Category: Мэдээ, мэдээлэл

Монгол улсын Үндсэн хууль, Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай, “шашин шүтэх, эс шүтэх тухай хуулийн тухай санал солилцсон юм. Төр, шашны үйл ажиллагаа тусдаа байх ёстойг заасан хуулиар шашны байгууллагууд төрийн байгууллагад бүртгүүлэх шаардлагатай бөгөөд шаардагдах бичиг баримтыг дэлгэрэнгүй хуульчилсан ч хэрэгжилттэй холбоотой нарийвчилсан журмыг орон нутгийн эрх баригчдын мэдэлд үлдээсэн. Аймгуудын бүртгэлийн журам харилцан адилгүй байх, бүртгэлийн үйл ажиллагаа тодорхойгүй байх, ажилтнууд нь ойр ойрхон солигдох, эсвэл шашны бүлгийн салбар бүрийг тусад нь бүртгүүлэх шаардлага зэргээс болж бүртгүүлэхэд хүндрэл бэрхшээлтэй тулгарч буй талаар зарим шашны бүлэг мэдээлсэн.
Шашны үйл ажиллагаа эрхлэх хүсэлтэй гадаадын иргэн шашны виз авах ёстой ба виз авахад хүндрэлтэй байдаг гэлээ.
АНУ-ын засгийн газрын ажилтнууд шашны эрх чөлөөний асуудлаар, тэр дундаа шашны байгууллагуудад тулгардаг виз, бүртгэлтэй холбоотой хүндрэлийн талаар Ерөнхийлөгчийн тамгын газар, Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал (НИТХ)зэрэг өндөртүвшний албаны хүмүүстэй уулзаж ярилцах бичиг өргөн барих асуудал хөндөж байлаа.
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан “Монгол дахь шашины Христ, католик, мусульман, будда, үнэн алдартны, Бахрайн шашины байгууллагууд олон талаар хөгжлийн өндөр тувшинд хүрсэн. Монгол улсад 1200 орчим сүм хийдтэй болж, хүчирхэг материалаг баазтай болсон байна. Харин монгол үндэсний тэнгэр үзэлт бөө мөргөл нь бие даан салангад хэлбэрээр явсаар анх удаа 2012 онд бөөгийн зарим байгууллагууд нэгдэж МБНЭ байгуулагдсан. Үндэсний тэнгэр үзэлт бөө мөргөлийн байгууллагууд нь хөгжлийн эхний шатанд шахуу яваа, өөрийн нэг ч байр савгүй, өөрсдийн идэвхитэй үйл ажиллагаанд суурьласан бие даасан хэлбэртэй ажиллаж байна. Тэгэхлээр бидний тулгарч байгаа бэрхшээлийн талаар ялгавартай зүйл их байна. Та бүхэн Шашны байгууллагын бүртгэл, үйл ажиллагаа эрхлэх хүсэлтэй гадаадын иргэн шашны виз зэрэг асуудал ярьж байхад бид өөрийн газартай болох, Бөө мөргөлийн музейтэй болох, өөрсдийн хурал, ярилцлагаа хийх байртай болох зэрэг бараг байгууллагын анхдагч асуудалаар санал гаргах жишээтэй байна. Тиймээс цаашид бид зөрөлдөх асуудал цөөнгүй гарна. Иймээс нийтлэг эрх ашиг дээр саналаа нэгтгэх асуудлыг дэвшүүлж байлаа. Мөн санал дэвшүүлэх баримт бичгүүдэд МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан зөвхөн Дээд цэцийн хуралдааны шийдвэрээр баримт бичгүүдэд гарын үсэг зурж байх болно гэж шашины төлөөлөлүүдэд танилцууллаа.
Дараагийн уулзалтаа Ватиканы сумд хийхээр тохирлоо.

Үндсэн ажил болох Оюутолгойн ойжуулах нөхөн сэргээлтийн мод ургамал үржүүлгийн газар 5 хоног ажиллалаа. Гол ажил маань мод үржүүлэгт зориулсан хүлэмж, мананцар үүсгэх систем суулгаж байршуулах ажил байв.
Энэхүү бүтээн байгуулалтын зорилгот боломж нь нийт 11 хүлэмжинд жилд 100 аас 120 мянган мод үржүүлэх хүчин чадалтай бөгөөд 1 тэрбум мод тарих аяний хүрээнд ахин 4 иж бүрэн хүлэмж нэмж суулгасанаар жилдээ 200 аас 250 мянган модний үржүүлэх боломж бүрдэж байгаа юм.
Ингэснээр Оюунтолгойн орчимд болон Ханбогд сум, цаашлаад говийн бүсэд шаардлагатай хэрэгцээт модний нилээд хэсгийг хангах хүчин чадал бүрдэж байгаа болно.
Ийнхүү Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Б.Мөнхчулуун өөрийн эрхэлсэн ажлын хүрээнд өмнийн говьд очиж их ажлын эхлэлээ тавиад иржээ.

1. Найзуудынхаа хаягийн жагсаалтыг ашигла (Friends list)

Хэрэв танд олон найз байгаа бол тэднийг хооронд нь ангилах боломжтой. Жишээ нь, их сургууль, ажил, гэр бүл, найзууд гэх мэтээр ангилж болно. Ингэснээр та дараа нь хайлт хийхэд амар байх болно.

2. Өөрийн мэдээллээ бусдаас нуух

Та өөрийн хувийн мэдээллээ хэнд үзүүлэх, юуг үзүүлэхээ шийдэх боломжтой. Ингэхийн тулд Privacy Settings – Profile Information цэсээр ороод About me-ын хойно байрлах тохиргоо руу ороорой. Хэрвээ зөвхөн найзууддаа үзүүлэх бол Only Friends, эсвэл хэсэгхэн бүлэг хүмүүст үзүүлэхгүй гэвэл Customize-г сонгох хэрэгтэй. Ингээд гарч ирэх нүүрний доорх нүдэнд нь тухайн хүний и-мейл эсвэл нэрийг бичээрэй.

