Author: admin_shaman

  • Зураг түүхийг авч үлдэнэ-5 “Цэцэрлэгийн хүүхэд”, “террорист” бид гурав


    Танилцах бүлэгт Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын орлогч дарга Очирбат, Олон улс судлалын хүрээлэнгийн захирал доктор, профессор Хайсандай, бид гурав байлаа. 
    Очирбат, бид хоёр биерэхүү, харин Хайсандай гуай намхан жижиг биетэй. Тэгээд Очирбат гуай Хайсандай гуайг “Цэцэрлэгийн хүүхэд” гэж гоочилно, дуудна. Хөх хотоос Шанхай нисэх болж, буудал дээр очлоо. Тэгтэл Очирбат гуйан зун нутагтаа явахдаа хэдэн калибрийн сум авч явсанаас нэг нь авч явсан савны оёдлын дагуу шигдээд орчихож тэр нь илрэв. Тэгээд багагүй л юм болов. Тэрнээс улбаалаад Хайсандай доктор Очирбат гуйад “террорист” гоч өгч, түүнийг “цэцэрлэгийн хүүхэд” гэж дуудахын хариуд террористаар дуудах болсон билээ. 
    Тэндээс Шанхай хот орж, мөн эдийн засгийн чөлөөт бүс байгуулах төлөвлөлттэй танилцахаар зорьсон. Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын Зөвлөлөөр эдийн засгийн чөлөөт бүсийн асуудал хэлэлцэх байлаа. Тиймээс энэ талаар хөрш зэргэлдээ Хятадын үйл явцыг газар дээр нь үзэж танилцсан хэрэг л дээ.
    Шанхай хотод бид бүтээн байгуулалтын олон зүйлтэй танилцаж, тэр үеийн Хятаддаа хамгийн өндөр телевизорын цамхагт гарч, тэр үеийн Шанхай хотын зургийг хальсандаа буулгажээ. Сонин сайхан олон зүйл бичихээр байна. Гэвч сунжрихаар юм сонирхолгүй болдог. Тиймээс товчлов. 
    Бид гурав буцахдаа Бээжин хотын төв талбайн хажууд дахь хааны музейг үзэж сонирхожээ. 
    Миний хувьд нэг жилийн дараа энэ л маршрутаар дахин явж билээ. Тэгэхэд Хятад улс чөлөөт бүсийн төлөвлөсөн ажлаа бүрэн хэрэгжүүлж шинэхэн сайхан, сонирхууштай эдийн засгийн чөлөөт бүсийг байгуулчихсан байсан. Харин бид одоо хүртэл Замын-Үүд, Алтанбулаг, Цагаан нуурын чөлөөт бүс өндөр үнээр барьсан хашаа, ганц нэг байшин, зам нэртэй овоолсон шороо “зам” –аас өөр хийсэн зүйлгүй арван хэдэн жил өнгөрчээ.
    Д.Жаргалсайхан

    djmedia:39

     

  • № 2. Монгол бөөгийн хуяг, дуулганы тухай

    Нэгдүгээрт: Монгол бөөгийн хөгжилд уламлалт бус жаяг газар авч, хүмүүсийн оюун санааны дархлаанд сөрөг зан үйл дэлгэрч, бөөгийн зан үйлд байгаагүй суваргыг толгой дээрээ залахыг МБНЭ-ийн гишүүд үлгэрлэн хориглох тухай асуудал байсан. 
    Хоёрдугаарт: Хадагийг өргөлд ашиглах, мод, модлог ургамалд уяж үхүүлэх зэргээр байгальд сөрөг нөлөө үзүүлэх, хог хаягдал бий болгох, Байгалын гаралтай бүтээгдэхүүнээр хийсэн даавуу цуударыг өргөн хэрэглэж, нийлэг эдээр хийсэн даавуу материалыг ашиглахаас татгалзах шийдвэрийг Монголын нийт бөө нарт хэрэгжүүлэхээр уриалан гаргасан билээ. Эдгээр шийдвэр амьдралд биелэлээ олж хэрэгжиж байна. 
    МБНЭ-ийн хамт олон Монгол бөөгийн хагжилд онцгой чухал байр суурь эзлэх Монгол бөөгийн хуяг дуулганы чиглэлд онцгойлон анхаарч ажиллаж байна. 
    Гуравдугаарт: Монгол бөөгийн хуяг дуулгыг уламжлалт дэг жаягаар хэрэглэх зорилтыг дэвшүүлж байна. Энэ хүрээнд сүүлийн зуунд хэрэглэгдэж ирсэн бөөгийн хуяг дуулганы талаар мэдээлэл хүргэж байна. Хаанаас гаралтай, ямар язгуур, угсааны болохыг тодорхойлж үзнэ биз ээ. Болгоон авч дотроо тунгаан бодож соёрхоно уу.
    МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

