Author: admin_shaman

  • Адууны тухай .

    3. Адууны үнэрлэх сонсох харах амтлах хөгжил бусад амьтдаас илүү ч дасан ээнэгших чадвар хамгийн өндөр учир үхтлээ эзнээ дагадаг аж.
    Цусны үнэрийг холоос ялгаж үнэрлэдэг учир хийрхэж тавгүйддэг, өөрийг нь хамгийн их хайрладаг хүнийхээ гараас амттай юм иддэг нь түүний нууцлаг 6 дахь мэдэрхүйтэй холбоотой гэнэ.
    Исламчууд Хадисын галт цагаригийг хүзүүндээ зүүж ирсэн бурханы илч,
    Мухамед бурханы элчээр шүтдэг бол
    Деметр бурханыг хар гүүний толгойн хэлбэртэй гоёлоор гоёдог байв.
    Морийг төрийн сүлдэндээ дээдэлдэг орон бол бидний эх орон Монгол билээ.

    Рэнцэнхандын Сайхан-Уул

  • Ноцтой мэдээ: Монгол улс Солонгост 30 биш 330 мянган га газар зарсан

    Амарлин
    Анх 2011 оны 3 сард Өмнөд Солонгост 99 жилээр газар нутгаасаа түрээслүүлэх болсон тухай Х. Мөнх гэдэг сэтгүүлч бичсэнийг уншсан юм. Tэр нийтлэлд “Монгол Улсын ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Дорнод аймагт очиж ажиллах үеэр БНСУ-ын Засгийн газар, KOICA байгууллага болон Монгол Улсын Засгийн газраас мэдэгдэл хийж Дорнод аймгийн Халх голын сав нутагт тариалан хөгжүүлэх зорилгоор солонгосчуудад 270.000 га газар ашиглуулахаар шийдвэрлэснийг зарлалаа” гэж байсан. Нийтлэлийн төгсгөлд үйл явдал хэрхэн өрнөхийг анхаарахыг олон нийтэд захиад, аливаа гэрээг бас цуцалж болдог тухай сануулсaн байж билээ.  http://sonin.mn/?p=119884
    Саяхнаас энэ талаар дахин бичих болсон тул сонирхож, Солонгосын сонин хэвлэлээс нягталж үзлээ. Гэтэл Монголоос 270.000 га биш 330.000 га газaр, бас түрээсэлсэн биш худалдаж авсан тухай бичсэн байх юм.
    Тухайлбал, 2011 оны 3 сарын 11-ний “Korea IT Times” сонинд “Солонгос хөдөө аж ахуйн салбар дахь хамтын ажиллагаагаа эхлүүлэхээр Монголд 30,000 (гучин мянга) га газар худалдаж авлаа” гэдэг гарчигтай мэдээ гарсан байна. Дэлгэрэнгүй мэдээнд Монголоос 816 мянга 880 акр газaр худалдан авч Кори буюу Солонгосын эртний Корё хаадын удмын нэрээр нэрлэсэн тариалангийн талбайтай болснoop Солонгосчууд гадаад улсаас хүнсний хараат байдлаасaa ангижирна гээд Дорнод аймгийн засаг даргын орлогч Дамдинбазар, Солонгосын талын төлөөлөгч Ким Хак Су нарын зургийг тавьжээ.
    http://www.koreaittimes.com/story/13469/korea-purchases-30000-hectares-mongolia-initiate-agricultural-cooperation
     Уншигч та газрын хэмжээг андуурсан байна гэж намайг буруутгахаа түр азна. Өмнө нь Монгол сониноос 270.000 га газар түрээслэх тухай уншсан болохоор чухам ямар учраас газрын хэмжээ 30 мянга болтлоо буурсны учрыг тайлахыг би оролдлоо. Эхлээд Монголчууд бидний хэрэглэж заншаагүй нэгж болох акр гэгчийг га болгон хувиргаж үзэхэд 816,880 акр = 330 мянга 579 га болж байв (манайхан бутархай тоонд, харин гадныхан мянгын дараа таслал тавьдаг учиртайг энд анзаарна уу). Тооцохдоо интернэт дээрx хөрвүүлэгч программыг ашигласан юм. Та нар ч гэсэн бас нягтлаарай. http://www.convertunits.com/from/acre/to/hectare
    Мөн “Korea IT Times” сонины 2011 оны 3 сарын 10-ны дугаарт Монголоос нэг тэрбүм пянг (Солонгочуудын хэмждэг нэгж, 1 пянг (pyeong)=3.3.ам. метр) хэмжээтэй газар худалдаж авснаа тэмдэглэж баяр хийсэн тухай мэдээ олдлоо. Дурьдсан 1 тэрбум пянг дахин га- д хөрвүүлж шалгаxaд 330 мянга 600 га гарч байна.
