Монгол Улс дахь ХБНГУ-ын Элчин сайдын яамны дипломат ачааг ашиглан хил нэвтрүүлснийг хууль, бус, хулгайн арга гэж үзэхээс өөр аргагүй. Түүнчлэн дипломат албаны ачаанд шургалуулан Монгол Улсаас ХБНГУ-д хүргэхдээ ямар ч гэрээ, контракт үйлдээгүй аж. Өөрөөр хэлбэл, Монголын хадны оршуулгаас гарсан ямар ямар олдворыг Германы талд хүлээлгэн өгөв, хүлээн авав гэдэг баримт үлдээгүй юм. Монголоос ингэж зөвшөөрөлгүй хил давж одсон олдворуудаар германчууд “Талын дайчид” нэртэй үзэсгэлэн гаргаж 2012-2013 онд Бонн, Амстердам зэрэг хотуудаар аялуулсан төдийгүй олдворуудын зургаар ‘Талын дайчид” нэртэй ном хэвлүүлжээ. Хадны оршуулгаас гарсан олдворууд ийм ном болсон гэсэн үг.
Герман хэл дээрх уг номыг бүтээхдээ зүй зохисоор бол Монгол Улсын Засгийн газрын 23 дугаар тогтоолын дагуу манай улсаас зөвшөөрөл авах ёстой. Соёлын хосгүй үнэт өв, дурсгалаар ном хийх, хувилан олшруулж худалдан эдийн засгийн эргэлтэд оруулах бол заавал зөвшөөрөл авах талаар уг тогтоолд заасан байдаг. Ном хийж, үзэсгэлэн гаргасан нь яахав гэхэд дипломат ачаанд нууж, хулгайгаар хил гаргасан олдворууд бүгд бүрэн эргэж ирэх үү гэдэг хамгийн гол асуудал. Олдворууд дотор маш ховор, нандин дурсгал зөндөө бий. Тухайлбал, чанарын хувьд маш сайн хадгалагдсан, унаган дүр байдал, өнгө зүсээ 1500 жилийн турш алдаагүй эртний Монголын морьтон баатар эрсийн зэвсэг хэрэглэл, түүний дотор нум сум болон сумны хоромсог саадаг бий.
Үүнээс гадна морин толгойтой чавхдаст хөгжмийн зэмсэг гэхэд л Монголд төдийгүй нийт нүүдэлчдийн ертөнцөд одоогоор цор ганц байгаа хосгүй дурсгал бөгөөд дээр нь сийлмэл зураг дүрс, эртний руни /түрэг/ бичиг байгаа нь Монголын хөгжмийн урлагын уламжлалаар тогтохгүй хүн төрөлхтний хөгжмийн соёлын түүхэнд тэмдэглэгдэх, шинжлэх ухааны шинэ нээлт, судлагдахуун болохоор хосгүй дурсгал аж. Энэхүү ховор дурсгалын дөрвөн талаас нь авсан гэрэл зургийг “Талын дайчид” номын 260-261 дэх хуудсуудад нийтэлсэн байна. Хадны оршуулгаас гарсан нийт 98 орчим нэр бүхий ховор нандин дурсгалыг Монгол Улсын хууль зөрчин, хулгайгаар хил гаргасан холбогдох баримтуудыг урдчилсан байдлаар цагдаагийнхан тогтоон, энэ үйлдэлд буруутай байж болох этгээдүүдэд Эрүүгийн хуулийн 175.2-т зааснаар буюу археологийн ба палеонтологийн олдвор, эд өлгийн зүйлсийг улсын хилээр хууль бусаар нэвтрүүлсэн гэдэг үндэслэлээр эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж эхэлсэн байна.
