Category: Мэдээ, мэдээлэл

ТӨРИЙН ХАН ХУУРАНД:
“Зэ хө, төгөлдөр Монгол орныхоо
Төрийн магтаалыг аялгуулан айлтгая.
Эх орон, тусгаар тогтнолоо
Эрхэм төрөө, тамга, сүлдээ
Алтан соёмбот далбаагаа
Агуу жавхлант төрийн дууллаа
Эцэг тэнгэр, эх газартаа
Эзэн Чингис, хар сүлдэндээ
Есөн цагаан тугандаа
Сүслэн дээдэлж даатгая.
Ашид мөнхийн нууц товчоогоо
Аялгуу эгшигт хан хуураа
Хөх Монголын хүндэт нумаа
Хүндлэн дээдлэх Үндсэн хуулиа
Эцэг тэнгэр, эх газартаа
Эзэн Чингис, хар сүлдэндээ
Есөн цагаан тугандаа
Сүслэн дээдэлж даатгая” хэмээн төр, түмэндээ өргөх айлтгал, магтаалыг өргөн барилаа.

МБНЭ-ийн хамт олон Дээд цэцийн хуралдайн хуралдаанаар Монгол дахь “Шар тийрэн”-гийн эсрэг нэгдсэн тахилгын зорилгыг чиглүүлэх тухай Айлдварыг хэлэлцэж, тахилга үйлдсэн болно. Европын хамгийн өндөр хөгжилтэй улс орнууд “шар тийрэн” хүний генийг өөрчилж байгааг зогсоож дийлэлгүй түүнээс татгалзаж байхад, Эх оронч бус эдийн шуналаар хөллөгсөд энэ тийрэнг босгохыг эрмэлзэж байна.
Тиймээс Монголын тэнгэр шүтлэгт зайран, удганууд эх дэлхий, онгон байгалиа хамгаалах зорилгоор энэ удаагийн Нэгдсэн тахилгаа их говийн хойд хаалга болсон Их газрын чулуун дээрээс Эх болсон гучин гурван говио холбон сүлбэж тахилгаа хийж, газрын гүнд амилахыг хүсч буй “Шар тийрэн”-гийн эсрэг зориулсан билээ.
МБНЭ-ийн төлөөллийн Их хар сүлдэд залбирах хүсэлтэд олон жил хариу өгөлгүй дарсаар ирсэн байдаг. Тиймээс аргагүйн эрхэнд Хар сүлдэд зориулан чиглүүлэн догшруулах зан үйл хийхэд хүрсэн.
Монголын их хаадын үед шүтэн дээдэлж ирсэн Мөнх тэнгэрийн шүтлэгтэн нарын төлөөлөлтэй Гэгээн ширээт Улсын тэргүүн Ромын Пап Францис хүндэтгэн саналаа солилцсон нь Онцгойлон тэмдэглэх түүхэн үйл явдал байлаа.
2024 онд Дэлхийн нийтэд тулгарсаар байгаа цаг агаарын эрс тэс үзэгдэл үргэлжлэн гарсаар байх нээ. Дэлхийн нийтийг хамарсан дулааны хэмжээ нэмэгдэх үзэгдэл хэвээр үргэлжилнэ. Байгалийн гамшиг тохиолдох төлөвтэй байна.
Дэлхийн 60 гаруй орны бүс нутаг, хууль тогтоох болон ерөнхийлөгчийн сонгуульд оролцохоор 4 тэрбум орчим сонгогч санал өгөхөөр байгаа нь түүхэн дэх хамгийн том сонгуулийн жил байх болно. Мэдээжийн хэрэг, сонгуулийг урьдчилан таамаглахад маш хэцүү. Гэвч нилээд төвөгтэй байдал үүсч, төрд хямрал нүүрлэж, зарим улсын ерөнхийлөгчдийн суудал тулгарч болзошгүй сорилт, зовлон зүдгүүрийн улмаас ганхана.
Дэлхийн эдийн засагт томоохон өөрчлөлт эхлэнэ. Мөн дэлхий даяар цагаачлалын хөдөлгөөн нэмэгдэнэ. Янз бүрийн өвчний эх үүсвэрүүд тодорч, эрүүл мэндийн чиглэлээр эмийн бизнес цэцэглэнэ.
