Author: admin_shaman

  • Улиран одож буй 2019 онд монгол бөөгийн түүхэнд ямар үйл явдлууд тохиов? № 2

    6. Цэцгийн баяр тэмдэглэв.
    7. Youtube- Mongolianshaman 21 баримтад кино мэдээлэл хийгдэв.
    8. Тэнгэрлэг залуус-хүмүүнлэгийн туслалцаа үзүүлэх аянаа зохион байгуулав.
    9. Өмнөд солонгосын бөөгийн 50 төлөөлөгчийн бүрэлдэхүүнтэй уулзалт хийв.
    10. “Монголын түүх” сэдвээр 62 материал бэлтгэж сайтад тавив
     
  • 90-ээд оноос хойш Хойд Солонгост бөө мөргөл хүчтэй дэлгэрчээ

    1990-ээд онд болсон их өлсгөлөнгийн дараагаас энэ үзэгдэл эрчимжиж эхэлсэн бөгөөд энэ нь хүмүүс дэглэмд, намд итгэх итгэл алдарч, далдын хүчинд найдах болсонтой холбоотой гэв.
    Хойд Солонгосын иргэд хосуудын ивээл жил, шинэ байранд орох, аян замд гарах гээд өдөр тутмын зүйлсийг бөө нараас асуудаг, ихээхэн сүсэг бишрэлтэй болсон гэнэ.
    Үүнийг дагаад хуурамч бөө нар ч олноор төрж хүмүүсийг хохироох явдал элбэгшсэн байна.
    Харин дэглэмийн зүгээс хүнийг бөө гэдгийг нь мэдвэл баривчлах, цаашлаад цаазлах хүртэл шийтгэдэг. Тиймээс аль болох нууц байдалд, ойрын хүрээлэл дотроо зан үйлээ гүйцэтгэдэг байсан байна.
    Кан бөө өөрийн дотно хүрээний хүмүүс дотор үйлчилж, зан үйлээ алсын ууланд очиж хийдэг байснаа ярьжээ.
    Гэхдээ хууль хэрэгжихэд хэцүү. Дунд шатны намын ажилтнууд ч бөөд очдог болсон нь нууц биш гэнэ.
    Бөө нар хүмүүст үйлчлэхдээ өргөл барьц авдаг ба нэг удаадаа 15-20 кг эрдэнэшиш авдаг байсан гэнэ. Гэхдээ ихэнх хүмүүс ядуу тул уян хатан байж өргөлөө багасгах тохиолдол байдаг гэжээ.

     

     
  • ДАРХАНЫ БӨӨГИЙН ХҮРЭЭЛЭНГИЙХЭН АЖЛАА ДҮГНЭВ.

     Жил, жилийн 12 дугаар сард монголчууд жилийн ажлаа дүгнэж, хуучин оноо үдэж, шинэ оноо шинэ зорилт дэвшүүлэн угтдаг. Дарханы бөөгийн хүрээлэнгийн хамт олон хоёр оны зааг дээр шинэ жилээ тэмдэглэж, баярын цэнгүүнээ тэмдэглэв. Шинэ жилийн баярын цэнгүүнийг Дарханы бөөгийн хүрээлэнгийн удирдагч, Монгол бөөгийн их удган Б.Бадамсүрэн нээж үг хэллээ. Баярын цэнгүүнд МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан оролцож, баяр хүргэж үг хэлсэн билээ. 2019 онд МБНЭ-ээс зохион байгуулсан 70 арга хэмжээнээс онцлох үйл явдлуудыг дурьдлаа. Эдгээр арга хэмжээнүүдээс АНУ-ын Элчин сайд Клеченски МБНЭ, Монгол бөөгийн онгодын өргөөнд зочилж, Монголын бөө нар БНАСАУ-ын Монгол хатаны бунханд бөөлж хүндэтгэх үйл хийснийг онцлон дурьдсан билээ. АНУ, БНАСАУ хооронд дэлхийн анхаарлыг татсан харилцаа өрнөж байхад Монгол бөө нар энэ хоёр улсын хооронд шинэ харилцаагаар холбогдож чадсан нь өвөрмөц онцлог байлаа. Энэ жилийн хувьд гурван жилд нэг удаа тодруулдаг “Шилдэгийн шилдэг” цомыг, Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн их тахилга, Өмнөговийн нэгдсэн их тахилгад Лусын тахилгыг зохион байгуулсан Монгол бөөгийн их удган Б.Бадамсүрэн шалгарч, авсаныг МБНЭ-ийн шинэ жилийн арга хэмжээнд гардуулсаныг мэдэгдсэн билээ. Баярын цэнгүүн олон азтанууд тодотгосон, Байгууллагын шинэ жилийн азтанаар Пүрэлцог, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Мялдоржийн санаачилан азтангууд тодруулсан бөгөөд шүтлэгтэн Баавгай тодорч, долоо хоног Булган аймагт амрах амралтын эрхийн бичгээр, Бадамсүрэн, Эрдэнэдалай нар мөнгөн шагнал авахаар тодров. МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгчийн шалгаруулсан азтанаар Алдарт эхийн одонт, шүтлэгтэн Оюун тодорсон байна. Ийнхүү Дархан аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн хамт олон нэгэн үдшийг хамтдаа цэнгэн баясч, баярлаж өнгөрөөлөө.

  • МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч Д.Бадарч: Нисдэг долоон бөөгийн дэргэд одоогийн бөө нар хөлд, хэлд орж байгаа хүүхэд л гэсэн үг

