Category: Бидний тухай

БНАСАУ-ын их удирдагчдын тэмдэглэлт баярыг тохиолдуулан Монгол Улсад суугаа БНАСАУ-ын Элчин сайдын зөвлөхтэй МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан уулзаж баярын мэндчилгээ дэвшүүллээ. 

МБНЭ-ийн төлөөлөгчид БНАСАУ-д удаа дараа очиж, Монгол хатаны бунханд хүндэтгэл үзүүлэх боломжоор хангасан БНАСАУ-ын Элчин сайдын яамны хамт олонд талархал илэрхийллээ. Энэ явцдаа БНАСАУ-ын хөгжил дэвшил, ололт амжилтыг нүдээр үзэх боломж олгосонд баярлаж явдагаа илэрхийллээ.

Улс орноо хөгжүүлэх, Солонгосын хойгт эв эеийг эрхэмлэсэн, хамтын хөгжлийг цогцлоох их үйлсэд амжилт хүсч, найрсаг Солонгосын ард түмэнд хөгжил цэцэглэлтийн ерөөл дэвшүүллээ.

Нэгдсэн үндэсний байгуулагын дэмжлэг санаачлагаар 1950 –иад оноос эхлэн дэлхий даяар Дэлхийн шашны өдрийг жил болгоны нэгдүгээр сарын 3 дахь 7 хоногын ням гарагт тэмдэглэж ирсэн билээ. Монгол улсад 1999 оноос эхлэн уг өдрийг тэмдэглэж ирсэн билээ.

Энэ өдрөөр “Бишрэлт” зочид буудалд Дэлхийн шашны өдрийг Монголын Бахайчуудын Үндэсний Оюун санааны Чуулга зохион байгууллаа. Энэхүү өдөрт Хинду, Иудейн, Будда, Христ, Ислам, Бахай,Бөөгийн шашны төлөөллүүд оролцож илтгэл тавьж, санал солилцлоо. Уг арга хэмжээнд МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан урилгаар оролцлоо.
Бүх шашиныхан хамтын хүчээр хүн төрөлхтний сайн сайхны төлөө сэтгэл санаа, хүч оюунаа зориулж ажиллах талаар санал бодолоо хуваалцсан сайхан үйл ажиллагаа боллоо.

Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл суманд очоод сонссон анхны содон мэдээ нь сумын ИТХ-аас Алтай таван богдын дэргэд мусальманы сүм байгуулах тухай шийдвэр байв. 2012 оны орон нутгийн сонгуулиар энэ суманд казак иргэд олонхийн суудлыг эзэлж, хорин нэгүүлээ болж, харин монгол иргэд цөөнх буюу найман суудал авчээ. Олонхи болсон ИТХ дахь казак иргэдийн төлөөлөгчид олонхоороо шийдэж, Алтай таван богдод мусальманы сүм байгуулах тухай шийдвэр гаргажээ. Тэр сүмээ Алтай таван богдыг төрийн тахилгаар тахисаны дараа байгуулахаар тогтсон аж. Цөөнх болсон монголчууд сумынхаа төвд улс төрийн суулт хийсэн боловч үр дүнд хүрсэнгүй, тэгсхийгээд үйл явдал намжив. Өнөөдрийн улс төрийн тогтсон жаяг ёсоор олонх асуудлыг хүчээр шийдвэрлэж, цөөнх тэгсхийгээд үг дуйгүй номхорсон байна.
Гэхдээ нэг хүчин зүйлийг тооцож үзсэнгүй. Энэ нь Цэнгэл суманд казакууд олонх боловч Монгол орны газар нутаг дээр тэд цөөнх. Алтай таван богд бол Монгол үндэстний бахархалт хайрхан, тэр талаас нь үзвэл энэ асуудлыг олонх, цөөнхийн зүгээс хандах аргагүй болно. Монголчуудын, улсын хэмжээний асуудлыг 21 хүнтэй олонх шийдээд байвал зарим зүйл утгаа алдах болно. Иймэрхүү байдал газар авбал үндэстний асуудал яригдана.
Тиймээс цаашдаа ийм асуудалд төрийн бодлого хэрэгтэй. Ийм асуудалд олонхи, цөөнхийн асуудал гэж байхгүй. Ганцхан монголчуудын эрх ашиг гэж бий. Монголчууд гэдэгт одоогийн монгол улсын газар нутагт амьдарч байгаа бүх иргэд хамаарна. Тиймээс гаргаж байгаа шийдвэр нь нийтийн эрх ашгийн өмнөөс байх ёстой гэсэн үг юм.
Монгол нутагт анхны казак иргэд сууришаад 100 жил болж байна. Анх Баян-Өлгий аймгийг 1940 оны наймдугаар сард БНМАУ-ын VIII бага хурлын шийдвэрээр Ховд аймгаас салгаж, 10 сум, 7063 өрх, 33,3 мянган хүнтэйгээр байгуулжээ. Тэр цагаас хойш түүхийн тун бага хугацаа өнгөрчээ.
Өвөг дээдэс ухаалаг улс байж, монголд нэгдэхээр ирсэн овог аймгуудыг газар заан өгөхдөө заавал ам тангараг авч байжээ. Түүнчлэн Монгол нутгийн уул, усны нэрийг өөрчлөх эрхийг хэнд өгдөггүй байж. Харин манжийн төр монголд нөлөөтэй байхдаа монгол газрын цөөнгүй нэрийг өөрчилсөн, тэр нь төвд голдуу нэр байдаг. Өнгөрсөн 80 жилд Монгол уул, усны зарим нэрийг орчин үеийн болгож өөрчилсөн удаатай бөгөөд тэр нь орчин цагийн монгол нэр юм. Харин оршин суугчид өөрчлөн нэрлэх тохиолдол сүүлийн хэдэн жилд газар аваад байгаа бөгөөд одоо уул, усны нэр багагүй өөрчилсөн байна. Сүүлийн хэдэн жил хэвлэгдэн гарсан ном, цаг тооллын бичиг, сурталчилгааны материалд уул, ус, газрын гуч орчим хувь нь гадаад нэр дээр байна. Цаашдаа энэ байдал үргэлжилбэл аюултай үр дагавар авчирна. Өвөг дээдсээс уламжлагдан ирсэн нутаг газрын нэрийг хэн ч өөрчлөх учиргүй билээ.
Казакын ард олны нэг чухал хүндлэл бол оршуулгын ёс. Анх Баян-Өлгий аймгийн нутгаар явж байхад оршуулгын газраа чулуун хашаагаар хүрээлүүлж, багагүй хэмжээний байшинд оршуулгаа байрлуулдаг байсан. Зах зээлийн нийгэмд шилжсэн үү, одоо байшинд байрлуулах нь багассан байна. Гэхдээ оршуулгын газар нь алсаас харахад багахан тосгон, суурин шиг голдуу төв замын дагуу, эсвэл том хөндийн голд байрлуулсан харагддаг.
Монгол нутаг өргөн уудам билээ. Цаашид бүх л үндэстэн оршуулгын газраа сонгоход олон түмний санал хүсэлт, ёс заншилыг сайн судалж байгуулдаг болоход төр анхаарах цаг нь болжээ.
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж танаа:
1. Монгол Улсын тахилгат газруудыг өвөг дээдсээс уламжлагдан ирсэн онгон дагшинаар байлгаж, аль ч шашины байгууллагууд өөрсдийн чиглэлээр сүм, хийд байгуулахыг хориглоё.
2. Монголчуудын хүндэтгэж ирсэн онгон дархан газар нутгуудад оршуулгын газар байгуулахыг зогсооё.
3. Өвөг дээдсээс өнөөг хүртэл нэрлэж ирсэн газар, нутгийн уламжлалт нэрийг өөрчилдөгийг больё.
Манжийн төр, шашингүй үзлийн үеүүдэд, сүүлийн жилүүдэд өөрчилсөн нэрийн судалгааг гаргаж, өвөг дээдсийн тахиж шүтэж ирсэн тэр л уугуул нэрийг сэргээх шаардлагатай байна.

Мөнх тэнгэр биднийг ивээх болтугай.

МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

Оны “Шилдэг” зайрангаар Хөвсгөл аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран зайран П.Ганболд, “Хөвсгөл-Далай ээж”-ийн тахилагийг амжилттай зохион байгуулж, оны шилдэг удганаар Өмнөговь аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн, Монгол бөөгийн тэргүүн удган С.Энхмаа тэргүүн, Өмнөговь аймгийн Ханбогд хайрханы “Говийн Нэгдсэн Их” тахилагийг амжилттай зохион байгуулж тус тус шалгарлаа.
Монгол Улсын өмнийн Их говийн нэгдсэн Их тахилга, Монгол Улсын хоймор болсон Хөвсгөл нуурын Нэгдсэн их тахилгад толгойлж бөөлсөн МБНЭ-ийн Их дархан удган Д.Батчулуун, (Хөвсгөл аймаг), МБНЭ-ийн Дархан удган Хөвсгөл аймаг Д.Энхжаргал, (Хөвсгөл аймаг), МБНЭ-ийн Тэргүүн зайран Д.Дарьчулуун, (Баян-Өлгий аймаг), МБНЭ-ийн Тэргүүн зайран Х.Батбаяр \Бүдээрээ\, (Хөвсгөл аймаг), МБНЭ-ийн Тэргүүн зайран Б.Баяраа \Моко\, (Хөвсгөл аймаг), Монгол бөөгийн тэргүүн удган Д.Энхжаргал, (Хөвсгөл аймаг), Монгол бөөгийн тэргүүн удган Н.Хишигжаргал, (Говь-Алтай аймаг), Монгол бөөгийн буриадын Их зайран Г.Болд, (Дорнод аймаг), Монгол бөөгийн тэргүүн удган Цэцгээ, (Хөвсгөл аймаг), МБНЭ-ийн Тэргүүн зайран Э.Балжир, (Хөвсгөл аймаг), МБНЭ-ийн Тэргүүн зайран Д.Нямдаваа, (Хөвсгөл аймаг) тус тус ӨРГӨМЖЛӨЛ-өөр шагнагдсан байна.
МБНЭ-ээс зохион байгуулсан Нэгдсэн тахилга, үйл ажилагаанд идэвхи, санаачилгатай оролцсон “Улаач” нар, шүтлэгтэнгүүдэд МБНЭ-ийн Мөнх тэнгэрийн төлөө “Алтан шонхор” медалиар
• П.Батжаргал Их зайран Ховд аймаг
• Б.Бадамсүрэн Монгол бөөгийн Тэргүүн удган, Дархан-Уул аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн
• Ж.Гэрэлмаа-Удган, Мандарваа хотхоны тэргүүн

“Мөнгөн шонхор” медалиар
• Б.Байгалмаа- Тэргүүн удган
• Б.Наранцэцэг –МБНЭ-ийн тэргүүн удган, Самгалдай төвийн тэргүүн
• О.Туул- Монгол бөөгийн Тэргүүн удган
• Э.Ариунбаяр-Зайран
• Ч.Энхцэцэг-МБНЭ-ийн гишүүн
• С.Агий-Зайран, Төв аймаг
• А.Тулга-Монгол бөөгийн зайран
• А.Гантогоо-Уран дархан
• М.Мягмаржаргал-Монгол бөөгийн удган
• О.Болормаа-Удган
• Б.Мялдорж-Монгол бөөгийн зайран
• Ц.Мөнхбаяр- Мөнх тэнгэрийн хэлмэрчүүд төв
• Б.Хандхүү- Мөнх тэнгэрийн хэлмэрчүүд төв

“Хүрэл шонхор” медалиар
• Б.Ариунзаяа-МБНЭ-ийн гишүүн, Дархан
• Б.Батзориг- МБНЭ-ийн гишүүн, Дархан
• Х.Бадам- МБНЭ-ийн гишүүн, Дархан
• С.Баярхүү-Шувуут голын онгод төв
• Ууганзаяа- Шувуут голын онгод төв
• Б.Дамдинсүрэн-Галт шонхор
• Ж.Цэвэлмаа- Галт шонхор
• Ү.Гүрсэд-Хуйтан тэнгэр төв
• Б.Солонго- Хуйтан тэнгэр төв
• П.Баттулга- Хуйтан тэнгэр төв
• Г.Ганхуяг-Хөвсгөл аймаг
• А.Амаржаргал- Хөвсгөл аймаг
• Бат-Эрдэнэ- Хөвсгөл аймаг
• Н.Ганхуяг- Хөвсгөл аймаг
• Т.Баттогтох-Чононгоо төв
• П.Гантөмөр- Чононгоо төв
• Ц.Даш- Чононгоо төв
• Б.Төрболд- Чононгоо төв
• Ч.Дуламжав- Чононгоо төв
• Ш.Ганбаатар-Дорнод аймаг
• Э.Ууганбямба-Өмнөговь аймаг
• Б.Сугир- Өмнөговь аймаг
• Ц.Ганхуяг- Өмнөговь аймаг
• О.Уранчимэг-Хэнтий аймаг
• Б.Энхээ-Баян-Өлгий аймаг
• П.Мөнхтайван-Хэнтий аймаг
• Ж.Өлзийсайхан-Дундговь аймаг
• Б.Батдорж-Дорнод, Баяндун
• Ж.Энэбиш-Баянхонгор аймаг
• Н.Ганхуяг-Архангай аймаг
• Д.Сосорбарам-Самгалдай төв
• С.Төгөлдөр-Мөнх тэнгэрийн хэлмэрчүүд төв
• Г.Янжинлхам- Мөнх тэнгэрийн хэлмэрчүүд төв тус тус шагнагдлаа.