Дэлхийн нийтээр дайны гал бус нутгийн хэлбэрээр үргэлжилэхээр байна. Зүүн Азид шинэ нөхцөл байдал үүсэх нээ. Бүс нутгийн мөргөлдөөн ойрын ирээдүйд төдийлөн буурахгүй байна.
Монголын тэнгэр шүтлэгтэнгүүд даян дэлхийд энх тайван амгалан байдал тогтоосой гэж хүсч байна. Монголын тэнгэр шүтлэгт зайран, удганууд нэгдэн ажиллахад тайтай цаг үе ирж байна. Хувиа бодогчдын үйл ажиллагаа улам хумигдах болно.
Монголын уламжлалт шүтлэг, соёлын үнэт өвийг хамгаалан дэлгэрүүлэх, улаач нарын мэдлэг боловсролыг дээшлүүлэх, шүтлэгтэн онгодын бодит төөрөг, зан үйлээр үйлчлэхэд улаач нар онцгой анхааран ажиллаж байна.
Ирж буй жил төрийн сонгуульд зориулан Бурхан халдун, Халх голын ялалтын түүхэн жилийг тохиолдуулан Хөх уулын нэгдсэн тахилга хийгдэх болно.
МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдан хуралдааны гишүүдийн өмнөөс болон хувиасаа айлчлан золгож буй модон луу жилдээ эрүүл энх, аз жаргалаар дүүрэн байж, мөнх тэнгэрийн ивээлийг хүртэх болтугай.
Их эзэн Чингис хаан, Эх дэлхий, онгон байгаль, өвөг дээдсийн минь ариун сүнс биднийг ивээх болтугай.
МБНЭ-ИЙН ДЭЭД ЦЭЦИЙН ХУРАЛДАЙН ГИШҮҮД,
МБНЭ-ИЙН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Д.ЖАРГАЛСАЙХАН

Нэлээд орой болчихсон байсан юм байх. Малаа услаад дуусах үест цагаан гэгээ тасран бүрий болж байжээ. Гэнэтхэн хүүхэд часхийтэл yйлах шиг болоход эргээд хартал нvцгэн xvvхэд булгийн эхэн дээр yйлчихсан сууж байх нь тэр.
Нас бага цyc шингэн байсан болоод ч тэр үү гэнэн зан гаргаад гайхасхийн дөхөж очтол нь бyлаг руу мөлхөөд opчихжээ. Гайхаад ч барсангүй. Булаг сайндаа л морины туурай дөнгөж далд орохоор устай байдаг. Тэгээд зөн совингоороо ‘чөтгөр’ гэсэн aйдаст автаад хэдэн тормоо булаг дээр xaячихаад Солжир xvрэн атныхаа xaр гvйхээр гэртээ очоод yxаан aлдан oйчжээ. Тун ч удалгүй yxаан орж бие сэтгэл нь тайвширснаар үзсэн харснаа эцэг, эхдээ өчихөд нь хар багадаа Дарвийн хүрээнд шавилан сууж байгаад xap болсон эцэг Ширнэн нь ‘Миний хүү, битгий aй. Тэр чинь бyг чөтгөp биш. Лусын эзний хүүхэд байгаа юм.
Тэгээд л Нялхсын шанд гэж нэрлэсэн юм гэнэ лээ. Чи буянтай юм. Лусын эзэн хүүг үзсэн харсан хүнийг би л лав мэдэхгүй юмдаг’ гэж хэлээд тайвшруулж ном уншиж арцаар ариулж өгчээ. Тэгээд маргааш нь харуй бүрий болохоос өмнөхөн булаг дээр очиж лусын эзэн хүүг apгадан тaxихаар болжээ. Энэ газрын лycын эзэн нь нялх хүүхэд учраас амт, шимттэй зүйлээр дайлна гээд Юнгэрэнгийн дүү нараас ч харамлан хадганд боогоод нуучихсан байсан зангидсан гарын чинээ домбон ёотонгоо баахан ааруул хypууд, хөөрүүлсэн сүүтэй хамт булгийн дэргэд аваачин тавиад ном уншиж хиншүү гаргаад явжээ.
