Монголын Бөөгийн нэгдсэн холбоо

Author: admin_shaman

  • БНАСАУ-ЫН 70 ЖИЛИЙН ОЙД ЗОРИУЛСАН ХҮНДЭТГЭЛИЙНХҮЛЭЭН АВАЛТАД ОРОЛЦОВ.

    БНАСАУ-ын 70 жилийн ойн хүндэтгэлийн хүлээн авалтад Монгол Улсаас Гадаад хэргийн яамны төрийн нарийн бичгийн дарга ДАВААСҮРЭН тэргүүтэй төрийн байгууллагын төлөөлөгчид, Монгол Улсад суугаа БНХАУ-ын Элчин сайд Шин Хаймин, ОХУ-ын Элчин сайд АЗИЗОВ Искандер Кубарович зэрэг бусад орны дипломат албаныхан оролцлоо. 
    Хүндэтгэлийн хүлээн авалтын эхэнд БНАСАУ-аас Монгол Улсад суух онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд О Сын Хо, Гадаад хэргийн яамны төрийн нарийн бичгийн дарга ДАВААСҮРЭН нар харилцан хүндэтгэлийн үг хэллээ.

    Хүндэтгэлийн хүлээн авалтын үеэр БНАСАУ, Монгол Улсын соёл урлагын төлөөлөл ая дууны мэндчилгээ дэвшүүлсэн. Хүндэтгэлийн хүлээн авалтад МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайханыг урьж орролцууллаа. 
    БНАСАУ-аас Монгол Улсад суух онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд О Сын Хо-д Д.Жаргалсайхан “хоёр өнө эртнээс найрамдалт хамтын ажиллагаатай явж ирсэн орон билээ. Монгол улстай дипломат харилцаа тогтоосон хоёр дахь орон, БНАСАУ-ын 70 жилийн ойг тохиолдуулан баярын мэндчилгээ дэвшүүлж, ажлын их амжилт хүслээ. Мөн Солонгосын аугаа их удирдлагч Ким ир сенийг 30 жилийн өмнө Монгол Улсад төрийн дээд айлчлал хийхээр ирэхэд ирэхэд хүндэт харуулын удирдлагад ажиллаж, угтах бэлтгэл ажилд оролцож байснаа эргэн дурсахад таатай байна. Мөн 2018 онд БНАСАУ-д зочилох боломж олгосонд их баярлалаа. Бид БНАСАУ-ын бүтээн байгуулалтыг нүдээр үзэж, хөгжил дэвшлийг анхааралтай сонирхосон билээ.” гэв. 
    Д.Хүрэлбаатар

    djmedia:40

  • БНАСАУ-ыы байгууллагдсаны 70 жил боллоо


    Агуу удирдагч Ким Сен Ирийн Японы империализмыг ялсан хэцүү хүнд үед ардын эрхт засгийг байгуулж бие даасан тусгаар улс болон хөгжих эхлэлийг тавьсан жил бүрийн 09 сарын 09-ны өдрийг БНАСАУ-ын үүсгэн байгуулагдсан өдрөөр тунхагласан билээ.
    БНАСАУ нь Монгол улстай дипломат харилцаа тогтоосон хоёр дахь улс улс бөгөөд соёлын салбарт хамтын ажиллагааг бэхжүүлсэн найрамдалт улс билээ. БНАСАУ-ын 70 жилийн ойн хүрээнд урлаг, соёл, спортын болон бусад арга хэмжээнүүдийг хоёр талдаа зохион байгууллаа.
    Энэ хүрээнд Ким Ир Чен Ир–ийн үхэшгүй мөнхийн цэцгийн үзэсгэлэнгийн 30 жилийн ой мөн тохиолдож байгаа билээ. Энэхүү үйл ажиллагааг нээж Элчин сайд Эрхэмсэг ноён О Сын Хо, МБНЭ-ийн ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан нар үг хэлж, баярын мэндчилгээ дэвшүүллээ. Цэцгийн үзэсгэлэнгийн нээлтийн ажиллагаанд МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүд бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ оролцлоо. 
    Үхэшгүй мөнхийн Ким Чен Ирийн цэцэг нь хэмжээгээр 10-20 см орчим байдаг. Эхний цэцэг дэлгэрсний дараа ээлжлэн дэлгэрч өсөн 10-15 ширхэг цэцэг дэлгэрдэг маш үзэсгэлэнтэй цэцэг юм. Японы эрдэмтэн Ким Чэн Ирт зориулан 20 жилийн турш судалгаа хийж шинээр гарган авч энэхүү цэцгийг 1988 оны 2-р сард анхлан ургуулсан билээ. 
    Б.Цэлмүүн

  • МБНЭ-ИЙН ДЭЭД ЦЭЦИЙН ХУРАЛДАЙН ТАВИН ДӨРӨВДҮГЭЭР ХУРАЛДААН БОЛОВ.


    “Говийн нэгдсэн их тахилгын дүн”-г кино дүрсээр үзүүлэв. Тахилгын үйл ажиллагаатай холбогдуулан МБНЭ-ийн Хяналтын Цэцийн удирдагч, Монгол бөөгийни их зайран П.Батжаргал мэдээлэл хийв.
    Бөөгийн зөвлөлийн гишүүдийг сонгох, өргөтгөх тухай асуудлыг хэлэлцэв.
    Өмнөговь аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн удирдлагыг томилсон тухай мэдээллийг МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан хийлээ.
    “Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн их тахилгын дүн”-г кино дүрсээр үзүүлэв. Тахилгын үйл ажиллагаатай холбогдуулан Монгол бөөгийн их удган Б.Бадамсүрэн мэдээлэл танилцуулав. 
    Говийн нэгдсэн их тахилга, Говийн нэгдсэн их тахилгын дүнг үндэслэн Монгол бөөгийн цол олгох тухай, шагналд тодорхойлох тухай асуудлыг хэлэлцлээ.
    Өнөөгийн нөхцөл байдалд тулгуурлан орон нутагт ажиллах тухай саналыг МБНЭ-ийн дээд цэцийн гишүүн Отгонцэцэг танилцуулав. 
    Өвөрмонголын албан ёсны хүсэлтээр Баяннуур аймагт овооны тахилга хийсэн тухай Монгол бөөгийн зайран Тамжид танилцуулга хийлээ.
    Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх, УИХ-ын гишүүдтэй хийсэн уулзалтын тухай МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан мэдээлэл хийлээ.
    “Ажлын уулзалт, зөвлөлгөөн зохион байгуулах тухай” Залуучуудын зөвлөлийн дэд удирдагч Ш.Нямдоржийн саналыг хэлэлцээд дэмжиж, сар бүр нэгээс доошгүй удаа зохион байгуулах нь зүйтэй гэж шийдвэрлэлээ.
    Өвөрмонголын зарим улаач нарын хүсэлтээр гадаад арга хэмжээнд оролцох тухай санал солилцлоо. 
    Хуралдааны төгсгөлд “Ойрын өдрүүдэд хийгдэх ажлын тухай” МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан товч мэдээлэл хийж, хуралдааныг хаалаа.
    Хуралдааныг дараалан таван удаа Монгол бөөгийн их дархан удган Д.Батчулуун, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Д.Даарий, Мягмарсүрэн, Монгол бөөгийн зайран Ч.Одбаяр, Б.Доржпүрэв, Монгол бөөгийн удган А.Оюунчимэг, М.Сарантуяа нар таслаад байна. Дараагийн хуралдаанаар ДЦХ-н гишүүнчлэлийн асуудлаар шийдвэр гаргана.