    http://www.koreaittimes.com/story/13439/special-performance-korea-mongolia-adpi
    http://www.convertunits.com/from/1000000000+pyong/to/hectares
    Түүнчлэн, Future Directions International хэмээх Австралийн бодлого судлал, дүн шинжилгээний байгууллагаас гаргадаг долоо хоног тутмын мэдээ, Хонкогт төвтэй Азийн бүсийн “Asia Sentinel” сонин, “Corn & Soybean Digest” гэдэг Америкийн хөдөө аж ахуйн сэтгүүл зэрэг олон эх сурвалжид Өмнөд Солонгосчууд Монголooc 325 мянга 999 га гаруй (800 мянга гаруй акр) газар худалдаж авчээ гэсэн мэдээ гарсныг олж баталгаажууллаа.
    http://futuredirections.org.au/publications/14-strategic-weekly-analysis/48-strategic-weekly-analysis-18-5-2011.html
    http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=3159&Itemid=234
    http://cornandsoybeandigest.com/issues/foreigners-gobble-land-some-claim-it-s-food-security-some-say-it-s-land-grab?page=1
    Чухам ямар учраас 330 мянгыг 30 мянга болгож нэг тэг алдаж бичсэнийг уншигч бүр дор бүрнээ болгооно биз. Ямартаа ч, Монголчуудын хувьд пянг, акр гэдэг нь ойлгомжгүй байдаг шиг Солонгосчууд га (гектар) гэдгийг мэддэггүй болохоор Солонгос сонинд ийнхүү алдаж бичсэн нь Монголчуудыг төөрөгдүүлэх гэсэн оролдлого байсан yy гэсэн хар төрөх юм.
    Ингэхэд ер нь 330 мянга 600 га газар гэдэг хэр том юм бэ? Тооцож үзвэл 3306 хавтгай дөрвөлжин км гэдэг нь Дорнод аймгийн Хөлөнбуйр сумын нутагтай дөхөж очиж байна. Монголчууд бид бүхэл бүтэн сумын дайтай нутгaa гадныханд худалдчихаад “200 -хан га газарт жишиг сангийн аж аxуй байгуулна” гээд мэдэн будилж суух гэж үү? http://mongolnews.mn/i/19485
    №2. Газар ямар үнэтэй вэ?
    Газрын худалдаа ярихаар хүмүүс газар чухам ямар үнэ ханштай байдгийг сонирхож болох юм. Солонгосчууд мэдээндээ Монголоос газрыг ямар үнээр худалдаж авснаа бичсэнгүй.Тиймээс газрын үнэ ханшийг бяцхан судалснаа та бүхэнд толилуулья.
    Баримт 1:  . Солонгосчууд аль эрт 1978 онд Аргентины нийслэлээс 1000 км зайд орших 20 мянга 894 га тал газрыг тухайн үед 2 сая 115 мянган ам. доллараар худалдаж авсан тухай баримт олж үзлээ. Тус газрыг Парк Чунг-Хий эрх барьж байх үед Гадаад Хэрэг, Худалдааны Яамны харьяа Солонгосын Олон Улсын Хөгжлийн корпораци (шинэ нэр нь KOICA  буюу Солонгосын Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Агентлаг)  худалдаж авсан байна. Тухайн үедээ дэлхийн бөмбөрцгийн нөгөө талд байрлах Аргентин руу 300 тариаланч явуулж Солонгос тосгон маягийн юм байгуулна гэж төлөвлөж байсан ч амжилтад хүрсэнгүй. Худалдаж авсны дараахан л цагаачдын эхний хэсэг очиж шар будаа, хөвөн, шош зэргийг тариалаад ургац авч чадaагүй байна. Учир нь тэр газар зундаа 40 гарч халдаг, өвөлдөө маш хүйтэн, хур тунадас ихтэйгээс гадна хөрс нь хужиртай тул газар тариаланд тохирохгүй байсан гэдэг. http://farmlandgrab.org/post/view/2506
    Эндээс үзвэл, тухайн үед 1 га газрыг 101 ам. доллараар худалдан авсан ажээ.