3. Өөрийгөө хайлтын системээс устга

Мэдээж хэн нэгэн таны нэрийг хайлтын системээс хайгаад олчихдог, хэн хүссэн нь таны Facebook хаягийг мэдэх нь утгагүй. Тиймээс өөрийгөө хайлтын системд харуулахгүйн тулд та Privacy Settings – Search гэж ороод Everyone тохиргоог Only friends болгоорой. Ингэснээр зөвхөн найзууд тань таныг хайсан тохиолдолд Facebook тань гарч ирэх болно.

4. Өөрийгөө Google-ээс устга

Privacy Settings – Search гэж орохоор Public Search Results гэсний хойно Allow нүдийг чагталсан байгааг та олж харна. Энэ нь бусад хайлтын системээр таныг хайвал таны мэдээ, мэдээлэл гарч ирнэ гэсэн үг. Тиймээс өөрийгөө хамгаалах үүднээс тэр нүдний чагтыг арилгах хэрэгтэй.

5. Зураг, видеогоо нууцлах

Та өөрийн зурагнаас гадна бусад найзуудынхаа зурагнуудыг хүртэл нууцлах боломжтой. Найзуудын тань тавьсан ёс бус зурагнууд таныг эвгүй байдалд оруулж болох шүү дээ. Үүний тулд мөн Privacy Settings руу ороод Profile Information-г дар. Ингээд та хүссэн тохиргоогоо хийж болох юм.
Photos and Videos of Me, Posts by Me, Posts by Friends зэрэг тохиргоонуудыг тохируулснаар өөрийн болоод өрөөлийн оруулсан зурагнуудыг зохицуулах боломжтой болно.

6. Фото цомгоо хамгаал

Фото цомгоо бүх хүмүүст харуулахыг хүсэхгүй бол Photo Albums руу орж тохируулга хийгээрэй.

7. Ёс бус хүмүүсээс өөрийгөө хамгаал

Хэрвээ хэн нэг хүн таны зурагнууд дээр элдэв янзын сэтгэгдэл /коммент/ бичиж, ёс бус авир гаргах аваас тэрхүү хүмүүсийг таны Facebook рүү орох эрхийг нь хаах буюу ямар ч тохиолдолд тэр хүн таны Facebook-т дахин элдэв янзын юм бичиж чадахгүй болгож болно.

Ингэхийн тулд Privacy Settings рүү ороод Block List-ыг дар. Ингээд та гарч ирэх нүүрэнд тухайн хүний и-мейл хаяг, нэрийг нь бичихэд л болно.