  • Монгол бөөгийн хуяг, дуулганы тухай №1


    Нэгдүгээрт: Монгол бөөгийн хөгжилд уламлалт бус жаяг газар авч, хүмүүсийн оюун санааны дархлаанд сөрөг зан үйл дэлгэрч, бөөгийн зан үйлд байгаагүй суваргыг толгой дээрээ залахыг МБНЭ-ийн гишүүд үлгэрлэн хориглох тухай асуудал байсан. 
    Хоёрдугаарт: Овоонд хадаг өргөж, хог хаягдал үүсгэх, мод, модлог ургамлыг хадгаар боймилж уяж үхүүлэх зэргээр Монгол бөөгийн зан үйл хийхийг хориглосон. Хадагийг өргөлд ашиглах, мод, модлог ургамалд уяж үхүүлэх зэргээр байгальд сөрөг нөлөө үзүүлэх, хог хаягдал бий болгох, Байгалын гаралтай бүтээгдэхүүнээр хийсэн даавуу цуударыг өргөн хэрэглэж, нийлэг эдээр хийсэн даавуу материалыг ашиглахаас татгалзах шийдвэрийг Монголын нийт бөө нарт хэрэгжүүлэхээр уриалан гаргасан билээ. 
    Эдгээр шийдвэр амьдралд биелэлээ олж хэрэгжиж байна. 
    МБНЭ-ийн хамт олон Монгол бөөгийн хөгжилд онцгой чухал байр суурь эзлэх Монгол бөөгийн хуяг дуулганы чиглэлд онцгойлон анхаарч ажиллаж байна. 
    Гуравдугаарт: Монгол бөөгийн хуяг дуулгыг уламжлалт дэг жаягаар хэрэглэх зорилтыг дэвшүүлж байна. Энэ хүрээнд сүүлийн зуунд хэрэглэгдэж ирсэн бөөгийн хуяг дуулганы талаар мэдээлэл хүргэж байна. Хаанаас гаралтай, ямар язгуур, угсааны болохыг тодорхойлж үзнэ биз ээ. Болгоон авч дотроо тунгаан бодож соёрхоно уу.
    МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

    Энэхүү зураг № 01-д бөөгийн хуяг, дуулга, өмсгөл бол Х1Х зууны үед \1884 онд авсан\ хэрэглэгдэж бөөгийн хувцас байсан. Өргөн нь ханцуйны урт ороод 56 см, андар нь 120 см хэмжээтэй байна.

  • ИТГЭЛ ТЭЭСЭН ОН ЖИЛҮҮД Нэг. Хамтаар хэлэлцэж, шийдвэр гаргаж, хэрэгжүүлж сурахын төлөө.

    тулд дэндүү их цус, хөлс, нулимас зарцуулжээ. Өнөөдөр бид өөрсдийгөө харийн нүдээр харах хэмжээнд хүртэл өөрчлөгдсөн байна.