  • МОНГОЛЫН ТҮҮХ №10 Өгэдэй хаан

    Өгэдэй хаан амьд сэрүүн байхдаа Есүй хатнаас төрсөн Хашид их хайртай байсан бөгөөд тэрээр ном эрдэмтэй, монгол, хятад бичиг сайн сурсан авьяаслаг залуу байж. Өгэдэй хаан ч түүнийг ном эрдэмтэй хүн болгох гэж чармайлт гаргажээ. Гагцхүү хаан ширээ залгамжлуулах гэсэн эцгийн итгэлийг огоорч, архинд хэт шунаж жаргалдаа хэт ташаарч явсаар залуу зандан насандаа төрөл арилжжээ. Хашийн нас барсан нь Өгэдэйн ургийнхны дотор тохиолдсон хамгийн эмгэнэлт явдал болсон ажээ. Өөрөөр хэлбэл хаан ширээ яваандаа Тулуйн удамд шилжих нөхцөл бүрджээ.Бусад хүүхэд Хүдэн, Хүчү, Хацар, Хадантөмөр цөмөөр цэрэг захирч байлдаан хийж яваад нас баржээ.Харин Рашид-ад-Дины зохиолд бичсэнээр бол Туракина хатнаас гарсан Хүчүгийг хаан сууриа залгамжлуулахаар захиж байсан боловч эрт нас барсан гэжээ. Туракина хатан Чингисийн хайртай ач Годанд дургүй хүрч Хүчүгийг хаан ширээ залгамжлуулахаар бэлтгэж байсан байна.
    Гэтэл Хүчү нэгэнт нас барсан тул Туракина хатан ач хүү Ширэмүнээр хаан ширээ залгамжлуулахыг бодсон боловч тэрээр нас балчир, эрийн цээнд хараахан хүрээгүй байжээ.
    Өгэдэй хаан ийнхүү эцэг Чингисийн гэрээсийг бүрэн биелүүлж Их Монгол улсыг монгол гүрний улс төрийн төв баттай болгож түүний эдийн засгийг хөгжүүлж, хот суурин байгуулж, өртөө улаа хүрэлцэхүйц суурилуулж, бичиг соёлыг дээдлэн хөгжүүлэв <,Монголын нууц товчоо>> г бичуулж дуусгаад 1210 онд гардан хүлээж авав. Өгэдэй хаан суусан 13 жилд Их Монгол улс дэг журамтай, Хөгжилтэй, Хүчтэй нэгдэл нягтралтай, гадаад харилцаа ихэд өргөжсөн байна. Энэ бол Өгэдэй хааны түүхэн гавьяа мөн. Ер нь хүссэн хэн бүхэн хаан болж үл чадах бөгөөд хэрэв хаан байвал жинхэнэ хаан дүр төрхтэй хаан байх учиртай хэмээн Чингисийн айлдсан сургаалийг Өгэдэй хаан үнэнхүү хэрэгжүүлж чаджээ. Өгэдэй хаан угаас уур уцааргүй, налгар тайван, алсын хараатай, илүү дутуу үггүй, бусдын үгийг тоож сонсоод эрэгцүүлэн боддог, эрдэмтэн хүнийг дээдэлдэг, түүх намтар их мэддэг, үлгэр сонсох дуртай, ядуу доодсыг өрөвдөн хайралдаг, хувийн аминцар үзэл байхгүй, юмны арга эвийг аятайхан олдог, цэргийн хэргийн өндөр мэдлэгтэй, улсыг удирдах их увидастай хүн байжээ.
    Нэг гэм нь архи балгах дуртай, энэ талаар эцэг Чингис, ах Цагаадай нараасаа удаа дараа хатуу үг сонсож явсан удаатай. Гэхдээ архи уулаа гээд төрийн хэрэг цалгардуулсан явдал огт байсангүй. Өөрийгөө ,,махнаас өөр хоолгүй, малаас өөр хайргүй,, гэж үздэг байжээ. Үүнээс ургуулж бодохул , Өгэдэй маханд дуртай монгол эр байж. Мал, малчин хоёрыг хайрладаг монгол хаан байжээ.Малгүй бол монгол байхгүй, малыг хайрлагтун,малыг зовоож алж болохгүй гэж олон дахин сурган хэлдэг байсан нь тийм л гүн утга учиртай байсан аж. Их хаан мөртлөө энгийн даруу, хэн ч байсан хүлээн авч уулздаг, уулзсан учирсантайгаа тэгш харьцдаг бас тэгээд өрөвчхөн сэтгэлтэй хүн байжээ. Нэгэн удаа ядуу хүнийг өрөвдөөд хатныхаа эрдэнийн шигтгээт алтан ээмгийг мултлан өгч байсан гэдэг. Бас ядуу ардын хийсэн гар урлалын зүйлийг өндөр үнээр авах захирамж гаргаж байсан зэрэг жишээ баримт түүх сударт тэмдэглэгдэж хоцорчээ.
    Өгэдэй хаан их гүрнийг удирдахдаа эцэг Чингисийн үзэл санаа, захиа гэрээсийг хатуу баримтлан хаан суусан өдрөөсөө Чингис эцгийнхээ зүдэрч байгуулсан улыг бүү зовооё, хөлий нь хөсөр гарыг нь газар тавиулж жаргаая хэмээн тангараглаад үйл ажиллагааныхаа гарааг эхэлсэн билээ.Мөн тэрээр эцэг Чингис хааны гаргасан бүх зарлигийн нэр агуулга өөрчлөгдөхгүй хуучин хэвээрээ байх болно гэж зарлиг болгож байжээ. Өгэдэй хаан суусны дараа ард олноо амруулан жаргааж ард иргэддээ төвөг тээргүй дэг журам тогтооно гэж андгайлж байв. Түүнийг андгайлан хэлсэн энэ үг яг л биелэгдсэн билээ.Тэрчлэн Өгэдэй хаан зуун хонь тутмаас нэгэн хонь гаргаж улсын доторх үгээгүй ядуучуудад тусламж болгон өгтүгэй хэмээн зарлиг гаргаж ядуу ард түмний амьдрал ахуйг харж, тэтгэн дэмжиж байжээ.
