Author: admin_shaman

-“ТЭНГЭРЛЭГ ЗАЛУУС, СПОРТ-2019” тэмцээний онцлог юу байв?
-2019 оны спортын тэмцээн зөвхөн “улаач” нар оролцсоноороо онцлог байсан гэж хэлж болно. Багийн спортод нэг сайн тоглогч шууд нөлөөлдөг. Тиймээс өнгөрсөн жилүүдэд оролцогчдыг чөлөөтэй оролцуулсан тэмцээн зохион байгуулж байсан нь хэтдээ улаач нар спортын тэмцээнд оролцох боломжийг хааж байсан тул энэ онд зөвхөн “улаач” нарын дунд арга хэмжээгээ зохион байгууллаа.
Орон нутгаас гол өрсөлдөгч багууд хүрэлцэн ирж оролцлоо. Аймгуудаас ирж оролцож байгаа багуудын цаана нь тэнд хамт олон хэрхэн бүрдэснийг харуулсан том үзүүлэлт харагдаж байна. Зарим аймгуудын бөөгийн байгууллага байгуулагдаад олон жил болж байгаа ч спортын нэг баг босгочих хэмжээнд ажиллаж чадахгүй байгаа харагдсан. Нөгөө талдаа өвлийн улирал, цаг агаар хүйтэрч, алсаас ирж оролцоход түвэгтэй байгаа. Гэхдээ өмнөговиос 20 орчим хүнтэй баг хүрэлцэн ирж оролцлоо.
-Гар бөмбөг хүчтэй спорт. Өрсөлдөөн ямар байв?
Гар бөмбөгийн тэмцээд 7 баг оролцож, хүч чадлаа сорилоо. Багууд хүч хүчээ шавхан идэвхтэй оролцсон. Гар бөмбөгийн тэмцээн орон нутагт сайн хөгжсөн спорт юм. Гар бөмбөгийн тэмцээнд:
Нэгдүгээр байрыг Өмнөговийн 1 баг,
Хоёрдугаар байрыг Хөвсгөлийн 1 баг,
Гуравдугаар байрыг Өмнөговийн 2-р баг тус тус эзэллээ.
-Сагсан бөмбөгийн тэмцээн, хэрхэн өрсөлдөөнтэй болов.
-Спортын сагсан бөмбөгийн тэмцээнд 9 баг өрсөлдлөө. Хурд, хүч, багийн хамт олны гар нийлэмжтэй ажиллагаа шаардсан энэ төрөлд өрсөлдөөн хүчтэй байлаа. Сагсанбөмбөгийн тэмцээнд: Эрэгтэй багт,
Нэгдүгээр байрыг Өмнөговийн 1 баг,
Хоёрдугаар байрыг Улаанбаатар 1 баг,
Гуравдугаар байрыг Хөвсгөл баг тус тус эзэллээ.
Эмэгтэй багуудын хувьд хор, шар буцалсан спортын өрсөлдөөн гарч байсан. Сагсан бөмбөгийн тэмцээнд:
Нэгдүгээр байрыг Өмнөговийн 1 баг,
Хоёрдугаар байрыг Хөвсгөлийн 1 баг,
Гуравдугаар байрыг Өмнөговийн 2-р баг тус тус эзэллээ.
-Ганцаарчилсан ширээний теннесний тэмцээн зохион байгуулсан, тэмцээний дүн ямар байна.
– Ширээний теннесний тэмцээнд олон хүн оролцох байх гэж бодсон. Харин цөөхөн хүн оролцлоо. Нөхөрсөг тоглолтын түвшинд болж өнгөрсөн. Нэгдүгээр байрыг Даваасүрэн \Өмнөговь\, Хоёрдугаар байрыг Б.Энхбаатар \ Өмнөговь\, А.Оюунтуул Улаанбаатар\, Буянцэцэг \Өмнөговь\ тус тус байр эзэллээ.
– Энэ удаагийн “ТЭНГЭРЛЭГ ЗАЛУУС,СПОРТ-2019” тэтцээний шилжин явах цом аль багт очив.
-“ТЭНГЭРЛЭГ ЗАЛУУС,СПОРТ-2019” тэмцээний нийлбэр дүнгээр Өмнөговийн баг түрүүллээ. Бид Улаанбаатар хот, Эрдэнэтийн хүчтэй багууд ирэх болов уу гэж төсөөлж байсан. Гэтэл Улаанбаатарын баг 1 медальтай хоцорлоо. Улаанбаатарчууд, Эрдэнэтийн оролцоо тун муу байлаа. Угтаа бол хамгийн олон хүн энэ газрууудаас оролцох боломж ихтэй юм.