    Бөө ийм олноор төрж байгаад эерэг болоод сөрөг тал бий юу?
    Энэ орчлонд бүх зүйл сайнтай муутай байдаг.Бөө нар хүний сайн сайхны төлөө л байх ёстой.Зарим нэг нь үүнийг буруугаар ашиглаад яваа ч байх.Гэсэн хэдий ч бүх шашин төрдөө захирагдаж явах ёстой гэсэн үе үеийн хууль бий.Төр үүнийг зохицуулах үүрэгтэй.Түүнээс биш ямар нэгэн холбоо бөөгийн нөхцөл байдлыг зохицуулах гэсэн зүйл харагдахгүй байгаа л даа.Гэхдээ Солонгос, Латин америкийн бөө нар өөрийн гэсэн удирдлагатай байдаг юм билээ.Тодруулбал оршин байгаа байршилаараа.Манайд тийм удирдлага гэж зүйл байхгүй.Түүхэнд Чингис хаан Усан өвгөнийг бөөгийн тэргүүнээр сонгож байсан тухай баримт байдаг юм билээ.
    Бөө нь бусад шашины урсгалтай хэрхэн холбоотой байдаг вэ?
    Шашин гэдэг маань байгальд буй оршихуй.Энгийн хүмүүсийн барьж, харах, сонсох мэдрэх боломжгүй зүйлийг тэд л олж харж байна.Эцсийн эцэст бүх шашин нэг л зорилготой шүү дээ.Бүгд л уулын оргил өөд мацаж байгаа.Бусад шашин буюу Будда, Христ, Лалын шашин өөрийн шашины оргилд хүрчихээд буцаад номолж эхэлсэн.Харин тус номлолыг нь эерэг, сөргөөр хүлээж авсан хүмүүс хорвоогоор дүүрэн байна.Аливаа шашинд өөрийн үзэмжийг нэмээд цааш нь гуйвуулах тохиолдол ч их болж.Одоо бурхан багшийн сургаалийг гайхамшигтай мэддэг гээд хэн нэг нь ярилаа гэхэд яг тэр зиндаанд юм уу тухайн хүнээс илүүг мэддэг байж номлох болно оо доо.
    Шашин шүтэх, эс шүтэх эрхийг нь олгочихсон манай улсын хувьд энэ олон шашин оршин буй нь улс үндэстнийг хуваахад хүргэх вий гэж та боддог уу?
    Тийм зүйл гарах вий гэж би боддог.Аливаа шашиныг тухайн улсын төрийн тэргүүн, цаашлаад ард түмэн нь хүндлэн биширч байх юм бол оюунлагаараа үлддэг.Харин эсрэгээрээ шашин, сүслэгийг хувийн хэрэгсэл мэтээр ашиглаж буй улс оронд тайван байдал гэхээсээ илүүтэй дайн байлдаан, бослого тэмцэл л ирж байдаг.Бурхадын сургаалиас хэдэн хувийг нь мэдсэн хүмүүс бурхан шашиныг хувьчилж авах гэж улайрснаас дайн байлдаан гарах тохиолдол ч их буй.Нэг шашин өөр ямар нэгэн улсад нэвтрэхдээ улстөрийн зорилгогүй орох тохиолдол түүхэнд байгаагүй.Тэгэхээр шашин нь тухайн улсын төрийн бодлоготой шууд хамааралтай байдаг.
    Шашин номлолоо гэгээлэгээр ард түмэндээ таниулж буй улс үндэстний иргэд илүү оюунлаг байдаг.Манайд бол өнөөдөр мухар сүсэг байгаа.Дуртай нь ирээд чи минийхээс дээр, доор гэсэн тулгалт хийж байна.Шашин ингэж муудаад ирэхээр захын хүн шүүж, эндээс л мухар сүсэг зөрчилдөөний эх үүсвэр үүсэж байдаг.Манайд гаргах шинжтэй зарим газар бол гарч байгаа.Аль ч шашныг төрийн хуулийн хүрээнд ёс суртахуунтай явуулах хэрэгтэй.Түүхэнд Чингис хаан бүх шашныг хүлээн зөвшөөрсөн гэдэг.Өнөөдөр ч бүх шашин шүтлэгийг манай нийгэм хүлээн зөвшөөрдөг.Тэгэхээр өнөөгийн улс орнууд Чингис хааны сургаалийг хэрэгжүүлэх гэсэн нь юу л бол.Тухайн үед Чингис хаан тэр олон улс орныг өөрийн эрхшээлд байлгахдаа сэтгэлийг нь эзэмдвэл бие нь хаашаа ч явахгүй гэсэн бодлого барьж олон улс гүрнийг нэгтгэн дарлах биш өөрсдийн хүсэл, үзэл бодлыг нь хүндэлж шашин шүтэх эрхийг нь үлдээн өөртөө дагаар оруулж байсан.Бурхны шашинд бол та миний сургаалыг унш тэгээд шүтэх эсэхээ өөрөө шийд гэдэг.Өнөөдөр манайд орж ирж байгаа христын шашныхан бол үүнээс дээгүүр шашин байхгүй хэмээн тулгаж байдаг.Лалын зарим улс орнууд ч мөн адил.Улс орон, айл өрх яуу байх үедээ аврал хайж явдаг энэ үед нь тэр хүмүүсийг ашиглаж өнөөдрийнх шиг хоол унд, хэрэгцээгээр нь тордоод өөрийн номлолыг мөнгөөр үнэлэх явдал байдаг.
    Бурханы шашин буддаг төрийн төв шашин гэдэг.Тодруулбал үндэсний томоохон баяруудыг буддын шашны үйлээр ёсолдог.Гэтэл монголчууд өвөг дээдсээс өвлөж ирсэн шашинаа бөө гэдэг.Энэ ялгааг төр засгаас ойлгохгүй байна уу, эсвэл энэ хоёр шашин зэрэгцэн тогтноод байх боломжтой юм уу?
    Монголын үндэсний шашин бол бөө мөргөл.Манай ард түмэн дээд оюун ухаанд нэвтэрсэн ард түмэн.Бөө нар ур чадвараараа дал ухаанд нэвтэрч ШУ-ны тайлагдаагүй оргилд хүрч байдаг.Түүхэнд Чингис хаан яагаад энэ олон шашинг зөвшөөрөх болсон нь ч эцсийн эцэст хүн төрлөхтөн нэг л сургаал, нэг л дүрэмтэй амьдарч байгаа. Хятадын Чанхай гэгээнтэний “Хятадад болсон номлол” номонд нэг хүн”…аль шашныг шүтэх нь зөв бол?… гэж асууж л дээ. Харин Чанхай хариуд нь “Уучлаарай хүн төрлөхтөн нэг шашинтай” гэж хариулсан гэдэг.Далай лам 2008 онд Монголд ирэх үеэрээ “Монголд байгаа Бөө мөргөл, шарын шашин бол эх үрийн барилдлагатай” гэж хэлсэн байдаг.Мөн манай Ц.Дамдинсүрэн гуай хэлэхдээ “Монголд байгаа Шарын шашин бол бөө, буддын шашин хоёрын зүүмэл нийлбэр” гэж хэлсэн.Харин гадын шашныхан бол одоогийн бидний хэрэглэж байгаа буддын шашныг танайх биш гэж хэлдэг.Тэгэхээр төрмөл нь бөө мөргөл.Бөөгүй улс орон гэж байхгүй.Бүх л зүйл, байгаль дээр оршдог учраас байгальтай харьцдаг.Гэсэн ч дэлхийн улс орнуудад шашны зөрчил байсаар байна.
    Манайх шиг бөө мөргөлийг эрт дээр үеэсээ шүтэж ирсэн ямар улс байдаг вэ?
    Хүн төрөлхтөн тэр чигээрээ бөө мөргөл шүтэж байсан.Энэ нь байгалтай харилцаж, түүнийг мэдэрч байсан гэсэн үг.Жирийн хүний нүдэнд харагдаж, чихэнд сонсогдохгүй байгаа бүхнийг мэдрэх чадвар хүн төрөлхтөн анх үүссэн цагаас бараг хүн бүрт байж л дээ.Хүн төрөлхтөн ажлыг багажаар хийгээд ирэхээр мэдэрхүйгээ алдаг.Сүүлийн жишээ гэхэд бид 1960-аад онд 1000-ийн дотор цээжээрээ боддог байлаа.Харин одоо тооны машингүй бол амаргүй болчихоод байгаа шүү дээ.Үүнээс харахад хүн төрлөхтөн өөрийнхөө тав тухтай байдлын төлөө хийсэн зүйлээ хэрэглэх явцдаа мэдрэмжээ алдсаар байгаад одоо байгалиас тасарч, байгалиас хамааралгүй болж байна.Тэгэхээр энэ зөн билгээрээ хүн төрөлхтөн байгаль эхээ мэдэрч эргээд ойртох гэж оролдож байна.Энэ бүх бөө мөргөлийн арга ухаанууд манай ардын сургаальд байдаг.Бидний үед байгалиас мод авахдаа хүртэл гуйж авдаг шүү дээ.Одоо бол халаасны хулгайч шиг л авч байгаа.
    Та бөөг хэр их судалсан бэ?
    Би бөө мөргөлийг 12 жил орчим судалж байна.Шинээр төрж байгаа бөө, тэдгээрийн онгод тэнгэр нь юу хэлж байгааг сонирхож байна.Монголчууд бидний өвөг дээдсийн сүнс байгаль экологийн сүйтгэл, хүн хоорондын харилцааны талаар бол асар их зовж яваагаа илэрхийлдэг, өгүүлдэг, ярьдаг, гомддог.Гэхдээ хүний эх, эцэг шиг хаядаггүй харж хандаад л явж байдаг.Манай өвөг дээдэс бол байгаль эх, уул устайгаа ярьдаг.Өглөөний нартай уралдаж цайны дээжээ өргөж, Лха таван тэнгэр, Алтан гадастайгаа ярих жишээтэй.Мөн уул устайгаа хүнчлэн ярьдаг.Европынхон бол бүтэн сайнд сүмдээ очиж бясалгал үйлддэг.Монголчуудын хувьд бол сүүгээ өргөөд уул устайгаа ярьж буй нь нэг төрлийн бясалгал юм.Хүн өөртөө тохиолдох эрсдэлийг тойрч гарахын тулд шашин шүтдэг.Манайд бол эрсдэл гарсан хойно нь засуулах гээд ламдаад, бөөдөөд байдаг.Эх хүний хүүхдүүдийнхээ төлөө залбирч байгаа залбирал бол ямар ч заслаас илүү хүчтэй байдаг.1960-1970 онд манай өвөг дээдсүүд сүү цайны дээжээ хангай дэлхийдээ өргөдөг байсан.Харин одоо бол энэ заншил алдагдсан.
    12 орчим жил бөөгийн зан үйлийг судлах хугацаанд таны гайхширлыг төрүүлсэн зүйлстэй хэр олон таарч байв?
    Уншсан номнууд маань гайхширал төрүүлж байсан.Домог болсон нисдэг долоон бөө нарын хажууд одоогийн бөө нар хөлд, хэлд орж байгаа хүүхэд л гэсэн үг.Гэсэн ч мэдээж цаг хугацааны явцад өсөж дэвжинэ.Одоо дижитал аппаратаар бөөгийн галын тахилга хийж байх үед хүн амьтны дүрс гарах тохиолдол ч их болжээ.Энэ бол гайхамшиг шүү дээ.Үүнийг ШУ-нд тайлж баталсан байдаг.Хүний сэтгэлээс гарч байгаа эрчим хүчний нягтаршил юм байна.Үүнийг монголчууд язгуур гэдэг.Язгууртан гэж байгаа нь угсаа залгамжилсан хаанууд юм.Энэ нь дээд тэнгэртэйгээ ярьдаг хүмүүс гэсэн үг.Хүн төрөлхтөн технологийн хөгжилд хэт автсанаар аргын ухаан давамгайлаад билгийн ухаанаа гээгээд байх шиг байна.Тэгтэл оршихуйдаа бол билгийн ухаан давамгайлаад энэ дотор аргын ухаан багтаж явах хосолмол зүйл юм гэсэн дүгнэлтэд хүрэх болжээ.
    Б.Батболд  Р.Энхбаяр
    Эх сурвалж: www.aravt.mn