Дашрамд дурдахад, хадны оршуулга гэдэг нь хадны нөмөр, хөнөг, чийг орохгүй, хуурай орчинд үйлдсэн эртний оршуулгын нэгэн хэлбэр. Хадгалалтын нэн таатай ийм орчинд органик эдлэлүүд, түүний дотор мод, арьс шир, үс ноос, эсгий, нэхмэл, торго дурдан зэрэг нь онцгой сайн хадгалагдаж бидний үед эрт цагийнхаа түүхийг хүүрнэхээр хүрч ирсэн байдаг. Харамсалтай нь археологийн олдвор хэлбэрээр газар эхийн хэвлийд нуугдаж ирсэн хосгүй үнэт ийм дурсгалуудаа манайхан хэнэг ч үгүй, ямар ч баримтгүйгээр, гэрээ үйлдэлгүйгээр харь оронд найр тавиуд өгчихдөг нь гол харлуулам. Археологийн дурсгал тухайн улс, ард түмний үндэсний тусгаар тогтнолын баталгаа байдаг. Үүнийг дэлхийн ард түмэн ойлгодог учраас археологийн судалгаанд онцгой ач холбогдол өгдөг. Манайхан ийм дурсгалуудаа олж авч байгаа нь сайн хэрэг ч харь оронд найр тавиад өгчихдөг нь үнэхээр таагүй хэрэг. Өгч болох ч буцаан авах баримт сэлт үлдээж, ил тод хийж болмоор доо. VII-XIV зууны үеийн нүүдэлчдэд холбогдох хадны оршуулгын дурсгалаас гарсан олдворуудыг ийнхүү хууль бусаар хил гаргасныг сүүлд Соёл, спорт аялал жуулчлалын сайд Ц.Оюунгэрэл мэдэж, ХБНГУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд Г.Тийдеманнтай энэ оны аравдугаар сарын 21-нд уулзаж байжээ.
Тэдний уулзаж ярилцсан тэмдэглэлд, ховор олдворуудыг хууль бусаар хил гаргасан учрыг сайд Ц.Оюунгэрэл ноён Элчин сайдаас асуухад Элчин сайд Монголоос Д.Цэвээндорж, Ц.Төрбат, Д.Батсүх нарын хүмүүс өгсөн тухай ярьсан байгаа юм. Элчин сайдын ярианд нэр дурдагдсан хүмүүс нь ШУА-ийн Археологийн хүрээлэнгийн захирал Д.Цэвээндорж, тус хүрээлэнгийн секторын эрхлэгч Ц.Төрбат, эрдэм шинжилгээний ажилтан Д.Батсүх нар гэсэн. Нэр бүхий хүмүүс улсдаа мэдэгдэлгүйгээр, хил гаальд тэмдэглүүлэхгүйгээр ховор олдворуудыг хил гаргасныг сайд Ц.Оюунгэрэл мэдсэн хэрнээ хууль хяналтынханд мэдэгдэж, буруутай байж болох этгээдүүдийг шалгуулах, олдворыг буцааж авчрахаар ажиллах үүрэгтэй ч нуун дарагдуулжээ. Сайд хүн улсынхаа тусгаар тогтнолтой холбоотой ноцтой асуудлыг нуун дарагдуулсан ч цагдаагийнхан энэ тухай мэдэж, шалгаж буй нь сайн хэрэг. Түүх соёлоо хамгаалахад хамтарч ажиллахгүй байна гэдэг нь байж болохгүй зүйл учир Ц.Оюунгэрэл сайдын энэ үйлдлийн тухай дурдаж буй билээ. Цагдаагийнхны олж тогтоосноор 2008-2010 онуудад буюу “Монгол алтайн түүх археологийн дурсгалууд-2” төсөл хэрэгжих үед ийм хууль бус үйлдэл гарчээ.