Энэ удаагийн “ТЭНГЭРЛЭГ ЗАЛУУС,СПОРТ-2019” тэтцээнийг зохион байгуулсан Өмнөговийн бөөгийн хамт олонд их Та бүхэнд баярлалаа

Тахилгад бэлтгэх ажлын хэсгийн идэвхитэй ажиллагааны үр дүнд бэлтгэл ажлууд бүрэн хангагдаж, тахилгын үйл ажиллагаа бэлэн болсон байлаа. Тахилгад МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн гишүүд бүрэн оролцсон юм.
Өдрийн 12.00 цагт МБНЭ-ийн Тэргүүн дэд Ерөнхийлөгч, Монгол бөөгийн их зайран Д.Одонхүү Тахилгын үйл ажиллагааг нээж, оролцогчдод баяр хүргэж үг хэллээ.
Морин хуурын хийморь сэргээсэн уянгалаг сайхан эгшигээр тахилгын нээлтийг ажиллагаанд хүч нэмэн түрлээ.
Тахилгад зориулан үндэсний хүчит бөхийн барилдаан боллоо.
17.00 цагаас Галын тахилгын үйл ажиллагаа эхэлсэн билээ. Галын тахилгыг хийхээр чандмалан зассан байсан. Ийнхүү галын тахилгыг
1. Монгол бөөгийн зайран Тамжид, Монгол бөөгийн удган Лхагва, зайран Гаваагүнчин
2. Монгол бөөгийн тэргүүн удган Мягмарсүрэн, Монгол баагийн зайран Баттогтох, зайран Цэрэнбат
3.Монгол бөөгийн тэргүүн удган Б.Батжаргал, Монгол бөөгийн зайран Сумьяа, Монгол бөөгийн удган Мэргэнцэцэг нар тэргүүлж бөөлөв.
Харин толгой галд Монгол бөөгийн их удган Отгонсүрэн, Монгол бөөгийн зайран Мөнхчулуун, Монгол бөөгийн зайран Одбаяр, Монгол бөөгийн зайран Доржпүрэв нар толгойлж болон тэргүүлж бөөлсөн байна.
2017 оны 02 дугаар сарын 07-ны өдөр МБНЭ-ийн ДЦХ-аас “Эцэг, эх, өвөг дээдсээ хүндэтгэх өдрийг тэмдэглэх тухай” шийдвэр гаргаж, жил бүрийн 9 дүгээр сарын 22- ны өдрийг Монгол туургатан нар Мөнх тэнгэрийн дээд шүтээн болсон Онгод шүтээн, Өвөг дээдэс, Эмээ, өвөө, Эцэг, эхээ дээдлэн хүндлэх өдөр болгох, тэнгэрийн улаач нар отог, овог, түмэн олноо цуглуулан, ураг, удмын бичигээ сэргэээ баяжуулах, онгод шүтээндээ мөргөн залбирч даатгал, тайлга үйлдэх, Монгол хүн бүр эцэг, эх, эмээ өвөө нараа дээдлэн шүтэж, хүндлэн бэлэг өргөл өгч баярлуулан тэтгэх, Монгол төрийнхөө төлөө амиа өргөсөн баатруудынхаа төлөө нэгдсэн залбиралын зан үйлийг хийж хэвшүүлэхээр тогтсон билээ. Чухамхүү энэ гаргасан шийдвэрээ хэрэгжүүлэхэд энэ удаагийн Галын тахилга томоохон түлхэц өглөө.
Галын тахилгыг зохион байгуулсан Монгол бөөгийн зайран Мөнхчулуун, Монгол бөөгийн их удган Отгонсүрэн, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Б.Батжаргал, Монгол бөөгийн зайран Одбаяр, Монгол бөөгийн удган Оюунтуул, Монгол бөөгийн удган Сэргэлэн нартаа талархал илэрхийлж байна.