Хөвсгөл, Баян-Өлгий, Дорнод, Орхон-Уул, Дархан-Уул аймгууд болон Улаанбаатар хотын Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн нар идэвхи санаачлагатай сайн ажиллажээ. Харин Завхан, Архангай, Сүхбаатар, Сэлэнгэ, Төв аймгууд хангалтгүй ажилласан байна.
Хамтарч нэгдэх их үйлсдээ алхам алхамаар ойртсон, хэлсэн ярьсанаа ажил хэрэг болгосон, бүтээл арвинтай жил болсон бол нөгөө талдаа биднийг хутган үймүүлэгсэд ажлаас хойш татагсад сугаран хоцорсон цаг хугацаа байлаа.
Зарим аймгуудын Бөөгийн хүрээлэн хийсэн ажилтай байсан боловч зайран, удган нарын тодорхойлолт ирүүлэлгүй хойрго хандаснаас болж зарим зайран, удган нар шагнагдалгүй сэтгэлд гонсгор үлдлээ.

Улиран одож буй 2020 онд монгол бөөгийн түүхэнд ямар үйл явдлууд тохиов?
1. Бурхан халдунд нэгдсэн тахилга хийгдэв.
2. БНХАУ-ын Элчин сайд Ван Руйд МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан хүндэтгэл үзүүлж, ярилцлаа.
3. Монгол дахь БНАСАУ-ын ЭСЯ хүлээн авч уулзав.
4. Их газрын чулуунд Дундговь-Дархан Уул аймгийн хамтарсан тахилга хийгдэв.
5. Монгол дахь Шашины төлөөлөл уулзалдав.
6. Хар зүрхний Хөх нуурт нэгдсэн тахилга боллоо.
7. Нарны залбирал хийлээ.
8. Орхон аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн ажил, онгодын өргөөний явцтай танилцлаа.
9. Залуу зайрангийн ажилтай танилцав.
10. Баруун аймагт аялав.
11. Эрдэнэбатынх
12. Хөвсгөл аймгийн Хатгал тосгонд ахмадуудтайгаа уулзав.
13. Хөвсгөл аймгийн Цагааннуур, Улаан уул, Рэнцэнлхүм суманд ажиллав.
14. Хөвсгөл нуур, Дулаан ханы тахилга болов.
15. Монгол бөөгөөс анхны монгол улсын гавьяат цолтон мэндлэв.
16. Өвөрхангайн бөөгийн хүрээлэнгийн ажилтай танилцав.
17. Ховдын бөөгийн хүрээлэн ба нийгмийн зүтгэлтэн.
18. Баян-Өлгийн бөөгийн хүрээлэн, ажил хэрэгч удган.
19. АНУ-ыг Элчин сайд Увс аймагт Монгол бөөгийн удирдагчтай уулзав.
20. МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн 9-н удаагийн хуралдаан боллоо.
21. Баян Өлгийн бөөгийн хүрээлэн галын тахилга хийлээ.
22. Хэнтий, Сүхбаатар аймагт ажиллав.
23. БНАСАУ-ын ЭСЯ-д мэндчилгээ дэвшүүлэв.
24. Хэнтийн бөөгийн хүрээлэн байгуулагдав.
25. Сүхбаатар аймагт бөөгийн хүрээлэн байгуулагдав.
26. Монгол туургатан баатрууд, хаад ихэс дээдэс, өвгөд буурлууд, эцэг, эхээ дээдлэн хүндэлж тахилга хийлээ.
27. Монгол бөөгийн шинэ өргөөний нээлт болов.
28. Монгол, Буриад, Өвөрмонголчууд чандмань тахилга хийлээ.
29. БНХАУ-ын Элчин сайд Ван Руй МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайханг хүлээн авч уулзав.
30. МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн хуралдааныг онлайнаар 2 удаа хийлээ.

