Author: admin_shaman

Сүмбэ аймгийн цэргийн зүтгэлтэн Тулухоугийн хүү Таншихуай аймгийн холбоодын нэгтгэн 150 оноос эхлэн 100 орчим жил Төв Азийг эрхшээсэн юм.
Таншихуайн хаанчлалын үед Сүмбэ улс нэн хүчирхэгжиж, Модун хааны хааны үеийн Хүн гүрний эзэмшиж байсан нутаг дэвсгэрийг эзэмшсэн төдийгүй эдийн засаг, худалдаа арилжааны хувьд ч Хүн гүрнийг залгамжилжээ.
Сүмбэ нарын өвгө дээдэс нь Дунху (дорнод ху) мөн гэх бөгөөд генийн хувьд Хүн нартай цусан төрлийн холбоотой өвгө нүүдэлчид байсан.
Сүмбэ улс төр ёсны талаар Хүн улсыг өв тэгш залгамжилж урагшлан хөгжижээ. Нэн ялангуяа цэргийн хүчин чадлаар илүү товойн гарсан гэж нангиад сурвалж бичигт тэмдэглэжээ.
Сүмбэ улсын сүүлчийн эзэн Кэбижан 210-235 онд төр барьж байгаад хорлогдсон.
Сүмбэ улс задрах үед Муюун улс (318-360 он) Тоба Вэй (Их Юан) улс (307-581 он) тэдний төр ёсыг залгамжлан гарч, нүүдэлчдийн улс төрийн халааг авсан билээ.
Муюны нэг салбар Тогоон нар Хөх нуур, Цайдамд нүүн очиж IV зууны дундуур Тогоон улсаа байгуулсан. Тэд нар бол монгол угсаатан мөн болох нь түүх, угсаатны зүй, генетик, зэргийн бүх судалгаагаар тов тодорхой болжээ.

СҮМБЭ ГҮРЭН Н.Т II ЗУУНЫ СҮҮЛЧЭЭС III ЗУУНЫ ДУНД ҮЕ (153 ЖИЛ)

д/д Хаадын нэрс Цол Төр барьсан Нас барсан Хэдэн жил Түүхэн үйл явдал
1. Таньшихуй*
(141-181) Эцэг Тоулухау (Тэнчихайн) (хаан) Шаньюй- Хайн-Хаан
-Сайн хүн н.т- ын
155 н.т- ын
181 26 Сүмбэ гүрнийг хүчирхэг болгоход их үүрэг гүйцэтгэсэн хүн. Таван хөвүүнтэй.
2. Хэлянь (Холянь) (Эцэг нь
Таньшихуй (Кэбинин) Хайн (хаан) 181 235? 54 Улс орноо нэгэн төрийн жолоонд захирах талаар дутуу удирдаж байв. Төрийн хэргийг шударга бус явуулжээ. Нанхиадтай байлдаж байгаад алагджээ.
3. Куйтоу (Хэляны үеэл ахын хөвүүн) Хайн (хаан) II зууны эхээр Хэляны их ахын үеэл дүү юм.
4. Цяньмань (Хэляны хөвүүн, Таньшихуйн ач) Хайн (хаан) 240 оны орчим Эцгээ үхэхэд нас бага байсан учир хаан ширээ нь булаагдсан юм.
5. Кэбинин Ван цол 222 онд Нанхиа-даас авав. 220 235 15 Авга, дүүгийн хөвүүн хоёрын байлдаанаас болж сүйрэлд оров. Сүмбэ гүрнийг дахин сэргээсэн Вэй улс ван цол олгов. Вэй улсын хааны зарлигаар хорлогдсон.