Дээрх төслийнхөн олдворуудыг Археологийн хүрээлэнд авчраад тэндээ байлгаж байгаад, Археологийн төв дээр Жан Бемман гэдэг герман хүнд эрдэм шинжилгээний ажилтан Д.Батсүх өгчээ. Гэхдээ энэ хоёр хүн хүлээлгэж өгсөн, хүлээн авсан гэж аль аль нь гарын үсгээ зурж баталгаажуулаагүй. Хүлээлгэн өгсөн баримт үйлдээгүй. Зөвхөн олдворуудыг англиар нэрлэсэн жагсаалт үндэслэсэн аж. Олдворын нэрийг англиар бичсэн учраас ямар ямар олдвор гэдэг нь маш тодорхойгүй, дундаас нь өөр зүйлээр орлуулах, авч үлдэх нөхцөл бүрдсэн гэсэн үг гэж хардаж буйгаа хуулийнхан хэлж буй юм. Жан Бемман гэгч энэ хүн сүүлд “Тамын дайчид” номыг эмхтгэсэн хүмүүсийн нэг болж нэр нь орсон. Жан Бемман Германы Элчин сайдын яаманд олдворуудыг аваачаад, дипломат ачаагаар хил гаргасныг цагдаагийнхан мөн тогтоожээ. Хосгүй үнэт олдворууд одоо Германд байгаа бөгөөд тус улсаас авчирч өгнө гэдгээ мэдэгджээ. Гэхдээ хэдэн олдвор гаргасныг мэдэхгүй, бүртгэл байхгүй болохоор бүрэн гүйцэд ирнэ гэдэг нь бүрхэг. Дипломат ачаагаар гарсан учир хил, гаальд ямар ч мэдээлэл байхгүйгээс яаж тулгаж авах нь ч тодорхойгүй. Үүнээс гадна ‘Талын дайчид”-ыг дипломат ачаанд шургалуулж, хулгайгаар гаргасны учир юу вэ гэдэг их л сонин. Цагдаагийнхан энэ бүхнийг шалган тогтоох биз ээ.
Ц.Эрдэнэцэцэг
Author: admin_shaman
-
Хадны оршуулгын хосгүй үнэт дурсгалыг дипломат ачаанд шургалуулж, хулгайгаар хил давуулжээ
“Монголын эзэнт гүрэн гэж байгаагүй, түүхчид зохиосон” нийтлэлийн няцаалт гарчээ
Тэрээр нийтлэлдээ “Анх уншихад уур хүрч муусайн оросуудыг толгой бүтэн үлдээсэн нь эзэн хааны буруу гэж омтгойрно.Гэвч энэ өгүүллээс бодох юм их байна.Жишээ нь, монголчуудын шинэ түүхээ бүтээхдээ бүх түүхээ 1921 оноос эхэлсэн гэж тоолдог.Чингэсийн байлдан дагуулалтын түүхийг монголчууд мэддэггүй, хойч үедээ заадаггүй.Рашид Ад-дин, Гилом де Рубрик, Плано Гарфин нар Хар хорум гэдэг.
Монголын нийслэлд бараг дэлхийн бүх мөнгөөр гүйлгээ хийдэг гэж тэмдэглэсэн нь худлаа.Монгол өөрөө анхны мөнгөн тэмдэгтээ 1924 онд хэвлэсэн Хар хорумын малтлагаас ганц ч зоос олдоогүй гэх юм даа.Монголын түүхчид Оросоор түүхээ зохиолгосны гор одоо л гарч байна.Нээрээ бид чинь Монголын эзэнт гүрэн гэж байсан, тэр аугаа их Чингэс хааны удам судар одоо бид байна.Цагтаа дэлхийг байлдан дагуулж явсан гэдгийгээ одоо яаж батлах юм билээ” хэмээсэн юм.
Тус нийтлэл хэвлэгдсэн цагаас эхлэн манай сонины редакцад Монголын түүхч эрдэмтдийн олон захидал ирсэнд баярласнаа илэрхийлье.Мөн тусгаар улсын түүхэнд ингэж халдаж байгаад манай эх оронч улстөрчид болон үндэсний аюулгүй байдпын зөвлелөөс огтхон ч анхаарсангүй.Уг нь бол тусгаар улсын түүхийг мушгиж байхад хэлэх үг баймаар юм.
Харин ОХУ-ын цахим сэтгүүл дээр блогчин goshlOO хэмээх Григорий Мухин “Татар Монголын дарлалыг үгүйсгэгчдийн тухай буюу музей үзэхийн ач холбогдол” нэртэй нийтлэл бичин, А.А.Кунгуровыг няцаасан байна.Григорий Мухин нь 41 настай, Москва хотын Н.Э.Бауманы технологийн их сургуулийг төгссөн нэгэн аж.Ингээд түүний нийтлэлийг TIME.MN сайтад М.Сугар-Эрдэнэ орчуулсныг хүргэе.
