Category: Мэдээ, мэдээлэл

бөө судлалын хөгжлийн талаар санал солилцов. Японы эрдэмтэн Шимамура Иппейтэй бол Бөөгийн асуудлаар Шинжлэх ухааны салбарт эрдмийн зэрэг хамгаалсан бөөгийн судлаач юм. Тэрээр Бөө судлалын чиглэлээр хийсэн судалгааны ажлын талаар мэдээлэл өгөв. Хоёр орны бөө судлаач нарын хамтран ажиллах боломж, судалгааны чиглэлээр саналаа ярилцлаа. Мөн Хувилай хааны үед Японы нутагт амь үрэгдсэн монгол баатруудын сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэх ажиллагааг зохион байгуулахад анхаарах асуудлаар зөвлөлдөв. Эрдэмтэн Шимамура Иппейтэй өөрийн бичсэн “Чингис хаан хаанахын хаан бэ” номыг бэлэглэв.

Д.Жаргалсайхан, дэд Ерөнхийлөгч, Удган Д.Батчулуун, Удган Д.Энхжаргал нартай ажлын уулзалт хийв. Бөө шүтлэг бол Чингис хааны санаачилан Төрийн их шүтлэг болгосон аугаа их үзэл санаа, монголчуудын үндэсний язгуур шүтээн юм. Их эзэн Чингис хааны өлгий нутагт Монголын түүхтэй холбоотой маш олон тэмдэглэлт газар бий. Тэдгээрийн дотроос Бурхан Халдун хайрхан, их хаадын онголсон газруудыг хамгаалах ажлыг эрчимжүүлэх талаар саналаа солилцлоо. Засаг дарга Эрдэнэбаатар МБНЭ-ийн дэд Ерөнхийлөгч, Удган Д.Батчулуун, Удган Д.Энхжаргал нарт дурсгалын зүйл, ном гардуулав. 
Хэнтий аймгийн Өндөрхаан хотын Бөөгийн хүрээлэнгийн Тэргүүнээр Зайран П.Мөнхтайванг томилов.

Чингисовнаг болон Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Буянбадрахын хүсэлтээр МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан хүлээн авч уулзав.
Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Буянбадрах олон жилийн хугацаанд Тажикстаны эрдэмтэн хатагтай Хамаганова Эржен Чингисовнатэй хамтран ажиллаж байгаагаа дурьдаад Монголд урьж судалгааны ажил хийх шаардлага байгаа тул МБНЭ-ээс урилга гаргуулж хамтран ажиллах талаар хүсэлт тавьсан юм.
Тэрхүү хүсэлтийн дагуу МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан хүлээн авч уулзаж, эрдэм шинжилгээний ажлын талаар сонирхосон асуудлаар хариу авлаа.
Б.Банзрагч

төлөөлөгчидөө сумаасаа илгээж, Чойбалсан хотод угтаж авав. Чойбалсан хот, сумдаас ирсэн бөө нартай Бөөгийн өмнө тулгамдсан асуудал, бөөгийн байгууллагаа хөгжүүлэх талаар санал бодлоо солилцлоо. Монголын бөө нар нэгдэж, бөө нараа хамгаалдаг, бодлогоор үйл ажиллагаагаа зохицуулдаг нэгдсэн байгууллагатай болохыг санал нэгтэй дэмжиж байлаа. Дорнод аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн Тэргүүнээр Удган Г.Гэрэлтуяаг томиллоо. Ажлын хэсэг Удган Г.Гэрэлтуяагийн байгуулсан “Хун хатан Ижии” бөөгийн төвтэй танилцав. 
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, дэд Ерөнхийлөгч, Удган Д.Батчулуун, Удган Энхжаргал, Бага хуралдайн гишүүн Дайрий нар Тамсаг дахь газрын тосны олдворлолтын үйл ажиллагаа, тэр орчин дахь байгаль орчны байдалтай танилцлаа.