7 – 14 настай
Аавтайгаа нягт холбоотой болдог. Дэлхийн босоо танин мэдэхүй, хувийн шинж чанарыг бий болгодог. Эцэг бол шинэ онцгой түнш болж, гэр бүлдээ гадуур ертөнцийг нээх холбоотон болдог. Эцэг нь гэр бүлийн хамгаалагч хөтөч болдог. Ээж нь хүүхдийн хувьд хайрлагдсан, аав нь түүний шүтэн бишрэгч болдог.
14-өөс 21 настай
Нийгмийн эсрэг бослого. Бодисын танин мэдэхүй. Тагнуулын бүтээл. Энэ бол өсвөр насны хямрал юм. Дэлхийг өөрчлөх, одоо байгаа байгууламжуудыг устгах хүсэл эрмэлзэл төрж байдаг. Залуу хүмүүс гэр бүлийн амьдралыг дараа нь нийгмийг бүхэлд нь дайрдаг. Өсвөр насны хүүхэд “бослого гаргадаг” бүх зүйлд уруу татагддаг – чанга хөгжим, романтик харилцаа, тусгаар тогтнолын хүсэл, нислэг, гадуурхагдсан залуучуудын бүлгүүдтэй холбоо тогтоох, анархист үнэт зүйлс, хуучин үнэт зүйлийг системтэйгээр үгүйсгэх. Энэ хугацаа нь гэр бүлийн тойрогоос гарснаар дуусна.
21 – 28 настай
Нийгэмд элсэх. Үймээний дараах тогтворжилт. Дэлхийг сүйрүүлээд бүтэлгүйтлийг мэдэрсэн тэд өмнөх үеэсээ илүү сайн байхыг эрмэлздэг. Эцэг эхчүүдээсээ илүү сонирхолтой ажил хайж, эцэг эхээсээ илүү сонирхолтой амьдрах газар хайдаг. Эцэг эхээсээ илүү аз жаргалтай хосыг бий болгохыг хичээдэг. Түнш сонгох, гал голомт үүсгэх. Өөрийнхөө амьдрах, ажиллах, амрах орчинг бий болгон ихэвчлэн гэрлэснээр төгсдөг.
Энэ мөчөөс эхлэн хүн эрхэм зорилгоо биелүүлж, анхны хамгаалалтын ажлаа гүйцэтгэж дуусна.
4Х7 ЖИЛИЙН ЭХНИЙ КВАДРАТЫН ТӨГСГӨЛ.
Өөрийнхөө байх естой орчинг бүтээсэн эхний квадратын дараа хүн долоон жилийн мөчлөгийн хоёр дахь цувралд ордог.
28-35 насны
Гал голомт бий болгох. Гэрлэсний дараа орон сууц, машин, хүүхдүүд гарч ирдэг. Үнэ цэнэ нь дотроо хуримтлагддаг. Гэхдээ эхний дөрвөн мөчлөг амжилттай дуусаагүй бол фокус нурдаг. Хэрэв эхтэйгээ харьцах харьцаа зохих ёсоор хангагдаагүй бол тэд эхнэрээ уурлуулах болно. Аавтайгаа ч гэсэн тодорхой цагийг өнгөрүүлээгүй залуу гэр бүлийн хэрэгт хөндлөнгөөс оролцож эхэлнэ. Хэрэв нийгэмд ч тодорхой үүрэггүй байсан бол ажил дээрээ зөрчилдөх эрсдэлтэй. 35 нас бол боловсорч гүйцээгүй бүхний дэлбэрдэг нас юм. Дараа нь гэр бүл салалт, ажлаас халагдах, сэтгэл гутрал, сэтгэл мэдрэлийн өвчин үүсдэг.
35-42 настай
Бүх зүйл тэгээс эхэлдэг. Хямралын дараа өмнөх туршлага, алдаануудаар баяжсан хүн хоёр дахь амьдралыг сэргээн босгодог. Ээж, гэр бүл, аав, төлөвшилд хандах хандлагыг эргэн харах шаардлагатай байна. Энэ үе бол салсан эрчүүд нууц амрагтай, салсан эмэгтэйчүүд амрагтай болох үе юм. Тэд хүлээдэг зүйлээ гэрлэснээс биш эсрэг хүйстнээсээ хүлээн авахыг хичээдэг.
Нийгэмтэй харилцах харилцааг бас шинэчлэн тогтоох ёстой. Одооноос ажлын байрыг аюулгүй байдал талаас нь биш, харин хэр сонирхолтой байгаагаас нь, эсвэл чөлөөт цагаар нь үлдээж байгаагаар нь сонгодог болсон. Эхний сонголтоо устгасны дараа хүн аль болох богино хугацаанд хоёр дахиа бүтээхийг үргэлж хүсдэг. Шинэ гэрлэлт, шинэ ажил, шинэ харилцаа. Хэрэв үр дүнгүй элементүүдээс ангижрах нь үр дүнтэй байсан бол тухайн хүн ижил төстэй биш, харин сайжруулсан амьдралын үүргийг сэргээх боломжтой байх ёстой. Хэрэв тэр өмнөх алдаануудыг ойлгохгүй бол тэр яг ижил бүрхүүлийг сэргээж, яг ижил ялагдалд хүрэх болно. Үүнийг тойрог дээр гүйх гэж нэрлэдэг. Одооноос эхлэн бүх мөчлөгүүд зөвхөн ижил алдаануудыг давтах болно.
42-49 настай
Нийгмийн байлдан дагуулалт. Хоёр дахь сайжруулсан амьдралыг сэргээнгүүт хүн гэрлэлт, гэр бүл, ажил хөдөлмөр, өөрийн хөгжлийн амьдралын бүрэн дүүрэн байдлыг мэдрэх болно. Энэхүү ялалт нь хоёр төрлийн зан үйлийг бий болгодог.
Хэрэв материаллаг сайн сайхан байдлын шинж тэмдгүүд хүнд чухал бол илүү их мөнгө, илүү тайтгарал, илүү олон хүүхэд, илүү олон эзэгтэй нар эсвэл хайрлагчид, илүү их хүч чадал, тэр шинэ сайжруулсан амьдралаа байнга өргөжүүлж, баяжуулж байдаг.
Хэрэв хүн шинэ газар нутгийг, тухайлбал оюун санааны газар нутгийг эзлэхээр зорьж байгаа бол түүний хувийн жинхэнэ бүтээл эхэлнэ. Бүх логикийн дагуу энэ үе нь оршин тогтнох асуулт болох өөрийгөө ухамсарлах хямралаар төгсөх ёстой. Би яагаад энд байна, би яагаад амьдарч байна, материаллаг зүйлээс гадна амьдралыг утга учиртай болгохын тулд би юу хийх ёстой вэ?
49-56 настай
Оюун санааны хувьсгал. Хэрэв хүн амьдрах үүргийг бүтээж, гэр бүл, ажил дээрээ өөрийгөө ухамсарлаж чадсан бол тэр хүн байгалиасаа мэргэн ухаан олж авах хүслийг мэдэрдэг. Одооноос оюун санааны хувьсгал болох эцсийн адал явдал эхэлнэ.
Сүнслэг байдлын эрэл хайгуул, хэрэв бүлэглэл эсвэл бэлэн санаа бодлын хөнгөн байдалд авталгүйгээр шударгаар явбал хэзээ ч дуусахгүй. Тэд таны үлдсэн амьдралыг авах болно.
4Х7 ЖИЛИЙН ХОЁРДАХЬ КВАДРАТЫН ТӨГСГӨЛ.
1: Цаашдын хөгжил спираль хэлбэрээр үргэлжилнэ. Долоон жил тутамд хүн ээж, аавтайгаа харьцах харилцаа, нийгмийн эсрэг эсэргүүцэл, гэр бүлд хандах хандлагыг даван туулдаг.
2: Заримдаа бүх зүйлийг шинээр эхлэхээс өөр аргагүйд хүргэхийн тулд хүмүүс гэр бүлийн харилцаа эсвэл ажил дээрээ санаатайгаар нуралтад ордог. Тиймээс тэд өөрсөдтэйгээ болон бусадтай нүүр тулахаас айдаг тул сэтгэлзүйн хүчирхэгжих хэлбэрт шилжих ёстой мөчөөс зайлсхийх эсвэл хойшлуулахыг хичээдэг.Copy
© Бернард Вербер
“Тэнгэр элч нарын эзэнт гүрэн” номноос
Р.СайханУул

Хүнсний ногооны нэр төрлийг олшруулах ялангуяа төрөл бүрийн эрдэс бодис, амин дэм, үнэртэн, амттан зэрэг биологийн идэвхит бодис агуулж байдаг бага тархацтай дулаанд илүү дуртай, боловсрох хугацаа урттай нарийн ногоог манай орны уур амьсгалд тааруулан тариалахын тулд нийлэг хальсан бүрхүүл бүхий хүлэмжийн шаардлага, ач холбогдогдол улам нэмэгдсээр ирсэн.