МОНГОЛЫН БӨӨ: 2019 ОНД “УРВУУЛАГЧ ХЭМЭЭХ ШОРООН ГАХАЙ ЖИЛ” ТОХИОСОН ОНЦЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛУУД ТОДОТГОЖ БАЙНА

ХОРИН ДӨРӨВ.ШАШИНЫ ТЭРГҮҮН НАРЫН УУЛЗАЛТ
Монгол дахь шашины тэргүүн нар уулзаж зөвлөлдөх болсон нь энэ цаг үеийн нэгэн ололт юм. Олон зуун жил оршин байсаар ирсэн шашины үйл ажиллагааг цаг үеээс нь ангид үзэж болохгүй билээ.
Төрт улс оршин байгаа цагт хуулийн дагуу шашины байгууллагууд үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Амьдралд тохиож байгаа бэрхшээлүүдээ ярилцаж, тулгарч байгаа асуудлыг шийдвэрлэх нь зайлшгүй зүйл юм. Тиймээс монгол дахь шашины удирдлагууд санал солилцох уулзалтуудыг хийж хэвшжээ.
Дэлхийн шашин шүтлэг илтгэлийн талаар саналаа солилцож, түүнд өөрсдийн тулгамдсан асуудлаа хөндөн хэлэлцэх нь маш их ач холбогдолтой зүйл билээ.

Тахилгад бэлтгэх ажлын хэсгийн идэвхитэй ажиллагааны үр дүнд бэлтгэл ажлууд бүрэн хангагдаж, тахилгын үйл ажиллагаа бэлэн болсон байлаа. Тахилгад МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн гишүүд бүрэн оролцсон юм.
Өдрийн 12.00 цагт МБНЭ-ийн Тэргүүн дэд Ерөнхийлөгч, Монгол бөөгийн их зайран Д.Одонхүү Тахилгын үйл ажиллагааг нээж, оролцогчдод баяр хүргэж үг хэллээ.
Морин хуурын хийморь сэргээсэн уянгалаг сайхан эгшигээр тахилгын нээлтийг ажиллагаанд хүч нэмэн түрлээ.
Тахилгад зориулан үндэсний хүчит бөхийн барилдаан боллоо.
17.00 цагаас Галын тахилгын үйл ажиллагаа эхэлсэн билээ. Галын тахилгыг хийхээр чандмалан зассан байсан. Ийнхүү галын тахилгыг
1. Монгол бөөгийн зайран Тамжид, Монгол бөөгийн удган Лхагва, зайран Гаваагүнчин
2. Монгол бөөгийн тэргүүн удган Мягмарсүрэн, Монгол баагийн зайран Баттогтох, зайран Цэрэнбат
3.Монгол бөөгийн тэргүүн удган Б.Батжаргал, Монгол бөөгийн зайран Сумьяа, Монгол бөөгийн удган Мэргэнцэцэг нар тэргүүлж бөөлөв.
Харин толгой галд Монгол бөөгийн их удган Отгонсүрэн, Монгол бөөгийн зайран Мөнхчулуун, Монгол бөөгийн зайран Одбаяр, Монгол бөөгийн зайран Доржпүрэв нар толгойлж болон тэргүүлж бөөлсөн байна.
2017 оны 02 дугаар сарын 07-ны өдөр МБНЭ-ийн ДЦХ-аас “Эцэг, эх, өвөг дээдсээ хүндэтгэх өдрийг тэмдэглэх тухай” шийдвэр гаргаж, жил бүрийн 9 дүгээр сарын 22- ны өдрийг Монгол туургатан нар Мөнх тэнгэрийн дээд шүтээн болсон Онгод шүтээн, Өвөг дээдэс, Эмээ, өвөө, Эцэг, эхээ дээдлэн хүндлэх өдөр болгох, тэнгэрийн улаач нар отог, овог, түмэн олноо цуглуулан, ураг, удмын бичигээ сэргэээ баяжуулах, онгод шүтээндээ мөргөн залбирч даатгал, тайлга үйлдэх, Монгол хүн бүр эцэг, эх, эмээ өвөө нараа дээдлэн шүтэж, хүндлэн бэлэг өргөл өгч баярлуулан тэтгэх, Монгол төрийнхөө төлөө амиа өргөсөн баатруудынхаа төлөө нэгдсэн залбиралын зан үйлийг хийж хэвшүүлэхээр тогтсон билээ. Чухамхүү энэ гаргасан шийдвэрээ хэрэгжүүлэхэд энэ удаагийн Галын тахилга томоохон түлхэц өглөө.
Галын тахилгыг зохион байгуулсан Монгол бөөгийн зайран Мөнхчулуун, Монгол бөөгийн их удган Отгонсүрэн, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Б.Батжаргал, Монгол бөөгийн зайран Одбаяр, Монгол бөөгийн удган Оюунтуул, Монгол бөөгийн удган Сэргэлэн нартаа талархал илэрхийлж байна.