     
  • Бөөгийн өчил ба ногоон малгайтнуудын хэрэг

    Нөгөө ертөнцөөс ирсэн хүсэл
    Моньогон гэдэг тэр хүн энд өгүүлэгдэх үйл явд¬лууд болохоос өмнө 150-200 жилийн тэртээ амь¬дарч байсан гэдэг. Хойч үед ам дамжин ир¬сэн домог яриагаар бол Өвгөн энгийн нэг бөө байгаагүй аж. Тэрбээр хэзээ ч үйл хийдэггүй нэгэн байсан бөгөөд хэнгэрэг, хувцас хэрэглэл зэргийг өмсдөггүй байжээ. Тэгсэн мөртлөө ганц нэгхэн үг хэллэг, иллэг бариа, ургамлын ханд зэргийг ашиглан маш хурдан хугацаанд чадварлагаар элдэв хараал жатга, хорлол зэргийг тайлж, элдэн хөөдөг байснаас гадна өөрийн отгийг янз бүрийн гай зовлонгоос хамгаалж байсан гэнэ. Өвгөн биеэр намхан, эцэнхий мөртлөө шонхор шувууных шиг хурц, нэвт ширтсэн харцтай нэгэн байжээ. Түүний харцтай тулгарсан хүн яах учраа олохгүй дальдчидаг байсан аж. Түүнийг амьд ахуйд нь хүмүүс маш сайхан сэтгэлтэй, хүний зовлон болоод жаргалыг амархан ойлгодог, тусч энэрэнгүй хүн хэмээн магтан дуулдаг байжээ. Өвгөн таалал төгссөний дараа ч ийм яриа тасраагүй юм. Тэнгэрт хальсан түүнээс бүгд л айж, эмээн, тахин шүтэж байсан гэдэг.