Бошиглогчийн хэлсэн үгийг түүний дотны танил Сергей Косторнойд дамжуулав. “Хэтэрхий их хохирол. “Оросыг хэн ч зогсоож чадахгүй.” Эх сурвалжийн мэдээлснээр 2022 он Оросын ард түмний хувьд хүн төрөлхтний жил байх боловч ирээдүйд шийдвэрлэх, чөлөөлөх жил байх болно гэж зөнч Ванга хэлсэн байна.
“Бид дайн ба дэлхийн энх тайвны тухай ярилцсан. Би түүнээс “Ирэх 100 жилд томоохон дайн болох уу? Ийм зүйл болохгүй, харин бүс нутагт мөргөлдөөн үүснэ гэж хариулав.
Түүний хэлснээр Ванга Украины тухай ярихдаа нэлээд будилсан байна. “Залуухан, хэл амтай, царайлаг хүн төрийн эрхэнд гарна” гээд л хүн болгонд таалагдана. Харин Ванга шинэ удирдагч байдлыг улам дордуулж, улс орныг маш их асуудалд оруулах болно гэдгийг сануулж байна. Украин нь Оросын бүрэлдэхүүнд багтаж, Славян үндэсний холбоо гэгдэх болно. Үүний зэрэгцээ НАТО удахгүй оршин тогтнохоо больж, Орос улс үлдэж, цэцэглэн хөгжинө гэж тэр хэлэв.