Уулзалт зохион байгуулах гэж олон удаа зорьж байсан хүсэл ийнхүү бүтэв. Зар хожуу ыайсан хэдий ч санасныг бодвол бөө мөргөлөө шүтдэг цөөнгүй иргэд хуран цугларсан билээ. Чамласнаас чанга атга гэдэг билээ.
Спорт зааланд цугларсан олны ихэнх нь улаач, түшээ нар байсан билээ. Цуглаанд МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, Монгол бөөгийн их дархан удган Д.Батчулуун, Монгол бөөгийн тэргүүн удган О.Туул, Өөдөө нар оролцсон билээ.
МБНЭ-ийг байгуулах болсон шалтгаан, нөхцөл, хэтийн зорилгын талаар МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан танилцуулж, Монгол бөө мөргөлийн талаар дэлэгрэнгүй тайлбарыг Монгол бөөгийн их дархан удган Д.Батчулуун өгсөн. Түүний дараа Монгол бөөгийн тэргүүн удган О.Туул, Өөдөө нар асуултанд хариулц ярилцлага өрнөсөн байдаг.
МБНЭ-ийн үйл ажиллагааны талаар иргэдэд шинэ мэдлэг мэдээлэл өгч, хийсэн танилцуулга мэдээллийг оролцогчид тааламжтай хүлээж авсан. Мөн мэдээллийн дараа асуулт асууж, санал сэтгэгдлээ илэрхийллээ.
Бид Сэлэнгэ амйгийн бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүнийг сонгох болоход нэгэн бүсгүй саналаараа сонгуульт ажлыг хийхээ мэдэгдсэн билээ. Тэгээд дараа дарааачийн асуудлыг зохион байгуулахаар болоод хурал тарсан юм. Тэр бүсгүйн нэрийг дурьдаад яахав. Учир нь хуралдааны дараа уулзаад сайн дураараа хийх, цалин мөнгөгүйг сонсоод шууд сонгуульт ажлаас татгалзсан юм. Эцсийн дүндээ зохион байгуулсан уулзалт аймаг эзэнгүйдсэнээр дууссан харамсалтай түүх үлдсэн юм.

МБНЭ-ийн гишүүдэд Монгол бөөгийн цол олгох тухай
2014 оны 4 дүгээр сарын 24-ний өдрийн МБНЭ-ийн Дээд цэцийн Зөвлөлийн хуралдааны нууц санал хураалтын дүн, “МБНЭ-ийн шагнал, цол олгох журам”-ын 3.3-ийн заалтыг үндэслэн ЗАХИРАМЖЛАХ НЬ:
Нэг. Монгол бөөгийн Тэргүүн зайран, удган цолоор
1. П.Ганболд-Өмнөговь аймгийн МБ-ийн хүрээлэнгийн тэргүүн
2. С.Энхмаа-Өмнөговь аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн
3. С.Отгондулам-МБНЭ-ийн бага хуралдайн гишүүн
4. М.Энхбаатар- МБНЭ-ийн бага хуралдайн гишүүн
5. Жавзансүрэн- МБНЭ-ийн гишүүн
6. Ч.Дуламжав-Өвөрханхгай аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн
7. Д.Отгончимэг-МБНЭ-ийн гишүүн
8. П.Зоригтбаатар-МБНЭ-ийн ДЦЗ-ийн гишүүн
9. Лхагва-Эрдэнэ- МБНЭ-ийн бага хуралдайн гишүүн
Хоёр. Монгол бөөгийн Зайран цолоор
1. Мялдорж-МБНЭ-ийн гишүүн

МОНГОЛ БӨӨГИЙН НЭГДСЭН ЭВЛЭЛИЙН
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Д.ЖАРГАЛСАЙХАН

1. МБНЭ-ийн долдугаар бага хуралдаан 2014 оны 4 дүгээр сарын 25-ны 09.00 цагаас Тусгаар тогтнолын ордоны танхимд болно. /2 дугаар давхарт/ зарлал хүргэнэ.