Хуралдаанаар: Нэг. БОДЛОГЫН АСУУДАЛ
-МБНЭ-ийн 9 жилийн ойн арга хэмжээг зохион байгуулах төлөвлөгөө МБНЭ-ийн 9 жилийн ойн арга хэмжээг зохион байгуулах төлөвлөгөө
Хоёр. НЭГДСЭН БОЛОН ОРОН НУТГЫН ТАХИЛГА НЭГДСЭН БОЛОН ОРОН НУТГЫН ТАХИЛГА
-2021 оны жилийн ажлын төлөвлөгөө, 2021 оны Арга хэмжээ бүхэнд оролцооны үнэлгээний оноог тогтоох тухай. тус тус хэлэлцлээ
Хэлэлцсэн асуудлаар Дээд цэцийн хуралдайн байнгын гишүүдээс Д.Жаргалсайхан, Д.Одонхүү, П.Батжаргал, Ц.Отгонсүрэн, Т.Баттогтох, Б.Нарангэрэл, Р.Маахүү, Ш.Нямдорж, А.Оюунтуул, Б.Мөнхчулуун, С.Сэргэлэн, Т.Баттогтох, А.Оюунчимэг, Ц.Цэндсүрэн, Байнгын бус гишүүдээс Б.Бадамсүрэн, Б.Нанжаа, Ж.Өлзийсайхан, Ц.Бор, Д.Батмөнх, Ж.Сонинжаргал, Б.Оюунзул нар 172 удаа санал, бодлоо илэрхийлсэн маш их идэвхитэй хэлэлцсэн хурал болж өнгөрлөө.
Хуралдаанд Я.Мөнгөнсувд, У.Ганхуяг, Л.Цагаанхүү, Д.Отгончимэг, Ж.Эрдэнэцэцэг, Д.Мөнхжаргал, Бахаамаазагд, Б.Балжмаа, Гэрэлмаа нар оролцсонгүй, тасаллаа.
Хуралдаан 21.00 эхэлж, 22.30 цагт дууслаа.

Монголын бөөгийн томоохон төлөөлгч Зайран Хурцжавхлан, Удган Ц.Оюунбаттай ярилцаж, МБНЭ-ийн Дээд цэцэд сонгогдох төлөөллийн талаар санал солилцож, хамтын ажиллагааны талаар санал бодлоо хэллээ.

МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан Монголын бөө судлаач Ш.Сүхбаттай ярилцаж, ойрын саруудад хамтарч ажиллах үйл ажиллагааны чиглэлээ тодотголоо. Судлаач Ш.Сүбат МБНЭ-ийн цаашдын үйл ажиллагаатай холбоотой үнэтэй зөвлөгөө өглөө. Монгол Улсад бөөгийн байгууллага үүсч хөгжсөний 20 жилийг тэмдэглэхтэй холбоотой сурталчилгааны ажлыг хамтарч хийх талаар тохиролцлоо.

2014 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдөр МБНЭ-ийн Дээд цэцийн Бөөгийн зөвлөл хуралдаж аймгуудын Бөөгийн хүрээлэнгийн ажлыг дүгнэж, Хариуцсан Дээд цэцийн гишүүдийн ажлын хариуцлагыг дүгнэж ярилцлаа.

АЙМГУУДЫН БӨӨГИЙН ХҮРЭЭЛЭНГИЙН АЖЛЫН ҮЗҮҮЛЭЛТ,ДҮН
МБНЭ-ийн Дээд цэцийн 2014 оны 3 дугаар сарын 12-ны өдрийн №3 тоот шийдвэрийн биелэлтийг гаргаж, МБНЭ-ийн Аймаг, нийслэлийн Бөөгийн хүрээлэнгийн ажлыг дүгнэх шалгуур үзүүлэлтийн дагуу дүгнэлээ.

МБНЭ-ийн Нийслэл аймаг, дүүргийн Бөөгийн хүрээлэнгийн ажлыг тухайн жилийн 11 дотор нэгтгэн дүгнэж байх ажээ.

Баян-Өлгий аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн хурал болж, 2014 онд хийсэн ажлын талаар ярилцсан байна. Хурлын эхэнд Баян-Өлгий аймгийн удган, МБНЭ-ийн “Хүрэл шонхор” медальт Энхтуяагийн дурсгалыг хүндэтгэсэн байна. Бөөгийн хүрээлэнгийн хамт олон 2015 онд болох Монгол Улсын толгой уул” Цэнгэл хайрхан” буюу “Цаст хайрхан”-ы Нэгдсэн Их тахилгын бэлтгэл хангах ажлын талаар зөвлөлдөж, ажлаа хуваарьлаж авсан байна. Мөн МБНЭ-ийн Бага хуралдайн Наймдугаар хуралдаанд гурван төлөөлөгч оролцуулахаар болжээ.