    • Монголчуудын нүүдлийн соёл иргэншил, сар нарны хөдөлгөөнөөр тооцоолох цаг хугацааны хэмжүүр, хүн байгаль, далд ертөнцтэй харьцах харилцаа, байгалийн хуулийг маш эртнээс танин мэдсэн өвөг дээдсийн танин мэдэхүйн их ололтын үр дүнд Мөнх тэнгэрийн сургааль үүссэн юм.
    Буддагийн сургааль бурханыг, Иссус ертөнцийн эзнийг шүтдэг бол мөнх тэнгэрийн сургааль хүнийг эрхэмлэн дээдлэн шүтнэ. Нарийвчлан авч үзвэл эцэг, эхээ хүндлэхээс эхлэнэ. Биднээс өмнө оршин байсан өвөг дээдсээ, тэнгэрийн оронд залрах онгод буюу дээд өвгөд дээдсээ шүтэхээс эхлэнэ. Түүнийгээ залан авчирч хүүрнэн ярилцахаас эхэлнэ. Бидний бурхантай адитган шүтэн дээдлэх бодит хүн бол Чингис хаан минь билээ. Чингис хаан бол өнөөдрийн хүн төрлөхтний хүссэн буй хүчирхэг удирдагч, манлайлагч мөн. Бидний шүтэж байгаа бүх зүйл бодитойгоос эхлэнэ. 
    Мөнх тэнгэрийн сургааль нь хөх мөнх тэнгэрийн харанхуйн орон, хүн, газар гэсэн гурван энгийн зүйлээс бүрдэнэ. Мөнх хөх тэнгэр харанхуйн орон шинжлэх ухаантай нарийн уялдаа холбоотой болохыг Манай нэртэй физикчид нотолж байна. 
    Нийгэм, эдийн засаг, боловсрол, гадаад харилцаа гээд олон зүйл бодит амьдралд хэрэгжсэн зүйлээр баталгаажсан байдаг. 
    Таван жилийн хугацааны эхний гурван жилд 2012-2015 онд Бага хуралдайг есөн удаа хийжээ. МБНЭ-ийн дүрэмд зааснаар жилдээ нэг удаа бага хурал хийхэд гишүүдийн мэдээлэлийн хомсдолоос шалтгаалан, элдэв хэрүүл маргааны талбар болчихдог байлаа. Нөгөө талдаа бага хуралдай нь санхүүгийн чадамжтай байхыг шаардсан. Хуулиар бол шашины хурал цуглаан төрийн байгууллагын байр ашиглан хийх нь хориотой учир, бусад газарт 150 орчим хүн оролцсон хуралдаан хийхэд цагийн 300,0-1.0 сая төгрөг шаардагдах болсон. Тиймээс зуны улиралд байгаль орчинд бага хуралдай болох Нэгдсэн тахилгаа хийдэг болгон өөрчилж, улаач нар нэгдэж, өөрсдийн үзэл бодлогоо дээд тэнгэрт уламжлах хэлбэрт шилжсэн.
    Бага хуралдайн үүрэг, хариуцлага, залгамжлал нь Дээд цэцийн хуралдайд шилжсэн юм. МБНЭ нь байгуулагдсанаас хойш ДЦХ-н хуралдааныг 50 удаа зохион байгуулж, 30-40 хүний бүрэлдэхүүнтэй болгож, 40 хоног тутамд хуралдаанаа хийж тогтмолжсон байна. ДЦХ нь хамтарч ажиллах, санал бодлоо хуваалцах, харилцан ойлголцох, нэгдсэн бодлогоо дэвшүүлэх, түүнийгээ хэрэгжүүлэх, “Улаач” нар хамтарч ажиллаж сурах том сургууль болсон. 
    Нийт 316-г асуудал авч хэлэлцжээ. Хэлэлцсэн асуудлын 24,3 хувь нь зохион байгуулалтын, 20,8 хувь нь бөөгийн тухай, 20,2хувь нь бөөгийн нэгдсэн тахилгын тухай асуудал байна.
    Хамгийн эхлээд Бөөгийн шашины \шүдлэгийн\ төв байгууллага болон Нийслэлийн ИТХ-д бүртгүүлэх ажлын хэсэг байгуулсан юм. Хэрэг дээрээ ажлын хэсэг цуглаж чадахгүй, хамтарч ажиллах ая эвээ олоогүй, нэг хүний гар харсан хэвээр байсан. 
    МБНЭ-ийн Удирдах хэсэгт орсон хүмүүс МБНЭ-ээс цаашид хийх ажлын тухай чөлөөт ярилцлага зохион байгуулж, МБНЭ-ээс Бөө нарт гаргах уриалгын тухай хэлэлцэж, мөн анхааруулга, сонордуулга гаргаж байв. 
    Монгол Улсын Ерөнхийлөгч С.Элбэгдорж, Улсын Их хурлын дарга М.Энхболд нарт МБНЭ-ээс айлтгал боловсруулж өргөсөн боловч хүлээж аваагүй юм. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад айлтгал, Таван жилийн тайлан альбомыг өргөн айлтгаад байна. Монгол төрийн хэмжээнд Бөөг шүтэж эхэлсэний 2223 жил, Бөөгийн байгууллага үүссэний 20 жил, Бөө нар нэгдсэний 3 жилийн ойн арга хэмжээнд зориулсан томоохон арга хэмжээг зохион байгуулсан. Энэ хүрээнд Монгол туургатны төлөөлөл болсон ОХУ-ын Тува, Буриад, Өвөрмонголын бөөгийн төлөөлөгч цугларч УИХ-ын Дэд дарга Цог хүлээн авч уулзсан юм.
    2012 оны шинэ жилийн арга хэмжээг Төрийн өндөрлөгүүдийн байрладаг, Их тэнгэрийн цогцолборт хийсэн нь бэлэг дэмбэрэлтэй ажил болсон. Энэ арга хэмжээнд Анх удаа МБНЭ-ийн нэрэмжит шагналыг Монголыг бөөг хөгжүүлэхэд оруулсан хувь нэмрийг үнэлэн Судлаач Ш.Сүхбатад “Эх дэлхийгээ аваръя” шагнал, Монгол бөөгийн Дархан удган Д.Энхжаргал, Ц.Чулуунбаатар нарт шилдэг удган, зайрангийн цом, шагнал олгосон байдаг.
    Жил бүр олгодог шилдэг удган зайран нарыг шагналыг Монгол бөөгийн Дархан удган Д.Батчулуун, Монгол бөөгийн их зайран П.Батжаргал, Монгол бөөгийн их зайран Д.Одонхүү, Монгол бөөгийн их удган Г.Гэрэлтуяа нар хүртсэн байна.
    2013 он гарсаар Орон нутгийн бүтэц, зохион байгуулах ажлын явц, Цагаан сарыг тэмдэглэн өнгөрүүлэх тухай, сэтгүүлд МБНЭ-ийн тухай анхны өгүүлэл тавих, Төр ба шашины харилцааны хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай санал хэлэлцсэн байна. 
    Монголын бөө нар анх удаа “МБНЭ-ийн байгуулагдсаны нэг жилийн ойг тэмдэглэн өнгөрүүлж, Төрийн ордонд цагаан сүлд, Батлан хамгаалах яаманд Төрийн хар сүлдэнд хамтаар залбирах боломж анх удаа олдсон билээ. Мөн энэ онд МБНЭ-ээс Өвөрхангай, Баянхонгор, Говь-Алтай, Ховд, Баян-Өлгий, Увс, Завхан, Архангай Хэнтий, Дорнод, Сүхбаатар, Өмнөговь аймагт ажилласан байдаг. 
    2014 онд Монгол Улсын өмнөд болон баруун хязгаарт ажиллаж, Халх голын ялалтын арга хэмжээ, Монгол туургатны баатруудын хүндэтгэлийн цогцолборын нээлтийг хийх зэрэг томоохон ажлуудыг санаачлан эхлүүлсэн юм. 
    2015 онд МБНЭ-ийн удирлагууд Хөвсгөл аймгийн сумдад ажилласан юм. Сумдын төвүүдэд уулзалт хийж, байгууллагаа танилцуулж, орой нь цэнгүүн зохион байгуулж байлаа.