    Өгэдэй хаан нэг удаа хятад хүн мусульман хүнийг доромжилсон жүжиг тоглохыг үзээд тэр жүжгийг үргэлжлүүлэн тоглохыг зогсоож хэлсэн нь: Мусульманчуудын хамгийн ядуу аюул гэхэд л хэдэн хятад зарцтай юм. Гэтэл ямарч баян хятад айлд нэг ч мусульман зарц үгүй. Эцэг Чингис хааны тогтоосон хуулинд нэг мусульман хүн албал дөчин хэлхээ шижир алтаар төлөх. Нэг хятад хүн албал нэг илжигээр төлнө гэж заасан нь ийм л учиртай юм гэжээ. Өгэдэй хаан өөрөө бөө мөргөлийг голдуу итгэн шүтдэг байсан мөртлөө бас бурхны шашин болон бусад шашныг хүндлэн тэгш үздэг байжээ. Ялангуяа лалын шашинтан хүмүүстэй эвгүй харьцаж хэзээ ч болохгүй гэж сургадаг байжээ. Энэ бол их хааны нэгэн өвөрмөцц шинж байсан биз. Өгэдэй хаан 1241 оны 12-р сарын 9-нд олон хүн дагуулан их ав хомрого зохиож 10-ны өдөр ордондоо бүх хатад, хөвүүд, ноёд, түшмэд, эрдэмтэн мэргэд, жанжинуудаа ирүүлж хэлсэн нь: Эцгийнхээ их сууринд сууж хаан эцгээс хойш үйлдсэн хэрэг минь: Нэгдүгээрт, Зүрчид иргэнд аялж зүрчид иргэнийг мохоов би. Хоёрдугаарт, бидний хооронд элч хурдан уавуулж харилцах ба элдэв хэргийг зөөлгөх өртөө замыг тавиулав Гуравдугаарт, усгүй газар худаг малтуулж гаргуулаад улс иргэдийг ус өвсөнд хүргүүлэв. Дөрөвдүгээрт, зүг зүгийн суурин иргэдэд ахлагч, тамгачийг тавьж улс иргэний хөл хөсөр гар газар тавиулж амар түвшин болгов. Хаан эцгээс хойш ийм дөрвөн үйлийг нэмэв би. Бас хаан эцгийнхээ сууринд сууж олон улс иргэнийг тээж захирах их үүргийг хүлээсэн бөгөөтөл бор дарсанд дийлэгдсэн минь нэгдүгээр буруу минь болов. Хоёрдугаарт, ёсгүй эм хүний үгэнд орж Отчигин авгын харьяат нарын дотроос охид авчруулж, улсын эзэн хаан байтлаа ёсгүй муу ажлаас үйлэнд хазайсан минь бас нэг буруу болов. Гуравдугаарт, Доголоху-г далдаас хардсан нэгэн буруу бас бий Ямар буруу вэ гэвээс хаан эцгийн минь харах нүдний өмнө хамгаас түрүүн хатгалдаж явсан Доголоху-г муу үгэнд автаж хороожээ. Одоо миний өмнө хэн тэгэж тэргүүлэн давшиж өгөх вэ? Хаан эцгийн өмнө зүтгэсэн журамт хүнийг үл ухааран өшөөлдсөнийгөө өөрөө буруушаана би. Дөрөвдүгээрт, тэнгэр газраас заяат төрсөн гөрөөсийг ах дүүгийн оруузай хэмээн харамлаж одоо хэрэм нүдүүлж хориг саад болгосны учир ах дүүгээс гомдох үг сонсов би Энэ бас нэг буруу болов. Хаан эцгээсээ хойш дөрвөн үйлс нэмэв би. бас дөрвөн үйлс буруу үйлдэв хэмээжээ. Өгэдэй хаан бол амьдралынхаа турш монгол түмний нэгдлийн төлөө, хааанчлалынхаа турш монголын эзэнт улсыг бататган бэхжүүлэх, Их Монгол улсын төр, аж ахуйг өөд татахын төлөө амь бие хайрлахгүй зүтгэсээр ийнхүү насан өөд болжээ. Түүхээс заяагдсан ийм л эзэн хаан буюу монгол төрийн тэргүүн байх учиртай ажгуу.
    Нөгөөтэйгүүр Өгэдэй хаанчлалынха сүүлчийн үед бор дарсанд хэт орж, төрийн хэргээс зарим талаар хөндийрөх байдал гарч байснаас 6-р хатан Туракина төрийн эрхийг барилцаж байжээ. Туракина бол мэргид аймгийн ноён Тогтоа бэхийн хөвүүн Ходын хатан байжээ. Мэргидийг дагуулан авсны дараа Чингис хаан түүнийг Өгэдэйд өгсөн ажээ.
    Туракина төрөлхийн эрмэг зантай, чадварлаг хүн учир бусад хатны дотроос Өгэдэйд ихээхэн эрхэмлэгдэж, улмаар төрийн хэргийг шүүрэн авсан байжээ. Туракина лалын худалдаачин нарыг дотночлон, тэдэнд зүйл бүрээр тусалж байжээ. Ялангуяа, лалын худалдаачин Абдурхман, хатан Туракинад онцлон дотночлогдож, 1240 онд эзлэгдсэн орнуудын олон мужаас гааль гувчуур хурааж авах түшмэл болсон жээ. Тэр Туракина хатантай хуйвалдаж хааны тамгыг хоосон цаасан дээр олноор даруулж, сүүлд хааны нэрээр зарлиг зохион бичиж, ард олноос албан татварыг өдий төдий хувь нэмэгдүүлэн хурааж авдаг байжээ. Өгэдэйн хаан болсон эхний жилүүдэд суурьшсан ард түмнээс хураах гааль гувчуурын үнэ 140 түмэн лан мөнгө байсныг Абдурхан 220 түмэн лан хүртэл нэмэгдүүлжээ. Ер нь Өгэдэйн үед лалын ба хятадын худалдаачид ард олноос авах албыг өөрийн хөрөнгөөр урьдчилан төлж улсын санд оруулаад, сүүлд ард олноос албан татварыг тогтоосон дүрэм хэмжээнээс хэтрүүлэн дур зоригоор хурааж ашиглах нь нэгэнт зуршил болсон байжээ. Ийнхүү монголын байлдан дагуулагчид, Дундад Азийн том худалдаачдын хооронд нэг ёсны эвсэл холбоо байгуулагдан эзлэгдсэн орны ард түмнийг хамтаар захирч байжээ.