     
    Хүүрнэлээ цааш үргэлжлүүлэхийн өмнө би нэг тодруулга хийхээс өөр арга алга. Эрт дээр үед бөө нарыг ямар зан үйлийн дагуу нутаглуулдаг байсан тухай ярихгүй бол болохгүй. Учир нь, энэ талаар зохих мэдлэг, мэдээлэлгүй хүмүүст миний хүүрнэл ойлгомжгүй байж мэдэх юм. Якутууд өнөөгийн Ази тивийн зүүн хойд ой модоор хучигдсан хэсэгт амьдарч байсан бараг бүх хүмүүсийн адилаар оросуудын эзлэн түрэмгийлэлд автахаасаа өмнө бурхан болоочоо газраас хөндий нутаглуулдаг байжээ. Арангас гэж нэрлэгддэг тэрхүү тавцан нь газраас 1.5-2 метрийн өндөрт моднуудад бэхлэгдэн байрладаг байв. Тэр тавцан дээр талийгаачийг хэвтүүлсэн авсыг байршуулна. Авс нь дундуур нь зүсч хуваасан модны хоёр хэсгээс бүрддэг байв. Эрт, орой хэзээ нэгэн цагт тавцан өгөршиж муудсанаар авс газар дээр унана. Өтгөн шигүү ой дунд амьдарч байгаа цөөн тооны хүмүүст талийгаачийн ул мөр ямар нэг халдварт өвчин тараах аюул бага байсан юм. Якутыг хаант Орос Улсад нэгтгэсний дараа үнэн алдартны шашинтай лам нар болоод дээд удирдлага ийм бурангуй хөдөөлүүлэгт дургүйцсэн бөгөөд үтэр түргэн ийм аргаар оршуулга үйлдэхийг хоригложээ. Өөд болоочдыг булшлах болсон аж. Харин тэнгэр шүтлэгтэй байсан бөө нарын хувьд чамгүй удаан хугацаанд энэ хориг үйлчлээгүй юм. Өөрөөр хэлбэл, тэдний зан үйлийг хүндэтгэн тааваар нь орхижээ. Тэгээд ч уламжлагдаж ирсэн заншил ёсоор бол хүчтэй, мундаг бөө нарын шарилыг гурван удаа оршуулдаг байв. Тэдний шарил хоёр удаа арангас дээр байршсаны эцэст дараа нь газарт өргөгдөн нойрсох учиртай байлаа.
    XIX зуунд эхний арангас өгөршиж муудаад нурж унангуут Моньогоны шарилыг холбогдох бүх зан үйлүүдийг ёсчлон хийгээд шинэ тавцан дээр байршуулжээ. Гэтэл 1920-иод оны сүүл, 1930-аад онуудын эхээр Өвгөний шарил үйрч дуусаагүй байхад тэрбээр гэнэт Зөвлөлт засгийн харгайгаар нууц байдалд шилжсэн нутгийн бөө нарын зүүд нойр, үйлийн үеэр морилох болж, өөрийг нь гурав дахь удаагаа буюу газарт өргөхийг шаардан гуйх болжээ. Үүнийг тэрбээр “Миний сүнс тэнгэрт дүүлэх цаг нь ирлээ” гэж тайлбарласан аж.
    Урьд өмнө нь бол мундаг хүний ийм хүслийг тэр даруй л гүйцэтгэх байсан юм. Харин яг тэр үед большевикууд хуучны муу муухай, бурангуй үзлүүдтэй харгис тэмцэл явуулж, Сталины яргалал ид эрчээ авч байсан тул Өвгөний тааллыг гүйцэлдүүлэн түүний шарилыг газарт булах зориг зүрхтэн олдоогүй гэдэг. Гэхдээ нутгийн зон олон үе үе түүний шарил тавиастай арангасын дэргэд нууцаар очиж, өргөл барьц болгон адууны дэл сүүл, ногоон цай, тамхи, архи зэргийг орхихдоо өөрсдийн хүслийг шивнэдэг байжээ. Өвгөн хэдэн жил тэвчээртэй “хүлээсэн” юм. Дараа нь удахгүй гай зовлон ирж магадгүй гэдгийг анхааруулж эхлэв. Үнэхээр ч удалгүй түүний удам судрын хүмүүс элдэв өвчин эмгэгт нэрвэгдэх болж, нас барах нь нас барж, галзуурах нь галзуурч эхэлсэн гэдэг. Энэ явдал дэндүү ойр ойрхон гарах болсон тул хүмүүс “Улаан од” гэж нэрлэгдсэн хамтралыг орхин “хараал” бүхий тэрхүү газраас дайжиж эхэлжээ.
    Гомдол тээсэн Өвгөн өөрийн сүнсийг ашиглан байнга сануулга өгөх болсон аж. Түүнийг нутаг¬луулсан газраас холгүйхэн орших нууранд нэгэн цагаан хун байнга сэлж, эрэг дээгүүр нь саарал тогоруу алхаж явдаг байв. Мөн үе үе булшнаас нуур хүртэл жим гарган ус руу томоо гэгчийн хар сойр шувуу алхдаг болжээ. Тэдгээрийг ердийн нэг шувуу гэж бодсон ч учир мэдэхгүй хүмүүс хун юм уу тогорууг буудахыг оролдоод тэр даруй удаан хугацаанд ховсдуулан унтдаг байжээ. Харин сойр шувууг ангуучлахыг хүсэгчид хөшиж орхидог байсан гэнэ. Мэдээж, тийм учраас тэднийг ангуучлахыг хүсэгчид маш амархан үгүй болсон юм.
    Харин Өвгөн нөгөө ертөнцөөс сануулга ирүүлэхээ үргэлжлүүлжээ. Тэр болгонд дахин оршуулах шаардлага дээрээ өөр бас нэг сонин янзын, бие зарсхиймээр шаардлага-хүсэлтийг ирүүлдэг байв. Бөө өвгөний сүнс өөрийнх нь баруун гарын сарвууны булчин, шөрмөс ялзарч муудсан тул хуруу нь салж унаад нуруун доогуур нь орчихсон, тийм учраас хурууг байранд нь оруулж бэхлэх хэрэгтэй хэмээж байлаа. Эс тэгвэл шинэ асуудлууд гарах болно гэж сүрдүүлжээ.
       