    2016 онд Хилийн хамгийн хөдөлгөөн ихтэй Сэлэнгэ аймаг, Дорноговийн Замын үүд суманд ажилласан.
    Олон жилийн хамтын ажиллагааны үр дүнд төрийн байгуулагуутай холбогдож ажиллах болсон. Энэ хүрээнд Нийслэлийн ИТХ-ын дарга, Чингэлтэй, Хан уул дүүргийн ИТХ-ын дарга, БОАЖ-ын сайд, УИХ-ын гишүүдэй уулзалтууд хийсэн байна. 
    2017 оноос Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх Ц.Хулантай уулзалтыг тогтмол хийж, монголын бөөгийн төв байгууллагын хувьд хийж байгаа ажлуудаа тогтмол танилцуулж ирлээ. 
    МБНЭ-ийн байнгын анхааралд Монгол бөөгийн онол арга зүй, судалгааны асуудал байв. Дээд цэцийн хуралдайнаар Монгол бөөгийн онол арга зүй, судалгааны асуудлаар 19 удаа хэлэлцжээ.
    МБНЭ анх байгуулагдаад судлаач Бадарчаар ахлуулан Мөнх тэнгэрийн онол арга зүйг боловсруулах ажлын хэсэг байгуулсан билээ. Түүнд эрдэмтэн, судлаачдыг өргөнөөр татан оролцуулах шийдвэр гаргасан юм. Гэвч энэ ажил хэрэгжиж чадаагүй билээ. 
    МБНЭ-ийн Удирдлагад орсон иргэдэд аймгуудын бүсчилсэн хариуцах тухай, залуучуудын байгууллага байгуулах тухай шийдвэр гаргасан. Тэгээд Дархан, Эрдэнэт, Булган, Хөвсгөл, Баянхонгор, Өвөрхангай, Говь-Алтай аймгуудад иргэд, улаач нартай анхны уулзалтууд хийгдсэн байдаг.
    МБНЭ-ийн Бага хуралдайн бүтцийг шинэчлэх тухай, түүнд Аймаг, нийслэлийг төлөөлөх төлөөлөл оруулах, бага хурлын зохион байгуулалтыг сайжруулах, Залуучуудын чуулга уулзалт хийж санал бодлыг нь сонссон асуудлыг хэлэлцэж байлаа. 
    Улаанбаатар хотод Нийслэл, дүүрэг, аймгийг ДЦХ-н гишүүдэд хариуцуулах тухай хэлэлцэн шийдвэр гаргажээ. 
    МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдаанаар иргэд, гишүүдийг урамшуулах “Монгол бөөгийн шагнал, урамшлын тухай” журмыг хэлэлцэж баталсан.
    МБНЭ-ийн дүрмийг боловсронгүй болгох нь байгууллагын төлөвшилд чухал ач холбогдолтой байсан. Жил бүр тогтмол энэ асуудлыг хэлэлцэж иржээ.
    МБНЭ-ийн Дүрэмд практик ололтоор баяжин нэмэлт оруулах шаардлага бий болсон. Хамгийн эхэнд Бага хуралдайн гишүүнээс чөлөөлөх, нөхөн сонгох тухай асуудал байв. Гишүүд нь тогтвортой ажилладаггүй, байнгын хөдөлгөөнд гарч, орж байсан нь хамтарч шийд гаргахад хүндрэл учирч байлаа. 
    Монгол төрийн төлөө амиа зориулсан Үндэстэн баатруудынхаа баатарлаг дайчин алдарт хүндэтгэл цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах зорилт нь төртэй хамтран хийх томоохон бүтээн байгуулалтын их хөрөнгө зарцуулсан ажил билээ.
    МБНЭ-ийн Говь-Алтай аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн хамт олон анх удаа Аймагтаа нэгдсэн тахилгыг зохион байгуулсан байдаг. Жил бүр “тухайн жилийн өнгө тодруулах тухай” мэдээллийг нэгтгэх шийдвэр гаргасан байна.
    Тэнгэрийн улаач нарт тусгай хөтөлбөрөөр Сургалтыг долоон удаа зохион байгуулсан байна. Цаг үеийн бололцооноос шалтгаалаад жилдээ ганц удаа хийгдэж байна. 2016 онд Эрдэнэт хотод, 2017 онд Өмнөговийн Цогт цэций суманд амьдардаг улаач нарт зориулан тусгайлан сургалт хийгдсэн түүхтэй. 
    2014 оны 10 дугаар сарын 31-ны өдөр МБНЭ-ийн үйл ажиллагааг илүү боловсронгуй болгох, шуурхай байлгах зорилгоор МБНЭ-ийн дүрэмд нэмэлт өөрчлөл оруулж, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн сонгогдсон гишүүдээс бүрдсэн Бөөгийн зөвлөл байгуулав. Бөөгийн зөвлөл нь 30 удаа хуралджээ.
    МБНЭ-ийн бага хуралдайгаас сонгогдсон Дээд цэцийн гишүүдээс МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч тодорхой шалгуур үзүүлэлтийг хангасан бөөг Зөвлөлийн гишүүнээр томилохоор заажээ. Бөөгийн зөвлөлөөр бөө болон онгодын мэдээлэлийн талаар хэлэлцэх нь байгууллагын нууцад хамаарч байгаа юм. Дараах асуудлыг хэлэлцсэн байна. Үүнд:
    -МБНЭ-ийн дотоод асуудлыг шийдвэрлэх, шинэчлэх шаардлага,
    – Аймаг, нийслэлийн Бөөгийн хүрээлэнгийн ажлыг дүгнэх шалгуур үзүүлэлт, ажлыг дүгнэж, хариуцсан Дээд цэцийн гишүүдийн ажлын хариуцлагын тухай, 
    -МБНЭ-ийн шийдвэрийн биелэлт 
    -Монголын бөөгийн цол олгох тухай
    -МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүдийн Манлайлалын үзүүлэлтийг хүн нэг бүрээр хэлэлцэх, 
    -Тахилгын дэг журмын тухай 
    -Сонгуулийн үед баримтлах бодлогын асуудлууд
    -Цаг үеийн тулгамдсан асуудлаар МБНЭ-ээс баримтлах бодлого.
    -МБНЭ-ийн сайтын бодлого чиглэлийн тухай.
    -МБНЭ-ийн Бага хуралдай, Дээд цэцийн шийдвэрээр баталсан Нэгдсэн тахилгуудад оролцох гишүүдийн үйл ажиллагааг дүгнэх аргачлал, 
    -МБНЭ-ийн нэгдсэн Их тахилгуудад дахь онгодын айлдварууд, бөөгийн зан үйлүүд, түүнтэй холбоотой зарим асуудлууд 
    -Онгодын тухай
    -Жилийн төөрөгийн тухай
    -Зарим бөөгийн байгууллагатай харьцах тухай
    -Мөнх тэнгэрийн цаг тооны бичигийн төсөл, 
    -Гадаад харилцааны асуудлууд 
    -Монгол туургатнуудын дунд салбараа нээж ажиллуулах тухай,
    -Олон Улсын эрдэм шинжилгээний хуралд оролцсон дүн
    -“Зөн билэгийн өрсөлдөөн”-д оролцох тухай гадаадын байгууллагаас ирүүлсэн саналын тухай
    -МБНЭ-д гишүүдээс гаргасан гомдлын тухай
    -Зарим бөөгийн байгууллагаас ирүүлсэн хүсэлт, бөөлөлтөнд оролцох тухай,
    -Иргэдийг хууран мэхэлсэн ажиллагаа явуулсан зарим бөөгийн тухай мэдээлэл зэрэг асуудлыг хэлэлцэж шийдвэр гаргаж ирлээ.