Мөнх тэнгэрийн үзэл, бөө мөргөл бол Хүннү гүрнээс өнөөг хүртэл Монгол үндэстнүүдийн шүтэж ирсэн гол шүтлэг билээ. Их Хүннү гүрний үед Монгол төр мөнх тэнгэрийн үзлийг төрийн гол шүтлэг болгосноос хойш 2230 жил өнгөрчээ.
Чухамхүү энэ жил Канад Улсаас Монгол Улсад суугаа элчин сайд хатагтай Кэтрин Ивкоф жирийн улаачийн онгод тэнгэрийн өргөөнд зочиллоо.
Энэ бол сүүлийн хэдэн зуун жилийн туршид Монгол бөөгийн өргөөнд албан ёсоор зочилсон гурав дахь нэр хүндтэй зочин болж байгаараа онцгой үйл явдал юм.
Хүндэт зочин, Канад Улсаас Монгол Улсад суугаа элчин сайд хатагтай Кэтрин Ивкофыг Монгол бөөгийн гурван үе болох ахмад, дунд, залуучуудын хамарсан халх, урианхай, дархад, буриад, дөрвөд, ойрод, халимаг, тува, өөлд, торгууд, захчин, үзэмчин, мянгад, баяд, хотгойд, барга, сартуул үндэстэн, ястны “тэнгэрийн улаач” нарын төлөөлөл болох МБНЭ-ийн ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, Монгол бөөгийн дархан зайран Ц.Чулуунбаатар, Монгол бөөгийн их зайран П. Батжаргал, Монгол бөөгийн их удган Отгонсүрэн, Монгол бөөгийн тэргүүн дээд удган Н.Нанжаа, Я.Мөнгөнсувд, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Бахаамаазагд, Б.Нарангэрэл, Монгол бөөгийн тэргүүн удган А.Оюунтуул, Лхагвадулам, Бямбасүрэн, Монгол бөөгийн тэргүүн удган, Төлөөллийн зөвлөлийн удирдагч Цэндсүрэн, Монгол бөөгийн удган, Залуучуудын зөвлөлийн удирдагч Т.Анхмаа нарын үндэстэн угсаатны улаач нарын гурван үеийн төлөөлөл угтан авлаа.
Мөнх тэнгэрийн шүтээн, Монгол бөөгийн онгодын өргөөгөөр Канад Улсаас Монгол Улсад суугаа элчин сайд хатагтай Кэтрин Ивкофыг ороход Монгол заншилаар хүндэт зочиндоо мөнгөн аягтай сүү, цагаан хадаг барин угтлаа. Хүндэт зочиныг суудалдаа морилонгуут Морин хуурын гайхамшигт эгшигээр гэрийн онгод, зочиндоо аялгууны дээжээ өргөлөө.
МБНЭ-ийн ерөнхийлөгч Д. Жаргалсайхан “Мөнх тэнгэрийн бөө шүтлэгийн түүх” сэдвээр сэдвээр танилцуулгын эхний хэсгээ хийлээ. Танилцуулгадаа “Дээд буурлууд Хүннү, Сүннүгийн үеэс тэнгэр үзэл төлөвшин цэцэглэж, их эзэн Чингис хааны үед хөгжлийнхөө дээд төвшинд хүрч тэнгэрийн “Улаач” нар монголын төрд их хүчээ өгч байсан түүхэн уламжлалыг ярилаа.
Монголчууд хамгийн хүчирхэг байх үедээ мөнх тэнгэрийн хүчийг төр нь ашиглаж байсан баялаг туршлагатай. Мөнх тэнгэрийн үзлийг төрийн төвшинд шүтэж эхэлсэний 2230 гаруй жил өнгөрчээ. Мөнх тэнгэрийн үзэл, бөө шүтлэг нь цаг хугацааны хүнд хэцүү сорилтыг даван өнөөг хүрч ирсэн түүхтэй. Тэрхүү түүхийн онцлог мөчүүдийг танилцуулагдаа дурьдав.
2012 онд МБНЭ байгуулагджээ. Мөнх тэнгэрийн үзэл, бөө шүтлэгтэн нар болон бөөгийн холбоо, нийгэмлэг, академи, төв зэрэг 110 гаруй байгууллагууд ажиллаж байна. Өнөөдөр Монголчуудын 14,6% нь мөнх тэнгэрийн үзэл бөө мөргөлөө шүтэх болжээ. МБНЭ нь 2000 гаруй тэнгэрийн улаач нарыг багтаасан, хорин нэгэн аймагт бөөгийн хүрээлэн, сумдад зөвлөл байгуулан үйл ажиллагаа явуулж байна. МБНЭ нь Дээд цэцийн хуралдайгаа 1,5-н сар дутам тогтмол хийж, бөөгийн байгууллагаа хөгжүүлэх бодлого, чиг хандлагаа боловсруулж хамтын шийдвэр гарган ажилладагийг дурьдлаа.
МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн хуралдааныг 80 гаруй удаа хийж, Бөөгийн ёс зүйн баримт бичгийг хэлэлцэн батлаж, бүх бөө мөрдөж ажиллахаар болсон. Монгол бөө нар шалгуур үзүүлэлт хангасан нөхцөлд Монгол бөөгийн цол, хөдөлмөр бүтээлийг үнэлж, баталсан журмын дагуу шагнал олгож байх шийдвэр гаргасан байна.
МБНЭ-ийн ерөнхийлөгч Д. Жаргалсайхан танилцуулгын хоёр дахь хэсэгтээ МБНЭ-ийн алсын хараа, зорилт, тулгамдаж байгаа бэрхшээлийг хэрхэн даван туулж байгаа тухай ярилаа.
Бид Монголын бөөгийн байгууллагыг хөгжүүлэх 15 жилийн хугацаатай стратеги төлөвлөгөө баталж, түүнийгээ шат дараалалтайгаар хэрэгжүүлэхээр жил бүрийн төлөвлөгөөндөө тусган ажилладаг.
МБНЭ нь Монгол үндэсний язгуурын шүтлэг болох бөө шүтлэгтэнгүүд хамтран ажиллах, Монгол уламжлалт бөөгийн зан үйлийг хойч үедээ өвлүүлэн үлдээх, Монгол бөөг таниулан сурталчлах, бөөгийн төв байгууллагын үндэсийг тавих, салбар байгууллагууд болон гишүүдээ нэгдсэн удирдлага, бодлого зохицуулалтаар хангах, Монгол орны нийгэм, эдийн засгийн хөгжил цэцэглэлтэд өөрийн хувь нэмрээ оруулах, гишүүн бусад байгууллагуудтай хамтран ажиллах, ЮНЕСКО-ийн соёлын өвд Монгол бөөгийн зан үйлийг бүртгүүлэх боломж нөхцөлийг судлан хэрэгжүүлж ажилладаг.
МБНЭ-ээс дэлхийн Монгол туургатны төв болсон Ноён уул, Монголын бахархалт хайрхан, зүрх уул Бурхан халдун, Монгол Улсын толгой уул Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл хайрхан, Монголчуудын тулгуур болсон хөл уул Дорнод аймгийн Хөх уул, Өмнийн хаалт болсон 33 их говь, Монголчуудын хоймор болсон Хөвсгөл нуурын, Монголын түүхийн салшгүй хэсэг болсон Хар зүрхний Хөх нуурт Нэгдсэн их тахилгуудад зохион байгуулж, 200-4000 тэнгэрийн “Улаач” нар оролцжээ.
МБНЭ-ийн дэргэдэх “Залуучуудын байгууллага” үйл ажиллагаагаа тогтмолжуулж, “Тэнгэрлэг залуус” аяныг амжилттай зохион байгуулж, эх орныхоо төлөө хөдөлмөрлөж залуу халуун насаа зориулсан ахмадууд, алслагдсан дүүргүүдийн амьдралын боломж бололцоо тааруу, хайр халамж дутагдаж байгаа өрх толгойлсон эмэгтэй, өндөр настай азай буурлууд, эмнэлэгт урт хугацаагаар хэвтэж буй хүнд өвчтөн, сахиж байгаа эцэг эхчүүдэд сэтгэлийн өргөл болгон түлээ түлш, хүнсний бараагаар туслалцаа үзүүллээ.
Нийт 600 мянган мод болон модлог ургамал тарих ажлыг зохион байгууллаа.
МБНЭ нь дэлхийн 42 орчим улсын бөөгийн байгуулагууд, бөө нартай хамтран ажиллаж, харилцаагаа өргөжүүлэн хамтран ажиллаж байна. Монгол туургатан болсон Тува, Буриад, Халимаг болон Өвөрмонголчууд, барга, хорчин, цаатан, Шинжаны монгол ястнуудтай хамтран ажиллаж байна.
МБНЭ-ээс Мөнх тэнгэрийн үзэл санааг сурталчилсан баримтад кино 175, Монгол бөөгийн ёс зүй, Монгол бөөгийн түүхэн уламжлалт ёсоор авч яваа удган, зайран нар, манай ахмад, дунд үе, залуучуудын тухай нэвтрүүлгийг хийж, дагнасан концерт 2 удаа тус тус зохион байгуулсан байна.
МБНЭ нь салбар байгууллагууд болон гишүүдээ нэгдсэн удирдлага, бодлого зохицуулалтаар хангах, Олон улсын хэмжээнд төлөөлөн үйл ажиллагаагаа хэрэгжүүлэх, Монгол орны нийгэм эдийн засгийн хөгжил цэцэглэлтэд өөрийн хувь нэмрээ оруулах, гишүүн бусад байгууллагуудтай хамтран ажиллаж Мөнх тэнгэрийн шүтлэгийн нэгдсэн ойлголтыг бий болгох, ЮНЕСКО-ийн соёлын өвд Монгол бөөгийн зан үйлийг бүртгүүлэх боломж нөхцөлийг судлан хэрэгжүүлэхийг зорилго болгон ажилладаг.