  • БНАСАУ-ЫН 70 ЖИЛИЙН ОЙД ЗОРИУЛСАН ХҮНДЭТГЭЛИЙНХҮЛЭЭН АВАЛТАД ОРОЛЦОВ.

    БНАСАУ-ын 70 жилийн ойн хүндэтгэлийн хүлээн авалтад Монгол Улсаас Гадаад хэргийн яамны төрийн нарийн бичгийн дарга ДАВААСҮРЭН тэргүүтэй төрийн байгууллагын төлөөлөгчид, Монгол Улсад суугаа БНХАУ-ын Элчин сайд Шин Хаймин, ОХУ-ын Элчин сайд АЗИЗОВ Искандер Кубарович зэрэг бусад орны дипломат албаныхан оролцлоо. 
    Хүндэтгэлийн хүлээн авалтын эхэнд БНАСАУ-аас Монгол Улсад суух онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд О Сын Хо, Гадаад хэргийн яамны төрийн нарийн бичгийн дарга ДАВААСҮРЭН нар харилцан хүндэтгэлийн үг хэллээ.

    Хүндэтгэлийн хүлээн авалтын үеэр БНАСАУ, Монгол Улсын соёл урлагын төлөөлөл ая дууны мэндчилгээ дэвшүүлсэн. Хүндэтгэлийн хүлээн авалтад МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайханыг урьж орролцууллаа. 
    БНАСАУ-аас Монгол Улсад суух онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд О Сын Хо-д Д.Жаргалсайхан “хоёр өнө эртнээс найрамдалт хамтын ажиллагаатай явж ирсэн орон билээ. Монгол улстай дипломат харилцаа тогтоосон хоёр дахь орон, БНАСАУ-ын 70 жилийн ойг тохиолдуулан баярын мэндчилгээ дэвшүүлж, ажлын их амжилт хүслээ. Мөн Солонгосын аугаа их удирдлагч Ким ир сенийг 30 жилийн өмнө Монгол Улсад төрийн дээд айлчлал хийхээр ирэхэд ирэхэд хүндэт харуулын удирдлагад ажиллаж, угтах бэлтгэл ажилд оролцож байснаа эргэн дурсахад таатай байна. Мөн 2018 онд БНАСАУ-д зочилох боломж олгосонд их баярлалаа. Бид БНАСАУ-ын бүтээн байгуулалтыг нүдээр үзэж, хөгжил дэвшлийг анхааралтай сонирхосон билээ.” гэв. 
    Д.Хүрэлбаатар

    djmedia:40
  • БНАСАУ-ыы байгууллагдсаны 70 жил боллоо


    Агуу удирдагч Ким Сен Ирийн Японы империализмыг ялсан хэцүү хүнд үед ардын эрхт засгийг байгуулж бие даасан тусгаар улс болон хөгжих эхлэлийг тавьсан жил бүрийн 09 сарын 09-ны өдрийг БНАСАУ-ын үүсгэн байгуулагдсан өдрөөр тунхагласан билээ.
    БНАСАУ нь Монгол улстай дипломат харилцаа тогтоосон хоёр дахь улс улс бөгөөд соёлын салбарт хамтын ажиллагааг бэхжүүлсэн найрамдалт улс билээ. БНАСАУ-ын 70 жилийн ойн хүрээнд урлаг, соёл, спортын болон бусад арга хэмжээнүүдийг хоёр талдаа зохион байгууллаа.
    Энэ хүрээнд Ким Ир Чен Ир–ийн үхэшгүй мөнхийн цэцгийн үзэсгэлэнгийн 30 жилийн ой мөн тохиолдож байгаа билээ. Энэхүү үйл ажиллагааг нээж Элчин сайд Эрхэмсэг ноён О Сын Хо, МБНЭ-ийн ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан нар үг хэлж, баярын мэндчилгээ дэвшүүллээ. Цэцгийн үзэсгэлэнгийн нээлтийн ажиллагаанд МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүд бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ оролцлоо. 
    Үхэшгүй мөнхийн Ким Чен Ирийн цэцэг нь хэмжээгээр 10-20 см орчим байдаг. Эхний цэцэг дэлгэрсний дараа ээлжлэн дэлгэрч өсөн 10-15 ширхэг цэцэг дэлгэрдэг маш үзэсгэлэнтэй цэцэг юм. Японы эрдэмтэн Ким Чэн Ирт зориулан 20 жилийн турш судалгаа хийж шинээр гарган авч энэхүү цэцгийг 1988 оны 2-р сард анхлан ургуулсан билээ. 
    Б.Цэлмүүн

  • МБНЭ-ИЙН ДЭЭД ЦЭЦИЙН ХУРАЛДАЙН ТАВИН ДӨРӨВДҮГЭЭР ХУРАЛДААН БОЛОВ.


    “Говийн нэгдсэн их тахилгын дүн”-г кино дүрсээр үзүүлэв. Тахилгын үйл ажиллагаатай холбогдуулан МБНЭ-ийн Хяналтын Цэцийн удирдагч, Монгол бөөгийни их зайран П.Батжаргал мэдээлэл хийв.
    Бөөгийн зөвлөлийн гишүүдийг сонгох, өргөтгөх тухай асуудлыг хэлэлцэв.
    Өмнөговь аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн удирдлагыг томилсон тухай мэдээллийг МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан хийлээ.
    “Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн их тахилгын дүн”-г кино дүрсээр үзүүлэв. Тахилгын үйл ажиллагаатай холбогдуулан Монгол бөөгийн их удган Б.Бадамсүрэн мэдээлэл танилцуулав. 
    Говийн нэгдсэн их тахилга, Говийн нэгдсэн их тахилгын дүнг үндэслэн Монгол бөөгийн цол олгох тухай, шагналд тодорхойлох тухай асуудлыг хэлэлцлээ.
    Өнөөгийн нөхцөл байдалд тулгуурлан орон нутагт ажиллах тухай саналыг МБНЭ-ийн дээд цэцийн гишүүн Отгонцэцэг танилцуулав. 
    Өвөрмонголын албан ёсны хүсэлтээр Баяннуур аймагт овооны тахилга хийсэн тухай Монгол бөөгийн зайран Тамжид танилцуулга хийлээ.
    Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх, УИХ-ын гишүүдтэй хийсэн уулзалтын тухай МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан мэдээлэл хийлээ.
    “Ажлын уулзалт, зөвлөлгөөн зохион байгуулах тухай” Залуучуудын зөвлөлийн дэд удирдагч Ш.Нямдоржийн саналыг хэлэлцээд дэмжиж, сар бүр нэгээс доошгүй удаа зохион байгуулах нь зүйтэй гэж шийдвэрлэлээ.
    Өвөрмонголын зарим улаач нарын хүсэлтээр гадаад арга хэмжээнд оролцох тухай санал солилцлоо. 
    Хуралдааны төгсгөлд “Ойрын өдрүүдэд хийгдэх ажлын тухай” МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан товч мэдээлэл хийж, хуралдааныг хаалаа.
    Хуралдааныг дараалан таван удаа Монгол бөөгийн их дархан удган Д.Батчулуун, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Д.Даарий, Мягмарсүрэн, Монгол бөөгийн зайран Ч.Одбаяр, Б.Доржпүрэв, Монгол бөөгийн удган А.Оюунчимэг, М.Сарантуяа нар таслаад байна. Дараагийн хуралдаанаар ДЦХ-н гишүүнчлэлийн асуудлаар шийдвэр гаргана.