* – «Тэнчи хайн (хаан)»-г, «Таньшихуй» гэж Нанхиадууд галиглажээ.
Куйтоу, Бүдүгэнэ, Кэбинин нар шаньюй болох гэж өрсөлдөв. Кэбинин, Бүдүгэнэ нар их тэмцэлдэж, тэр хоёулаа Нанхиадаас дэмжлэг авах гэж байв. Энд Кэбинин ялагдав. Нанхиад энэ хоёрыг ээлжлэн дэмжиж, нэгийх нь эсрэг сөргүүлэн тавьж байв.
– 235 онд Сүмбэ гүрэн нь Сүмбэ, Ухуань, Муюн, Тоба, Юэвань, Түгүхүнь (Тогоон), Дуань зэрэг аймаг улс болж салжээ.
Аж ахуй
Сяньби улс нь урьдын улсын адил өөрийн эрхлэх аж ахуйтай байсан. Монгол оронд шинэ чулуун зэвсгийн үеэс газар хагалах, тариа тарих ажил эхэлсэн бөгөөд сяньбичууд мөн газар хагалан үр тариа тарьдаг байв. Сяньби нарын амьдрал хөгжилд гар урлал нэлээд хөгжиж, чухал үүрэг гүйцэтгэж байсан байна. Сяньби нар үхрийн эврээр нум сум хийдэг, алт, мөнгө, зэсээр багаж зэвсэг, эдлэл хэрэглэл үйлдвэрлэлдэг, малын арьс, ангийн үсээрдээл хувцас хийж, бөс бараа нэхдэг, гэр ахуйн бараа хийдэг байсан байна.
Сяньби нарын ангийн үсээр хийдэг дээл хувцас хятадад их үнэ хүрдэг байсан байна. Сяньби улсын түүх археологийн талаар эд өлгийн дурсгал хараахан их олдоод байдаггүй билээ.

Соёл, зан заншил
Сяньби, ухуань, дуань, муюн, тоба зэрэг дүнхү, сяньби угсааны төв азийн нүүдэлчин аймгууд төр улстай, бичиг үсэгтэй болохоосоо өмнө ч гэсэн эдийн боловсрол, оюуны соёлтой байсан нь дээр дурьдсан бүх зүйлээс тодорхой байгаа юм. тэд цөм бөө мөргөлтэйөөрийн гэсэн өвөрмөц зан заншил, ёс суртахуунтай байсан нь тодохой. Тэдний тэр бүх соёл, сүсэг бишрэл, зан заншил, ёс суртахуун нь нийлээд нүүдлийн соёл, түүний бүрэлдэхүүн хэсгүүд болж байсан байна.
Сяньби угсааны аймгууд аажмаар төр улс, засаг төртэй болсноор үл барам, бичиг үсэг, гэгээн соёл буюу нүүдлийн иргэншилт соёл, өөрөөр хэлбэл нүүдэл иргэншилтэй болж хөгжин байсан нь илт билээ. Энэ асуудлыг тодруулахад анх Э.Болше эртний түрэгүүд Хүннү, Сяньбигаас Жужанаар дамжуулан орхон Енисеин шаантаг үсэг хэмээх рүни бичиг хэрэглэсэн хэмээх шинэ санаа гарган баталсан байдаг.
Зарим сурвалжид Сяньби нарыг мод сийлэх аргаар түүх, судар маягийн зүйл бичиж тэмдэглэдэг хэмээн хятад сурвалжид тодорхой заасан байдаг. Эртний хятадын Вэй улсын сударт сяньби нарыг мод сийлэн таних тэмдэг болгож, хол ойрын хэрэг явдлыг хүмүүст улируулан уламжилсан нь түүхч түшмэлийн тэмдэг мэт болсон байдаг” гэснээс үзвэл тэд ямар ба нэг модыг зүгээр нэг огтчин сийлдэггүй харин утга санаа оруулан ойлгогдхоор зурж сийлэх бичиг үсэгтэй байсан байна.
Дундад зууны үеийн хятадын таван төрийн Чжоу улсын түүхийн 50-р бүлэг “Умард төрийн түүхийн 99-р бүлэг Түрэгийн хаант улсын орхон Енисеин бичгийн тухай өгүүлэхдээ тэдний бичиг нь Ху нарынхтай төстэй гэсэн байдаг.[1]Ху нар гэж хүннү, сяньби нарыг хэлдэг

Дамбийжаа ч ирж нутаг хошуугаар хэсүүчлзн явахад нь Чүлтэм заарин явж очоод түүнийг барьж аван хайнагийн шар шиг дөрөлж орхисон гэдэг. Үүнээс улбаалан нутгийн ардууд Чүлтэм зааринг “Дөрт бөө” гэж өргөмжлөн авгайлдаг болсон гэдэг.