Д.Жаргалсайхан, дэд Ерөнхийлөгч М.Энхзаяа, Дээд цэцийн Зөвлөлийн гишүүн А.Энхтайван, Зайран Зайран Өлзийхутаг, Хурцжавхлан нар уулзаж, Бөөгийн шүтлэгээ дэлгэрүүлэх, бөөгийн байгууллагаа бэхжүүлэх зорилгоор цаашид нэгдэж хамтран ажиллахаар тохирсон билээ. Монголын бөө шүтлэгийн түүхэнд мартагдашгүй ул мөрөө үлдээх энэ уулзалт Бөө нарын хамтын ажиллагааг шинэ шатанд гаргах томоохон үйл явдал байв. 2012 оны 6 дугаар сарын 22-ны өдөр МБНЭ-ээс зохион байгуулсан Хар Зүрхний Хөх нуурт болсон Чингис хааны мэндэлсний 850 жилд зориулан Их хааны ариун сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэх Тайлга, тахилгын ажиллагааны “Галын тахилга”-ыг Зайран Хурцжавхлан удирдаж, 300 гаруй шавь нарын хамт оролцсон нь Монголын Бөөгийн түүхэнд үлдэх гавьяат үйлс байлаа. Энэ ажиллагаанд түүний удирдсан бөө нар зохион байгуулалт, дэгжурмаараа бусдаас ялгарч байлаа. Түүхийн хатуу хөтүүг зоон дээрээ үүрч, Монгол эрчүүдийн жудагтай яриаг олонтой сонсож явсан Биндэрийн овоо, Монгол бөө шүтлэгийг хамтран хөгжүүлэх тухай Зайран Хурцжавхлан, Зайран Өлзийхутаг нарын ярилцлагын гэрч болон үлдсэн. Бөө шүтлэгээ хамтран хөгжүүлэх тухай ярилцаж тохирсон их үйлсийн тухай жинхэнэ эрчүүл, Тэнгэрийн улаач нарын яриа замхрах ёсгүй, харин ч ажил хэрэг болох ёстой

Сүхбаатар аймаг, Баруун-Урт хот, Халзан, Дарьганга, Эрдэнэцагаан суманд ажиллаж, бөө болон сүсэгтэн нартай уулзаж, бөөгийн уламжлал, бөөгийн байгууллагаа хөгжүүлэх талаар санал, бодлоо солилцов. Бөөгийн байгууллагын суурийг тавьж, Баруун-Урт хотын Бөөгийн хүрээлэнгийн Тэргүүнээр Удган А.Төгсмаа томиллоо. 
Улаанбаатараас хөдөө орон нутагт тогмол хугацаанд очиж байнгын үйл ажиллагаа явуулж байгаатай таарлаа. Улаанбаатар хотоос ирсэн нэг удган бөөгийн бүх төрлийн засалыг хийх тухай зарлалыг орон нутгийн телевизороор мэдээлж байв.

