрх бичиг баримтад дүн шинжилгээ хийсэн дөрвөн шинжээч их удирдагчийн гарын үсэг үнэн бодитой бөгөөд түүний 1930-аад онуудад батламжилж байсан бичиг баримтуудынхтай ижил гэдгийг нотлов. Хамгийн сонирхолтой нь, шулмын гарын үсэг сүм хийдийн бусад бичиг баримтууд дээрээс олдсон гарын үсэгтэй нь ижилхэн байсан аж.
Фюрерийн тамын эзэн чөтгөртэй хийсэн гэрээ нэгэн оньсогыг тайлахад тус болж байгаа юм. Тэр нь Шикльгрубер яаж яваад Германы төрийн тэргүүн болсон гэх нууц билээ. Та нар бодоод үз. 1932 оныг хүртэл Гитлер азгүй, бүтэлгүй нэгэн байсан юм. Мань хүнийг дээд сургуулиас хөөсөн бөгөөд дараа нь тэр урлагийн академид элсэн суралцах шалгалтыг хоёр ч удаа өгөөд бүтэлгүйтсэн аж. Тэр ч бүү хэл, мань хүн шоронд оров. Тэр үед түүнийг таньдаг байсан бүх хүн Гитлерыг ямар ч хэрэгцээгүй хүн хэмээдэг байлаа. Гэвч 1932 оноос хойш түүний хувь заяа огцом эргэсэн билээ. Тэрбээр засгийн эрхэнд огцом үсэрч суугаад 1933 оны нэгдүгээр сар гэхэд Германы Эзэнт гүрнийг захирч байв. Ватиканы шинжээчдийн үзэж байгаагаар энэ нь зөвхөн шуламтай “нөхцсөн”-өөр боломжтой зүйл гэнэ. Харин 1945 оны дөрөвдүгээр сарын 30-нд буюу тэр гэрээг байгуулснаас яг 13 жилийн дараа мань хүн өөрийгөө хороосон билээ.
Христийн он тооллын гурав дахь мянганы эхэн үед ертөнцийн төгсгөл ирж буй талаар олон тооны зөгнөлүүд гарсан юм. Зарим нэг зөнчид тэр төгсгөл 1999 онд ирнэ гэж байсан ч ямар нэг айхтар сүйрэл болоогүй. Тиймээс тэр аймшигт сүйрлийг хэдэн жилээр хойшлуулж хэлэгсэд олширчээ. Эхлээд XXI зууны хоёр дахь арван жилийн эхэнд гэж байсан бол одоо хэдэн арав, зуун жилээр үүнийгээ хойшлуулав. Дэлхий дээр бүх эрхийг Антихрист булааж авсанаар сайн санаат болон тамын хүчнүүд шийдвэрлэх тулаанаа хийсний дараа амар амгалан бий болно гэж үздэг. Гэхдээ эдгээр үйл явдлууд чухам хэзээ болох нь тодорхойгүй байсаар өнөөг хүрсэн юм. Үүнийг дагаад хариулт нэхсэн олон асуултууд бий болжээ.
Жишээ нь, дэлхийн тэргүүнд Антихристийг өргөмжлөн суулгах шулам үнэхээр байдаг эсэхэд эргэлзэх хүн олон болсон аж. Үүнд нэлээн тодорхой хариултыг Ватиканд байгуулагдсан Люциферын музейгээс олж болох юм. Ромын Хамба ламын өршөөн айлтгаснаар түүн дотор шулам энэ дэлхий дээр бэдэрч явааг нотлох үзмэрүүд тавигджээ. Тус музейн эрхлэгч ламтан Исмаро Бенидиктигийн өгүүлж байгаагаар энэ музейд тавигдсан үзмэрүүд үнэхээр л хар буруу зүйл байдаг гэдгийн нотолгоо аж. Сүм хийд ч тэдгээрийг Чөтгөр бий гэдгийн баримт нотолгоо мэтээр хүлээн авч үздэг гэнэ. Тэдгээр зүйлсийг олонд ил болгож үзүүлдэггүй, тэдний тухай ярьдаггүй ч чөтгөр ямар их чадалтайг харуулахын тулд хадгалдаг байна. Жишээ нь, тэр музейд 1578 оны нэгэн шөнө зүүд нойронд нь шулам морилох үеэр айж цочирдсондоо таалал төгссөн залуухан итали эмэгтэйн хэрэглэж байсан тарнийн ном хадгалагдаж байна. Түүний айж цочирдсондоо алдаж унагаасан ном энд тэндээ нэвт түлэгджээ.