  • Монгол бөөгийн хуяг, дуулганы тухай №1


    Нэгдүгээрт: Монгол бөөгийн хөгжилд уламлалт бус жаяг газар авч, хүмүүсийн оюун санааны дархлаанд сөрөг зан үйл дэлгэрч, бөөгийн зан үйлд байгаагүй суваргыг толгой дээрээ залахыг МБНЭ-ийн гишүүд үлгэрлэн хориглох тухай асуудал байсан. 
    Хоёрдугаарт: Овоонд хадаг өргөж, хог хаягдал үүсгэх, мод, модлог ургамлыг хадгаар боймилж уяж үхүүлэх зэргээр Монгол бөөгийн зан үйл хийхийг хориглосон. Хадагийг өргөлд ашиглах, мод, модлог ургамалд уяж үхүүлэх зэргээр байгальд сөрөг нөлөө үзүүлэх, хог хаягдал бий болгох, Байгалын гаралтай бүтээгдэхүүнээр хийсэн даавуу цуударыг өргөн хэрэглэж, нийлэг эдээр хийсэн даавуу материалыг ашиглахаас татгалзах шийдвэрийг Монголын нийт бөө нарт хэрэгжүүлэхээр уриалан гаргасан билээ. 
    Эдгээр шийдвэр амьдралд биелэлээ олж хэрэгжиж байна. 
    МБНЭ-ийн хамт олон Монгол бөөгийн хөгжилд онцгой чухал байр суурь эзлэх Монгол бөөгийн хуяг дуулганы чиглэлд онцгойлон анхаарч ажиллаж байна. 
    Гуравдугаарт: Монгол бөөгийн хуяг дуулгыг уламжлалт дэг жаягаар хэрэглэх зорилтыг дэвшүүлж байна. Энэ хүрээнд сүүлийн зуунд хэрэглэгдэж ирсэн бөөгийн хуяг дуулганы талаар мэдээлэл хүргэж байна. Хаанаас гаралтай, ямар язгуур, угсааны болохыг тодорхойлж үзнэ биз ээ. Болгоон авч дотроо тунгаан бодож соёрхоно уу.
    МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

    Энэхүү зураг № 01-д бөөгийн хуяг, дуулга, өмсгөл бол Х1Х зууны үед \1884 онд авсан\ хэрэглэгдэж бөөгийн хувцас байсан. Өргөн нь ханцуйны урт ороод 56 см, андар нь 120 см хэмжээтэй байна.

  • ИТГЭЛ ТЭЭСЭН ОН ЖИЛҮҮД Нэг. Хамтаар хэлэлцэж, шийдвэр гаргаж, хэрэгжүүлж сурахын төлөө.

    тулд дэндүү их цус, хөлс, нулимас зарцуулжээ. Өнөөдөр бид өөрсдийгөө харийн нүдээр харах хэмжээнд хүртэл өөрчлөгдсөн байна.