1189 онд тархай бутархай байсан Монгол туургатангууд, Хиад Боржигон аймаг бараг задран унаж байсан тэр үед Есүхэй баатрын ахан дуус, Хабул хааны үр сад нарЕсүхэй баатрын зусланХар Зүрх уулын Хөх нуурт байсан Тэмүүжин хүүд Хабул хааны “алтан бүс”-ийг өгч тангараг өргөн”Хамаг Монголын хаан”-д өргөмжилсэн билээ. Тэмүүжинг далай хаан буюу “Чингис хаан” хэмээн нэрийдэж, Улсын нэрийг” Хөх Монгол”гэж тогтоосон түүхт их газарт Монгол Улсын газар нутагт бөөгийн зан үйлийг эрхэмлэгч хэн бүхнийг урин дуудаж, эвлэлдэн нэгдэж, хамаг бүхнээр”Их хаан Чингис”-ийн ариун сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлж, өөр өөрийн ажил үйлс, алд биеэн даатгахыг хүсэмжилэн энэхүү үйлийг хийхийг МБНЭ-ээс зөвд үзсэн болно.
Эрт үеэс хүндлэн дээдэлж, шүтэн тахиж ирсэн Хар зүрхний Хөх нуурын эрэг дээр2012 оны 6 дугаар cap 21,22-ны өдрүүдэд “Их эзэн Чингис”хааны ариун сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэх ажиллагаа нь МНБЭ-ээс зохиогдож байгаа анхны томоохон зан үйлийн ажиллагаа байв. Энэхүү үйл ажиллагаань2012 оны 6 дугаар cap 22-ны “наран буцах”өдөр тохиож байгаа тул нарны айлтгалыгхамтадган үйлдэх нь зүйтэй гэж тогтсон.
Хар зүрх уулнаа хүрэлцэн ирсэн удган зайрангууд2012 оны 6 дугаар cap 21-ны 18.00цаг хүргэхэд бүртгүүлэнхийх ажпын төлөвлөгөө, дагаж үйлдэх журам, үйл ажиллагаанд оролцох зөвшөөрлийг олгов.Зорин ирсэн зайран, удганууд болон зочидыг урдчилан зохион байгуулсан газруудад байршуулсанбайна.
Энэ хүү ариун дагшин газарт ирсэн хэнд боловч Хүндэтгэлийн ажиллагааны дагаж мөрдөх зүйлчлэлийг гардуулж гал, уснаас болгоомжлох, ойд төөрч будлихаас сэргийлэх талаар сануулсан юм. Үйл ажиллагаагудирдан зохион байгуулах хумүүсийг МБНЭ-ээс урдчилан товлож, хүн бүрийн хийх, хариуцах ажлыг оновчтойгоор хувиарланөгсөн. Үйл ажиллагааны дундуур архидан согтуурах, санаатайгаар зүй бус үйлдэл гаргахгүй байхыг бүх ирсэн хүмүүст анхааруулсан бөгөөд орон нутгийн хууль сахиулах байгууллагатай хамтран ажилласан байна. Байгаль орчноо дээдлэн хог хаягдалыг нэгдсэн цэг, бие засах газруудыг урдчилан байгуулсан болно.
Үйл ажиллагаанд хүрэлцэн ирж буй хэн бүхэн өөрсдөө хоол байр, унааны зардалаа даасан байна.
“Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойг тохиолдуулан “Эзэн Чингис хаан”-ы ариун сүнсэнд МБНЭ-ээс хүндэтгэл үзүүлэх ёслолын нэгдсэн ажиллагааг МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, МБНЭ-ийн дэд Ерөнхийлөгч, Удган Д.Батчулуун, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн Зөвлөлийн гишүүн А.Энхтайван нар удирдаж ажилласан байна.
2012 оны 6 дугаар сарын 21-ны өдрийн 20.00 цагаас“Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойг тохиолдуулан “Эзэн Чингис хаан”-ы ариун сүнсэнд МБНЭ-ээс хүндэтгэл үзүүлэх ёслолын нэгдсэн ажиллагааны нээлт болж,урлагын тоглолт хийж,оролцогсод сэтгэгдлээ ярьж, гадаадаас ирсэн зочид баяр хүргэж үг хэлсэн байна. Тайлга, Тахилгын ажиллагаанд нийт 4500 гаруй хүн оролцсоноос 2000 орчим нь Бөө нар байлаа.
Тус өдрийн оройны 21.00 цагаас “Хар Зүрхний Хөх нуурт Гал тахих тахилга” үйл ажиллагааэхлэв. Уг ажиллагааг Зайран Ц.Хурцжавхлан, МБНЭ-ийн Дээд Цэцийн гишүүнБ.Түмэнбаяр нар удирдаж зохион байгуулав. Ажиллагаанд Ц.Хурцжавхлангийн шавь 800 орчим бөө нар нэгдэж оролцлоо.
2012 оны 6 дугаар сарын 22-ны өдрийн 05.00 цагаас “Нарны тайллага”-ыг МБНЭ-ийн Дэд Ерөнхийлөгч, Удган Д.Энхжаргал, МБНЭ-ийн Бага хуралдайн гишүүн, Зайран Д.Одонхүү нар удирдаж явуулав.
Өглөөний 06.00 цагаас “Тэнгэрт залбирал үйлдэх” болон “Хар Зүрхний уул”-ын тахилгыг МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн, Удган Х.Хишигжаргал нар удирдаж хийлээ. Хар Зүрхний уулын дээд овоон дээр дөрвөн зайран, гурван удган гарч, тахилгын бөөлөлтийг МБНЭ-ийн Хяналтын цэцийн Зөвлөлийн гишүүн, Зайран Д.Мөнх-Эрдэнэ хийсэн байна.
Тус өдрийн 08.00 цагт “Лусын тахилга” эхлэв. Тахилгын ажиллагааг МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн, Зайран Ч.Дангаасүрэн, МБНЭ-ийн Дээд Цэцийн гишүүн, Удган Ш.Энхбаяр нар удирдаж явууллаа.Ийнхүү “Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойг тохиолдуулан “Эзэн Чингис хаан”-ы ариун сүнсэнд МБНЭ-ээс хүндэтгэл үзүүлэх ёслолын нэгдсэн ажиллагаазохион байгуулалтын өндөр түвшинд амжилттай болж өнгөрлөө.
Тахилга, тайллагын ажиллагаа дууссаны дараа 12.00 цагаас БНСУ-ын бөөгийн хамтлаг өөрсдийн зан үйлээ харуулсан тоглолтын ажиллагаа хийв.
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан Монголын Их эзэн Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойд зориулсан Их тайлга тахилгад АНУ-аас ирж оролцсон хатагтайЦеодосиа Фергусон, Япон Улсаас ирж оролцсон Кевин Тюрнер, БНСУ-аас ирсэн Ноён И Хэ Чоль нарт дурсгалын зүйл гардуулсан байна.