Өөр нэг үзмэр бол 1357 онд Францын гүнгийн авхай Сибилла де Меркерын өөрийн цайз доторхи хүнгүй хэсэгт чөтгөртэй учрах үеэр өмсч байсан даашинз гэнэ. Даашинзны хормой хэсэгт шулмын гар хүрсэн тэр газарт мөн л түлэгдэж цоорсон байна. Дээрх музейг 1933 онд Хамба лам XI Пийн зарлигаар байгуулжээ. Энд шулам бодитойгоор оршдогийг нотлох олон зуун баталгаа хадгалагдаж байгаа юм. Шулам Гитлерыг зүгээр ч нэг сонгож аваагүй аж. Тэрбээр нэр алдартай болохыг хүсэмжилсэн бүтэлгүй эрийг сонгон аваад түүний бүх хүслийг биелүүлэхээ амласан бололтой. Үүний үр дүнд олон сая хүн зовлон зүдгүүрийг амсан, түүний амлалтад хууртсан өч төчнөөн хүмүүс үгүйрэл, хоосролыг амссан билээ. Гитлерын хувь тавилан яг ийм байдлаар өрнөсөн юм. Түүний шуламтай байгуулсан гэрээ Берлин хотын захад байрлах нэгэн шатаж буй байшингаас тохиолдлоор чирч гаргасан хуучин авдар дотроос олджээ. Тэрхүү бичиг баримт ихэд гэмтсэн ч түүнийг унших боломжтой байв.
Одоогоос арван хэдэн жилийн өмнө Мексик улсын нийслэл Мехико хотын нэгэн хуучин сүм хийдийн нуранги дороос олдсон занданшуулсан шарил чөтгөрийнх байх гэж малтлагыг хийсэн археологчид үздэг. Тэрхүү шарил үнэхээр л чөтгөрийнх байх гэсэн таамаглалууд бий. Ямааны эвэртэй адилхан эвэр толгойд нь байх агаад дөрвөн мөч нь туурайтай тийм шарилыг 1997 оны нэгдүгээр сарын 21-ний өдөр тэрхүү хуучин барилгыг нураах үеэр олжээ. Энэ нь орчин үеийн шинжлэх ухааны тайлж чадахгүй байгаа нэгэн өвөрмөц олдвор билээ. Шулам үнэхээр л биетээр оршиж байсныг нотлох баримт нотолгоо энэ байх гэж олон эрдэмтэд үздэг юм. Сүмийн гонхон доорх чулуун авсан дотор хэвтэж байсан занданшуулсан шарил хэрхэн Гэгээн Антонийн католик сүм хийдэд очсоныг эрдэмтэд мэдэхгүй байгаа аж. Эрдэмтэд тэрхүү олдвор 600 орчим жилийн настай гэсэн дүгнэлтэд хүрчээ. Шарил маш сайн хадгалагдаж үлдсэн учраас нүүр царайных нь олон зүйл тодорхой харагдана. Жишээ нь, урт бараг эмэгтэй хүнийх гэмээр сормуустай байна. Тэр шарилын гавлын ясанд судалгаа хийснээр эвэр болон том соёо насанд хүрсэн хойно нь ургасныг тогтоожээ. Судалгааны ажлыг явуулсан профессор Терранова “Тэр хүний биед огцом маш их өвдөлт дагуулсан өөрчлөлтүүд явагдсаныг бид олж мэдлээ. Эхлээд тэр хүн хэвийн амьдралтай байсан бол ойролцоогоор 25 насанд нь түүний биед шулам, чөтгөр шүглэжээ” хэмээн өгүүлэв.
Өдгөө эрдэмтэд занданшуулсан шарилын хүзүүнээс зүүлттэй байсан зэс зүүлт дээрх бичвэрийг тайлж уншихаар ажиллаж байгаа аж. Судлаачдын үзэж байгаагаар тэрхүү зүүлт ямар нэг зан үйлд шаардлагатай эд зүйл байсан гэх таамаглал дэвшигджээ. Түүний тусламжтайгаар шулам тэр хүнд юм уу юу ч мэдэхгүй хохирогч хүмүүнд шүглэдэг байв. Гэхдээ Мехико хотоос олдсон олдвор Чөтгөр хүмүүний төрхтэй болдог гэдгийг нотлосон анхны нотолгоо биш юм. 1995 оны эцсээр АНУ-ын Өмнөд Дакота мужийн Уайт-Ривер орчмоос олдсон индианчуудын булшнаас эвэртэй шарил олдсон билээ. Индиан шулам тун азгүй нэгэн байв. Түүнийг сиу омгийн цэрэг эрс үхтэл нь яргалсан байлаа. Өмнөд Дакотагаас олдсон олдвор XVIII зууны эхэн үеийнх буюу 300 орчим жилийн настай байв. Гэгээн Зовлонт эрийн сүмд байрладаг Шулмын музейг ламтангууд болон аялагчид ховор үзэж сонирхдог билээ. Яагаад гэвэл түүний оршин буй байдал ихэд нууцлагддаг юм.