  • Зураг түүхийг авч үлдэнэ 4 Отгонтэнгэр хайрханыг зургийг авсан минь.2002

     
    Завхан аймагт ажиллах явцдаа Цэргийн нэрт жанжин хурандаа генерал Дожийн хөшөөнд очсон. Энэ бол цэрэг хүний хийх ёстой үйлдэл. Өвөг дээдэс, өвөг эцэг, аав, ээжийн минь амьдарч байсан, миний төрсөн, өссөн нутаг. Бид ажлаар Яруу, Сонгино, Түдэвтэй, Нөмрөг суманд ажиллав. Яруугийн голын энэ мөс түрсэн газрын ойролцоо аавын минь төрсөн газар байдаг. Ээжийн төрсөн ах Мал баазын дарга Самданхүү гэхээр нутгынхан андахгүй юм билээ. Ихэд нэр хүндтэй бас цуутай ажиллаж байсан ажээ. 
    Сэлэнгэ аймгийн засаг дарга, цэргийн штабынхантай авахуулсан зураг байна. Сэлэнгэ мөрний гурван бэлчир, Дулаан хаан, Ээж модонд очжээ. 
    Дараа нь Дархан-Уул аймагт ажиллаж,дурсгалын зургаа авахуулсан байна. 
    Орхон аймаг, Эрдэнэт үйлдвэрийн удирдлагууд угтаж, үдэж байсан зураг түүх болон үлджээ. 
    Дорноговь аймагт ажиллаж сумдаар ттойрч явж, Данзанравжаагийн төрсөн газрын хөшөө, Зүүн абянгийн элсэнд зургаа авахуулсан ажээ. Хилийн цэргийн алдартай хурандаа нарын нэг Аранжинням бид хоёр нутгийн зааг дээр уулзсан зураг. 
    Увс аймагт хамтран зүтгэгч нартай аймгийн төв талбай дээр дурсгалын зураг даруулжээ.
    Баян-Өлгий аймагт олон жил тасралтгүй ажилласан. Нутаг орон, ард түмний аж байдал, хүмүүсийн тухай олон дурсах зүйл бий. Тэр үеийг аймгийн засаг дарга, одоогийн УИХ-ын гишүүн Баделхан хуралдаан хийж байна. 
    АНУ-ын Бүгд найрамдахчуудын намын төлөөлөлтэй Баян-Өлгий аймагт хамтарсан сургалт хийж билээ. Тэр өөрийн улсын сүлдэнд байдаг бүргэдтэй зураг авахуулахыг хүссэн. Бид аймгаас гарангуут алдарт “Бүргэд”нйараглалыг бичсэн казакын нэрт яруу найрагчийн төрсөн хүү нь ан хийж яваатай тааралдсан юм. Тэгээд санаагийг нь гүйцээсэн. 
    Дорноговийн уужим тал, хилийн отряд, заставуудаар явжээ. Их сонирхолтой байсан. 
    Баянхонгор аймагт нилээд удаан томилолтоор ажиллаж билээ. Дүнгийн хурал хийж, их ажлын цаана гарчихаад Шаргалзуутын рашаанд нэг хоносон. 
    Ховдод Ардчилсан залуучуудын хуралдаанд оролцсон, тэнд зарим төлөөлөгч нартай зургаа авахуулжээ. Говьсүмбэр аймгийн засаг дарга Баянмөнхтэй, Төв аймагт цэргийн ангид Доржханд хурандаатай, Улаанбаатар хотод олон нийтийн арга хэмжээ зохион байгуулж байгаа зураг байна. Тэгэхэд Тогоо хурандаа тэтгэвэртээ сууж, нэгэн дээд сургуулийн захирал хийж байсан юм. Тэр л үед МАХН-ын дарга Н.Энхбаяртай анхлан танилцуулж байж билээ.Тэгээд суга дэвшээд дэслэгч генерал хүртэл цэргийн цолонд хүрсэн түүхтэй. Зураг түүх авч үлдэнэ гэдэг энэ биз ээ.
    Д.Жаргалсайхан

    djmedia:41

     

  • УИХ-ын гишүүн Н.Оюундарьтай МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан уулзав.

    Үндсэн хуулийн эдгээр заалтыг иш үндэс болгон Улсын Их Хурлаас 1993 онд төр болон сүм хийдийн хоорондын харилцааны эрх зүйн үндсийг тогтоосон Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хуулийг баталсан болно.
    Энэ хуульд 1994 оны 1 дүгээр сарын 14-ний өдрийн, 1995 оны 4 дүгээр сарын 17-ний өдрийн, 1997 оны 1 дүгээр сарын 9-ний өдрийн, 2014 оны 5 дугаар сарын 15-ны өдрийн, 2015 оны 1 дүгээр сарын 29-ний өдрийн хуулиар тус тус өөрчлөлт оруулж байжээ. 
    Өнөөдрийн байдлаар зөвшөөрөлтөй 800 орчим, зөвшөөрөлгүй 200 орчим шашны байгууллага ажиллаж байгаа гэсэн судалгаа гарчээ. Энэ нь Төр, сүм, хийдийн харилцааны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт хийх нэг гол үзүүлэлт гэж үзэж байна. Өнөөдөр таван монгол хүн тутмын гурав нь ямар нэгэн шашныг шүтэж байгаа нь судалгаагаар тогтоогдсон билээ. 
    Цаашид Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хуулийн зохицуулалтыг улам бүр боловсронгуй болгох үүднээс: нэгдүгээрт, шашны байгууллагыг /үүний дотор гадаадын шашны байгууллагын төлөөлөгчийн газрыг Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт/ /үүсгэн байгуулах, улсын бүртгэлд бүртгэх, үйл ажиллагааг нь, зогсоох, татан буулгах тогтолцоог оновчтой болгон тогтоох, Хоёрдугаарт, шашны байгууллагын үйл ажиллагааны онцлогтой холбоотой нөхцөл байдлыг харгалзан сүм, хийдийг бүртгэхээс татгалзах зарим нөхцлийг хуульчилан тогтоох, Гуравдугаарт, шашны байгууллагын эрх зүйн байдлыг оновчтой байдлаар тодорхойлох шаардлагатай. Тухайлбал, шашны байгууллагын тухай хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолтыг оновчтой болгох, улмаар сүм, хийдийн дүрэмд тусгасан байх зүйлийг нарийвчлан заах болно. Мөн шашны байгууллагын үйл ажиллагааг боловсронгуй болгон, стандартыг нь тогтоож, түүнийг нь стандартын төв байгууллагаас баталгаажуулж байх. Түүнчлэн тэдгээрийн хамба лам, пастор зэрэг тухайн байгууллагыг тэргүүлж буй этгээдэд тавих шаардлагыг хуульчилах нь зүйтэй гэж үзэв. 
    Дөрөвдүгээрт, шашны байгууллагын зөвшөөрөл олгох асуудалтай холбогдсон харилцааг шинэчлэн тогтоох, 
    Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл боловсруулах ажлын хүрээнд нийтийн зориулалттай орон сууцны байшинд бусдын амгалан тайван байдлыг алдагдуулж, оршин суугчдын эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн аливаа шашны байгууллагын үйл ажиллагаа, зан үйл явуулахыг хориглохоор хуульд нэмэлт оруулах болно. Мөн “Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг боловсруулж шашны байгууллагуудыг шинэчилсэн бүртгэлд хамруулж, нэгдсэн бүртгэлийн сантай болно. 
    Түүнчлэн хуулийн төслийн талаар аймгуудын иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал, Монголын Эвангелийн Эвсэл, Монголын мусульман нийгэмлэгүүдийн холбооноос ирүүлсэн саналуудыг нарийвчлан судалж, хуульчилан тогтоох боломжтой заалтыг төсөлд тусгажээ. 
    Гэхдээ бөөгийн байгууллагуудтай уулзаж байсангүй. УИХ-ын гишүүн Н.Оюундарьтай МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан уулзаж, шашины асуудлаар боловсруулан өргөн барьж байгаа хуулийн төсөлд Монгол уламжлалт бөө шүтлэгийн талаар саналаа танилцууллаа. 
    Д.Хүрэлбаатар