Тиймээс гэрийн нөхцөлд гарын доорх бүтээгдэхүүнээр хэрхэн доод зовхио арчлах энгийн хялбар аргыг хүргэж байна.

Үүний тулд танд бага зэргийн хүнсний сода, бүлээн ус байхад л хангалттай. 1 цайны халбага хүнсний содыг 150 мл халуун бүлээн ус эсвэл баахуу цайнд сайтар хутгаж уусгаад хөвөнд шингээж нүдний доод зовхин дээр бүлээн жин тавих маягаар 15 минут болгоод бүлээн усаар угаагаарай. Та үр дүнг мэдрэх болно. Энэхүү аргыг 7 хоногт 2-3 удаа орой унтахаасаа өмнө хэрэгжүүлбэл үр дүнтэй. Мэдээж эрт унтаж амрахыг хичээгээрй.
Ингэснээр таны зовхины хөх өнгийг арилгаж, зовхи суларч унжихаас сэргийлж, арьсийг чангалдаг байна.

 
Монголын өвөг, дээдсүүдийн хэлдгээр мянга сонсоноос нэг үз гэдэг билээ. Энэ хөшөөний зургийг үзэж, үйл явдлыг номноос уншиж байсан, гэвч газар дээр очиход бүхэл бүтэн цогцолбор байдаг ажээ. 
Биднийг очиход ОХУ-ын иргэний насанд хүрсэн залуучууд иргэний үнэмлэхээ гардаж авах, иргэний хувьд тангараг өргөх ёслолын ажиллагаа эхлэв. Энэхүү хүндэтгэлийн ажиллагаанд ОХУ-ын баатар, хотын депутат, цэрэг болон иргэний хүндтэй зочид уригдан оролцдог ажээ.
Дараа нь эх орныхоо төлөө амиа өргөсөн баатруудын мөнхийн галд цэцэг өргөж, цогцолборын түүхэн хэсгийг үзэж, өнгөрсөн дайны хүнд үе, түүхэн ач холбогдлыг мэдэрнэ. МБНЭ-ийн төлөөлөгчид мөнхийн гал бадран асах, хүндэт харуул зогсох хэсэгт цэцэг тавьж хүндэтгэл үзүүллээ.
Мамаев курганд очсоны дараа төлөөлөгчид Волгоград хотоор явж танилцлаа. Волга мөрний эргийг даган сунаж тогтсон их хотын дундуур 100 гаруй км явлаа.

Байгаль нуурын хойд биеэс нутагтай буриад бөө нарын дунд 99 тэнгэрийн домог яриа хчтэй дэлгэрч байсны 55-ыг барууны,44-ыг зүүний тэнгэр хэмээн хоёр хэсэгт хувааж , барууны 55 тэнгэрийн 50-ыг залбирдаг, 5-г нь тахьдаг , зүүний 44 тэнгэрийн 40-ыг залбирч 4-ыг нь тахьдаг гэх мэт нарийн зохион байгуулалт ажил хэргийн хуваарьтай байжээ хэмээн тайлбарладаг. Энэ үзэл санаа XIX зууны сүүлчээр Ар монголд шарын бөөгийн мөргөлийн Даян дээрхийн хийдийг байгуулсан (1864он ) үед дэлгэрч эхэлжээ.