Гэвч шулам дэлхий даяар хэрэн бэдрээд зогсохгүй Бурханы бодож төлөвлөсөн ертөнцийн төгсгөлийг өөрчлөх бодолтой байгаа аж. Ямар ч байсан нийтлэлийн эхэнд дурдагдсан пайзнууд дээр ингэж бичжээ. Христийн шашинтнуудын гол судар болох Библид шударга үнэн буюу Буян хэзээд Нүгэлийг ялан дийлнэ гэж өгүүлсэн байдаг бол шулмын муу ёрт зөгнөлд үүний эсрэг зүйлийг өгүүлдэг. Шулмын зөгнөлд дурдсанаар бол ихээхэн уй гашуу, зовлон зүдгүүр, аймшигт тахал, дайн дажин болон цуст аллагуудын эцэст Нүгэл Буяныг ялан дийлж, шулам дэлхий дээр тамыг бий болгон түүн дотроо мөнхөд захиран суух болно. Муу ёрын зөгнөл нь нийтдээ арав байдаг бөгөөд тэдгээрийн тав нь биеллээ олсон билээ.
Тийм учраас Ватиканы сүм хийд тэдгээрийн талаар 1999 оныг дуустал үг дуугүй байсан юм. Аймшигт бусад таван зөгнөл 2000 оноос өмнө амьдрал дээр биелэх ёстой байсан ч тийм зүйл болоогүй аж. Хар өнгийн чулуужсан шавар дээр сийлэгдсэн тэдгээр муу ёрын зөгнөлүүд нь дор хаяж 10 мянган жилийн настай гэгддэг. Хамгийн орчин үеийн судалгааны төхөөрөмжүүдийг ашиглан хийсэн шинжилгээгээр тэрхүү сийлбэрийг одоогоос 9.5-11 мянган жилийн тэртээ үйлдсэн нь тодорхой болжээ. Хамгийн гол нь, тэдгээр муу ёрын зөгнөлүүдээс тав нь биелсэн тул тэдгээрийг зохиогч үнэхээр л ирээдүйг урьдчилан таамагласан нь тодорхой болно.
Шулмын муу ёрын зөгнөлд дэлхий ертөнц загалмайтны аян дайны үед сүйрэлд орно гэдгийг өгүүлсэн байдаг. Мөн Дэлхийн нэг болон хоёрдугаар дайнууд болохыг дурджээ. Түүнчлэн засгийн эрхэнд муу ёрын хүчний үнэнч зарц болох нэгэн бүтэлгүй хүн буюу Адольф Гитлер гарахыг зөгнөсөн нь биеллээ олсон. Муу ёрын зөгнөлд мөн эрх чөлөөтэй болсон дэлхий ертөнц элдэв тахал, мансууруулах бодис, завхай явдал, ёс суртахууны уналт зэрэгт нэрвэгдэх талаар өгүүлсэн нь биеллээ олсон билээ. Шулмын муу ёрын зөгнөлд мөн дэлхийн бөмбөрцгийн гадаад байдалд айхтар өөрчлөлт орохыг өгүүлсэн байдаг. Тэдгээр нь хүчтэй газар хөдлөлтүүд, галт уулын дэлбэрэлтээр эхэлнэ гэж дурджээ. Тэгвэл ийм үзэгдэл ХХ зууны 80-аад оны сүүлээр эхэлсэн юм. Бусад муу ёрын таван зөгнөл хожим хойно биеллээ олох нь дамжиггүй биз ээ.
Ямар ч байсан хамгийн багаар бодоход бичиг үсэг дэлгэрсэн олон мянган жилийн хугацаанд хүн төрөлхтөн ертөнцийн төгсгөл ирнэ хэмээн олон зуун удаа түгшиж байсан аж. Дор ийм сүйрэл ирэх магадлалтай байсан онуудыг жагсаав. Ертөнцийн төгсгөл дараахь онуудад болох ёстой байжээ. Үүнд, МЭ 900 он, 1000 он, 1666 он, 1900 он, 1910 он, 1992 он, 1993 он, 1994 он, 1996 он, 1998 он, 1999 он, 2000 он, 2002 он, 2003 он, 2017 он, 3797 он гэх зэргээр хөвөрч байгаа юм. Эх сурвалж www.wikimon.mn
-
НОМГОН ХАЙРХАНЫГ ТАХИВ.
Нарандаа залбирал хийдэг энэ өдөр ӨМӨЗО-ийн Улаанцав хотын харъяат Дөрвөд хошууны Номгон хайрханыг Монгол бөөгийн зайран Ганзориг уламжлалт бөөгийн зан үйлээр тахилга хийлээ.