Бид цаашдаа гурван асуудал дэвшүүлэн ажиллаж байна.
1. Монгол төрийнхөө төлөө амь насаа өргөсөн, өмнө зүгийн наран мандахаас өрнө зүгийн наран шингэх эх газраас Монгол баатруудынхаа цусаа дусааж, хөлсөө шингээж, сүнсээ мөнхөлсөн газрын шүншиглэсэн шороог эх нутагтаа хүндэтгэн авчирч, Монгол суу ухаантнууд баатруудынхаа алдрыг мөнх тэнгэрийн дор газарт лус, савдаг, галтай нь хамт, одот тэнгэрт бөө ухаан, онгодтой нь цэг мөнхлөн гагнаж, Монгол үндэстэн баатруудынхаа баатарлаг дайчин алдарт хүндэтгэлийн цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах,
2. Нүүдлийн соёлын салшгүй хэсэг болсон Мөнх тэнгэрийн үзэл, бөө шүтлэгийг харуулсан төв музейтэй болох санал дэвшүүлж энэ чиглэлээр төсөл хэрэгжүүлэх боломжийн талаар саналаа солилцлоо.
3. Шашины байгууллагуудын албан ёсны хамтын ажиллагааг тогтоох
МБНЭ-ийн ерөнхийлөгч Д. Жаргалсайхан “Монгол бөөгийн бөөлөлт”-ийг кино, дүрс бичлэгээр үзүүллээ.
Канад Улсаас Монгол Улсад суугаа элчин сайд хатагтай Кэтрин Ивкофын сонирхосон асуултад оролцогчид хариулж, зарим зан үйлийг дүрс бичлэгээр сонирхуулав. Энэхүү зочлол Монгол соёлын үнэт өв болсон Мөнх тэнгэрийн үзэл, бөө шүтлэгийн талаар харилцан ойлголцол, цаашдын хамтын ажиллагаанд чухал ач холбогдолтой боллоо. Канад Улсаас Монгол Улсад суугаа элчин сайд хатагтай Кэтрин Ивкоф МБНЭ-ийн нэгдсэн тахилгад оролцож үзэх хүсэлтэй байгаагаа илэрхийллээ.
Уулзалт, ярилцлагын төгсгөлд МБНЭ-ийн удирдлага хүндэт зочиндоо дурсгалын зүйл гардууллаа.
Канад Улсаас Монгол Улсад суугаа элчин сайд хатагтай Кэтрин Ивкоф МБНЭ-ийн удирдлагуудын урилгыг хүлээн авч өдрийн хүндэтгэлийн зоогт оролцсоноор зочлол өндөрлөв.
Канад Улсаас Монгол Улсад суугаа элчин сайд хатагтай Кэтрин Ивкоф Монгол бөөгийн төлөөлөлтэй дурсгалын зураг авахууллаа.
Д.Хүрэлбаатар

МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан “Монгол бөөгийн гадаад харилцааг хөгжүүлэх чиглэлээр тодорхой бодлого чиглэлтэй ажилласан болно. МБНЭ нь Дэлхийн бөөгийн сан, ОХУ, БНХАУ, БНАСАУ-ын Элчин сайдын яамны соёлын атташе нартай уулзаж, саналаа танилцуулж байсан. ОХУ-ын Буриадын Бөөгийн “Тэнгэр” байгууллагын тэргүүн, Халимагын тэнгэр үзэлтэн, Өвөр монгол, Японы эрдэмтэн, АНУ, Итал, Голландын бөө нартай уулзаж бөө судлалын талаар санал бодлоо солилцлоо. Манай бөө нарын урилгаар гадаадын олон бөө, жуулчид ирж байна. Цаашдаа Монгол бөөгөө уламжлан авч яваа, монгол бөөгийн хар хайрцагны бодлогыг хатуу баримталж явдаг, мөнх тэнгэрийн төлөө би гэж бус бид нар гэж ярьж, хийж чаддаг хүмүүс төлөөлөх шаардлагатай байна.
Монголын бөөгийн судалгаанд эрдэмтдийн үүрэг нэн чухал юм. Мөн БНХАУ, ОХУ, Япон, Өмнөд Солонгос гээд олон оронд бөө судлалаар шинжлэх ухааны эрдмийн зэрэг авсан судлаачид бий болжээ. Харин монголд бол өөр байна. Манай эрдэмтэд шинжлэх ухааны аль нэг салбарт эрдмийн ажил хийдэг боловч бөө судлалыг түүний нэг хавсарга болгосон хүмүүс байна. Тэд голдуу бөөгийн нэр дээр явагддаг олон улсын арга хэмжээнд бөө судлаач нэртэй оролцдог атлаа бөөгийн хөгжлийн төлөө юу ч хийгээгүй гэхэд болохоор байна. Олон улсын арга хэмжээнд манай бөө нар танил тал, холбоо сүлбээсний хэлбэрээр санамсаргүй сонголтоор сонгогдон оролцох хэлбэр давамгайлж байна.
МБНЭ-ийн үйл ажиллагаа нь зөвхөн цөөн хэдэн хүний ажил биш ээ. Энэ бол Мөнх тэнгэрийг шүтэн бишрэгчдийн бүгдийнх нь өмнө хүлээсэн үүрэг. Өвөг дээдсийн ариун сургааль, номлолыг үргэлжлүүлэн авч явах хүндтэй үүрэг юм. Монгол бөө шүтлэг түүхийн нэн хатуу замналыг туулж уламжлагдан өнөөг хүрч иржээ. Дэлхийн өөр хаана ч байхгүй, төрийн хэмжээнд Мөнх тэнгэрээ шүтэн дээдэлж ирсэн ард түмэн. Тэр үедээ аугаа хүчирхэг байж ирсэн. Харийн бодлого чухам л монголчуудыг мөнх тэнгэрийн шүтлэгээс нь салгаж, хүч чадлыг нь доройтуулж ирсэн түүхтэй. Өнөөгийн бид бусдын зорилготой бүтээсэн олон зуун жилийн түүхийг уншиж сууна. Энэ түүх нь монголчуудыг эвлэлдэн нэгдэж, эргээд хүчирхэг болохоос айж эмээсэн зүйлээр баялаг гэж хэлж болно.
Бөөг шүтэгчид улам бүр нэмэгдсээр байна. Энэ үед бөөг уламжлалын дагуу хөгжүүлээгүйгээс улбаатай олон гажуудал үүсчээ. Тэдгээрийг цаг алдалгүй засах нь өнөөгийн бидний онцгой хариуцлагатай үүрэг болж байна. Дугтарсан нэг хүчээр нэгдэж ажиллахгүй бол бидний дуу хоолойг хэн ч сонсохгүй. Чухамхүү хамтарч ажиллах ёстойг өнгөрсөн 20 гаруй жилийн түүх бидэнд харуулж байгаа.
Монгол орны оюун санааны салбарт үүссэн нөхцөл байдал өнөөдөр монголчуудаа даяршилын сөрөг зүйлээс хамгаалах дархлааг хөдөлгөөнд оруулжээ. Олон мянгаар тоологдох бөө нар бий болж байна. Тэднийг жинхэнэ уламжлалт жаяг, ёсоор бөөгийн зан үйлд сургахыг цаг хугацаа шаардах болжээ. Бөөгийн гэх гэмт хэрэг бий болж, бөө нарыг хуурамч, жинхэнэ хэмээн ангилах болжээ. Нийгэмд үүссэн ийм байдлыг арилгахын тулд МБНЭ-ээс “Монгол бөөгийн ёс зүй”-г боловсруулж, МБНЭ-ийн бага хуралдайгаар хэлэлцүүлж, бөө нар нийтээрээ мөрдөж байна.
Дэлхийд хаана ч байхгүй тийм алдар сууг, түүхийг монголчууд бид бүтээсэн билээ. Хуурай газрыг бараг бүхэлд нь эзэлсэн их эзэнт гүрнийг ганцхан монгол үндэстэн дэлхийн түүхэнд бүтээсэн байна. Энэ их үйлсийг бүтээхэд их төрийнхөө даалгаврыг нэр төртэй биелүүлж халуун амь бүлээн цусаа урсган амь насаа зориулсан тэр их баатарлаг өвгөд дээдсээрээ бид бахархах ёстой. Бас мартах ёсгүй. Тэднийхээ аугаа үйлсийг жил бүр хүндэтгэж, Мөнх тэнгэртээ дуурсгах учиртай. Тиймээс Монгол төрийнхөө төлөө амь насаа өргөсөн өмнө зүгийн наран мандахаас өрнө зүгийн наран шингэх эх газраас монгол баатруудынхаа цусаа дусааж, хөлсөө шингээж, сүнсээ мөнхөлсөн газрын шүншиглэсэн шороог эх нутагтаа хүндэтгэж авчирч, дэлхийдхаа ч байхгүй монгол суу ухаантнууд баатруудынхаа алдрыг мөнх тэнгэрийн дор газарт лус, савдаг галтай нь хамт, одот тэнгэрт бөө ухаан, онгодтой нь цуг мөнхлөн гагнаж монгол үндэстэн баатруудынхаа баатарлаг дайчин алдарт хүндэтгэлийн цогцолборыг санаачлан байгуулж байна. Жил бүр түүндээ зөвхөн дэлхийд хаа ч байхгүй бөөгийн зан заншлаар хүндэтгэл үзүүлж онгод, өвгөд дээдэс, монгол орныхоо одоо болон ирээдүйнхээ төлөө шүтэж мөргөж залбирах үйлсийг эхлээд байна.” гэлээ.
Бидний мэдээллийг сонссоны дараа Тус газрынхан тухайн улсад урилгаар болон хувийн журмаар ирж зөрчил гаргасан бөө нарын мэдээллийг өгч, цаашид хамтран ажиллах талаар саналаа солилцсон юм.
Д.Хүрэлбаатар