Алексей Кунгуров хэмээх зохиолчийн бичсэн Монголын Эзэнт гүрний албан ёсны түүх бол түүхчдийн бичсэн худал хуурмаг зохиол, Татар-Монголын дарлал Орост болж байгаагүй гэсэн нийтлэлийг уншаад би Москвагийн Түүхийн музейд хэд хоног өнгөрөөлөө.Ер нь интернтэд иймэрхүү зүйл бичдэг “судлаачид” олширч, бас өөрийн гэсэн дэмжигч коментчидтой болоод байгааг дурдая.
Мэдээж, иймэрхүү хагас ухаантай этгээд нетэд олон, бүгдэнтэй нь маргаад байлтай биш гэж төвөгшөөгөөд орхиж болох ч нэгдүгээрт Их гүрний өмнөөс гомдол төрөөд, хоёрдугаарт түүхийн бүхий л материал гарын дор байсан тул Кунгуровын баримттай тулган шалгаж үзлээ.За юуны өмнө Кунгуров гуай монголчууд ямар ул мөр үлдээсэн бэ гэдэг талаар юу бичсэнийг үзье.
Хэл шинжлэл- 0 тэг. Орос хэлэнд нэг ч монгол үг байхгүй бол монгол хэлэнд ч XX зуунаас өмнө авсан орос үг байхгүй.
Жишээ нь: Рашид-ад-Дин монголчууд Зүүн Европт довтлохоор бэлтгэж байгааг бичээд зогсохгүй Бат хааны Оросын вант улсуудад хийсэн аяллын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлж, зарим тохиолдолд Оросын түүхчдийн мэдээллийг нөхөж, тодотгож өгсөн байдаг. Кунгуров XIX зуун хүртэлх Оросын бүх түүхэн бичиг хуурамч гэж бичиж байгаа нь угаасаа утгагүй зүйл юм.
Гадаадын бас бүх сурвалж хуурмаг болж таарах уу.Олон арван хэл дээр гарсан, энд тэндээс олдсон энэхүү үнэт бичиг соёлын дурсгалууд бүгд ижилхэн худлаа бичнэ гэж байхгүй билээ.Тэрээр Монголд бичиг үсэг байгаагүй гэж бичиж.Бичиг үсэггүй байж, яаж ийм том гүрнийг удирдан зохион байгуулах билээ хэмээн гайхаж.
Хотын шинэ оршин суугчид хуучин барилгын материалыг барилгадаа ашигладаг байсан, соёлын үнэт зүйлсийг хамгаалах яам тамгын газар байгаагүй болохоор тэд ноён Кунгуровын Монголын нийслэлийг цэцэглэн хөгжиж байснаар нь харах хүслийг биелүүлж чадаагүй хэрэг.Тэгвэл тийм яам, тамгын газар Орост ч байгаагүй гэдгийг би хэлмээр байна.Одоогийн Москвад 1420 оноос өмнөх барилга байдаггүй гээд ямар ч эрүүл ухаантай хүн Москва 15 дугаар зуунаас хойш үүссэн гэж маргалддаггүй биз дээ.
Кунгуров “Өгөдэйн ордны дороос XVII зууны сүмийн туурь гарч ирсэн гэж зүгээр л худлаа ярьжээ.Сүмийн туурь үнэхээр олдсон, гэхдээ XIII зууны эхэн үеийн сүм байсан.Тэгэхээр бүрэн бүтэн барилга олдоогүй гэдгээр татар монголчууд архитекторын дурсгалгүй байсан, Их гүрэн ч байгаагүй гэж үзэхэд хангалтгүй юм.Бүх юм өөрийн цаг үедээ л байсан хэрэг.Москвагийн Түүхийн музейд энэ талаар олон үзмэр бий.Ер нь бол монголчуудын байгуулсан олон зуун хот тосгон байсан гэдгийг хэдийнэ баталсан тул монголчууд дан ганц Хархоринтой байгаагүй гэдгийг хэлье.Хамгийн инээдтэй нь эрхэм Кунгуровын төрсөн хот Тюмень ч Алтан Ордны улсын нийслэл хот байсан гээд энд бичжээ.