    Баримт 2:  2009 оны 11 сарын 19-ний Солонгосын өдөр тутмын “JoongAng Daily” сонинд Өмнөд Чангчены 16 мал аж ахуй эрхлэгч тус бүр 100 сая вонг нийлүүлээд Камбожид 474 га газар худалдан авсан тухай өгүүлжээ. Сонинд газрыг худалдаж авсан үнийг тайлбарлахдаа  3.3. ам дөрвөлжин метр буюу 1 пянг газaр ойролцоогоор 200 воны үнэтэй байсан гэсэн байна. (Камбожийн хуулиар гадны иргэдэд газар эзэмшихийг зөвшөөрдөггүй тул хувь нийлүүлсэн мөнгөний ихээхэн хэсэг нь хамтарсан компани байгуулах зэрэг бусад зардалд явсан байх гэж би хувьдаа таамаглаж байгаа юм).  Солонгосчууд ийнхүү худалдаж авсан газартаа эрдэнэ шиш тариx нь гадаад орноос худалдаж авснаас 20 хувиар хямд тусна гэж тооцoж байгаа ажээ. http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2912601
    Газрын үнийг тооцвол 474 га газрыг 287сая орчим вон буюу 261 мянган ам доллараар худалдаж авсан байна. Өөрөөр хэлбэл, 1 га газар 550 орчим ам. доллар болжээ. Харин анх нийлүүлсэн 16×100 сая вонгоор тооцвол 1 га газар худалдан авахад 3000 гаруй ам. доллар зарцуулсан болж таарч байна. Ямартаа ч Аргентинд газар авч байсан үеийнхтэй харьцуулбал газрын үнэ сүүлийн 40 жилийн дотор нилээдгүй өссөн нь илэрхий.
    Баримт 3:  2009 оны 5 сард “The Economist” сэтгүүлд энэ талаар сонирхолтой тоо баримт дурьджээ. АНУ-ын нийслэлд байрладаг Олон Улсын Хүнсний Бодлого Судлалын Xүрээлэнгийн тооцоогоор  2006-2009 оны хооронд буурай хөгжилтэй орнуудын газар нутагт гадныхан санаархах нь нэмэгдэж, улмаар 15-20 сая га тариалангийн газрыг гадныхан өмчлүүлөх талаар гэрээ хэлэлцээр хийгдэж, үйл ажиллагаа явагдсан ажээ. Газрын үнэ ханшийг хамгийн хямдаар бодож үзэхэд эдгээр хэлэлцээрийн нийт дүн 20-30 тэрбум ам. доллар байна гэсэн тооцоо ч гарч. http://www.economist.com/node/13692889?story_id=13692889
    Олон Улсын Хүнсний Бодлого Судлалын Хүрээлэнгийн мэдээ баримтад тулгуурлан тооцож үзвэл 1 га газрын хамгийн доод ханшийг 1300 ам. доллараар боджээ.
    Тэгвэл Монгол улсын хамгийн үржил шимтэй газар тариалангийн нутаг Халх голын сав орчмын 330 мянга 600 га буюу 1 тэрбум пянг талбайтай газар ямар үнэтэй байх вэ???
    Солонгосчууд ямар учраас газaр худалдаж авах болов?
    Өмнөд Солонгос нийт хүнсний бүтээгдэхүүнийхээ 90 гаруй хувийг гадаадаас зөөдөг мөн газар нутгийнхаа дөнгөж 17 хувь дээр газар тариалан эрхэлдэг тул хоол хүнсний хангамжийн ноцтой асуудалтай улс оронд тооцогддог. Тиймээс ч хүнснийхээ үйлдвэрлэлийг бэхжүүлэх, гадаадад өөрийн хүнс үйлдвэрлэдэг баазтай болохыг эртнээс сонирхож иржээ. 2007-2008 оны хүнсний хямралд өртсөн Өмнөд Солонгос сургамжийг тусган авч, Суданaac 690 мянган га газар худалдаж авсaнбайна.