. Түүнд МБНЭ-ээс төлөөлөгч оролцсон юм. Түүхийн соёл, өв уламжлалын салбарт хамтарч ажиллах боломжийн талаар Туркын эрдэмтэн, судлаачидтай хамтарч ажиллах, холбоо тогтоох талаар Турк нөхдөөс туслалцаа хүссэн юм. Мөн МБНЭ-ийг байгуулсан зорилго, үйл ажиллагааны талаар мэдээлэл өглөө. Зоогт МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн Н.Хишигжаргал байлцав. Эмпати төв нь Монголд боловсролын салбарт үйл ажиллагаа явуулж, томоохон амжилтад хүрсэн, туршлагатай хамт олон билээ. МБНЭ-ийн ЕрөнхийлөгчД.Жаргалсайхан Турк нөхөддөө улам их амжилт олохыг хүсэн ерөөв.

Зөвлөлийн нэрийн өмнөөс өнгөрсөн оны 4 дүгээр улиралд явуулсан албан бичгийг хүлээн авч Монгол Улсад ирэхдээ МБНЭ-ийн төв байраар хүрэлцэн ирсэнд МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан талархал илэрхийлэв. Мөн МБНЭ-ээс өнгөрсөн хугацаанд зохион байгуулсан ажлын талаар дэлэгрэнгүй мэдээлэл өгөв.
ОХУ-ын Буриад Улсын Ерөнхийлөгчийн бөөгийн асуудал хариуцсан Зөвлөлийн гишүүн, Бөөгийн “Тэнгэр” шашны байгууллагын ерөнхий дарга Б.Ж.Цырендоржаев жил болгон уламжлал болгон явагддаг арга хэмжээнүүдийн талаар дэлэгрэнгүй ярьлаа. ОХУ-ын Засгийн газраас Бөөгийн байгууллагад улсын төсвөөс санхүүгийн дэмжлэг өгдөг ажээ. Бөөгийн байгуулагадаа төрөөс газар олгосон бөгөөд түүн дээр Бөөгийн байнгын ажиллагаатай төв байгуулахаар ажиллаж байна. 2013 онд ОХУ-ын Буриадын бөөгийн “Тэнгэр” шашны байгууллагаас зохион байгуулах арга хэмжээний төлөвлөгөөгөө МБНЭ-д өглөө.
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан 6 дугаар саын 22-нд болох Монгол туурагтны Их тахилгад ОХУ-ын Буриадын бөөгийн “Тэнгэр” шашны байгууллагаас төлөөлөгч оролцуулахыг албан ёсоор урилаа.
Ажлын уулзалтын дараа ОХУ-ын Буриад Улсын Ерөнхийлөгчийн бөөгийн асуудал хариуцсан Зөвлөлийн гишүүн, Бөөгийн “Тэнгэр” шашны байгууллагын ерөнхий дарга Б.Ж.Цырендоржаевыг хүндэтгэн оройн зоог барилаа.

Бөөлөлтөд удган Амгаланнямын шавиуд болон түүний шүтлэгтэн олон оролцлоо. Удган Амгаланням бол монголын буриад бөөг хөгжүүлэхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан нэр хүндтэй улаач билээ. Олон шавь нарын хамт ийнхүү МБНЭ-тэй хамтран ажиллахаар болсон байна.
Алтай