  • БОГИНО ХУГАЦААНД БӨӨГИЙН ӨНДӨР ДЭЭД ЦОЛ, ТӨРИЙН ДЭЭД ШАГНАЛ, АЛДАРД ХҮРСЭН “УЛААЧ” ТОДРОВ.

    Саяхан 2017 оны 12 дугаар сарын 29-ны өдөр “Өөрийн улаачийн эрдмийн бүтээлүүдээрээ болон онгод сахиусынхаа шидийн эрдмээр ДЭЛХИЙН ХҮН СУДЛАЛЫН САЛБАРТ МОНГОЛ БӨӨ МӨРГӨЛИЙГ ШИНЖЛЭХ УХААН МӨН хэмээн хүлээн зөвшөөрүүлсэн амжилтыг нь үнэлж, Монгол бөөгийн зан үйлийн Мөнх тэнгэрийн алтан буултаар Зарлиг илгээж МОНГОЛ ТӨРИЙН ИХ ЗАЙРАН цолтноор тодруулсаныг баталсан үнэмлэхийг Дэлхийн нүүдэлчдийн дээд Амин хүч судлалын Академийн Эрдмийн зөвлөлийн дарга Сүнс Д.Одгэрэл гэгч тамгаа дарж, мутраа хайрлаж олгожээ. Төрийн зайран хэмээх цолыг Сүнс Одгэрэл зайран Бямбадоржид анхлан олгож байсан түүхтэй. Иргэд ч төрөөс олгосон мэт ойлголттой болоод олон жилийн нүүр үзэж байгаа. Хэрэг дээрээ иймэрхүү маягаар, ганц хүний үзэмжээр олгодог шагнал юм.
    Дараагийн нэг хачирхалтай мэдээлэл нь Төрийн зайран болоод удалгүй, 2018 оны 7 дугаар сарын 7-ны өдрийн 358 дугаар Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар Төрийн дээд шагнал болох “Алтан Гадас” одонгоор шагнагджээ.
    Чингис хааны дүр бүтээсэн, урлагын салбарт их амжилт гаргасан, алдартай бөхөд “Алтан гадас” шагнал олгосон нь өвөрмонголд олны талархалыг хүлээж байсан бол харин энэ удаагийн шинэхэн улаачид олгосон цол, төрийн шагнал нь монголын гэх олон зүйлийн нэр хүндийг шалд нь хүртэл унагахад хүрчээ.
    Ийнхүү өвөрмонгол “улаач” 3-4 жилийн дотор бөөгийн дээд цол, төрийн дээд шагналаар жил хүрэхгүй хугацаанд тодорсон гайхамшигт учрал тохиож байна.
    Монголын соёлын өвийг олон мянган жил тээж яваа, Монгол уламжлалт бөө шүтлэгийг хөгжүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан, амьдралынхаа 20-30 жилийг Монгол бөө шүтлэгт зориулсан цөөнгүй “улаач”-ыг төрийн дээд шагналд таван жил тодорхойлсон боловч албан ёсоор нэг ч улаачид олгогдолгүй хойшлогдсон бол харин гадаадад тодорсон бөөд тун ахархан хугацаанд өндөр нэр хүнд, цол, алдарт хоёрыг хүртээж байгаа нь ойлгоход бэрх боллоо. Дүгнээд үзвэл монголын гэх болгон үнэ цэнэгүй болж, гадаадынх гэхээр хэн ч байсан тахин шүтдэг үзэл байсаар байгааг илэрхийлэв. Зарим талаар арай үгүй байлгүй дээ гэж бодоход хүрч байна.
    Ямарч байсан улаач нараас нэг ч гэсэн хүн Монгол төрийн дээд шагнал хүртсэнд баяр хүргэх нь зүйтэй байх аа.
    Д.Хүрэлбаатар

  • ДАНШИГ НААДМЫН ЦААД УЧИР ИНУ.