2. Зарлал хүргэсэн тухай тэмдэглэл үйлдэж, МБНЭ-ийн ажлын албанд өгнө.

Бага хуралдааны дараа хариуцсан гишүүдээ цуглуулан нэг бүрчлэн уулзаж дараах асуудлаар ярилцана. Үүнд: Нэгдсэн Их тахилгад оролцох тухай санал авах,

3. Монгол Их говийн тахилын тухай (2014 оны 5 дугаар сарын 16-17-нд Өмнөговь аймагт хийх.)

4. Монгол туургатны нэгдсэн Их нарны залбирал (2014 оны 6 дугаар сарын 21-22-нд Улаанбаатар хот,Хүй долоон хутагт хийх).

5. Монгол Улсын хоймор Хөвсгөл нуурын Их тахилга (2014 оны 7 дугаар сарын 3-4-нд Хөвсгөл аймгийн Хатгал суманд хийх.)

6. Монгол Үндэстэн баатруудынхаа баатарлаг дайчин алдарт хүндэтгэл үзүүлэх ажиллагаа (2014 оны 9 дүгээр сарын 22-нд Улаанбаатар хотод хийх.)

7. Татвараа төлсөн байдал, хэрхэн төлөх талаар тайлбар авах,

2014 оны 4 дүгээр сарын 24-ны өдөр МБНЭ-ийн Дээд Цэцийн арван есдүгээр хуралдаан болж дараах асуудлыг хэлэлцлээ.
1. МБНЭ-ийн долдугаар бага хуралдааныг зарлан хуралдуулах тухай.

2. Монгол Их говийн тахилгын тухай (2014 оны 5 дугаар сарын 16-17-нд Өмнөговь аймагт хийх.)

3. Монгол туургатны нэгдсэн Их нарны залбирал (2014 оны 6 дугаар сарын 21-22-нд Улаанбаатар хот,Хүй долоон хутагт хийх).

4. Монгол Улсын хоймор Хөвсгөл нуурын Их тахилга (2014 оны 7 дугаар сарын 3-4-нд Хөвсгөл аймгийн Хатгал суманд хийх.)

5. Монгол Үндэстэн баатруудынхаа баатарлаг дайчин алдарт хүндэтгэл үзүүлэх ажиллагаа (2014 оны 9 дүгээр сарын 22-нд Улаанбаатар хотод хийх.)