    Монголчуудын нүүдлийн соёл иргэншил, сар нарны хөдөлгөөнөөр тооцоолох цаг хугацааны хэмжүүр, хүн байгаль, далд ертөнцтэй харьцах харилцаа, байгалийн хуулийг маш эртнээс танин мэдсэн өвөг дээдсийн танин мэдэхүйн их ололтын үр дүнд Мөнх тэнгэрийн сургааль үүссэн юм.
    Буддагийн сургааль бурханыг, Иссус ертөнцийн эзнийг шүтдэг бол мөнх тэнгэрийн сургааль хүнийг эрхэмлэн дээдлэн шүтнэ. Нарийвчлан авч үзвэл эцэг, эхээ хүндлэхээс эхлэнэ. Биднээс өмнө оршин байсан өвөг дээдсээ, тэнгэрийн оронд залрах онгод буюу дээд өвгөд дээдсээ шүтэхээс эхлэнэ. Түүнийгээ залан авчирч хүүрнэн ярилцахаас эхэлнэ. Бидний бурхантай адитган шүтэн дээдлэх бодит хүн бол Чингис хаан минь билээ. Чингис хаан бол өнөөдрийн хүн төрлөхтний хүссэн буй хүчирхэг удирдагч, манлайлагч мөн. Бидний шүтэж байгаа бүх зүйл бодитойгоос эхлэнэ. 
    Мөнх тэнгэрийн сургааль нь хөх мөнх тэнгэрийн харанхуйн орон, хүн, газар гэсэн гурван энгийн зүйлээс бүрдэнэ. Мөнх хөх тэнгэр харанхуйн орон шинжлэх ухаантай нарийн уялдаа холбоотой болохыг Манай нэртэй физикчид нотолж байна. 
    Нийгэм, эдийн засаг, боловсрол, гадаад харилцаа гээд олон зүйл бодит амьдралд хэрэгжсэн зүйлээр баталгаажсан байдаг. 
    Таван жилийн хугацааны эхний гурван жилд 2012-2015 онд Бага хуралдайг есөн удаа хийжээ. МБНЭ-ийн дүрэмд зааснаар жилдээ нэг удаа бага хурал хийхэд гишүүдийн мэдээлэлийн хомсдолоос шалтгаалан, элдэв хэрүүл маргааны талбар болчихдог байлаа. Нөгөө талдаа бага хуралдай нь санхүүгийн чадамжтай байхыг шаардсан. Хуулиар бол шашины хурал цуглаан төрийн байгууллагын байр ашиглан хийх нь хориотой учир, бусад газарт 150 орчим хүн оролцсон хуралдаан хийхэд цагийн 300,0-1.0 сая төгрөг шаардагдах болсон. Тиймээс зуны улиралд байгаль орчинд бага хуралдай болох Нэгдсэн тахилгаа хийдэг болгон өөрчилж, улаач нар нэгдэж, өөрсдийн үзэл бодлогоо дээд тэнгэрт уламжлах хэлбэрт шилжсэн.
    Бага хуралдайн үүрэг, хариуцлага, залгамжлал нь Дээд цэцийн хуралдайд шилжсэн юм. МБНЭ нь байгуулагдсанаас хойш ДЦХ-н хуралдааныг 50 удаа зохион байгуулж, 30-40 хүний бүрэлдэхүүнтэй болгож, 40 хоног тутамд хуралдаанаа хийж тогтмолжсон байна. ДЦХ нь хамтарч ажиллах, санал бодлоо хуваалцах, харилцан ойлголцох, нэгдсэн бодлогоо дэвшүүлэх, түүнийгээ хэрэгжүүлэх, “Улаач” нар хамтарч ажиллаж сурах том сургууль болсон. 
    Нийт 316-г асуудал авч хэлэлцжээ. Хэлэлцсэн асуудлын 24,3 хувь нь зохион байгуулалтын, 20,8 хувь нь бөөгийн тухай, 20,2хувь нь бөөгийн нэгдсэн тахилгын тухай асуудал байна.
    Хамгийн эхлээд Бөөгийн шашины \шүдлэгийн\ төв байгууллага болон Нийслэлийн ИТХ-д бүртгүүлэх ажлын хэсэг байгуулсан юм. Хэрэг дээрээ ажлын хэсэг цуглаж чадахгүй, хамтарч ажиллах ая эвээ олоогүй, нэг хүний гар харсан хэвээр байсан. 
    МБНЭ-ийн Удирдах хэсэгт орсон хүмүүс МБНЭ-ээс цаашид хийх ажлын тухай чөлөөт ярилцлага зохион байгуулж, МБНЭ-ээс Бөө нарт гаргах уриалгын тухай хэлэлцэж, мөн анхааруулга, сонордуулга гаргаж байв. 
    Монгол Улсын Ерөнхийлөгч С.Элбэгдорж, Улсын Их хурлын дарга М.Энхболд нарт МБНЭ-ээс айлтгал боловсруулж өргөсөн боловч хүлээж аваагүй юм. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад айлтгал, Таван жилийн тайлан альбомыг өргөн айлтгаад байна. Монгол төрийн хэмжээнд Бөөг шүтэж эхэлсэний 2223 жил, Бөөгийн байгууллага үүссэний 20 жил, Бөө нар нэгдсэний 3 жилийн ойн арга хэмжээнд зориулсан томоохон арга хэмжээг зохион байгуулсан. Энэ хүрээнд Монгол туургатны төлөөлөл болсон ОХУ-ын Тува, Буриад, Өвөрмонголын бөөгийн төлөөлөгч цугларч УИХ-ын Дэд дарга Цог хүлээн авч уулзсан юм.
    2012 оны шинэ жилийн арга хэмжээг Төрийн өндөрлөгүүдийн байрладаг, Их тэнгэрийн цогцолборт хийсэн нь бэлэг дэмбэрэлтэй ажил болсон. Энэ арга хэмжээнд Анх удаа МБНЭ-ийн нэрэмжит шагналыг Монголыг бөөг хөгжүүлэхэд оруулсан хувь нэмрийг үнэлэн Судлаач Ш.Сүхбатад “Эх дэлхийгээ аваръя” шагнал, Монгол бөөгийн Дархан удган Д.Энхжаргал, Ц.Чулуунбаатар нарт шилдэг удган, зайрангийн цом, шагнал олгосон байдаг.
    Жил бүр олгодог шилдэг удган зайран нарыг шагналыг Монгол бөөгийн Дархан удган Д.Батчулуун, Монгол бөөгийн их зайран П.Батжаргал, Монгол бөөгийн их зайран Д.Одонхүү, Монгол бөөгийн их удган Г.Гэрэлтуяа нар хүртсэн байна.
    2013 он гарсаар Орон нутгийн бүтэц, зохион байгуулах ажлын явц, Цагаан сарыг тэмдэглэн өнгөрүүлэх тухай, сэтгүүлд МБНЭ-ийн тухай анхны өгүүлэл тавих, Төр ба шашины харилцааны хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай санал хэлэлцсэн байна. 
    Монголын бөө нар анх удаа “МБНЭ-ийн байгуулагдсаны нэг жилийн ойг тэмдэглэн өнгөрүүлж, Төрийн ордонд цагаан сүлд, Батлан хамгаалах яаманд Төрийн хар сүлдэнд хамтаар залбирах боломж анх удаа олдсон билээ. Мөн энэ онд МБНЭ-ээс Өвөрхангай, Баянхонгор, Говь-Алтай, Ховд, Баян-Өлгий, Увс, Завхан, Архангай Хэнтий, Дорнод, Сүхбаатар, Өмнөговь аймагт ажилласан байдаг. 
    2014 онд Монгол Улсын өмнөд болон баруун хязгаарт ажиллаж, Халх голын ялалтын арга хэмжээ, Монгол туургатны баатруудын хүндэтгэлийн цогцолборын нээлтийг хийх зэрэг томоохон ажлуудыг санаачлан эхлүүлсэн юм. 
    2015 онд МБНЭ-ийн удирлагууд Хөвсгөл аймгийн сумдад ажилласан юм. Сумдын төвүүдэд уулзалт хийж, байгууллагаа танилцуулж, орой нь цэнгүүн зохион байгуулж байлаа.