    Манжийн хаан Долоннуурт ёслолоо хийж, их чуулганыг хийх болсон нь нэгд, хэдийгээр Халхын ноёд даган орсон ч халхын газар нутаг Галданы мэдэлд байсан, хоёрт, уг газар нь байрлалын хувьд Мүгдэн, Бээжин, Халх, Өвөр Монголын төв дунд байсан зэргээс болжээ. 
    Манжийн хаан энэ үйл явдалд их ач холбогдол өгч байсан нь юуны өмнө Манжийн хааны сүр хүчийг олны өмнө гайхуулах, Халхыг оруулж авсанаар цааш Хөх нуур, Түвэд, Ойрад, Хами зэрэг улс орнуудад төрийн бодлогоо явуулах боломж нээгдэх төдийгүй тэдгээрийг байлдан эзлэхэд Өвөр Монгол, Халхын цэргийн хүчийг ашиглах боломж олж буй зэрэгтэй холбоотой байв.
    Тус чуулганы бэлтгэлийг Өндөр гэгээн Занабазар, Түшээт хан Чахундорж нарбэлтгэн хангаж, Сэцэн хан Өмэхэй, Засагт ханы ойр угсааныхан бүгд 550-иад халх ноёд, тайж нар, мөн өвөрлөгч 49 хошууны нөлөө бүхий том ноёд Долоннуурт цугларчээ.
    Долоннуурын Асу хэмээх хаалганы өмнө их ёслолыг үйлдэж, Манжийн хааны зарлигийг уншин сонсгожээ. Зарлигийн агуулга нь 1680-аад оноос хойш Манж улсаас Халхын талаар явуулсан улс төрийн бодлогын тоймийг чимэглэн өгүүлж, цаашид Халхыг хэрхэн захирахыг тодорхой дурджээ.
    Тус чуулганаар Манжийн төрд гавъяа байгуулсан Халхын 5 хүнд чин ван, 6 хүнд жүн ван, 3 хүнд бэйл, 4 хүнд бэйс, 7 хүнд гүн, 6 хүнд тэргүүн зэрэг тайж олгож, 34 ноёныг хошууны засаг ноён болгож, тус 34 хошууг Түшээт ханы 16, Сэцэн ханы 11, Засагт ханы 7 ноёнд хуваан захируулжээ.
    Тийнхүү Долоннуурын чуулганаар Халхыг манжийн харъяат гэж албан ёоор тунхагласан нь нийт Монголын тусгаар тогтнолын үйл хэрэгт асар хохирол учруулсан юм.
    Шарын шашин бөөгийн мөргөлийг богино цагийн дотор Манжийн туслалцайтаагаар генецитхийж устган, Монголын ард түмний сэтгэл санааг эзэмдэн, аж байдалд гүн нэвтрэн асар нөлөөтэй хүчин зүйл болж чадсан.
    Шарын шашин бөө мөргөлийг хориглон монголчуудыг номхон хүлцэнгүй байхыг номлож, дайчин чадвараас салгаж, хойд насандаа сайн төрлийг олох их аянд мордуулжээ.
    Харийн бодлогоор бол Монголын их хаад, алтан ургийн шууд удам, өрлөг жанжинууд, түмт, мянгадын ноёд, баатруудын залгамж халаадыг шарын шашинд хутагт, хувилгаан болгож, эрдэм номтой лам, хуврага болгон баатарлаг дайчин чадвараа гээж хүлцэнгүй ноомой болгон өөрчилж, улмаар гэцэл хүртэж эхнэр авахгүй болгон уг удмыг таслан, монголыг манж үндэстэн лугаа адил устгахад чиглэж байв. 
    Монголын феодалууд өөрийн Монгол улсын дотор харъяат албат ардын дунд шарын шашныг санаачлан дэлгэрүүлсэн нь ер ард иргэдийг зөвхөн соён гийгүүлэх хүсэл эрмэлзлэлээр биш харин юуны өмнө өөрсдийн ноёрхол эрхшээлээ бататгах, дайн байлдаанд нэрвэгдэж санал сэтгэл нь алагдаж, эсэргүүцэн тэмцэх болж эхлэсэн өргөн олон малчин ардыг тайвшруулан захирахад шарын шашныг үзэл суртлын зэвсэг болгон ашиглах тодорхой зорилготой байсан юм.
    Манжийн хаан өөрийн бодлогыг хэрэгжүүлж, Монголыг монгол хүн захирч байгаа мэт харагдуулж, өөрийн гарын “бэлтгэгдсэн” хүнээ тавьж хэрэг дээрээ Манж нар удирдах башир арга байлаа. Тэгээд зориуд монгол хүнээр захируулахаар бэлтгэсэн нь “Өндөр гэгээн” хэмээн өргөмжлөгдсөн анхдугаар богд, Жавзандамба хутагт Гомбодоржийн Занабазар байв. Чингис хааны алтан ургийн шууд удам Батмөнх даян хааны 7 дахь үе Түшээт хан Гомбодоржийн хүүг тодруулсан нь монголчуудыг татах нарийн ухаан байжээ. 
    Түшээт ханы хүү Г.Занабазарыг 1640 онд 5 настайд нь Богд Жавзандамба хутагтын хувилгаанаар тодруулан анхдугаар богд, Монголын шарын шашны тэргүүнд өргөмжилжээ.Г.Занабазар хутагт бага наснаасаа бурхан шашны сургааль номлол, зан үйл, дэг ёсонд суралцаж улмаар Цастын орон Түвдэд очиж Банчин богдод бараалхан шавь орж шашны их бага таван ухааныг гүнзгийрүүлэн судлаад буцаж иржээ. Залуу хутагт эх нутагтаа ирээд номын хүрээ хийд, шашны сургуулийг олноор байгуулж, шашин соёлыг дэлгэрүүлж, олны сэтгэл оюуныг дотроос нь гийгүүлэн, аядуу зөөлөн шинэ иргэншлийг төлөвшүүлэх ажлыг хийсэн гэдэг. Өндөр гэгээн Г.Занабазар нь буддын гүн ухаан, монгол төвдийн яруу найраг,хэл шинжлэл, урлахуйн ухаан, уран барималч, зураач, хэл шинжлэлтэн зэрэг олон талын авьяастай, шашин, урлагийн том зүтгэлтэн, соён гэгээрүүлэгч, манжийн талыг тууштай баримтлагч хүн байсан нь түүхэн баримт сурвалж болон бүтээл туурвилаас нь тод харагддаг. 
    Хутагт хувилгаадын дараачийн дүрийг тодруулсанг Манжийн хаан батламжилж ирсний олон талаас нь нягтлах аваас энэхүү үзэгдлийн нууцууд илчлэгдэн тодрох ажээ. 
    Орос хойноос, өмнөөс Манжийн их хүч түрж байхад, элэг угсаа нэгтнүүд нэгдэж, эзэн Чингисийн голомт, Гурван голын сав нутгийг хамгаалах боломжоос илүү өөрсдийн эрх мэдлээ хамгаалахад илүүтэй анхаарсан байдаг. 
    Өндөр гэгээн, бараг ер хүрч насласан ч цагийн эрх, хувь заяаны тохиолоор амьдралынхаа сүүлийн өдрүүдийг хүний нутагт өнгөрөөн 1723 онд Бээжингийн Шар сүмд ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлж насан эцэслэжээ. Олон талаар харийн гүрний бодлогоор монголыг удирдаж байсан, харьд бэлтгэгдсэн, тэдний дуулгавартай гүйцэтгэгч байсан, насны эцэст тэдний хяналтад байж, нутгын бараа харалгүй өнгөрсөн удирдагчдын түүх эндээс эхэлдэг. 
    Даншиг наадмыг Өндөр гэгээн Занабазрыг Манжийн хаан Монголыг өөрт дагаар орсныг тэмдэглэн, мөн Монгол түмний шашны тэргүүн, анхдугаар Богд Жавзандамба хутагтын ширээнд өргөмжлөн залах үед анхныхыг нь хийсэн байна. 
    “Даншиг наадам”-ын үеэр Монголоос Манжид өргөх өргөл хураамжийг цуглуулах үйл явц өрнөдөг байв. 1911 онд Богд хааны зарлигаар даншиг наадмыг зогсоосныг орчин цагт лам нарын лоббигоор сэргээж, одоогоос дөрвөн жилийн өмнө Нийслэлийн засаг даргын тамгын газар болон Гандандэгчилэн хийд хамтран энэ наадмыг томоохон арга хэмжээ болгон хийхээр шийдсэн байдаг. 
    Монголын түүх, ёс заншил, тусгаар тогтнолын талаар гадарладаг улсууд ч энэ үйл явц хачирхан хүлээн авч байгаа. Тэгээд ч бөхийн цол давхар олгох эрхийг Гандан хийдийн хамбад өгөх нь хууль бус…Ер цаашид бусад шашны байгуулагууд ялангуяа гадаадын хөрөнгөлөг байгууллагууд өөрсдийн наадмаа зохиогоод өөрсдийн цолоо олгоод эхэлбэл өнөөгийн монгол бөхийн хоёр байгууллагын маргааны түүх давтагдах болов уу? 
    Энэ жилийн хувьд ган болж дараа нь бороо орж олон аймагт үер, гамшиг болж, хүний амь үрэгдэж, эд хөрөнгө сүйдсэн, улсын төсөв хүнд байхад их хэмжээний хөрөнгөөр туйлж наадамлаж байгаа нь энэ их хөрөнгийн өглөгийн цаад эзнийг гаднаас далай лам өгчээ гэж хардахад хүрч байна.Цаашид даншиг үргэлжлүүлсээр олон хувилгаад, богдын нэрэмжит наадам болох нигууртай нь харагдаж байна.
    Засаг захиргааны нэгж болгоныг шүтээнтэй байлгах зорилгоор 25 орчим амьд бурхад, хутагт хувилгаадтай болгож, тэдний хойд дүрүүдийг тасралтгүй тодруулах ажлыг Далай лам хийж ирлээ. 
    Монголын сүсэгтэн олонд зориулан тодруулсан богд, хутагтын хойд дүрүүд нь өмнөх дүр жанч халсны дараа бүгд хоёр жилийн дотор багтан мэндэлж, бүгдийг нь 4–6 настайд нь Монголд залж авч ирж байжээ. Мөн монголын ард иргэдийн нуруун дээр сандайлан сууж, тэдний хандив, санхүүгээр хооллож, нийгмийн ямарч бүтээн байгуулалтаас ангид явж ирсэн таван мянган лам хуврага амьдарсаар байна. Эдгээрийг нэгтгэн захирахад бяцхан богд тун хэрэгтэй. 
    Удахгүй Х Богдыг залах ажлыг энэ даншигаар хийгдэнэ. Өмнөх богдуудын адил нялх хүүхэд тодруулчихаад ард нь Далай лам, Чойжамц хамба мэтийн хэдэн лам нар үйл ажиллагааг удирдана гэвэл энэ нь эмгэнэл, хоцрогдол болох билээ. 
    Монголыг дэлхийд алдаршуулсан их хаан Чингис, Өгөөдэй нарын нэрэмжит наадмыг хийж чадахгүй атлаа Манжид дагаар орсоны тэмдэглэж ирсэн Даншиг наадмыг хийж байгаа нь буруу юм. Ядаж нэрийг нь солиосой билээ. 
    Д.Хүрэлбаатар