    http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?fuseaction=events.event_summary&event_id=517903
    http://futuredirections.org.au/publications/14-strategic-weekly-analysis/48-strategic-weekly-analysis-18-5-2011.html
    2008 онд Солонгосын Daewoo корпораци Мадагаскараас 1.3 сая га газар буюу тус арлын үржил шимтэй газрын тал хувийг 99 жилийн хугацаатайгаар асар хямдаар түрээслэх гэж сэмхэн оролдсoныг нутгийн ард иргэд эсэргүүцэн боссоноор 100 гаруй хүн амь үрэгдсэн ноцтой тэмцэл өрнөсөн билээ. Улмаар төрийн эргэлт гарч, гадныхантай нууц хуйвалдсан ерөнхийлөгч Марк Раваломананаг огцруулсан юм. Мадагаскарын шинэ ерөнхийлөгч сонгогдмогцоо тус улсын газар нутгийг түрээслэх, худалдах асуудал нь үндсэн хуулийг зөрчсөн хэрэг гээд, хэрэвзээ ингэх шаардлага гарвал үндсэн хуулиа өөрчилж, ард түмэнтэйгээ хэлэлцэх болно хэмээн зарлаж, газар түрээслэх гэрээг цуцалсан түүхтэй билээ. http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7952628.stm
    http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/madagascar/5006110/Madagascar-president-forced-to-resign.html
    http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/madagascar/5012961/Madagascars-new-leader-cancels-Korean-land-deal.html
     Дэлхий нийтийн чиг хандлага ямар байна?
    Эрдэмтэн судлаачдын үзэж буйгаар дэлхийн хүн ам жилд 80 саяар нэмэгдэж буй тул тун удахгүй манай гариг хүн төрөлхтний хүнсний хэрэгцээг хангаж дийлэхгүй бoлох юм байна. Тухайлбал, 2050 он гэхэд дэлхийн хүн ам 9 тэрбyм давах төлөвтэй бөгөөд тэдний дийлэнхи нь хөгжиж буй орнуудад амьдрах юм. Тэр үед xүнсний хэрэгцээ одооныхоос 2 дахин өсөх бa хүнсний үйлдвэрлэл энэ их хэрэгцээг хангаж чадахгүй нь тодорхой болжээ.
    Саяхан Oлон Улсын Усны Mенежментийн Xүрээлэнгээс 2050 он гэхэд дэлхийн ус хомсдож, 7 тэрбум хүнд усны хүрэлцээ тааруу болох төлөвтэйгээс 2 тэрбум гаруй хүн усны гачигдал хомсдолд туйлын  хүндээр нэрвэгдэнэ гэж мэдэгдсэн байна. Дээрээс нь үржил шимтэй тариалангийн газрын доройтол (өнөөдөр 25 хувийг нь дахин ашиглах боломжгүй болсон), хоол хүнсэн дэх бичил элементийн хомсдол, байгаль цаг уурын өөрчлөлт гээд олон асуудал давхцах аж.
    Түүнчлэн нүүрс төрөгчийн давхар исэл (CO2), дэлхийн дулаарлын нөлөө, мөн усанд угаагдсан химийн бордоо, үйлдвэрийн бохир ус цутгасны улмаас далайн амьдрал аажмаар мөхөж байна. Саяхан л гэхэд Фукушимагийн АЦС-ын ослын улмаас олон зуун тонн хорт цацрагтай усыг Номхон далайд юүлсэн билээ.
    Xүн амын хэт өсөлт, байгаль орчны доройтлын улмаас тариалангийн газар ховордож, нэг хүнд ногдох хэмжээ улам бүр буурч байна. Тухайлбал, Рабобанк хэмээх Дэлхийн хөдөө аж ахуйн санхүүжүүлэгч байгууллагaac 1960 онд нэг хүнд 0.45 га газар ногддог байсан бол 2050 онд гэхэд 0.18 га болтлоо буурна гэсэн тооцоо гаргажээ. Ирээдүйд хүнсний гачигдлаас болж хүнсний бүтээгдэхүүний үнэ огцом өсч, гэмт хэрэг нэмэгдэж, эмх замбараагүй байдал, үймээн бослого гарч, усны хомсдол, өлсгөлөн тохиож, хүн ард асар олноороо дүрвэж, дайн тулаан ч эхэлж болзошгүйг эрдэмтэн судлаачид анхааруулжээ.
    http://farmlandgrab.org/post/view/18516
    http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=12252
    http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10692006
    http://www.circleofblue.org/waternews/2009/world/water-scarcity-food-security-concerns-prompt-global-land-grab/
    №3. Дэлхийн улс орнууд бэлтгэлээ хэрхэн хангаж байна вэ?