МБНЭ-ийн дүрэмд :”Бөө шүтлэг бол монгол нутагт хүн бий болсоноос хойш үүсэн хөгжиж уламжлагдан ирсэн байгаль, дэлхий-хүн хоорондын хүйн холбооны илэрхийлэл, шүтээн болсон Мөнх тэнгэр, эзэн хаан Чингисээ эрхэмлэн шүтсэн, үндэсний үзэл, монгол бахархал, соёл иргэншил, зан үйл, ёс заншил, дэг журмын цогц, тэнгэрлэг ард түмний минь үеийн үед мөргөж, шүтэж ирсэн мөнх тэнгэрийн үзэл билээ.
Монгол Бөөгийн Нэгдсэн эвлэл нь хөгжил дэвшил, хүний эрх, эрх чөлөө, эв нэгдэл, шударга ёс, тэгш байдлыг хангах, улс орныхоо тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, үндэсний язгуур эрх ашиг, үндэсний үзэл, оюуны эв нэгдлийг дээдлэх үзэл санааг баримталсан, иргэдийн сайн дураараа эвлэлдэн нэгдсэн шүтлэгийн байгууллага юм.” Гэж тодорхойлсон байдаг.
Монгол Бөөгийн Нэгдсэн Эвлэлийн гишүүд зөвхөн улаачийн хувьд төдийгүй, “Монгол төр, төрийн түвшинд Мөнх тэнгэрээ шүтэж, дээдэлж эхэлсэн уламжлалыг сэргээх, өвөг дээдсээс уламжлан үлдээсэн онгон сайхан байгаль, эх нутаг, газар, түүний хөрсөн доор өнөөг хүртэл хадгалж ирсэн асар их баялаг, Үндэсний оюун санааны тархалааг хамгаалах, Монголын үндэсний язгуурын шүтлэг болох Мөнх тэнгэрийн үзэл, бөөгийн уламжлал ёс дэг жаягийг хадгалсан байгууллагын үндэсийг тавих, хөгжүүлэх, таниулан сурталчлах, хамтран ажиллах, зан үйлийг хойч үедээ өвлүүлэн үлдээх” зорилт тавин ажилладаг.
МБНЭ нь Салбар байгууллагууд болон гишүүдээ нэгдсэн удирдлага, бодлого зохицуулалтаар хангах, Олон улсын хэмжээнд төлөөлөн үйл ажиллагаагаа хэрэгжүүлэх, Монгол орны нийгэм эдийн засгийн хөгжил цэцэглэлтэд өөрийн хувь нэмрээ оруулах, гишүүн бусад байгууллагуудтай хамтран ажиллаж Мөнх тэнгэрийн шүтлэгийн нэгдсэн ойлголтыг бий болгох, ЮНЕСКО-ийн соёлын өвд Монгол бөөгийн зан үйлийг бүртгүүлэх боломж нөхцөлийг судлан хэрэгжүүлэхийг зорилго болгон ажилладаг.

Есүс Христийн Хожмын Үеийн Гэгээнтнүүдийн сүмэд зочилоход захирал Г.Түвшинжаргал, Азийн хойд бүсийн хуулийн зөвлөх Кэннэт С.Барроу нар, МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, Залуучуудын зөвлөлийн удирдагч, Монгол бөөгийн удган Анхмаа нар угтаж мэндэллээ.

Есүс Христийн Хожмын Үеийн Гэгээнтнүүдийн сүмийн явуулж байгаа үйл ажиллагаатай Монголын бөөгийн төлөөлөл болсон МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, Залуучуудын зөвлөлийн удирдагч, Монгол бөөгийн удган Анхмаа нар танилцаж, байрны дотоод байдалтай явж танилцлаа.
Азийн хойд бүсийн хуулийн зөвлөх Кэннэт С.Барроу Монгол бөөгийн тухай сонирхосон зүйлээ тодруулан харилцан санал бодлоо солилцлоо. Уулзалт харилцан сонирхосон, ажил хэрэгч болж өнгөрлөө.

Шашин нь хүмүүсийн үйлддэг, аливаа номлолыг дагадаг сүсэг бишрэл, ёс суртахуунуудыг хэлнэ. Энэ нь дотроо ертөнцийг үзэх үзэл, соёл болон итгэлийн системийг агуулж өөрийн гэсэн ёс зүй түүнээс үүдсэн ёс суртахууны үнэт зүйлс, дагаж мөрдөх ёстой хууль дүрмийг агуулж байдаг. Аливаа шашин тухайн эриний ард түмний соёл иргэншлийн нэгэн гол хэсэг, түүнийг агуулан хадгалагч хүч нь болж байдаг. Энэхүү соёл иргэншлийн гол хэсэг болох шинжлэх ухааны ангиллын тодорхой хуваарьт оруулах шаардлага аяндаа гарч ирдэг. Энэ ангиллын эхэн хэсэг нь түүхийн хэсэг, удаах нь судлалын хэсэг, эцсийнх нь дүгнэлт тодорхойлолтын хэсэг болдог.Хүн төрөлхтний түүхэнд олон шашин бий болж өөр өөрсдийн номлолын дагуу ертөнцийг үзэх үзлээ боловсруулж иржээ.
Эдгээрээс дэлхийд үндсэн шашин гэж тооцогддог Хиндү шашин 4000 жил, Иудейн шашин 3670 жил, Буддын шашин 2545 жил, Христийн шашин 2000 жил, Исламын шашин 1521 жил, Бахай шүтлэг 165 жил оршин сургаал номлолоо хөгжүүлж ирсэн байна. Хамгийн гол нь дэлхийн хамгийн том гурван шашныг үндэслэгчид гурвуулаа түүхэн биет хүмүүс байсан юм. Дэлхийн хэдэн тэрбум хүмүүс өдгөө ч тэр гурван хүний үзэл номлолоор амьдарч байна.
Тооцоогоор дэлхийн нийт 7,5 тэрбум хүнээс 2,1 тэрбум хүн нь Христ итгэлд итгэдэг ба энэ нь Дэлхийн нийт хүн амын 33,32 хувь юм. Анхны Христ итгэл чуулган нь ганц сургаал, ганц урсгалтай байсан боловч Христ итгэлийн түүхэнд библийн тайлбар, онол сургаалаас олон урсгалд хуваагдсан. Хамгийн том 3 урсгал нь Католик, Ортодокс, Протестант болно.