Дөрвөд хошуу нь байгалийн тогтоц, хөрсний шинж чанар, чулуулаг тогтоц, ургамал бүрхэвч нь их онцлоготой. Дөрвөд хошуугаар аялах үед зам дагуу таарах маш олон овоотой бөгөөд нутгийн хүний ярихаар 100 гаруй тахилгатай овоо байдаг байна. Тухайлбал Юань улсын үед Хубилай хаан тахиж байсан сүрлэг сайхан Хан-Уулын овоо Дөрвөд хошууны нутагт оршдог ажээ. Дуулга уулнаас эртний цэрэг дайчдын эд хэрэгсэл болох дуулга, дайчин эрсийн араг яс зэрэг археологийн олдвор олдсоор байгаа нь Дөрвөд хошууг Монгол туургатны түүхэн жимийн үлдэгдэл, цаг хугацааны үргэлжлэл гэдгийг улам илтгэх мэт санагдана.
Малчид өөр өөрийн гэсэн бог бод мал маллах соёл уламжлалаа өвлөн хадгалж байгаагаас гадна шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр шинэлэг арга хэлбэрийг өдөр тутмын амьдралдаа нэвтрүүлжээ.
-
АМГАЛАНГИЙН ТУЛГАА Монгол бөөгийн зайран. (1987- 2020)
“Бид бүгд мөнх биш. Нэг өдөр хорвоод ирсэн шигээ нэг л өдөр залуу хөгшин, баян ядуу хамаагүй бүхнээ орхиод явдаг. Тиймээс амьддаа бие биенээ хайраар дутаалгүй хайрлан тусалж, эргээд харахад харамсалгүй инээд баясал, аз жаргалтай дурсамж дүүрэн байж, өөртөө байгаа бүхнийхээ үнэ цэнийг мэдэрч амьдрах хэрэгтэй юм шиг…Саяхан л инээмсэглээд уулзах юмсан гээд ярьж байсан сан хичнээн сайхан зүйл ярьж инээлдэж хөөрөлдаж байлаадаа үнэхээр итгэж чадахгүйнээ. Хоёр хөөрхөн үрээ, аав, ээж ах дүүсээ орхиод иим эрт цэл залуухан насан дээрээ бид бүгдийгээ орхиод харанхүйн орон луу явчлаа гэжүү итгэхгүй байна яагаад ч юм. Энэ хорвоо дээр дотны хүмүүс, найз нөхдөөсөө хагацах шиг гуниг үгүй..” хэмээн андын бичсэн мөрийг дэмжин сууна. Бид л хойно өвчин шаналаа үл тоон амьдрал гэх их далайд мөнх юм шиг өөрийгөө мартан зүтгэсээр хөл алдан “живжээ”. Юутай гуниг вэ.
Тулгаа нь Монголчуудыгаа Мөнх тэнгэрээ шүтэн амьдрах ёстойг, түүнийг дэлгэрүүлэхийн төлөө зүтгэх ёстойг, хамтран ажиллах ёстойг мэдэрч, монголын бөөгийн төв байгууллагыг байгуулагдсан цагаас нь зүтгэж явсан залуу зүтгэлтэн юм. Тэр өнөө цагт оршин буй залуу улаач нарыг хамтарч ажиллахын чухлыг бусдад сурталчилж ажилласан манлайлагч нэгэн байлаа.
Тэрээр 2012 онд МБНЭ-ийн гишүүнээр элсэж, бага хуралдайн гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байлаа. Монгол улсад бөө мөргөл хүчтэй дэлгэрч байх үед нйигмийн өмнө тулгамдсан олон асуудлыг хамтын хүчээр шийдвэрлэхэд идэвхитэй оролцож байлаа. Монгол бөөг цэгцэлэхээр гаргасан олон арван асуудлыг хэлэлцсэн хуралдайнууд оролцож байсан.
2012 онд Сэлэнгэ аймгийн Мандал суманд болсон Хүннүгийн “Ноён уулын Нэгдсэн тахилга”-т оролцсон, Хэнтий аймгийн Цэнхэр мандал сумын Хар Зүрхний Хөх нуурт болсон Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойг тохиолдуулан “Эзэн Чингис хаан”-ы ариун сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэх 2200 бөө нар оролцсон Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон, 2013 онд Налайх Дүүргийн Гандан ууланд хийгдсэн Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон, Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутаг дахь Ханбогд хайрхан, Оюутолгойн Монгол говийн Нэгдсэн их тахилгад оролцсон, 2014 онд Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-ыг удирдаж зохион байгуулсан, Улаанбаатар хот, Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд удирдаж оролцсон. 2015 онд Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол улсын толгой уул “Жаргалт Хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгад оролцсон. Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайг Зохион байгуулалцсан, “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд оролцсон, Монгол бөөг хөгжүүлэхийн төлөө түүний зүтгэлийг үнэлж, Мөнх тэнгэрийн төлөө “Хүрэл шонхор, Мөнгөн шонхор” медалиар шагнагдсан.