  • Зураг түүхийг авч үлдэнэ. 3-2001 Монголоо тойрсон тэр нэг жил

    Зэвсэгт хүчний Марш тактикын аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон багуудын зурагт түүх болон үлджээ. Тэр үеийн Зэвсэгт хүчний удирдах бүрэлдэхүүний бөөндөө сууж байгаа зураг сонин харагдана. Би морины хэмээн нэршсэн Галбадрах хурандаагаа их хүндэлдэг. Гэхдээ ил хэлж байсангүй. Алдар нийгэмлэгийн дарга аварга Балжиннямын зураг миний дуранд эгэл жирийн байдлаар үлджээ.
    Монголын зүүн хязгаар Дорнод аймагт ажиллажээ. Тэр үеийг аймгийн засаг дарга Одбаяртай хамт зургаа даруулжээ. Дараа нь Чойбалсан суманд ажиллажээ. Тэр суманд төр нийгмийн зүтгэлтэн Чойбалсан маршал төрсөн. Тэгээд түүний дурсгалын өмнө зураг авахуулах гээд тийм зүйл олдсонгүй. Дараа нь Гурванзагал суманд ажиллахдаа манлай баатар Дамдинсүрэнгийн хөшөөнд дурсгалын зураг авахуулжээ. Тэнд ажиллах явцдаа аймгийн залуучуудтай хамт үдэшлэг хийжээ.
    Дорнод аймгийн төвд Багабанди дарга ирж, бид хэд хамтдаа зурагаа авахуулжээ. Миний шавь болох Жекей хурандаатай Зэвсэгт хүчний ангид ажилласан зураг гэрэл зурганд үлджээ. Буцах замдаа Хэнтий аймагт хуралдсан ажээ.
    Булган аймагт урлагынхантай хамт нилээд хэд хоносон санагдана. Тэнд өнөө цагийн урлагын болог төрийн “одуудтай” хамт ажилласан юмдаг. Хоёр өөр аймагт төрсөн атлаа хүн андуурмаар ижилхэн хоёр хүний зургийг нь авчээ. Уншигчид анзаарна бизээ.
    Баруун зүгт ажиллахаар явах замдаа Архангай аймагт нэгэн зураг авсан нь тэр үеийн залуучуудын зүтгэлтэн Жанцан байлаа.
    Баян –Өлгий аймагт ажиллахдаа нэгэн буурлынхаар зочилсон. Хожим Баян-Өлгий аймгийн засаг даргаар ажилласан нэгэн. Хожим Зэвсэгт хүчний жанжин штабын дарга болсон Тогоотой хамт хойд сумдаар ажилласаны түүх зурганд үлджээ.
    Монгол Улсын цэргийн нэрт жанжин Лхагвасүрэнгийн ойг тэмдэглэсэн юм. Надтай хамт төгссөн анд болох их жанжины дүрд тоглосон Ядмааг цугласан олонд танилцуулж буй зураг харагдана. Энэ удаагийн зургийн түүх Улаанбаатар хотод болсон цуглаанаар төгсөж байна. Хамтаа ажиллаж байсан тэр үеийн залуучууд зургаа үлдээхийг хүсч хамтдаа тэр хоромоо түүх болгон үлдээжээ.
    Д.Жаргалсайхан