Бид баярын ажиллагааны гол арга хэмжээ болох Улаан-Үдийн төв талбайд хийгдэх цэргийн парадыг үзэхээр зорилоо. Төв талбайд төрөл мэргэжлийн цэргүүд хайрцаглан жагсаж, байлдааны техникүүд эгнэн зогсоно. Талбайг тойрон ард иргэд хуран цугларч, хөл хөдөлгөөн ихэсчээ. Удалгүй парад командлагчийн дуу цуурайтахад хөгжимд ялалтын цоглог аялгуу, дараа нь ОХУ-ын төрийн сүлд эгшиглэв.
Аугаа их ялалтад зориулсан цэргийн хүндэтгэлийн парадын дараа байлдааны цэргийн техникын цуваа өнгөрч, түүний араас Эх орны дайнд оролцсон болон энхийн цагт тулааны талбарт амиа алдсан эх орончдын зургийг барьсан иргэдийн цуваа залгав. Энэ бол өргөн олныг хамарсан их цэнгүүн билээ. Бид нийтийн дунд орж баярыг ажиллагааг сонирхож явсаар нэг мэдэхэд оройн 17 цаг болчихсон байлаа.
Улаан Үд хот дахь Монгол Улсын консулын ерөнхий газарт очиж, нэгэн цагт хамтарч ажиллаж байсан консул, бригадын генерал Дулаанжаргалтай уулзлаа. ОХУ-ын Буриад дах бөөгийн байгууллагуудын тухай, бөө нарын тухай мэдээлэл авлаа.
Баярын өдрийн орой бид Аюна, Андрей хоёрын баярын зоогт уригдаж, баярын өдрөө дуусгаж, маргааш өглөөний аялалын бэлтгэл хийлээ.
Маргааш өглөө эрт босч Улаан Үдийн онгоцны буудал зорилоо. Үүлгүй цэлмэг тэнгэр, аяны зам саадгүй болохыг илтгэх мэт угтлаа. Онгоцны буудалд нисэхийн өмнөх ажиллагаа буцалж, зорчигчид, ачаа тээш хүлээж авна.
Бид нарийн тооцсон боловч нэг ачааг 200 граммаар хэтрүүлчихэж, тэгээд 500 рубль, нэг хүн нэг ачаатай байхаас хоёр саванд хувааж хийсэн тул нэгтгэж нэг болгож, заавал нэг ачаа болгох ёстой тул боолгоход зориулан 900 рубль зарцуулав. Бидний ведио камерийн цүнх том байна гээд 4000 рубль нэхэв. Камераа ил гаргаж, гартаа авч орохоор болж, цүнхийг нь үлдээв. Ингээд нүцгэн камертай болов.
Ялимгүй мэт шийдчих асуудал дээр зөвхөн зоосны нүхээр харж асуудлыг шийдэж байгаа нь “Орос” зан гэмээр. Нөгөө талдаа харилцааны хоцрогдол гэж хэлмээр ч санагдав.

Улаан талбайн ойролцоо Кремлийн хананы дэргэд “Нэр нь үл мэдэгдэх цэргийн булш” нэртэй дурсгалын уран барилгын цогцолбор, Маршалл В.К.Жуковын хөшөө байдаг.

Оросын Ерөнхийлөгчийн 1997 оны арванхоёрдугаар сарын 8-ны зарлигаар Москва дахь “Нэр нь үл мэдэгдэх цэргийн булш” дээрх мөнхийн зулын дэргэд Ерөнхийлөгчийн хорооны бүтцээс байнгын хүнтэт харуул зогсоох болсон байна. Хүндэт харуул өдөр бүр өглөөний 8-аас оройн 20 цагийн хооронд цаг тутам солигдож байдаг.

ОХУ-ын ард түмний түүх, соёлын өвийг хадгалах тухай Оросын Ерөнхийлөгчийн 2009 оны арваннэгдүгээр сарын 17-ны өдрийг зарлигаар “Нэр нь үл мэдэгдэх цэргийн булш” цогцолборт Бүх үндэстний цэргийн алдарын статус олгон Оросын ард түмнүүдийн онцгой үнэтэй соёлын өвийн байгууламж болгосон байна.

Арабатын гудамжинд цэргийн андуудтайгаа таарсан билээ. ЦНДС-ийг хамт төгссөн Цацрал, Бат-Очир хоёр Москвад суурьшаад цөөнгүй жил болсон байлаа. ЦУМ, ГУМ-аар орж барааны ерөнхий ханштай танилцаад өнгөрнө.