    Нууц ажиллагаа
    Домог ярианд өгүүлэгдсэнээр бол айхтар бөө¬гийн азгүй үр сад хоёр галын шуурган дунд орсон аж. Нэг талаас тэд шинэ засаг, төрийн зүгээс ямар нэг шийтгэл ирж магадгүй гэж айгаад юу ч хийлгүй суусан бол нөгөө талаас Өвгөний тэсвэрлэшгүй шаардлагыг өөрийн биеэр мэдэрч байсан юм. Гэтэл нөхцөл байдлыг тэдний үзэж байгаагаар 1936 оны сүүл үе шийдвэрлэсэн байна. Тэр үед ЗСБНХУ-ын Үндсэн хуулийг Сталины тушаалын дагуу баталсан билээ.
    Тэрхүү хуулийн нэгэн зүйл заалтад хүмүүсийн аливаа шашинг шүтэх эрхийг зөв¬шөөрчээ. Гэхдээ бодит амьдрал дээр энэ нь тусгалаа олоогүйг бүгд мэднэ. Дараа жилийн зун нь Атамай тосгоны зөвлөл нэгэн амралтын өдөр дээрх Үндсэн хуулийг баталсантай холбогдуулж баяр хийхээр болов. Тэр баяртай давхцуулж олонд зарлаж мэдэгдэлгүйгээр маш цөөн тооны итгэлт хүмүүсийг оролцуулан Моньогоныг дахин нутаг¬луулах үйлийг хийхээр шийдвэрлэжээ.
    Энэ хариуцлагатай “үйл ажиллагаа”-г явуулах үүргийг “Улаан од” хамтралын дарга А.С.Максимовт даал¬гав. Харин оршуулах зан үйлийг өөр отгоос уригдан ирсэн ойун Омокун хийх ёстой болов. Түүнд учир мэдэх хоёр хөгшин туслахаар томилогджээ. Өргөл барьц, идээ будааг зохицуулах мөнгөний асуудлыг ч шийдвэрлэжээ. Өвгөн шаардлагадаа бух, үнээ, залуу азарга, хоол хүнс, архи дарсыг тоочсон байлаа. Хамтралын гишүүд хөрөнгө мөнгө цуглуулан тэр бүх асуудлыг шийдвэрлэсэн аж.
    Зургаадугаар сарын тэргэл сартай тэр шөнө энэ зан үйлд оролцохоор сонгогдсон 80 орчим хүн Өвгөний шарилын дэргэд чимээгүйхэн цугларчээ. Холбогдох зан үйлийг үйлдэж, өргөлд өргөх мал адгуусыг муулаад, хэнгэрэг цохиурын нижигнээн дунд Өвгөний авсыг тавцан дээрээс буулгаад тагийг нь нээжээ. Түүн дотор үнэхээр биеэр маш жижиг хүний шарил хэвтэж байлаа. Мэдээж, тэнд байгсдын харц Моньогоны баруун гар руу тэмүүлжээ. Бүгд л тэр гарт үнэхээр л нэг хуруу нь дутуу байгааг олж үзэв. Үүнийг Өвгөн ч өөрөө нот¬лон өгүүлэв. Тэрбээр дэргэд нь үйл хийж байсан Омокуны биед сүнсээ шингээгээд өөрийнхөө хоолой¬гоор хуруу гарыг нь хэвэнд нь оруулахыг үүрэгдсэн гэнэ. Хоёр өвгөн айдастаа автаж зогссон тосгоны оршин суугчдын харцыг дальдчуулан байж гараа шарил доогуур болгоомжтой шургуулаад тэндээс салж ойчсон хурууг нь тэмтчин олжээ. Ху¬рууг байранд нь эргүүлж оруулан өргөлд өргөсөн азарганы шөрмөсөөр бэхлэтэл ард олон сая нэг юм санаа амарч, хүндээр санаа алджээ. Өвгөний авсыг булах газар нь дөхүүлтэл Моньогон бөө өвгөний амаар “Би энэ ертөнцийг ганцаараа орхиж чадашгүй нь” гэж орилжээ. Бүгд л айсандаа болоод дагжин чичирч эхлэв. Тэнд байсан хүмүүсээс хэн нь ч гэнэт ингээд аминаасаа хагацахыг хүсээгүй юм.
    Бүгд л Өвгөн бидний хэн нэгнийг сонгон авна гэдгээс айж зогслоо. Үүнийг мэдрээд Моньогон “Хэрэв сайн дураар надтай хамт одох хүн олдохгүй бол яг одоо бөө үхэх болно. Хэрэв тэгвэл миний удам судрын бүх хүмүүст аймшигт хараал хүрэх болно” хэмээн үргэлжлүүлжээ. Энэ үгийг хэлж дуусаагүй байхад Омокун бөөгийн царай нь сонин болж, тэр эвгүйтсэн гэнэ. Гэтэл олны дундаас 70 настай Григорий Федоров гэгч хүн гарч ирээд унаж буй бөөг тэвэрч аваад ийн өгүүлжээ.
    “Би энэ хорвоо дээр хангалттай амьдарсан гэж бодож байна. Тиймээс Өвгөний сүүлчийн хүслийг биелүүлэхэд бэлэн” гэж хэлэв. Бүгд л тайвширч, уртаар санаа алдаад зан үйлийг дуусгасан байна. Гэхдээ салах ёс гүйцэтгэх үеэр Моньогон дахиад л тэнд байгсдыг түгшихэд хүргэв. “Өнөөдрийн энэ өдрөөс болж та нарын зарим нь ирээдүйд тун эвгүй зүйлүүдтэй учрах болно. Тэр зүйл нэг залуугийн буруугаас болж гарах бөгөөд шүүх дээр очиж дуусна. Харин та нар зөвхөн үнэнийг яриад, хэдхэн сар тэсэх хэрэг¬тэй. Би өөрөө хотод шаардлагатай хүн дээр нь очсоноор та бүгдийн шаналал түүгээр дуусгавар болно” хэмээн ярьжээ.
    Сэтгэлдээ бага зэрэг айдастай ч гэлээ ямар ч байсан Өвгөний сүүлчийн хүслийг биелүүлсэндээ сэтгэл нь тайвширсан хүмүүс гэр гэртээ харьцгаасан гэдэг. Мэдээж, тэд бүгдээрээ л Григорий Федоров яах бол гэсэн бодолд автжээ. Харин сайн дураар золигт гарахыг хүсэгч хөгшин ямар нэг өөрчлөлт амсахгүй л байлаа.
    Хэд хоногийн дараа тэр гэртээ оройн хоолоо идчихээд, хүүхдүүддээ ар гэрийн ажлаа даатгаж захичихаад унтахаар хэвтсэн юм. Тэр чигээрээ таалал төгссөн гэдэг. Хамтрал даяараа цугларч түүнийг баатар эрийн ёсоор ор¬шуулц¬гаав.
    Гэм зэм
    Удалгүй Атамай тосгонд бүх зүйл тэгшрэх болов. Элдэв өвчин эмгэгүүд гарахаа больж, мал хээл хаяхаа больж, зүлэг ногоо гайхалтай сайхан ургах болжээ. Орон гэрээ орхин дайжсан хүмүүс ч эх нутагтаа эргэж ирэх нь олшров. Гэтэл нэг нарлаг сайхан өдөр төвөөс ирсэн нэг залуухан хянан шалгагч хамтралын даргыг ажлын байран дээр нь олоогүй тул дур мэдэн түүний албан би¬чиг баримтад шалгалт хийхээр шийджээ. Тэдэн дотроос “Өвгөний оршуулгын зардал” гэсэн бич¬вэр бүхий хавтсыг олоод үүнийг ашиглан албан тушаалын шатаар өгсөх боломжтой гэж сэтгээд бушуухан шиг төв рүүгээ буцсан байна.
    Ингэж л нэгэн эрүүгийн хавтаст хэрэг нээгдсэн юм. “Улсын өмч хулгайлсан, шашны бурангуй суртал ухуулга хийсэн, хүн амины хэрэг үйлдсэн” гэх энэхүү хавтаст хэрэг алдарт 58 дугаар зүйл заалтаар холбогдсон хүмүүсийг нь “Ард түмний дайсан” болгоход хангалттай байсан гэдэг. Хэд хоногийн дараа хамтралын дарга, бөө өвгөн, тэдэнд тус болсон хоёр хөгшнийг баривчилж хорьсон бөгөөд оршуулах үйл явцад оролцсон бусад хүмүүсийг дуудан ирүүлж байцааж эхэлжээ.
    1937 он болж байлаа. Тийм учраас дүүргийн Дотоодыг хамгаалах газарт дээрээс нэгэн заавар¬чилгаа ирсэн байна. Түүнд энэ боломжийг ашиглан хавтаст хэргийг нэлээн дуулиантай болгоод, бусдад санамж болгох үйл явц зохион байгуулахыг үүрэгджээ. Байдал хурцдаж эхлэв. Гэтэл дөрвөн сарын дараа гэнэт Якутск хотоос Бүгд Найрамдах Улсын ерөнхий прокурорын тушаал ирсэн аж. Тушаал дотор “Гэмт хэргийн бүрэл-дэхүүнгүй учир хэргийг хаасугай” хэмээн өгүүлсэн байв. Прокурор өөрийн гаргасан шийдвэрийг ингэж тайлбарлажээ. “Шинэ Үндсэн хуулийг батласны дараа Атамай тосгонд холбогдох байгууллагууд хуулийг албан ёсоор тайлбарлан таниулах ажлыг хангалттай хийгээгүй байна. Тийм учраас харанхуй хамтралчид шашин шүтэх эрх чөлөөтэй болсон гэдэг зүйл заалтыг буруугаар ойлгосон бололтой” гэж бичсэн байжээ. Сталины цуст яргалал явагдаж байсан тэр үед энэ нь олон хүний гайхшралыг төрүүлсэн гэдэг. Гэвч прокурор л бол прокурор учраас мөрдөн байцаагчид толгойгоо сэгсрэн байж түүнийг хараагаад хоригдсон хүмүүсийг суллахаас өөр аргагүй болжээ. Өвгөн амласныхаа дагуу хотод шаардлагатай хүнд нь нөлөөлсөн биз ээ.
    Хэсэг хугацааны дараа нуурын эрэг дээр үзэгддэг байсан сүнс-шувуунууд бүгд хаашаа ч юм алга болж, тэнд дахиж хэзээ ч үзэгдээгүй гэдэг. 1970-аад оны дундуур Моньогоны булшийг зан үйл судлаачид очиж судлаад явжээ. Яг явахын өмнөхөн нь гэрэл зурагчны мөнгө, баримт бичиг бүхий хэтэвч хаашаа ч юм алга болчихжээ. Урилгагүй зочид булшны эргэн тойрны газрыг нэгбүрчлэн шалгасан ч юу ч олж чадаагүй юм. Тосгонд очоод хальсаа угаатал гэрэл зурагчин эр юу ч олж үзээгүй гэнэ. Хальсан дээр юу ч байхгүй, гэрэлд цохиулчихсан байжээ. 1980-аад онуудаас хойш Өвгөн ямар нэг айхтар дохио өгөөгүй бөгөөд түүний сэтгэл амарч, сүнс нь энэ ертөнцийг орхисон гэж үздэг билээ.
                                     Эх сурвалж www.wikimon.mn
  • НҮБ-ээс манай улсыг хүний эрх зөрчиж байна хэмээн 129 зөвлөмжийг ирүүлж байжээ.