Түүнээс гадна гайтигийн бөө нар үхсэн луус, хүний цөсний уут, ургамал, хүний мах (шинэ бол сайн) хэрэглэдэг. “Зомбигийн нунтаг”-ийн найрлаган дахь гол зүйл нь тетрадотоксин хор юм. Зомбигийн нунтаг гаргаж авах жинхэнэ технологийг гаитичуудаас гадна цөөн хэдэн орны тусгай албад эзэмшсэн байдаг. Гэхдээ энэ нунтгийн үйлчлэл хангалттай сайн судлагдсан билээ. Эхлээд хөөрлийн байдалд орж хурууны үзүүр өвдөж, дараа нь мэдээ алдаж, амьсгал мэдрэхээ больж зүрхний цохилт үндсэндээ зогсож, хүн үхсэн мэт байдалд шилжин үүнд нь туршлагатай эмч хүртэл хууртаж мэднэ. Нунтгийн жор найрлага нь яг таарсан үед хүн үхэхгүй харин тархинд нь нөхөн сэргэж болшгүй өөрчлөлт орж, ой ухаан, үйлдлээ хянаж чадахгүй дуулгавартай боол болж хувирдаг. Гаитигийн шидтэний зууш бологч хордсоныхоо дараа үхдэг гэлцдэг. Үхсэн хүнээ мэдээж оршуулна. Хоёр өдрийн дараа талийгаачийн биеийг шидтэн гаргаж ирнэ. Зомби болж зүрхнийх нь үйл ажиллагаа бараг зогссон хүн яагаад цаашид амьдраад байдгийн учрыг мэргэжилтнүүд олжээ. Хэргийн учир зомбигийн нунтгийн тусламжтайгаар комын байдалд ороход портал зүрхний нөлөө хэмээн нэрлэгддэг үзэгдэл болж, зүрхний үүрэг элгэнд шилждэг. Тэгээд энэхүү зүрх нь урт удаан хугацаанд хүчилтөрөгчгүйгээр байж чадна. Тетродотоксины комд орсон хүний амьсгалыг мэдрэх хэцүү. Судасны цохилтыг нь олж тогтоох ч хэцүү. Ирээдүйн зомбигийн цогцсыг ухаж гаргахдаа шидтэн тухайн хүний эрхтнүүдийн үйл ажиллагааг сэргээхийн тулд дахин амьдруулах зарим нэг үйлдлийг хийснээр үхдэл амь орно. Бүх зүйл сайхан болох мэт санагдах ч хүчилтөрөгчөөр тэжээгдээгүй зүрх энэ хооронд үхжиж амьжсан байдаг. Энэ бол зуун хувь зомби болгох үйлдэл. Вудугийн практикт зомби болгох хэд хэдэн хэлбэр бий. Зомбичлохын доод шат нь үндсэндээ үхсэн тархи бүхий биеийг амь оруулах явдал. Тийм зомбинууд зөвхөн үүрэг даалгавар л биелүүлэхээс ухамсарт үйлдэл хийж чаддаггүй. Зомби амьд хүн шиг харагдаж, өвдөлт мэдэрч, өөрийн бодол үйлдлээ хянах боловч сэтгэл хөдлөл нь байхгүй болдгоороо дээд түвшний зомби тэднээс ялгардаг. Ийм зомби эзний үгийг дагах нь мэдээж ч илүү хүнд зомбигоос ялгаатай нь зорилгодоо амжилттай хүрэхийн тулд өөрийн үйлдлээ бие даан төлөвлөдөг.

Нутгийнхан харин элбэг баян түүх, болсон явдал өгүүлнэ дээ. Заримд нь үнэний хувь байж ч мэднэ. Зарим нь ч хачиртай яриа байдгийг үгүйсгэх аргагүй нь мэдээж. Түүхийн гэмээр нэгэн сонирхолтой хууч ярианаас нь эхлээд хүргье. Ихэд ам дамжсан яриа тул “давс” нэлээд бий байх. Улаан, цагааны дайны үед юм гэнэ билээ. Нутгийн өвгөн Сорогдоо гуай гурван жилийн өмнө ярьсан юм шүү. Партизан Пунцагийн удирдсан бага цэрэг цагааны оргодлуудыг хөөгөөд Хэнтий талаас нь Ононгийн араас шахсан байгаа юм. Бургасан дундуур буудалцсаар байгаад цагааны цэргүүд яагаад ч юм яг тэр гарам руу тулаад очжээ. Тэдэнд амь гарах ганцхан зам үлдсэн нь Ононг гатлан зугтаах байсан нь мэдээж. Хэн л хүний газар үхэхийг хүсэхэв. Тэр үед Онон одоогийнхоос их устай байсан нь гарцаагүй л дээ. Цагаантнууд эргэж харан буудалцсаар морьтой, явган хослоод гарам руу орчихжээ. Гарам гэдгийг монголчууд сайн мэдэх ч оросууд яаж мэдэхэв. Гэхдээ л зөнгөөрөө мэдсэн үү яг тэгж таарчээ. Зарим монгол цэргүүд ярьж байсан гэдэг. “Муу сайн цагаан оросууд энд гарам байдгийг бас мэддэг байна шүү” гэж. Тэгтэл үнэндээ тэд мэдсэн бус тэгж таарсан байгаа юм. Хориод цагаантны алуулдаг нь алуулаад, үлдсэн нь ум хумгүй зугтаж явсан нь тэр байх. Монголын мөн тооны цэрэг нэхэж явсан юм байх. Оросууд тэг дунд нь явахад монголчууд ч хөөгөөд оржээ. Голын цаана гарахад Оросын тав, зургаан хүн гарчихсан бусад нь сураг ч үгүй болжээ.