Дараа нь уламжлалт ёсоор Аугаа их эх орны дайны ялалтын Москва хотноо байрлах Ёслолын дэнж буюу “Поклонная гора” цогцолборын Аугаа эх орны дайны ялалтын төв музейг үзсэн.

Ёслолын дэнж дэх дурсгал, хүндэтгэлийн цогцолбор нь нийт 135 га талбай эзэлдэг бөгөөд тус цогцолборт “Дэлхийн нэгдүгээр дайны баатруудад”, ”Орос орныг хамгаалагчдад”,“Амь үрэгдэгсдэд” тус тус зориулсан хөшөө, Ялалтын хөшөө, Интернационал-дайчдын хөшөө,”Ард түмнүүдийн эмгэнэл” сэдэвт хөшөө, Аугаа Эх орны дайны төв музей болон цэргийн зэвсэг, техникийн музей, Аугаа Эх орны дайнд амь үрэгдэгсдийн гэгээн дурсгалд зориулсан сүм байдаг. Аугаа эх орны дайны ялалтын 50 жилийн ойгоор буюу 1995 онд албан ёсоор нээж, ялалтын 65 жилийн ойгоор Мөнхийн гал асаажээ.

1986 онд байгуулагдсан тус музей нь хэд хэдэн байгууламжаас бүрдсэн уран барилгын цогцолбор бөгөөд 50 мянга гаруй үзмэртэй аж. Тус музейд байлдааны зэвсэг,техник хэрэгсэл, марк зоосны цуглуулга, гар бичмэл, гэрэл зураг зэрэг ховор үзмэрүүдийг дэлгэн харуулахын зэрэгцээ Аугаа эх орны дайнд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн тулалдаануудын сэдэвтэй диорам болон номын сан, амь үрэгдэгсдийн цахим сан зэрэг байдаг.

Тус музейд Монголын стенд байдаг ба ЗХУ-д туслах тухай БНМАУ-ын Засгийн газрын 1941 оны 6-р сарын 22-ны тогтоолын хуулбар, Сүхбаатар аймгийн Баяндэлгэр сумын малчин Басымаас фронтод морь бэлэглэсэн тухай 1942 оны 4-р сарын 28-нд бичсэн үнэмлэх, цагаан нэхий бээлий,дайны үеийн сонин гэх мэт үзмэрүүд байдаг.

Миний амьдралын салшгүй хэсэг болсон Москвагийн Нийгэм эдийн засгийн Их сургуульд очиж, захирал В.И.Жуков, багш нартайгаа уулзсан. Төв хаалганы дэргэд дурсгалын зураг авахуулав. Сургуулийн төв байр ВДНХ-ын зэргэлдээ байдаг болохоор “нэг сумаар хоёр туулай” буудаж, хоёр газраар зочлоод гардаг юм.

Д.Жаргалсайхан

. Хүн амьтан ч тэднээс дайжин зугтдаг байв гэнэ. Тиймээс буриадын угийн бичигт “Арван зүгт гал түлүүлсэн ашивгад” гэж бичигдсэн байдаг билээ. Ашивгадууд Сөх, Хүдэрийн голоор нутаглан цөөн тооны мал маллаж, ан гөрөө хийж амьдардаг байв. Нэгэн өглөө тэр хүрээний баатрын хүү гөрөөлж яваад үргээлгэнд гарсан нөхдийн хэлсэн зүгт хүрч очвол морин тэргэнд гуалин мод дүнхийтэл ачаад дуулж яваа нэгэн буриад басгантай тааралджээ. Үүрийн гэгээ, үнэг чонын гүйдлээс үл эмээн дуулж яваа бүсгүйг их л гайхаж гэнэ, нөгөө баатрын хүү. Уулзаад үг хэлээ ойлголцож, ажилсаг чамбай бөгөөд үзэсгэлэнтэй сайхан охин байсанд ихэд таалж, хайр сэтгэлтэй болов гэнэ. Удалгүй өвгөн баатрын хүү залуу баатар, хөвгүүнгүй нэгэн буриад айлд хүргэн ороод суучихжээ. Хэдийгээр хүргэн орсон айл нь нэр хүндтэй сайн айл гэвч буриадууд хүргэн орсон хүнийг “Хадамд очлоо” хэмээн шоолдог байсан юм санжээ. Учир иймийг мэдсэн хашир ухаалаг эцэг нь аян дайнд явж, аялал нүүдэл хийж, ажил хөдөлмөрт зүтгэж, ухаан тэлж, бяд суусан хүүгийнхээ эрдэм чадлыг түмэн олонд үзүүлэх хэрэгтэй хэмээгээд худ болсон буриад дархан өвгөнтэйгээ зөвлөн, овооны найр хийхээр шийдэж, ойр холын нутгийнхныг урьсан гэдэг. Буриад дархан өвгөн охиноо ойрад, буриад хосолсон ганган гоёлоор гоёж, эрийн гурван наадмын нэг – сур харваанд оролцуулахаар бэлтгэжээ.