    Саяхан болж өнгөрсөн НҮБ-ын Хүнс хөдөө аж ахуйн байгууллагын уулзалтан дээр АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Хиллари Клинтон дэлхий нийт хүнсний үнийн өсөлтийг зогсоон барьж үл чадах аваас асар их хор уршиг дагуулахыг тэмдэглээд, 2007-2008 оны хүнсний хямралаас ч хавьгүй дор зүйл учирч болохыг сануулжээ. 2008 онд дэлхийн олон оронд хүнсний гачигдал тохиолдож, будааны хамгийн том үйлдвэрлэгчид болох Тайланд, Вьетнам, Энэтхэг улсын экспорт буурснаас будааны үнэ тэнгэрт хадаж, хэдэн арван оронд үймээн самуун дэгдэж байжээ.
    http://www.cbn.com/cbnnews/world/2011/May/Clinton-Warns-of-Impending-Food-Crisis/
    Xүнс экспортлогч орнууд экспортоо хязгаарлах бодлого баримтлах болсноор  хүнсээ гаднаас зөөдөг улс орнууд бэлтгэлээ хангаж эхэлсэн байна. Зөвхөн Өмнөд Солонгосоор тогтохгүй, Хятад, Япон, Саудын Араб, Кувейт зэрэг улсууд бусад орнуудын газар нутгаас түрээслэх буюу худалдан авч, дотоодын хоол хүнс, био түлш бэлтгэх баазаа байгуулж  эхэлжээ. Олон Улсын Хүнcний Бодлого Судлалын Хүрээлэнгээс зарим нэг улс орнууд 2006-2009 онуудад газар нутгаа хэрхэн өргөжүүлсэн тухай мэдээллийг хүснэгтээр үзүүлжээ.
    http://www.economist.com/node/13692889?story_id=13692889
    http://www.circleofblue.org/waternews/2009/world/africa/outsourcing-irrigation-farming-discontent/
    “Land grab” гэж юу вэ? 
     Үүнтэй зэрэгцэн авилгад идэгдсэн засгийн газартай, ядуу даржин улс орнуудын газар нутгийг нь харийнхан урт хугацаагаар түрээслэх, төр засгийн түшмэдүүдтэй хуйвалдаж сэм аргаар худалдаж авахыг хэлдэг “land grab” буюу орчуулбал “газар булаах” гэдэг хэллэг олон улсад бий болжээ. Бусдын газар нутгийг булааж аваад тариа ногоо тарьж, уугуул нутгийнхан нь өлсөж зовж байхад ургацаа хурааж аваад жишим ч үгүй гадагш зөөхийг ёс суртахуунгүй асуудал, тэр байтугай нео-колоничлолын хэлбэр, хөдөө аж аxуйн империализм гэж үзэх явдал цөөнгүй байна. Иймээс ч энэ нийтлэлд иш татсан гадны эх сурвалжуудад Солонгосчууд Монголын газар нутгаас булаажээ гэж бичсэн ажээ.
    http://iboninternational.org/resources/pages/EDM/76/72
    http://www.actnowpng.org/content/ifc-part-new-neo-colonial-land-grab-0
    http://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2009/12/123_56697.html
    Ядуу буурай орнууд харийнханд газар нутгаа алдаж буйг “The Economist” сэтгүүлд дэлгэрэнгүй бичиж бас газрын зураг дээр үзүүлснийг сонирхоно yy.
    Эx сурвалж: “The Economist” сэтгүүл, “Outsourcing Third Wave”өгүүлэл. 2009-05-21.
    http://www.economist.com/node/13692889?story_id=13692889
     Газар нутгаа зарах нь Монголчуудад ашигтай юу?