2017 онд МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн гишүүнээр сонгогдон бөөгийн байгууллагын ажиллагаанд идэвхитэй зүтгэж байлаа. Залуучуудын өмнө байнга тулгарч байдаг амьдралаа дээшлүүлэх зорилгоор холын газрыг зорих болсон билээ. Улаач хүний амьдрал бол хоёр амийг тээж явдаг, хүнд хэцүү замнал байдаг. Тэрээр ид бүтээж босгох ид залуу насандаа тэнгэрийн орныг зорьлоо.
Бид гэр бүл, эцэг эх, ах дүүс, үр хүүхдэд нь гүн эмгэнэл илэрхийлж байна.
Мөнх тэнгэр, харанхуйн орондоо тайван амгалан нойрсдоо.
МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн гишүүд: Байнгын
Д.Жаргалсайхан, Д.Одонхүү, Д.Батчулуун, П.Батжаргал, Ц.Отгонсүрэн, Я.Мөнгөнсувд, Г.Янжинлхам, Я.Отгонбаатар, Б.Батжаргал, Л.Цагаанхүү, Б.Бахаамаазагд, У.Ганхуяг, Д.Отгончимэг, Б.Нарангэрэл, Т.Баттогтох, Ч.Одбаяр, Б.Мөнхчулуун, А.Оюунчимэг, А. Оюунтуул, Д.Улаанцэцэг, Л.Баяржаргал, Д.Хүнбиш, С.Сэргэлэн, Т.Анхмаа, Ц.Цэндсүрэн, Ц.Тамжид, Б.Балжмаа, Б.Баттогтох, Ч.Гаваагүнчин, Ж.Эрдэнэцэцэг, Ж.Ариунтуяа
Байнгын бус:
Б.Бадамсүрэн, Г.Гэрэлтуяа, А.Энхтайван, Б.Нанжаа, Ц.Дуламжав, Ж. Өлзийсайхан, Ц.Бор, Ч.Даваабаяр, Д.Отгонцэцэг, Л.Дорж, Ц.Лувсанлхама, Ч.Энхтуяа, Ё.Алтанзул, Л. Баттогтох, В.Жавзансүрэн, Б.Солонго, Д.Уранчимэг, Б.Энхбаатар, Б.Байгалтөгс, Г.Гэнэнхүү, Л.Мөнх-Очир, Ж.Сонинжаргал, Д.Сосорбарам, Чанцал -
Монгол Улсын харьяат суурин хүн амын 83.8 хувийг халхууд эзэлж байна
2020-06-16 11:08:26
Монгол Улсын харьяат иргэдийн үндэс, угсааны талаарх мэдээллийг өмнөх тооллогод 29 бүлгээр цуглуулж байсныг Хүн ам, орон сууцны 2020 оны улсын тооллогоор 31 болгож өргөжүүлсэн.
Тооллогын үр дүнгийн танилцуулгад бүлэгт 100-аас цөөн хүн амтай бүлгийг “Бусад” гэж нэгтгэсэн болно.
Хүн ам, орон сууцны 2020 оны тооллогоор Монгол Улсын харьяат суурин хүн амын 83.8 хувийг халхууд эзэлж, өмнөх тооллогоос 1.4 пунктээр өсжээ.
Казахуудын нийт хүн амд эзлэх хувийн жин 3.8 хувь байгаа нь халхуудын дараа орж байна.
Харин Дөрвөд, Баяд, Буриад угсаатнууд 2010 оноос буурсан байна гэж Үндэсний статистикийн хорооноос мэдээллээ. -
Онгодын магтаалын дуудлагын тухай.1
Хайрхадууд, мэлмийтэнгүүд нэх мэи олон тоонд хандан өгүүлж байгаа нь аман зохиолын бусад төрөл зүайлижэй харьцуулбал Монгол ардын туульс эхлэхдээ зааьал Алтай Хангайгаа магтаж уул, ус, дов толгод, ббулаг шандны эзэд болсон олон хий биүетэй хийсгэлэн дүртэнгүүдийн урин залж, хөгжөөж байгаад дараа нь жинхэнэ тууль хайлдгийн үлгэрээ бөө нар ч гэсэн өөрийн онгодуудаа урихдаа эхлээд бүх онгод тэнгэр нэр, гаүар усны эздийг магтан залаад дараа нь өөрийнхөө тухайн шеийн дуудах онгоддоо ханддаг байна.