Энэ нь дайчин баатар эрийн гэргий нь хэрэгтэй цаг ирвэл нөхрийнхөө зэвсгийг барьж дайснаа даралцдаг монгол түмний эртний уламжлалт заншил байсан юм. Худ, ургууд зуны эхэн сарын налгар сайхан өдрийг товлон Дунгуй нутгийн нэгэн сүрлэг ууланд шав тавьж, хөлд орсон балчраас эхлээд хөл дээрээ босч чадах бүх хүнээр нэжгээд чулуу зөөлгөн овоо босгож тахижээ. Тэр овоогоо орхин гарсан өлгий нутаг Хан Алтайнхаа нэрээр нэрлэсэн байна. Наадамд ойрад баатрын хүү, залуу хүргэн түрүүлж, нум сум харвахад буриад бэр түрүүлжээ. Тэр цагаас хойш буриад охид “сур харбаан” гэдэг наадамд оролцож, эрчүүдтэй ана мана өрсөлдөх болжээ. Ойрадын хүрээнийхэн алс холоос өвөрлөн ирсэн Алтайнхаа чулууг Алтай овоондоо өргөн энэ нутгийн тэнгэр доор үүрд нутаглахаар болоод буриадуудтай ийнхүү ураг барилджээ. Удалгүй хүргэн баатрынх хүүтэй болов. Ойрадын цэргийн хүрээний захирагч баатар аюулгүй тэр нутагт ард олноо авчраад, овоо босгож нутаглах нутагтай болгоод, уугуул нутгийнхантай худ ураг болж, ач хүүдээ өмсч явсан хуяг дуулгаа залж явсан хүрээнийхээ тугийн хамт ёслол төгс уламжлуулахдаа: “Үеийн үед, үрийн үрд хуяг дуулга дахин бүү өмсч, хүн хүнээ бүү дарагтун. Харин энэ тугаа нутаг усаа тахин найрлахдаа овоон дээрээ хийсгэж, хуяг дуулгыг минь голомт залгамжилсан үр ач нар минь өмсч сүр хүчээ дуурсгаж явтугай” гэсэн гэдэг. Баатрын хүрээнийхэн ухаант өвгөн баатар, түүний хүү залуу баатрынд айлчлан ирж, хууч хөөрөн, аж амьдралаа ярилцдаг байжээ. Басгад, самгад нь ойрад, буриад хавсарган янзыг нь тааруулж хийсэн бэрийнхээ гоёлыг дуурайлган зүүтгэл хийлгэхээр уран худынд нь ирдэг байв.

Тэд замд тохиосон улстай мэнд усаа мэдэлцээд “Ач, авга нартаа айлчлая” гэдэг байсан нь буриадуудын “ч”, “ш” авиаг ижил дууддаг аялгуутай холилдсоор өнө удаан хугацаанд “Ашивгад” овгийнхон гэгдэх болжээ. Өвгөн баатрын ач хүү өсч өндийгөөд баатар өвгийн нэрийг дуурсгахын тулд Хүдэр голын хойд ууланд “Баатад” овоо босгон хүрээнийхнийгээ “Баатад эцгийнхэн” гэж нарлэжээ. Улмаар залуу баатрын үр хүүхэд өсч үржээд өрх тусгаарлаж, хүрээнийхэн хуваагдан “Харнууд”, “Шарнууд”, “Баатад эцгийнхэн” гэгдэх болсон билээ. Баатад эцгийн хуяг дуулга, туг яндар нь 1932 он хүртэл баатрын голомтын айлд байсан хэмээснийг 1963 онд нас элсэн Цогтын Цэндэм эмээ, ач охин Долгоржавдаа
/ОБДС-д багшилж байгаад тэтгэвэртээ суусан/ хуучилсныг тэмдэглэн бичсэн
Л.БАТБАЯР