    Олон улсын хэмжээнд авч үзвэл ийнхүү бусдын газар нутгийг булаах нь хүнс тэжээлийн хомсдлыг тууштай шийдвэрлэxгүй, ердөө л түр зуур амиа аргацаасан арга юм байна. Учир нь гадны хөрөнгө оруулагч нар мөнгөө хурдан эргүүлж олохын тулд газар тариалангийн газрыг маш түрэмгий, xайр гамгүй ашигладаг аж. Газар нутгаа наймаалсан улсын хүн ард нь үгүйрэн ядуурч, өлсгөлөнд нэрвэгдэж, байгаль орчин нь сүйрч, газрын хөрс нь химийн бодисонд хорддог түүхтэй.
    Харийнхан орон нутгийн ард иргэдийг шинээр өмчилсөн газар нутгаасаа хөөж, шилжин суурьшихыг  шаарддаг. Эхэндээ газар нутгаа найр тавин өгсөн эрх мэдэлтнүүд болон худалдан авч буй гадны хөрөнгө оруулагч нар газар нутгаа түрээслэх/наймаалахын ач холбогдлыг дуу нийлүүлэн магтаж, ажлын байр шинээр бий болгоно, үлгэр жишээ аж ахуй байгуулна, орон нутгийн ард иргэдэд тарьж ургуулсан тариа ногооноосоо өгнө гэх авч энэ бүгд нь ард иргэдээс газар нутгийг нь өөрcдийн эрх ашгийг хангахын төлөө булаан авсан үйлдлийн халхавч төдий байдаг аж.  http://farmlandgrab.org/post/view/2522
    http://www.guardian.co.uk/environment/2008/nov/22/food-biofuels
    http://www.thenational.ae/business/economy/offshore-farms-for-gulf-food-self-sufficiency-hampered-by-hungry-masses
    Шинжээчдийн бичиж буйгаар энэхүү шинэ үеийн колоничлолын гамшигт үр дагавраас болж газар нутгаа алдсан малчид, тариачид зэрэг эрх мэдэлгүй ядуус хамгийн ихээр хохирдог. Гадны хөрөнгө оруулагч нар орон нутгийн эрх баригчид, төр засгийн эрх мэдэлтнүүдийн мөнгөөр худалдаж авсан байдаг тул орон нутгийн ард иргэд хамгаалах хүн, хандах газаргүй болж хүчин мөхөсддөг.
    Амьжиргааны эх үүсвэрээ алдсан ардууд харийнханд зарцлагдаж, боолын хөдөлмөр эрхлэх эсвэл төрж өссөн нутгаа орхиж явахаас аргагүй байдалд ордог. Английн эрдэмтэн Ама Байни нийтлэлдээ цөхөрсөн тариаланчдын дунд амиа хорлох явдал цөөнгүй гардгийг тэмдэглээд, 1987-2007 онуудад Энэтхэгт явуулсан неолиберал эдийн засгийн шинэчлэлийн улмаас өр зээлд унасан 183 мянган тариачин өөрсдийгөө егүүтгэсэн тухай тоо баримтыг иш татжээ. http://farmlandgrab.org/post/view/7627
    2011 онд Дэлхийн Хүнсний Хөтөлбөрөөс эмхэтгэж гаргасан мэдээ, түүнчлэн дэлхийн хүн ам хоол хүнсээр хэрхэн дутагдаж буйг үзүүлсэн “World Hunger Map” гэгч газрын зургаас үзвэл гунигт дүр зураг тодорно. Монголчууд дотоод гадаадын дайн тулаан, олон жилийн ган гачигт нэрвэгдсэн Африкийн арваад орон болон Боливийн ард түмнээс арай дөнгүүр байдалд буй ч Намиби, Гвиней зэргийн Африкийн бусад  орныхон, мөн Узбек, Киргизчүүдээс дор, өлөн зэлмүүн амьдардаг аж. Ойр орчны улс орнуудаас Ардчилсан Солонгос л манайхтай ижил үзүүлэлттэй юм байна.
    Тооны хэлээр яривал Монголын нийт хүн амын 20-35 хувь нь өлөн зэлмүүн явдаг байна. Угтаа бол энэ нь өмнөх жилүүдээс сайжирсан үзүүлэлт боловч (2006 оны байдлаар Монгол улс нь Африкийн хэдэн орон бас Афганистаны хамтаар эцсийн бүлэг улс буюу хүн амынх нь 35-асс дээш хувь нь хүнс тэжээлийн дутагдалтай гэсэн ангилалд орж байсан билээ) асар их баялагтай, 2 сая гаруйхан хүн амтай улс орныг өлөн байлгаж чадаж буй нь гайхалтай ховор үзэгдэл бололтой (гадаадад амьдарч буй 300 мянга орчим хүн үүнд хамаарахгүй) .
    http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/communications/wfp229328.pdf
    http://www.geographictravels.com/2008/07/world-hunger-map.html
    № 4. Монголын төр засаг юу хийж байна?