Кипчак зэрэг түрэг хэлтэй олон улсыг нэгтгэсэн Бат хааны үед бол түүний арми дан монгол хэлтэй байхын аргагүй байлаа.Монголчууд тэр үед эзлэгдсэн орны цэргүүдээр хүчээ сэлбэдэг байсан бөгөөд оросууд Иран, Хятадад хийсэн аян дайнд оролцож байлаа.Ингэхээр Оросыг түрэг хэлтэй цэрэг дайчид эзэлсэн гэж үзэж болох бөгөөд орос хэлэнд түрэг үг маш их бий.
Мэдээж булаан эзлэлтээр л түрэг орос хэл холилдсон гэж үзэж болохгүй ч бичгийн дурсгалаас харахад энэ үг хэзээ, яагаад орос хэлэнд орсон нь ойлгогддог.Жишээ нь Татарын дарлалтай цуг яма, ямшик (морин өртөө), деньги (татарын задгай мөнгө), таможня (гааль) гэсэн үгнүүд орж ирсэн.Мөн доха-(монголоор дах), тьма- (монг. түмэн), есаул- (монг. засуул), орда- (монг. ордон), бугай-(монг. бух), мерин- (монг. морин), караул- (монг. харуул), капкан- (монг. хавх) гэсэн монгол үгийг бид гадаад үг гэж бодолгүй хэрэглэдэг билээ.
Кунгуровын хэлээд байгаа Сарай хотын тууриас олсон бөгөөд хэдэн ширхэг гэрийн эд зүйлс гээд байгаа нь.Эндээс мөн олон тооны алт, мөнгөн зоос олдсоныг музейгээс үзэж болно.Ер нь бол алт мөнгө, баялаг Алтан Ордны улсад хангалттай байсан.
Тиймээс л Английн харваачид Францын хуягт рыцариудыг бут цохиж чадаж байлаа.Эсвэл 100 жилийн дайн бас болоогүй, түүхчид зохиосон юм болов уу.Кунгуров монголчуудыг төмөр хайлуулж чаддаггүй, тийм болохоор төмөр зэвсэггүй байсан гэж бичжээ.Тэгвэл энэ үзмэрт байгаа монголчуудын зэр зэвсэг зүүд зэрэглээ юм болов уу, эсвэл археологчид нууцаар аваачиж хаясан юм болов уу.
Төмөр гарган авахын тулд хөдөлмөрийн хуваарилалт хэрэгтэй, ядуу орон чадахгүй гээд л бичсэн байх юм.Үнэндээ тэр үед хоёр цоорхойтой шавардсан нүх байхад л төмөр гарган авч байсан бөгөөд Кунгуровын хэлсэн шиг өндөр технологи огт хэрэггүй.Нүүдэлчид зөвхөн өөртөө л зориулж хоол хийдэг, өөр юм хийж чадахгүй гэж бичсэн байна.
Тэгвэл тэр нүүдэлчид чинь ан агнуураас гадна байнга дайтаж байлддаг байсан төдийгүй, өөрийн феодалын засаг захиргаатай, өөрөөр хэлбэл баяд ноёд, зарц барлагтай, худалдаа наймаатай, байлаа.Тэд түүний хэлсэн шиг ясан зүүгээр юм оёод суугаад байдаггүй, зэр зэвсгээ бэлдэн, эхнэр хүүхэддээ ар гэр, аж ахуйгаа даатгаад, алдар нэр, олз омгийн төлөө дайнд гардаг байлаа.
Голд нь 200 жил байгаа биз.Энэ 200 жилд бараг юу ч бүтээгээгүй, босгоогүй байдаг.Урлаг, гар урлалд ч адилхан.Энэ бол татар монголчуудад эзлэгдэн, уналтанд орсны үр дүн гэж үзэхээс өөр аргагүй.