Бөө мөргөлийн аман яруу найраг дахь магтаалыг агуулга холбогдох занүйл, магтаж байгаа онгод тэнгэр% эд өлөг, тахил тавиг зэргээр үндэслэж дотор нь сэдэвчилэн хаёр анги болгон үздэг байна.
Үүнд:
1. Бөөгийн онгодлын магтаал
2. Бөөгийн эдэл хэрэглэл тахил тавигийн магтаал гэсэн хоёр зүйл болно.
Бөөгийн онгодын тайлга нь онгод тэнгэр нэр, хий хиьё дүртэнгүүдийн магтаалаар эхэлдэг байна. харин бөө судлаач О. Дүрэв бидний бөөгийн онгодын магтаал хэмээн нэрлэж байгаатай аил төстэй шүлэглэлийг ишлэн үзэж тамлага дуудлага хэмээн нэрлэсэн байна.
Тухайлбал: Цэдэв удганы тамлага дуудлага: бар бар хийсэн хайрхадууд
Бар шиг дуутай хайрхадууд
Бараа сүр ихтэй хайрхадууд
Баруун талд багларсан хайрхадууд гэх мэт.
Ж. Чагдар зайрангийн тамлага дуудлагад:
Мянган мэлмийтэнгүүд
Түмэн сонортонгууд
Хийсвэр үүлэн дамжлагатангууд
Хий хивс бийтэнгүүд
Асар тэнгэр нөмрөгтөнгүүд
Аваа их хүчтэнгүүд нэх мэт:
Тэрээ бөөгийн дуудлагыг ерөнхийд нь тамлага дуудлаг, дурсамж дуудлага, төгсгөлийн дуудлага гэхчилэн дараалан 3 ангилжээ. Энэ ангиллаас үзвэл түүний нэрлэсэн “тамлага дуудлага” хэмээгч нь бидний “онгодын магтаал” хэмээгчтэй байрлалын хувьд дүйцэж байна. Мөн эндээс харахад хайрхадууд, мэлмийтэнгүүд гэх мэт олон тоонд хандан өгүүлж байгаа нь аман зохиолын бусад төрөл зүйлтэй харьцуулбал Монгол ардын туульс эхлэхдээ заавал Алтай хангайгаа магтаж уул ус, дов толгод, булаг шандны эзэд болсон олон хий биетэй хийсгэлэн дүртэнгүүдийг урин залж хөгжөөж байгаад дараа нь жинхэнэ тууль хайллдгийн үлгэрээр бөө нар ч гэсэн өөрийн онгодуудаа урихдаа эхлээд бүх онгод тэнгэр нэр, газар усны эздийг магтан залаад дараа нь өөрийнхөө тухай үеийн дуудах онгоддоо ханддаг байна. -
СОНГУУЛИЙН ӨВЧИН
Тэр улс төр, мөнгө хоёрын эрхэм нарийн холбоосыг аль эрт мэдэрч, түүний эмзэг бас давуу талыг алдахгүй мэддэг ”зурхайч”, энэ талаар тэр хэнийг ч дагуулахгүй бөгөөд ”доктор”-ын зэрэг хамгаалсан ч болохоор болсон.
Мөнгө нь улс төр болж , улс төр нь эргээд мөнгө болдог, улмаар ашиг орлого нэмэгддэг зүй тогтлыг аль эрт ажил болгож амьдралдаа хэрэгжүүлсэн нэгэн.
Сонгууль ойртох тусам Тойгоо жип машинаа зүлгэж, хэдэн төрлийн хувцсаа хаана хэрхэн өмсөж хэнд ямархуу харагдахаа тунгаан бодож, дутуугаа сэлгэх талаар эртнээс төлөвлөнө.
Хэнтэй нөхөрлөх, хэнийг өөртөө татах, хэнээс дөлөхөө бас тунгаана.Тэр жил ардчилсан нам сонгуульд ялахад Тойгоогийн хүүгийн машин намын байрны өмнө ”багширсан” олон машин дотор багталцаж ядан ”дүүхэлзэж” байсан бол, сонгуульд ялагдсан Ардын намын цагаан байшингийн өмнөх машины зогсоолоос Тойгоогийн машин хамгийн түрүүн ”годхийн” алга болж билээ.
Тэр юунаас ч айдаггүй . Учир нь мөнгөтэй бол хэнийг ч худалдаад авчихна гэж боддог. Тэр нь ч амьдрал дээр тодорхой биеллээ олсон учир итгэлтэй байдаг.