    Олон улсын шинжээчид эдийн засаг, хүнсний хомсдол нүүрлэж буй өнөө цагт газар нутгийг алтнаас ч илүү үнэтэй асар нандин баялaг гэж нэрлэж байхад Монголын эрх баригчид жишиг аж ахуй байгуулах нэрээр үржил шимтэй газар нутгаасаа гаднын улсуудад худалдах, түрээслэх тал дээр онцгой анхаарч бyй бололтой. http://ipsnews.net/news.asp?idnews=54119
    Гадаадын хэвлэлд хүртэл энэ талаар бичих болжээ. Hэг жишээ гэвэл Энэтхэгийн “India Together” сонинд эрх баригчид хууль тогтоолыг өөрсдийн эрх ашигт нийцүүлэн засч найруулдагийг буруушааж, Аргентин, Монгол, Орос гээд олон улсын төрийн түшмэд газар нутгаа гадныханд зарахаар бэлдэж хуулиа засч өөрчилж байна гэжээ. http://www.indiatogether.org/2008/nov/dsh-farmland.htm
    2010 оны 4 сард Энэтхэгийн “Info Change India News” сонинд мэдээлэхдээ Монгол улсын Ерөнхийлөгч Элбэгдорж Энэтхэг улсад албан ёсны айлчлал хийхдээ “Монголд хөдөө аж ахуйн салбарыг хөгжүүлэх нь өндөр ач холбогдолтой” гээд Пунжаб мужийн тариачдыг Монголд ирж ажиллахыг онцгойлон урьсан. Xарин Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Т. Бадамжунай  Энэтхэгийн газар тариаланчид, хөдөө аж ахуйн компаниудад хандаж  Монголд тариалангийн газар төлбөртэй түрээслэхийг санал болгожээ. http://farmlandgrab.org/post/view/11985
    Энэ дашрамд дээрх нийтлэлд Энэтхэгийн тариаланчдад гадныхны тавьсан үнийн саналыг мэдээлснийг бас дурдья. Тухайлбал, Судан улс 1 акр цөл газраа жилийн 0.25 ам.доллараар буюу хөрвүүлбэл, 1 га газраа жилийн 0.62 ам. доллараар түрээслүүлэх санал тавьсан бол Сенегал улс 1 га газраа жилийн 40 ам. доллараар түрээслүүлэх саналтайгаа мэдэгджээ.
    2009 оны 7 сард Солонгосын Хойт Генгсанг (Gyeongsang) мужийн засаг захиргаа Монгол улсын Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яамтай Харилцан ойлголцлын санамж бичиг үзэглэж, Улаанбаатар хотод хөдөө аж ахуйн хөгжлийг дэмжих төв байгуулсан байна. Улмаар тус төв болон Gaeunpam гэгч Солонгосын хөдөө ах ахуйн компаниар  дамжуулан Булган аймгийн нутагт 20 мянган га газрыг Солонгосын тариаланчдад 40 жил ашиглуулахаар тохиролцсон тухай Солонгосын хэвлэлд бичжээ. Зарим эх сурвалжид 52 мянган га газaргэсэн ч байна.