     
    Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын 13 дахь илтгэл гарчээ. Өнгөрөгч онуудад энэ илтгэлд унаач хүүхдийн асуудал, уул уурхайн салбарын хүний эрх зөрчиж байгаа ажлууд гол байр суурийг эзэлдэг байсан бол энэ жилийн хувьд хууль, эрхзүйн асуудал гол байр суурийг эзэлжээ. Манай улсад гэр бүлийн хүчирхийлэл, жендерийн эрх тэгш байдал, хөдөлмөрийн салбар, цэргийн болон ял эдэлж байгаа хүмүүсийг албадан ажиллуулах зэргээр хүний эрх зөрчигдсөөр байгааг тус илтгэлд дурджээ. Өнгөрөгч хугацаанд НҮБ-аас МУ-ын Засгийн газарт 129 төрлийн хүний эрхтэй холбоотой зөвлөмжийг ирүүлсэн.
    Зарим салбарт хэрэгжилт байгаа ч төдийлөн үр дүн харагдахгүй байгаа гэнэ. Өнөөдөр УИХ-ын дэд даргад ХЭҮК-ын дарга Ж.Бямбадорж болон тус комиссын гишүүн П.Оюунчимэг нар Хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаарх 13 дахь илтгэлийг өргөн барьсан юм. Энэхүү илтгэл нь хүний эрхийн зөрчлийг таслан зогсоох, эрхийн хэрэгжилтийг сайжруулах чиглэлээр бодлогын түвшинд өөрчлөлт хийхэд чиглэсэн баримт бичиг юм. Тус илтгэлийг энэ чуулганаар хэлэлцэж, ирэх 10 дугаар сард МУ-ын Засгийн газар хүний эрхийн зөвлөмжүүдийн хэрэгжилтээ НҮБ-д тайлагнах юм.
     
  • Монголчуудын наран шүтлэгтэй холбоотой заншил

    Тэрбээр ийнхүү ярилаа. “Домог зүйг сэтгэлгээний нэг хэлбэр хэмээдэг үзлийн үүднээс тайлбарлая. Нэгдүгээр сарын 1-ний юм уу, Цагаан сарын шинийн 1-ний өглөөний нар харах хүмүүс олширч буйтай холбоотойгоор уг үйл зөв, буруу, сайн, муу хэмээн маргалдах нь бий.Нэг хэсэг нь “Ямар арванхоёр жилийн нэгээр сонгогдох гэж байгаа биш, нар харах гэж зүтгээд байхдаа яах вэ дээ” гэж шоолонгуй хэлж байхад, нөгөө хэсэг нь “Жилийн эхний нарыг ач холбогдол өгч харвал тэр жилдээ өнгөтэй, өөдтэй, хийморьлог байна” гэхчлэн маргацгаах болсон. Тэгвэл шоологсод болон шоолуулагсдын аль алиных нь ухамсар бусын (unconsciousness) чанадад нэгэн адил үнэн оршиж байдаг. Монгол угсаатан аль эрт Хүннүгийн үеэс наран шүтлэгтэн байсан. Тэр үеийн өвөг сэтгэлгээ буй хийгээд арван-хоёр жилийн тоололд орох гэсэн амьтад өрсөлдөхөд тэмээ, хулгана хоёрын аль түрүүлж өглөөний нар харсан нь тооллыг эхлүүлэх мэлзээ тогтоодог домгоос хамаарсан сэтгэлгээ бидний оюунд бат бөх байр суурьтай. Тэмээ наран мандах зүүн зүгт нүд цавчилгүй харан хэвтэж байтал, хулгана түүний бөхөн дээр гарч баруун уулын оройд нарны анхны туяа шижирлэхийг хараад “Нар гарлаа, нар гарлаа” хэмээн хашхирснаар мэлзээгээ авсан тухай өгүүлдэг. Тэгвэл монгол хүний ухамсар бусын (unconsciousness) чанадад аль, аль “уг үлгэр” (archetype) нь өнөө хэр оршсоор буй хийгээд шоологсод нь хулгана, тэмээ хоёрын мэлзээт домгийг санагалзаж байгаа бол шоолуулагсад нь эртний өвөг дээдсийнхээ өглөөний наранд мөргөдөг өөр заншлаа дурсаж буй хэрэг юм. Ингэхлээр зарим онолтны нотолдог шиг домог хэмээгч нь эрт нэгэн цагт байж байгаад устаж үгүй болчихсон зүйл биш, “уг үлгэрийн” (archetype) маягаар хүний ухамсар бусын (un¬consciousness) чанадад мөнхөд оршин байдаг, үе үе илрэн гардаг зүйл билээ. Иймд хэн хэнд нь зөвтгөх учир буй тул зөв буруу, сайн муу хэмээн мэтгэлцэх нь учир утга муутай, бие биеэ хүлээн зөвшөөрөх хүлцэмжийн (tolerance) асуудал л гэсэн үг. Тэгэхээр тухайн гэр бүл алийг зөв гэж бодно, тэр заншлаараа сайн, сайхныг хүсэмжлэн зан үйлээ үйлдэх нь сэтгэлийн амар амгалан хийгээд үйлс бүтээлд тустай. Айл хотлоороо урган гарч буй шинэ ондоо жарган, сэргэн аж төрөх болтугай” хэмээсэн юм.