Тэр хүү дөрөв, таван нас хүрч байхад тэднийд алдуул малаа эрж яваад ирж хоносон зэргэлдээх сумын өндөр хар хүн хүүг хараад цочих шиг болжээ. Бас хүүгийн нэрийг асуугаад Болд-Очир гэхтэй зэрэг бүүр ч гайхаж “Ямар сонин юм бэ? Ийм юм бас байдаг аа” гэж амандаа үглэн гэрийн эзнийг гайхашруулжээ. Алдуул мал эрж явсан эр хүний нялх үрийг хараад ингэж ухаан мэдээгүй юм шиг болоход эцэг, эх нь их л зэвүүрхжээ. Тэр эрлийн хүн өврөөсөө нэг шил цагаан архи гаргаж өмнөө тавиад эрээ цээргүй аяга нэхжээ.

Ядамжав архинд дуртай хүн тулдаа гэнэтийн зочныхоо гэнэтийн үйлдэл, үг хэлийг тоохгүйгээр шилтэй цэнхрийнх нь бүслүүр рүү харж шүлсээ хүдхийтэл залгиж байв. Эрлийн хүнийг Наваан гэдэг байв. Ядамжавтай нэг бус удаа таарч байсан зүс таних нэгэн аж. Хоёр эр нэг шил архиа төдөлгүй ууж дуусгав. Наваан илүү согтсон байлаа. Тэгээд тэр өөрийн эрхгүй урсах нулимсаа ханцуйгаараа шударч арчаад ингэж ярьжээ.
Навааных нэгдлийн хэдэн үхэр маллахын хажуугаар агент хийдэг байжээ. Ажил амьдрал тэгширч үр хүүхдээр өнөр өтгөн болсон тэднийг сайн амьдарч, сайн сайхан яваа хүний жишээнд оруулж ярин, нутаг усныхан нь ам сайтай байдаг байлаа. Наваан шинэ мотоцикл авсан даруйханд нэгэн харамсалтай зүйл тохиолджээ. Цоо шинэ мотоциклиэ гэрийнхээ үүдэнд сэрийтэл нь сойгоод “дугуйтай юм” унах болсныхоо баярыг тэмдэглэн найрлаж байжээ. Архи арван балагтай гэдэг болохоор томчуул бүгдээрээ халамцаж хүүхдүүдээ анхаарах сөхөөгүй болсон байж. Тэгтэл тэдний хүү Болд-Очир мотоциклийн хажууд тоглож байтал дээрээс нь тэр муу ёрын төмөр уначихжээ.

Хүүгийн баруун талын шанаанд мотоциклийн гар зоогдчихсон, ийм аймшигтай дүр зураг найрлагсдыг бүүр балмагдуулж орхисон байна. Ээж нь хүүгээ тэврэн уйлж, энгэрээ ярж элгэндээ наахад хүүгийн толгойноос гоожсон цус мээмийг нь будаж нүд халтирмаар, аймшигтай харагдуулж байжээ.

Тийм гэнэтийн хагацал, уй гашууг хэдэн жилийн өмнө үзэж зүрх сэтгэлээ зүсүүлсэн Наваан Ядамжавын хүүг хараад золтой л ухаан алдаад уначихаагүй байна. Хоног тааруулсан айлынх нь хүү Навааны нас барсан хүүтэй усны дусал шиг адилхан байснаар барахгүй нэр нь хүртэл Болд-Очир гэдэг аж. Энэ бүхнийг Наваан ярьж Ядамжавыг тэврэн уйлж байв. Ядамжав ч хагацал үзэж, энэрэлгүй хорвоод дэнтэй дунтай Навааныг өрөвдөж нэг шил архи гарган хувааж уужээ. Наваан хүүгийн баруун шанаан дахь сорвийг мотоциклийн гарт хатгуулснаас ийм болсон гэж баталж байлаа.