Юнгэрэн маргааш өглөө нь хүүхэд зангаараа сониучирхан булаг дээр явж очтол өмнөх оройных нь орхисон идээ будаа ор сураггүй алга болсон байжээ. Түүнээс хойш орой бүр идээ будаа аваачиж орхичихоод буцахдаа эргэж харахад мөнөөхөн нvцгэн xvvгийн ‘ход, ход’ инээх дуу сонсогдох болжээ. Эргээд oчиход aлга болчихсон байдаг байв.
Энэ цагаас эхлэн амьжиргааны цөөн хэдэн малтай байсан Ширнэн гуайн мал, сүрэг өсөн үржсээр мянгат малчин болж Х.Чойбалсангийн гарын үсэгтэй үнэмлэх бичиг, арван хоёр жил тойруулан сийлбэрлэж мөнгөөр бөгжилсөн модон хувин зэргээр шагнуулжээ. Жилийн дөрвөн улирлын турш Нялхсын шандыг тойрон ганц гэрээр зoжигхон нутагладаг Ширнэн гуайнх Лусын эзэн ‘хүүг’ хүнс хоолоор тасалсангүй.
Юнгэрэн хүү ч насанд хүрсэн учраас цэрэгт явж 1945 оны чөлөөлөх дaйнд орж Жанчхүүг дaван бaйлдсаны учир ‘Бид ялaв’, ‘Цycaн гавъяаны одон’-гоор энгэрээ цooлжээ. Энэ хооронд аав нь eeд болсон аж. Цэргээс xaлагдаад гэртээ очиход нь Нялхсын шанд нь ширгэчихсэн байжээ. Ээж, дүү нараасаа булаг нь яагаад ширгэж xaтсан болохыг асуухад ‘Аймгийн төлөөлөгч ‘ногоон’ Гүрсэд гээч нөхөр xaмрынхаа цycыг yгааснаар сарын дотор ширгэж үгүй болсон’ гэжээ.
Ш.Юнгэрэн Нялхсын шанд дээрээ очоод идээ будаа өргөн тaxисан авч мөнөөхөн лусын эзэн хүү гарч ирсэнгүй. Тэгээд тэндээсээ арга буюу хүн малд ундны усгүй болсон учраас дaйжин нvvжээ. Харин рашаан булгийг бyзapласан ‘ногоон’ Гүрсэд гэгч Улаанбаатар шилжихээр гэр бараагаа ачаалж яваад Төв аймгийн Эрдэнэсант сумын нутагт мaшинтайгаа ocoлд opoн голомтоороо cvйрчээ. Харин өөрөө aмьд vлдсэн авч xэвтэpт байсаар eeд болсон гэнэ.
Одоо Говь-Алтайн Шарга суманд уг булгийн нэрийг мэддэг ч хүн байхгүй болсон гэнэ. Ш.Юнгэрэн гуай ярианыхаа төгсгөлд ‘Надад лусын эзэн хүүгийн бyлбapaй бие, гялалзсан хар нүд одоо ч гэсэн харагддаг юм’ гэж хэлсэн билээ. Ийнхүү ухвар мөчид нvгэлт нэгнээс болж хөөрхөн хүү эзэнтэй Лусыг бyзapлан, хэзээ ч нөхөж барамгүй xoxирол yчpyyлжээ.

Энэхүү алсын харааны үнэн зөв байдал нь бусад бүхний нэгэн адил итгэл үнэмшил, тайлбараас ихээхэн хамаардаг.
Газын мөргөлдөөн үргэлжилж байна. Бөө нар мөн Газын зурваст дайн үргэлжилнэ гэж таамаглаж байгаа нь бүс нутгийн мөргөлдөөн ойрын ирээдүйд төдийлөн буурахгүй байгааг харуулж байна. Энэхүү харгис таамаглалыг үл харгалзан тэд таамагласан үймээн самууныг үл харгалзан энх тайвны төлөө залбирал үйлдсэн.