  • УУЛЗАЖ АЖИЛАА ЯРИЛЦАВ

    Монгол бөөгийн Тэргүүн дээд зайран Б.Төмжий, МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхантай уулзаж, оны сүүлчийн улиралд хийгдсэн ажилууд болон өөрсдийн зүгээс хийсэн ажлаа тайлагнаж ярилцлаа.
    Монгол бөөгийн их зайран Батбаяр, Монгол бөөгийн Тэргүүн дээд зайран Б.Төмжий нар ОХУ-ын Буриадад ажиллаад ирсэн байна. ОХУ-ын буриадад ажилласан онцлог байдлын тухай өөрсдийн сэтгэгдэлээ танилцууллаа.
    МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, Монгол бөөгийн Тэргүүн дээд зайран Б.Төмжийтэй ярилцах явцдаа 2020 оны 1 дүгээр сард “Монгол бөөгийн онгодын дуудлага, онгод оруулах үдэх нь” сэдвээр ярилцлага хийхээр тохиролцлоо.

  • Ханбогдын чөтгөр үү, Тавантолгойн чөтгөр үү?

    Тун санамсаргүй явдлаас үүдэлтэй юм аа. Хотын төвийн нэгэн уушийн газар арга буюу ширээ нэг таарсан залуутай энэ тэрийг ярьж байгаад өөрийн эрхгүй ороод явчихсан хэрэг ээ. Тавантолгойд жолоочоор ажилладаг тэрхүү залуу ээлжийн амралтаараа ирээд байгаа юм. Тэрбээр тун хачирхалтай зүйл олныг ярьсны нэг нь энд өгүүлэгдэх болно. Тавантолгойн эргэн тойронд болж буй этгээд явдал, эрээн барааныг энд эс өгүүлэн зөвхөн нэгэн тохиолдлыг өгүүлсү. Тавантолгойд ажилладаг том оврын машины жолооч нар эх орныхоо нүүрсийг урд хөрш рүү элэг эмтэртэл ачдагийг товчхон яриад гол сэдэвтээ ийн орлоо. Тавантолгойгоос нүүрс ачсан машинууд өмнөд хөршийг өдөр, шөнөгүй зорихдоо “Хэрээт” гэдэг хушуугаар үдшийн 11.00 цагийн алдад тойрч өнгөрдөг ажээ.

    Гэхдээ энд буг чөтгөр гэхээсээ илүү нэг зүйл болдгийг бас өчих нь зүйтэй санагдана. Бид өмнө нь энэ талаар мэдээлсэн тул бяцхан тодруулга хийх нь зүйтэй байх. Хятад руу нүүрс ачин яваа жолооч нар нойроо сэргээхийн тулд тэр л хушууны тэнд зоригоо чангалдаг гэх. Зарим нь “100” татдаг бол үлдсэн нь өнөөх “ми-ми” гэх нунтаг цагаан бодисоо татаж аваад сэргээш хэрэглэсэн тамирчин мэт сэргээд ирдэг гэнэ. Бүр 48 цаг унтаагүй хүн тэр юмыг татчихаар 48 цаг унтсан мэт болдог ажээ. Тэгтэл сэргээж байхыг бодоход ёстой түр зуур галзууруулдаг бололтой юм. Архагууд нь эхлээд 100 грамм татчихаад өнөө бодисоор даруулж орхидог гэнэ билээ. Тэгээд л хэд сайн эвшээж, суниаж аваад л нүд нь улаанаар эргэлдсэн амьтад гарч өгдөг юм байх. Яг тэр сэргэлтийн өмнөх “гэрэлт мөч”-д/блестяшая промежутка/ тэрхүү хушууг тойрч таардаг ажээ. Өөрөөр хэлбэл, сэтгэцийн өөрчлөлттэй үе нь таардаг хэрэг л дээ. Тийм үед хүмүүс хий юм үзэж, сонсох нь уг нь хэвийн үзэгдэл юм. Эмнэлгийн хэлээр галлюцинаци/хий үзэх/ бөлгөө. Шархадны гэх эмнэлгийн мэдрэлийн тасагт хэвтсэн хүн болгонд, архины цагаан солиотнуудад тиймэрхүү зүйл харагдаж, сонсогдох нь байдаг л нэг үзэгдэл юм. Яг тийм зүйл тохиодог байхыг үгүйсгэхгүй, гэхдээ л эл тодруулгыг хийв. Гэтэл жолооч нарын тэр дундаа эл идэр эрийн өгүүлснээр бол арай өөр процесс явагдаад байх шиг санагдсаныг өгүүлэх нь зүйтэй биз. Жолооч нар хушуу тойрох үед хятад, монгол нь үл мэдэгдэх нэг өндөр нөхөр гараа өргөдөг болжээ. Энэхүү хий үзэгдэл тэнд буй болсоор лавтай зургаан сарын нүүр үзэж байгаа юм байх.
     