    2016 онд Хилийн хамгийн хөдөлгөөн ихтэй Сэлэнгэ аймаг, Дорноговийн Замын үүд суманд ажилласан.
    Олон жилийн хамтын ажиллагааны үр дүнд төрийн байгуулагуутай холбогдож ажиллах болсон. Энэ хүрээнд Нийслэлийн ИТХ-ын дарга, Чингэлтэй, Хан уул дүүргийн ИТХ-ын дарга, БОАЖ-ын сайд, УИХ-ын гишүүдэй уулзалтууд хийсэн байна. 
    2017 оноос Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх Ц.Хулантай уулзалтыг тогтмол хийж, монголын бөөгийн төв байгууллагын хувьд хийж байгаа ажлуудаа тогтмол танилцуулж ирлээ. 
    МБНЭ-ийн байнгын анхааралд Монгол бөөгийн онол арга зүй, судалгааны асуудал байв. Дээд цэцийн хуралдайнаар Монгол бөөгийн онол арга зүй, судалгааны асуудлаар 19 удаа хэлэлцжээ.
    МБНЭ анх байгуулагдаад судлаач Бадарчаар ахлуулан Мөнх тэнгэрийн онол арга зүйг боловсруулах ажлын хэсэг байгуулсан билээ. Түүнд эрдэмтэн, судлаачдыг өргөнөөр татан оролцуулах шийдвэр гаргасан юм. Гэвч энэ ажил хэрэгжиж чадаагүй билээ. 
    МБНЭ-ийн Удирдлагад орсон иргэдэд аймгуудын бүсчилсэн хариуцах тухай, залуучуудын байгууллага байгуулах тухай шийдвэр гаргасан. Тэгээд Дархан, Эрдэнэт, Булган, Хөвсгөл, Баянхонгор, Өвөрхангай, Говь-Алтай аймгуудад иргэд, улаач нартай анхны уулзалтууд хийгдсэн байдаг.
    МБНЭ-ийн Бага хуралдайн бүтцийг шинэчлэх тухай, түүнд Аймаг, нийслэлийг төлөөлөх төлөөлөл оруулах, бага хурлын зохион байгуулалтыг сайжруулах, Залуучуудын чуулга уулзалт хийж санал бодлыг нь сонссон асуудлыг хэлэлцэж байлаа. 
    Улаанбаатар хотод Нийслэл, дүүрэг, аймгийг ДЦХ-н гишүүдэд хариуцуулах тухай хэлэлцэн шийдвэр гаргажээ. 
    МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдаанаар иргэд, гишүүдийг урамшуулах “Монгол бөөгийн шагнал, урамшлын тухай” журмыг хэлэлцэж баталсан.
    МБНЭ-ийн дүрмийг боловсронгүй болгох нь байгууллагын төлөвшилд чухал ач холбогдолтой байсан. Жил бүр тогтмол энэ асуудлыг хэлэлцэж иржээ.
    МБНЭ-ийн Дүрэмд практик ололтоор баяжин нэмэлт оруулах шаардлага бий болсон. Хамгийн эхэнд Бага хуралдайн гишүүнээс чөлөөлөх, нөхөн сонгох тухай асуудал байв. Гишүүд нь тогтвортой ажилладаггүй, байнгын хөдөлгөөнд гарч, орж байсан нь хамтарч шийд гаргахад хүндрэл учирч байлаа. 
    Монгол төрийн төлөө амиа зориулсан Үндэстэн баатруудынхаа баатарлаг дайчин алдарт хүндэтгэл цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах зорилт нь төртэй хамтран хийх томоохон бүтээн байгуулалтын их хөрөнгө зарцуулсан ажил билээ.
    МБНЭ-ийн Говь-Алтай аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн хамт олон анх удаа Аймагтаа нэгдсэн тахилгыг зохион байгуулсан байдаг. Жил бүр “тухайн жилийн өнгө тодруулах тухай” мэдээллийг нэгтгэх шийдвэр гаргасан байна.
    Тэнгэрийн улаач нарт тусгай хөтөлбөрөөр Сургалтыг долоон удаа зохион байгуулсан байна. Цаг үеийн бололцооноос шалтгаалаад жилдээ ганц удаа хийгдэж байна. 2016 онд Эрдэнэт хотод, 2017 онд Өмнөговийн Цогт цэций суманд амьдардаг улаач нарт зориулан тусгайлан сургалт хийгдсэн түүхтэй. 
    2014 оны 10 дугаар сарын 31-ны өдөр МБНЭ-ийн үйл ажиллагааг илүү боловсронгуй болгох, шуурхай байлгах зорилгоор МБНЭ-ийн дүрэмд нэмэлт өөрчлөл оруулж, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн сонгогдсон гишүүдээс бүрдсэн Бөөгийн зөвлөл байгуулав. Бөөгийн зөвлөл нь 30 удаа хуралджээ.
    МБНЭ-ийн бага хуралдайгаас сонгогдсон Дээд цэцийн гишүүдээс МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч тодорхой шалгуур үзүүлэлтийг хангасан бөөг Зөвлөлийн гишүүнээр томилохоор заажээ. Бөөгийн зөвлөлөөр бөө болон онгодын мэдээлэлийн талаар хэлэлцэх нь байгууллагын нууцад хамаарч байгаа юм. Дараах асуудлыг хэлэлцсэн байна. Үүнд:
    -МБНЭ-ийн дотоод асуудлыг шийдвэрлэх, шинэчлэх шаардлага,
    – Аймаг, нийслэлийн Бөөгийн хүрээлэнгийн ажлыг дүгнэх шалгуур үзүүлэлт, ажлыг дүгнэж, хариуцсан Дээд цэцийн гишүүдийн ажлын хариуцлагын тухай, 
    -МБНЭ-ийн шийдвэрийн биелэлт 
    -Монголын бөөгийн цол олгох тухай
    -МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүдийн Манлайлалын үзүүлэлтийг хүн нэг бүрээр хэлэлцэх, 
    -Тахилгын дэг журмын тухай 
    -Сонгуулийн үед баримтлах бодлогын асуудлууд
    -Цаг үеийн тулгамдсан асуудлаар МБНЭ-ээс баримтлах бодлого.
    -МБНЭ-ийн сайтын бодлого чиглэлийн тухай.
    -МБНЭ-ийн Бага хуралдай, Дээд цэцийн шийдвэрээр баталсан Нэгдсэн тахилгуудад оролцох гишүүдийн үйл ажиллагааг дүгнэх аргачлал, 
    -МБНЭ-ийн нэгдсэн Их тахилгуудад дахь онгодын айлдварууд, бөөгийн зан үйлүүд, түүнтэй холбоотой зарим асуудлууд 
    -Онгодын тухай
    -Жилийн төөрөгийн тухай
    -Зарим бөөгийн байгууллагатай харьцах тухай
    -Мөнх тэнгэрийн цаг тооны бичигийн төсөл, 
    -Гадаад харилцааны асуудлууд 
    -Монгол туургатнуудын дунд салбараа нээж ажиллуулах тухай,
    -Олон Улсын эрдэм шинжилгээний хуралд оролцсон дүн
    -“Зөн билэгийн өрсөлдөөн”-д оролцох тухай гадаадын байгууллагаас ирүүлсэн саналын тухай
    -МБНЭ-д гишүүдээс гаргасан гомдлын тухай
    -Зарим бөөгийн байгууллагаас ирүүлсэн хүсэлт, бөөлөлтөнд оролцох тухай,
    -Иргэдийг хууран мэхэлсэн ажиллагаа явуулсан зарим бөөгийн тухай мэдээлэл зэрэг асуудлыг хэлэлцэж шийдвэр гаргаж ирлээ.