Сонгууль дөхөөд ирэхээр Тойгоо өөрөө Монгол ардын намын, Хүү нь АН-ын, авгай нь ШН-ын үүдээр эргэлдэх нь ихсэж, үйл хэрэгт зүтгэнэ.Сонгуулийн өмнөхөн энд, тэнд болох хандивын үдэшлэг цэнгээнд оролцоно. Тэд хэрэгтэй үед нь намын санхүүд хэдэн төгрөг хандивлахаа мартдаггүй. Сонгуулийн өмнөх компаныг санхүүжүүлнэ гэдэг бизнесийн хөрөнгө оруулалттай утга нэг хэрэг. Хандив нь сонгуулийн дараа албан тушаал, мөнгө болон хувирна. Тэр гурвын хэн нэг нь сонгуулийн ”бялуу”-г заавал амсах магадлалтай. Бялууг хүртсэн нэг нь нөгөө хоёрыгоо ”дээш” нь татна. Тэгээд ч аль нам сонгуульд ялахаас үл хамаарах өөрсдийн дархлааг бий болгосон .
Үнэнийг хэлэхэд Тойгоо дотоод сэтгэлдээ ганцхан зүйлээс учиргүй айна. Тэр үедээ зүрхний эм давхарлаж ууна. Тэр бол өөрийн нэр хүнд, албан тушаалд учиргүй хайртай. Тэр ч хүний боддог бодол байх л даа. Гэхдээ өөрийн тухай үнэн нүүр царай дэлгэгдэх вий гэхээс учиргүй айж бэргэнэ. Үүнийхээ төлөө цочиртсон үедээ хэнийг ч яаж ч мэдэхээр болчихно.
Энэ цаг үед Албан тушаал мэдлэг, боловсрол, туршлага дээр бус мөнгөөр хэмжигддэг, хов жив ”хор” найруулгын үндсэн тогтдог болсны амт шимийг амталсан бөлгөө.
Тэднийд монгол дахь бүх улс төрийн намын батлахны цуглуулга бий . Батлах бүр өөрийн түүхтэй. Өвөөд нь тэр жил Тусгаар тогтнолын намаас Хотын хурлын гишүүнд нэрийг нь дэвшүүлж батлах өгсөн бол хөдөө амьдардаг хамаатны нэгэн өнгөрсөн сонгуулийн сурталчилгааны үед нэр дэвшигчээс эмч нарын үзлэг хийх үед эрүүл мэндийн үнэгүй үзлэгт орохын тулд нэгэн намын батлах авсан байх жишээтэй. Тэдний сумын Батсайхан гэдэг залуу таван ч намын батлах өвөртөлсөн бузгай улс төрчөөр тодорсон, хөөрхөн ”онигоо”-той.
Сүүлийн арван жилд болсон сонгууль Тойгоогийн гэрийнхэн жинхэнэ улс төрч болохоо харуулсан. Тойгоогийн хүү хорьдугаар зууны сүүлчийн сонгуулийн өмнөхөн ааваасаа хэдэн төгрөг авч АН-д хандивласны хүчинд дүүргийн хурлын гишүүн болж, дараа нь Дүүргийн засаг даргын Тамгын газрын даргаар тодорсон.
Харин Тойгоо байгууллагынхаа ардчилагч нартай нийлж хэдэн шил архи хүртэж явдгийн буянд тэрүүхэндээ ”ардчилагч” гэдэг эрхэм алдрыг хүртсэн. Энэ эрхэм алдрын хүчинд Ардчилсан холбоо эвсэл сонгуульд ялахад ”бялуу”-аас хүртэж тэр нэгэн байгууллагын Сургалтын хэлтсийн даргаар томилогдсон түүхтэй.
Гэвч хожим сургуульд хүүхэд оруулах нэрээр хахууль хүртэж хэмжээг нь хэтрүүлсэн хэргээр ажлаасаа хусуулж, цэргийн тэтгэвэрт гарсан. МАН-д нүүрээ таниулсан түүнд нэг хэсэгтээ гэртээ ”ичихээс” аргагүй байдалд хүрсэн. Түүнд сонгууль ямагт баяр баясгаланг авчирдаг. Одоо түүнд ганцхан МАН-ын царайг харж амьдарахаас өөр аргагаүй болсон.
Тэгээд намуудын улс төрийн удирдагчид солигдож байдаг завшааныг ашиглаж өөрийгөө хэнд ч ямраар таниулж чаддаг арга ухааныг сүвэгчилж сурсан. Эхлээд тэр одоогийн их хурлын гишүүн нэгэн эрхэмтэй хамт хөдөө аймгуудаар ”давхиж” Ардчилсан хүчний бүх л намуудад хандав өргөв. Тэгэхдээ хотыг бодвол хөдөө тэдний ”жинхэнэ нүүр царайг” танихгүй тул хэний ч дүр эсгэсэн болохоор жүжиглэнэ. МАН нь мэдчих вий гэдгийг л онцгой анхаарч нууцлан чандална.