    Тэрүүгээр явсан жолооч болгонд шахуу харагддаг гэхээр сонин байгаа юм л даа. Солиорсонд нь харагддаг байсан бол зарим нь юу боллоо гэж үзэв гэж. Бүр нэг дүрсийг бүгд харсан гээд байгаад учир байгаа юм. Гараа өргөсөн өндөр хүн. Дэргэд нь очоод зогсохоор алга болчихдог ажээ. Жолооч болгон арай өөрөөр ярих нь мэдээж. Тийм болохоор Болдбаяр гэх эл эрийн ярьсныг ямар ч хачир, нэмэргүй хүргэе. Болдоо Тавантолгойд ажилд ороод эх орныхоо нүүрсийг гол харалтал/өөрийнх нь хэлснээр/ зөөх болсоор бүтэн гурван жилийн нүүр үзжээ. Нэг ёсондоо тэр хавьдаа архаг жолооч нарын нэг гэсэн үг. Жолооч нар нүүрс зөөхдөө бараг тасралтгүй явдаг болохоор заавал хоёул, гурвуулаа гарах гээд байх шаардлагагүй агаад аль болох олон эргэлт л хийж байвал авдаг хэд нь нэмэгдээд байдаг ажээ. Тиймээс мөнгөнд улайрсан нөхөд нойр, хоолгүй явахын тулд эсэн бусын юм хэрэглэдэг юм байна л даа. Эхний жилдээ ч эрийн сайн, насны залуугаар давчихдаг бол хоёр дахь жилээс нь “100” татахгүй аваас давдаггүй даваа болдог юм байх. Гурав дахь жилээс нь мэдээж “ми-ми” хэрэглэхгүй бол үүрэглээд барахгүй л дээ. Манайхан тэрхүү “ми-ми”-г нь хар тамхи, мансууруулах бодист тооцдоггүй бололтой. Шалгалт энэ тэр болдоггүй ажээ. Ингээд мань хүний ээлж хаврын тэр нэгэн өдөр тохиожээ. Болдоогийн хувьд “ми-ми”-д арай ороогүй. “100” граммыг бол харин татчихдаг, дунд зэргийнд багтах сэргээштэний нэг гэнэ. Тэр удаа яагаад ч юм нөгөө “ми-ми”-г анх удаа хүртжээ. Ингээд хэсэг залхуу хүрсэнээ төдөлгүй сэргээд иржээ. Ёстой нөгөө нойр хаачив болсон санагджээ.
    Тэгээд л тоос татуулан давхиад байхаар яг “Хэрээт”-ийг тойртол нэг өндөр хар сүүдрэн хүн гараа өргөжээ. Энэ талаар өмнө нь дуулсан болохоор нэг сайн харж аваад зогсолгүй өнгөрөөд явчихжээ. Эргэж ч хараагүй гэсэн шүү. Тэгээд нүүрсээ хүргэдэг газар нь хүргэчихээд буцахдаа мөн л үдшээр нөгөө газраараа дайрсан боловч өндөр хүн алга байжээ. Би ч ёстой хий үзэгдэл харжээ гэж бодоод өнгөрчээ. Хэд хоноод дахиад нэг эргэлт хийх далим гарсанд архи, “ми-ми” огт хэрэглэлгүй явахаар шийдсэн байна. Замын зүйлээ бэлдээд ачаагаа аваад давхисаар “Хэрээт”-ээ тойртол өнөө өндөр хүн яг байдаг газартаа зогсч байжээ. Архи уугаагүй, мансуураагүй тул хэрхэхийг нь ажихаар хажууд нь очоод хаазаа гишгэжээ. Машин ч зогтуссан байна. Мань хүн ч сүүтэгнээд алга болжээ. Тэрхүү явдлаас хойш тэрүүгээр өчнөөн явсан бөгөөд   тааралдаж л байдаг, хажуугаар нь өнгөрч л байдаг шахуу юм болж орхисон гэх. Болдоо ганцхан юмыг л гайхан өгүүлсэн нь эрүүл явсан ч, манарч явсан ч таардагт байгаа юм. Бас нэг хачирхууштай нь хэн ч харсан өндөр хар нөхөр байгаад байдаг. Зарим жолоочид эр, заримд нь эм хүн харагдвал асуудал арай өөр болно. Мөн нэг хачирхалтай зүйл нь, зөвхөн Хятад руу явах замд тохиолдохоос наашаа яваа жолооч нарт үзэгддэггүй явдал бөлгөө. Үүнээс ургуулаад бодохул хятад хүний сүнс юм уу хий үзэгдэл байж болзошгүй мэт. Нутаг руугаа тэмүүлээд байна бус уу? Монголд үхсэн, эсхүл амиа хорлосон нэг хужаа юм уу өвөр монгол байж мэдэх. Тийм биш бол Ханбогдын чөтгөр үү, Тавантолгойн буг уу гэдэг асуудал сөхөгдөх нь зүйн хэрэг билээ. Эх сурвалж www.wikimon.mn
    – See more at: http://www.wikimon.mn/content/52761.shtml#sthash.gRvcd3rn.dpuf
  • ОХУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд И.К.Азизов шинэ жилийн мэндчилгээ дэвшүүлэв

    ОХУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд И.К.Азизов шинэ жилийн мэндчилгээ дэвшүүлэв:
    Эрхэм хүндэт найз нөхөд өө!
    Та бүхэнд ирж буй 2020 оны Шинэ жилийн мэндийг чин сэтгэлээсээ өргөн дэвшүүлье!
    Улиран одож буй 2019 он нь манай хоёр улсын хувьд үйл явдлаар баян байлаа. Бид Халх голын Ялалтын 80 жилийн, УБТЗ нийгэмлэгийн 70 жилийн, Атар газар эзэмшсэний 60 жилийн ойг өргөн дэлгэр тэмдэглэсэн билээ. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.В.Путин 9-р сарын 2-3-ны өдрүүдэд Монгол Улсад албан ёсны айлчлал хийж, Ялалтын ойг тохиолдуулан Улаанбаатар хотноо зохион байгуулсан ёслолын арга хэмжээнүүдэд оролцов. Мөн саяхан Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх ОХУ-д өндөр ач холбогдолтой албан ёсны айлчлал хийв. Бидний уламжлалт найрсаг харилцаа бүх чиглэлээр өндөр хурдацтай хөгжиж байгаа ба худалдаа, эдийн засаг, хүмүүнлэгийн харилцаа маань дэвшилтэй өрнөж байна. Олон жил хуримтлагдаад байсан олон асуудал шийдвэрээ олж, манай хоёр орны харилцаа бүрэн эрхт улсууд хоорондоо тогтоож болох хамгийн өндөр түвшинд буюу иж бүрэн стратегийн түншлэлийн түвшинд хүрэв. Бид ирээдүйдээ итгэлтэйгээр урагш тэмүүлнэ!
    Оросын болон Монголын ард иргэдэд баярын мэнд дэвшүүлье! Ирж буй шинэ ондоо айл бүхэн аз жаргалаар дүүрэн, хүн бүр хүсэл зорилгодоо хүрсэн, эрүүл саруул, амжилт бүтээлээр арвин байхыг хүсэн ерөөе!
    Шинэ оны мэнд хүргэе! Сайхан баярлаарай!