Наваан Ядамжавынд ирэхээсээ өмнө нэг ховлогчин өвгөнөөр мэргэлүүлэхэд “Зүүн хойшоо яваад л чи эрсэн зүйлээ олно” гэж хэлсэн байжээ. Үнэхээр ч хоёр хөтөл давахад нэг том цагаан гэр харагдсан гэнэ. Нар жаргаж байсан болохоор Наваан хоног тааруулахаар ирсэн нь тэр байжээ. Хамгийн сонирхолтой нь Навааны хүү Болд-Очир таван жилийн өмнө 5-р сарын 17-нд золгүй байдлаар нас барсан бол тэр Ядамжавын Болд-Очиртой хүүгийнхээ нас барсан өдөр санамсарүй байдлаар тааралдсанаж.

Энэхүү бодол нь мөн л тархинд цахилгаан долгио үүсгэж улмаар зүрхний орон лугаа нийлж хувирна.

Энэхүү илийн буюу хэмжигддэг орон нь бодис дотор энергиэ барахад био скалар цахилгаан соронзон долгио нь мөнөөх биоскалар холографийн хоосон зайд онгодыг залах мэдээллийн үүсгүүр хөврөл болдог гэж үзэж байна. Скаларорны хувьд орчлон нэг амь мөн[3] учир мөнөөх заллага биолскалар орноор Орчлон даяар “шууд”[6] тархана. Тэгэхлээр скалар орны мэдээллийн эрхшээлд орсон тархи, цогцост онгод, сүнс чинадскалар долгион холографаас бууж эзэгнэх нөхцөл бүрэлдэх юм

Цаашилбал, уг гарвал мэдээллийг нь мэддэгсэн бол харь гарагаас сүнс дуудаж болмоор. Харин цогцсоосоо салж “аялдадаг” онгод газрын хүний сүнс лүгээ дарвивал уураг тархи, цогцсыг эзэгнэн харь гаригт “аяласан” мэт мэдээллийг суулгаж болзошгүй буюу. Дэлхийн агаар мандал эерэг, газар сөрөг цэнэгтэй учир эл хоёрын хооронд 3 –аас 60 Герц завсарт давтамж бүхий цахилгаан соронзон долгио үүсдэг аж. ҮүнийгШуманы долгио гэнэ. Эрдэмтэн Анкермүеллер Шуманы долгио, тархины альфа хэмнэл хоёрын холбоо илрүүлжээ. Дэлхийн ээжийн “зүрх” сэтгэлийн болон хүний тархины төрөлх хэмнэл адилхан болохыг илрүүлсэн[17]нь гайхалтай бас хэрэгтэй баримт болсон юм. Хүмэн мөн оюун ухаан хийгээд далд, билиг ертөнцийн хооронд эл цахилгаан ба соронзон скалар долгио мэдээлэл дамжуулдагт эргэлзээ үл төрнө

Хүмүүн төрөлхтний дотроос Да Бүдда, Нагаржунай, Исүс Христос, Чингис хаан, НострДамус, Ванга эмгэн зэрэг нь дээд тэнгэр, дээд билиг онгодын заяаг түшсэн гэдэгт итгэнэм. Чингис хааныг ил юмс хийгээд чинадбилгийнамьсалсүлэлдэл дэх Орчлонгийн төөрөг тавилангийн билиг сангаас хүсэж мөрөөдсөн үйлсийн зураглалыг хурайлан дуудаж тодруулаад, газарт хэрэгжүүлэх Мөнх Тэнгэрийн хүчинд хувиргаад, аугаа их түүхийг газар дэлхийд бадраасан дээд тэнгэрийн төгс онгодтой нэгэн байжээ гэвээс зүйд нийцмү.

/Эйнштейний шагналт, доктор профессор О. Лхагва/