Харин монголчуудаас хоёрхон цэрэг л осолдсон гэдэг. Ингээд цэргүүд үзсэн, харсанаа ярьжээ. Усанд сайнаар болдог юм бол оросууд бүгд амь гарах байв. Харин бидний хагас нь лав хоцрох байсан биз. Ёстой л бурхан түшсэн байх гэлцжээ. Яг живдгийн даваан дээр хэн нэгэн татаж гаргаад байсан тухай зарим нь ярьжээ. Ингээд эсэн мэнд шахуу гарч, ялалтад хүрсэн монгол цэргүүдийн талаар ийм нэгэн домог бий бөгөөд түүнээс хойш тэрхүү гарамыг “Уурлуулж болохгүй” гэдэг үг ч гарчээ. Сүрэг адуугаа тууж ороод сүйдсэн эрийн тухай яриа бий. Адууныхаа дэл, сүүлнээс зуурч явсан ч эрсэдсэн гэх юм билээ. Харин гурван жилийн өмнө хачирхалтай нэгэн явдал тэр гарам дээр тохиожээ. Хотын самарчид очоод тэр гармаар гарах болж л дээ. Машинаар хүргүүлээд явган гарч цааш оддог тул бүгд гармын гүехэн газраар гаталжээ. Нэгэн аав, хүү хоёр явсан бөгөөд аав нь жаал халамцуу явсан юм байх. Согтуу нөхөр хөл алдаад урсгал даган яваад өгсөн байна. Хүү нь ч араас нь ухасхийжээ. Хоёулаа барилцаж авсан ч далдын хүчин нөлөөлөв үү гэлтэй юм болжээ. Тэр хоёрын барьцыг тавиулснаар барахгүй залууг голын эрэг дээр гаргаад шидчихжээ. Харин аавыг нь авч одсон байна. Голоос чухам хэн тэгж хүчтэй татсаныг тайлах хүн тэнд ганц ч байгаагүй гэнэ билээ. Аврагчид очиж аавынх нь цогцсыг олсон бөгөөд анх эндсэн газраасаа бүр хориод метр хол урссан байжээ. Залуу их сонин зүйл ярьжээ. “Би аавыг нэг шоволзоод гараад ирэнгүүт гараас нь атгаад авсан.

Аав ч өмнөөс зуурчихсан тул баргийн хүч салгахааргүй байсан даа. Ингээд л аавыгаа авардаг юм байж гэж бодтол хэн нэг хүний хүчирхэг гар бидний гарыг тавиулах шиг болсон юм. Айсандаа болоод ухаанаа тавьчихсан учраас юу болоод байгааг ухах бололцоо байгаагүй. Хамт явсан хүмүүсийн нэг туслах гээд тавиулж байгаа юм болов уу гэж тухайн үед бодож амжсан даа. Яг энэ үед бас нэг хүчирхэг гар далан дээрээс буюу цамцан дээрээс атгаад, угз татаад эрэг дээр хаячихсан санагдсан даа. Тийм л мэдрэмж төрсөн юм. Түүнээс өөр юм үзэгдэж, бодогдоогүй” гэжээ. Шидэгдэж явахдаа аавынхаа далласныг нэгэнтээ харсан гэж бас өгүүлсэн байна. Тун саяхан болсон явдал шүү дээ. Аав халамцуу байснаас тэгэв үү, өтлөөд тэнхээгүй болсон уу, мэдэхгүй юм. Уг нь гайгүй сэлчихдэг, муугүй загасчин шүү дээ. Даанч энэ жил усанд суусан учраас лусын амьтан хөөхгүй гээд загасны хэрэгслээ авч гарах гэснээ больчихсон юм. Засал маслаа хийлгэсэн эсэхийг мэдэхгүй. Аавтай яаж ч болшгүй нэг зүйл тохиолоо доо хэмээн дурсч байжээ. Энэ мэт зүйл энэ хавьд тун элбэг тохиолддог гэх юм билээ. Тэр жил Мөнгөнморьтын нэг цагдаа басч байгаад өнгөрснийг ч ярьжээ. Ёстой үйл нь татсан амьтан байсан бололтой юм. Самарчдын самрыг шалгах нэрээр хурааж байж л дээ. Ховдог, шунахай нэгэн байсан юм байх. Голын эргээр нэг шахуу самар хураачихаад ханалгүй маргааш ирж магадгүй гэх самарчдыг тосонгоо тэнд амарч сууж байжээ. Ингээд гармын түүхийн талаар яриа гармагц баахан сонсч байгаад “Та бүхэн худлаа ярьж байна. Тийм юм байх ёсгүй. Би хөндлөн гулд хэд сэлээд үзүүлье л дээ” гэх зэргээр бөөн шуугиан тариад сэлж гарчээ.