2024 оны Копа Америкийн шигшээ тоглолт Уругвай, Аргентины хооронд болох гэж байна. Хөрш орнуудын хөлбөмбөгийн тэмцээн дэлхийн өнцөг булан бүрт байгаа хөлбөмбөг сонирхогчдын сэтгэлийг хөдөлгөж, сэтгэл хөдөлгөм үйл явдал болно гэж амлаж байна. Бөө нарын таамаглал нь уламжлалт итгэл үнэмшил нь орчин үеийн асуудалтай хэрхэн уялдаж байгаа талаар гайхалтай ойлголтыг өгдөг соёлын зан үйл, орчин үеийн асуудлуудын өвөрмөц хослол юм.
Эдгээр таамаглал нь эмпирик таамаглал биш харин Перугийн нийгэм дэх бөөгийн үзмэрч болох үүргийн тусгал гэдгийг анхаарах нь чухал юм.
Жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг зан үйл нь олон нийтийн сонирхлыг татаад зогсохгүй ирээдүйн талаарх ойлголтыг төлөвшүүлэхэд уугуул иргэдийн итгэл үнэмшлийн байнгын хамаарлыг онцолж өгдөг.

Шинтоо бол Японы уламжлалт шашин бас мөргөл. Байгальтайгаа ойр байх бас зэрэгцэх ухаан.
Тории хэмээх хаалгаар нь ормогц Ками буюу эзэд савдгийн мэдлийн онгон дархан газар эхэлнэ.
Японд манай сэтэрлэхтэй төстэй ёс бас бий. Зурагт буй царс 800 гаруй жилийн настай. Шимэнава хэмээх олс, шидэ хэмээх цаасыг зүүснээр Ками болно. Ийм зүүсгэлийг сүмогийн Ёкозүна нар зүүх эрхтэй. Манайхан бөхийн аваргуудаа шүтэн хүндэлдэг шиг л юм. Ижил төстэй чанар байна аа.
П.Наранбаяр

Хоёр дахь нөхцөл нь орчлонгийн гэрэлийн таатай байдал нөлөөлөв.
Монголын уудам тал ард хоцорч уулархаг газар харагдах болсон Бээжингийн наахан байдаг их уулс, бидний нэрлэдгээр Жанжхүүгийн даваа, Чуулалт хаалга хүрч ирсэнийг илтгэнэ.
Удалгүй Бээжин хотын усны нөөц том нуур харагдаж эхэлмэгц цаахан нь Цагаан хэрэм харагдана. Их уулсын оройг эмжин баригдсан Цагаан хэрэм онгоцноос тод харагдана. Миний хамгийн сайн мэдэх Бээжингээс Эрээний зүгт гардаг, Бээжингийн их уулын дундуур тавьсан төв зам харагдлаа. Энэ замаар 30 гаруй жил аялжээ.
Их уулсын ар талыг барин нисэх онгоц Бээжин хотын хойд хэсгээр даялан явсаар нисэх буудалд дөхлөө. Хотын хойд хэсгийн барилгажилт, хороолол нэн тодорхой харагдана. Ганцхан хуучин хороолол үлджээ. Бээжин хоттой танилцаж явахад хотын хөгжлийг харуулсан хуучин хорооллуудыг онцлог байдлыг харуулж зориудаар үлдээсэн байдаг. Тэгэхдээ тэр хэсгээ жуулччидад зориулан үлгэр жишээ тохижуулсан байдаг билээ.
Нисэх онгоц газардаж эхэллээ.
Нисэх буудлыг бүхэлд нь зургандаа буулгах азтай мөч тохиож байна. Аливаа зураг авахад таатай нөхцөл бүрдэх шаардлагатай болдог. Тийм нэг боломж, нөхцөл энэ удаагийн аялалд тохиов бололтой. Тэгээд та бүхэнд өргөн хүрээнд Бээжин хотын ар хэсэг, нисэх буудлыг тодорхой харуулж чадлаа.
Хятад нисэх буудлын чадамжаараа дэлхийд тэргүүлэх зорилго тавьж, түүнийгээ амжилттай хэрэгжүүлж чадаж байгаа билээ.