Тэгтэл энэ удаа тэр бодсноос илүү үр дүнд хүрэх боломж бүрдэв. Учир нь ”ханилж” явсан найз нь Улсын их хурлын гишүүн болж, Тойгоогоо дэмжих аятайхан, өргөн боломж бүрдэв.Сүүлийн үед цэргээс тэтгэвэрт гарсан Тойгоо өөрийнхөө мөрөнд генералын пагон зүүснээр зүүдлэх болов.
1999 он -
ДЭЭД ЦЭЦИЙН ХУРАЛДАЙН ЖАРАН НАЙМДУГААР ХУРАЛДААН БОЛЛОО.
2020 оны 06 дугаар сарын 07-ны өдөр МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн жаран наймдугаар хуралдаан болж дараах асуудлуудыг хэлэлцлээ.Үүнд:
Нэг. НЭГДСЭН БОЛОН ОРОН НУТГЫН ТАХИЛГА
1. Хар зүрхний Хөх нуурын нэгдсэн тахилгын үед мөрдөх журмын тухай МБНЭ-ийн -Галын тахилгын тухай. Монгол бөөгийн тэргүүн зайран П.Нарангэрэл
-Хайрханы тахилга. Монгол бөөгийн тэргүүн дээд удган Б.Нанжаа
-Лусын тахилга. Монгол бөөгийн тэргүүн удган А.Оюунтуул
Тус тус хэлэлцлээ. -
НАРНЫ ЗАЛБИРАЛ-2020 БОЛЛОО
Галын тахилгын дараа оролцогчид Бурхан халдун 2020, Хар зүрхний Хөх нуурын нэгдсэн тахилгын тухай кино үзэж сонирхолоо.
2020 оны 6 дугаар сарын 22-ны наран мандах мөчид Монгол бөөгийн тэргүүн удган Б.Батжаргал нарандаа залбирч бөөлөөгөө эхэллээ. Нарандаа өргөх идээний дээжээ тавьж, аргал бүхий тулган дээр сүүгээ тавьсан байлаа. Нарны залбиралд оролцож байгаа нэр хүньтэй улаач, төлөөлөгчөөр Их гал болон бусад галаа асаангуут тогоонд тавьсан сүү буцалж, түүнээс өргөлөө өргөх хэлбэрээр зан үйлээ зангиджээ. Олон зан үйл монгол уламжлалыг илтгэн харуулах ажээ.
Монгол бөөгийн тэргүүн удган Б.Батжаргал залбиралаа эхлэн улмаар хуяглан бөөлж, халх бөөгийн өвөрмөц дэг жаягаар бөөллөө. Наран мандах мөчид эргэн тойрон байрлах уул, толгодыг манан бүрхэж улмаар мөнх цаст хайрхад мэт содон сонин харагдана билээ.
Улаанбаатар хотдоо хамгийн ойрхон байрладаг наадмын төв талбайг түшиглэн хийдэг нарны тахилга монгол бөөгийн улаач нарын нэгдэж хийдэг залбиралын газар болоосой хэмээн хүсч МБНЭ-ээс 2012 онд санаачлан эхэлсэн түүхтэй. Нарны залбиралын өмнөх орой нь залуу бөө нар цугларч галдаа бөөлөө хийх болсон билээ. Тэр нь өргөжсөөр олон бөө оролцсон замбараагүй бөөлөө болон хувирч байсан. Дэг журамтай байх гэхээр оролцоо нь багасдаг, оролцсон болгон бөөлүүлдэг юм аа гэхэд шүтлэгтэн олны өмнө нэг л зах замбараагүй бөөлөөн болж хувирдаг байдал ажиглагдсан. Галын тахилга нь голлох болж, залуучууд гал дээр бөөлсөний дараа гол ажиллагаа болох Нарны залбирал эхлэхэд оройны галын тахилгадаа “түүртэн” унтсаар өглөөний тахилгадаа оролцдоггүй байдал их байлаа. Энэ байдал жил болгон давтагддаг.
Дэг журамтай Нарны тахилга байх уу, эсвэл өмнөх өдөр нь галын тахилгаа хийж, түүндээ түүртэж, өглөө нь унатсаар нараа угтах уу. Ийм асуулт нарны тахилгын дараа үлддэг болж байна.
Нарны тахилгаа хамтарч хийх бодлогыг дэмжиж оролцсон улаач нар, шүтлэгтэн олондоо баярлалаа. Монгол бөө мөргөл нар минь нэгдэн тэлж, Монгол Улс маань цэцэглэн хөгжих болтугай.