Уг нь ч мундаг сэлдэг нөхөр бололтой. Гарч ирж ганц 100 грамм татчихаад л ганц сайхан тамхилъя гээд янжуур зуугаад л араараа сэлээд байжээ. Тэгж байгаад гэнэт шоволзож эхэлсэн байна. Нэрэлхүү хүн байсан уу, хэл ам нь татчихсан юм болов уу, ямар ч дуу чимээгүй далд орж, ил гараад сарвалзаад байсныг харсан хүмүүс нь ярьжээ. Харин тэр хавьд усчин хүн байгаагүй юм билээ. Эсвэл тэдний дургүй хүрсэн үү, туслаж барихаар ухасхийсэн хүн гараагүй гэнэ. Тэгж, тэгж хэд сарваганаад үүрд далд орохгүй юү. Арваад минут хүлээгээд гарч ирэхгүй болохоор нь төв рүү мэдэгдэж бөөн юм болжээ. Аврагчид цогцсыг нь хайж, цагдаагийнхан хамт байгсдыг нь шалгаж, шалгааж гарчээ. Адгийн зарга арван хоног гэдэг болохоор тэндхийн хамаг самарчдыг ч цуглуулан байцаасан байна. Хамгийн гол нь санаатай хэрэг эсэхийг тодруулахаар оролдсон байх л даа. Тэгэх ч үндэс бас бий. Бүгд архи уусан байдаг. Цагдаа их хэмжээний самар хураасан нь ч тогтоогдож, самраа хураалгасандаа хорссон нөхдүүд санаатай хийхээр зориуд зохион байгуулсан байна гэх зэргээр олон талаас нь харалгүй хаачих билээ.

Ихэнх нь явуулын улс байсан агаад бүгд болсон явдлыг ам нэгтэй ярьснаар ийнхүү хүн амьтан хилсдэж барилгүй нэг юм өнгөрсөн бололтой. Олон хүний ядарч түүсэн самрыг хайр найргүй хураасан болохоор тэдний хараал хүрсэн байж ч мэдэх юм. Гэхдээ бөө, удганууд шиг хүчтэй, зориудын хараал хийхгүй ч гэлээ амандаа хэлсэн “Сайнаа үзэхгүй чи” гэх үгс нийлсээр хар энергийн хүчтэй цөм хуримтлуулж болох шүү дээ. Түүний хураасан 200 гаруй шуудай самрыг сумын цагдаа нар эздэд нь буцаан олгож буян үйлдсэнийг ч өгүүлсэн юм. Ер нь иймэрхүү түүхтэй, элдэв зүйл тохиодог, Монголдоо л “Бермудын гурвалжин” болсон газар Монголын бүх аймаг, сумын нутаг дэвсгэрт тохиодог билээ. Ялангуяа гол мөрөн, нуур цөөрөм илүү аюул тээдэг юм. Бусдаар бол ганц нэг удган мод, хадыг аюултай гэх. Сүргээсээ тасарсан ганц амьтныг ч монголчууд оролддоггүй заншилтай. Хужирт явсан гэх ганц цагаан тарвагыг хүн байтугай чоно нохой, бүргэд тас барьдаггүйг ч санахад илүүдэхгүй. Харин өнөөгийн зарим залуус тэр талын мэдлэг тун нимгэн юм шиг санагддаг даа. Заавал буг, чөтгөр гэлтгүй байгаль өөрөө ямар нэгэн эзэнтэйг залуу үеийнхэн бодолцоход гэмгүй хэмээн энэхүү домог, болсон явдал холилдсон түүхийг өгүүлэв.

У.САР