  • Зураг түүхийг авч үлдэнэ 4 Отгонтэнгэр хайрханыг зургийг авсан минь.2002

     
    Завхан аймагт ажиллах явцдаа Цэргийн нэрт жанжин хурандаа генерал Дожийн хөшөөнд очсон. Энэ бол цэрэг хүний хийх ёстой үйлдэл. Өвөг дээдэс, өвөг эцэг, аав, ээжийн минь амьдарч байсан, миний төрсөн, өссөн нутаг. Бид ажлаар Яруу, Сонгино, Түдэвтэй, Нөмрөг суманд ажиллав. Яруугийн голын энэ мөс түрсэн газрын ойролцоо аавын минь төрсөн газар байдаг. Ээжийн төрсөн ах Мал баазын дарга Самданхүү гэхээр нутгынхан андахгүй юм билээ. Ихэд нэр хүндтэй бас цуутай ажиллаж байсан ажээ. 
    Сэлэнгэ аймгийн засаг дарга, цэргийн штабынхантай авахуулсан зураг байна. Сэлэнгэ мөрний гурван бэлчир, Дулаан хаан, Ээж модонд очжээ. 
    Дараа нь Дархан-Уул аймагт ажиллаж,дурсгалын зургаа авахуулсан байна. 
    Орхон аймаг, Эрдэнэт үйлдвэрийн удирдлагууд угтаж, үдэж байсан зураг түүх болон үлджээ. 
    Дорноговь аймагт ажиллаж сумдаар ттойрч явж, Данзанравжаагийн төрсөн газрын хөшөө, Зүүн абянгийн элсэнд зургаа авахуулсан ажээ. Хилийн цэргийн алдартай хурандаа нарын нэг Аранжинням бид хоёр нутгийн зааг дээр уулзсан зураг. 
    Увс аймагт хамтран зүтгэгч нартай аймгийн төв талбай дээр дурсгалын зураг даруулжээ.
    Баян-Өлгий аймагт олон жил тасралтгүй ажилласан. Нутаг орон, ард түмний аж байдал, хүмүүсийн тухай олон дурсах зүйл бий. Тэр үеийг аймгийн засаг дарга, одоогийн УИХ-ын гишүүн Баделхан хуралдаан хийж байна. 
    АНУ-ын Бүгд найрамдахчуудын намын төлөөлөлтэй Баян-Өлгий аймагт хамтарсан сургалт хийж билээ. Тэр өөрийн улсын сүлдэнд байдаг бүргэдтэй зураг авахуулахыг хүссэн. Бид аймгаас гарангуут алдарт “Бүргэд”нйараглалыг бичсэн казакын нэрт яруу найрагчийн төрсөн хүү нь ан хийж яваатай тааралдсан юм. Тэгээд санаагийг нь гүйцээсэн. 
    Дорноговийн уужим тал, хилийн отряд, заставуудаар явжээ. Их сонирхолтой байсан. 
    Баянхонгор аймагт нилээд удаан томилолтоор ажиллаж билээ. Дүнгийн хурал хийж, их ажлын цаана гарчихаад Шаргалзуутын рашаанд нэг хоносон. 
    Ховдод Ардчилсан залуучуудын хуралдаанд оролцсон, тэнд зарим төлөөлөгч нартай зургаа авахуулжээ. Говьсүмбэр аймгийн засаг дарга Баянмөнхтэй, Төв аймагт цэргийн ангид Доржханд хурандаатай, Улаанбаатар хотод олон нийтийн арга хэмжээ зохион байгуулж байгаа зураг байна. Тэгэхэд Тогоо хурандаа тэтгэвэртээ сууж, нэгэн дээд сургуулийн захирал хийж байсан юм. Тэр л үед МАХН-ын дарга Н.Энхбаяртай анхлан танилцуулж байж билээ.Тэгээд суга дэвшээд дэслэгч генерал хүртэл цэргийн цолонд хүрсэн түүхтэй. Зураг түүх авч үлдэнэ гэдэг энэ биз ээ.
    Д.Жаргалсайхан

    djmedia:41

     

  • УИХ-ын гишүүн Н.Оюундарьтай МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан уулзав.

    Үндсэн хуулийн эдгээр заалтыг иш үндэс болгон Улсын Их Хурлаас 1993 онд төр болон сүм хийдийн хоорондын харилцааны эрх зүйн үндсийг тогтоосон Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хуулийг баталсан болно.
    Энэ хуульд 1994 оны 1 дүгээр сарын 14-ний өдрийн, 1995 оны 4 дүгээр сарын 17-ний өдрийн, 1997 оны 1 дүгээр сарын 9-ний өдрийн, 2014 оны 5 дугаар сарын 15-ны өдрийн, 2015 оны 1 дүгээр сарын 29-ний өдрийн хуулиар тус тус өөрчлөлт оруулж байжээ. 
    Өнөөдрийн байдлаар зөвшөөрөлтөй 800 орчим, зөвшөөрөлгүй 200 орчим шашны байгууллага ажиллаж байгаа гэсэн судалгаа гарчээ. Энэ нь Төр, сүм, хийдийн харилцааны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт хийх нэг гол үзүүлэлт гэж үзэж байна. Өнөөдөр таван монгол хүн тутмын гурав нь ямар нэгэн шашныг шүтэж байгаа нь судалгаагаар тогтоогдсон билээ. 
    Цаашид Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хуулийн зохицуулалтыг улам бүр боловсронгуй болгох үүднээс: нэгдүгээрт, шашны байгууллагыг /үүний дотор гадаадын шашны байгууллагын төлөөлөгчийн газрыг Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт/ /үүсгэн байгуулах, улсын бүртгэлд бүртгэх, үйл ажиллагааг нь, зогсоох, татан буулгах тогтолцоог оновчтой болгон тогтоох, Хоёрдугаарт, шашны байгууллагын үйл ажиллагааны онцлогтой холбоотой нөхцөл байдлыг харгалзан сүм, хийдийг бүртгэхээс татгалзах зарим нөхцлийг хуульчилан тогтоох, Гуравдугаарт, шашны байгууллагын эрх зүйн байдлыг оновчтой байдлаар тодорхойлох шаардлагатай. Тухайлбал, шашны байгууллагын тухай хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолтыг оновчтой болгох, улмаар сүм, хийдийн дүрэмд тусгасан байх зүйлийг нарийвчлан заах болно. Мөн шашны байгууллагын үйл ажиллагааг боловсронгуй болгон, стандартыг нь тогтоож, түүнийг нь стандартын төв байгууллагаас баталгаажуулж байх. Түүнчлэн тэдгээрийн хамба лам, пастор зэрэг тухайн байгууллагыг тэргүүлж буй этгээдэд тавих шаардлагыг хуульчилах нь зүйтэй гэж үзэв. 
    Дөрөвдүгээрт, шашны байгууллагын зөвшөөрөл олгох асуудалтай холбогдсон харилцааг шинэчлэн тогтоох, 
    Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл боловсруулах ажлын хүрээнд нийтийн зориулалттай орон сууцны байшинд бусдын амгалан тайван байдлыг алдагдуулж, оршин суугчдын эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн аливаа шашны байгууллагын үйл ажиллагаа, зан үйл явуулахыг хориглохоор хуульд нэмэлт оруулах болно. Мөн “Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг боловсруулж шашны байгууллагуудыг шинэчилсэн бүртгэлд хамруулж, нэгдсэн бүртгэлийн сантай болно. 
    Түүнчлэн хуулийн төслийн талаар аймгуудын иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал, Монголын Эвангелийн Эвсэл, Монголын мусульман нийгэмлэгүүдийн холбооноос ирүүлсэн саналуудыг нарийвчлан судалж, хуульчилан тогтоох боломжтой заалтыг төсөлд тусгажээ. 
    Гэхдээ бөөгийн байгууллагуудтай уулзаж байсангүй. УИХ-ын гишүүн Н.Оюундарьтай МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан уулзаж, шашины асуудлаар боловсруулан өргөн барьж байгаа хуулийн төсөлд Монгол уламжлалт бөө шүтлэгийн талаар саналаа танилцууллаа. 
    Д.Хүрэлбаатар