    http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2912601
    http://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2009/12/123_56697.html
    http://www.circleofblue.org/waternews/2009/world/water-scarcity-food-security-concerns-prompt-global-land-grab/
           Мөн Хятадyyд ч Монголын газрыг түрээсээр ашигладаг тухай мэдээ АНУ-ын хэвлэлд гарчээ. http://cornandsoybeandigest.com/issues/foreigners-gobble-land-some-claim-it-s-food-security-some-say-it-s-land-grab?page=2
            Дорнодын талХалхын гол сав нутaгт 330 мянга гаруй га газар худалдаж авсaн гэж Солонгосчууд зарласнаас гадна Австрали, АНУ, Азийн олон мэдээллийн сувгуудаар мэдээлcнийг дээр баримттайгаар гаргаж тавьсан билээ. KOICA-тай байгуулсан гэрээнд Монгол талаас Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам, Сангийн яамны төлөөлөгчид 2011 оны 3-дугаар сарын 10-нд үзэглэсэн ч Монголын засгийн газар хэвлэлээр гарсан шуугианд тайлбар өгөлгүй түдгэлзэж сууна.  http://sonin.mnм/?p=135863
    Солонгос улстай хийсэн газрын наймаа нь Монгол улсын Үндсэн Хууль, Газрын тухай хуулинд заасан “Монгол Улсын нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдал, улсын хил халдашгүй дархан байна”, “Монгол Улсын газар нутаг салшгүй бүрэн бүтэн, газрын сан нэгдмэл байна” гэсэн заалтуудыг зөрчиж байна. Хэдхэн жилийн өмнө яг ийм явдлаас болж Мадагаскарын ард түмэн босч, авилгач эрх баригчдаа огцруулсан түүхийг өмнө дурьдсан. Монголд ч ийм түүх давтагдаж болзошгүй болоод байна.
    Хожмын нэг өдөр харийнхны хялбар олз болохыг нь мэдсэн бол өвөг дээдэс минь Халхын Голын төлөө цусаа урсган дайтаж, амь насаараа хамгаалан авч үлдэх хэрэг байсан гэж үү?
    http://sensatsimedee.mn/home/1491.html
  • Дорны их математикч, одон оронч Шарайн Мянгат

    Ингэж монголчууд бусад ард түмний ээгэн адил хүн төрөлхтний соёлын санд өөрийн хувь нэмрийг оруулж, олон мянган жилийн ажиглалт туршлагадаа тулгуурлан төрөл бүрийн эрдэм ухааны үлэмж сан хөмрөг хуримтлуулжээ.Нөгөө талаар цаг агаарын өөрчлөлтийг од гаригийн хөдөлгөөнтэй холбон ажиглаж, ахуй амьдралдаа хэрэглэж ирсэн нь монголчуудын төрөлхийн шинжих цогц нэгэн баримт юм. Улсын хаад жишээлбэл Мөнх хаан ч од зүйн ба хэмжил зүйн ухааны чамгүй мэдлэгтэн байсан ба 1256 оны үед тригонометрийг од зүйгээс салган, бие даасан ухаан болгосон “Гүйцэд дөрвөн тал” номыг монголчууд туурвисан нь европ дахинд тригонометрийн үндсийг тавьсан Региомонтагаас 200 орчим жилийн өмнө орос хэлэнд орчуулагджээ. Монголчууд од зүйг ихэд сонирхон хөгжүүлж байсан баримт нь 1428 онд Самарканд хотын орчим од зүйн судлах оргил, 1779 онд Өргөөд од зүйн судлах тусгай сургууль байгуулж байсан явдал зэргээс харахад тодорхой. 13-р зуунаас бидний өвөг дээдэс газар дэлхийгээ бөөрөнхий хэмээн лавтай хүлээн зөвшөөрч байсан төдийгүй 7/10 хувь нь ус, үлдэх 3 хувийг нь хуурай газар эзэлдэг гэж үзэж байсан нь мэдлэгийн өндөр төвшинд хүрсэн байсныг илтгэнэ.Ийнхүү монголчуудын математик сэтгэлгээг өндөр төвшинд хүргэсэн алдартай эрдэмтдийн нэгэн төлөөлөгч бол Шарайн Мянгат юмаа.
     
         Манж чин улсын хориннэгдүгээр он буюу халхын дөрвөн аймгийн ноёд Долнуурын чуулган дээр чин улсад даган ороод ганц жилийн нүүр үзэж амжаагүй байсан 1692 оны орчим тэр үеийн цахар найман хошууны нэг одоогийн өвөрмонголын Шилийн гол аймгийн нутагт эхээс мэндэлж, хөдсөн өлгийд боолгосон бяцхан амьтны дуудах нэрийг лам багш Мянгат хэмээн чихэнд шивнэж, харин дуурсах нэрийг дорнын их тооч, одон зурхайч Мянгат хэмээн түүний гайхамшигт нээлт бүтээлүүд дэлхийн чихэнд мөнхлөн шивнэснээс хойш гурван зуун элээжээ. Ухааны одонд төрсөн их хүмүүс намтар цадигаа бичиж суудаггүй, хийж бүтээхээ урьтал болгодог жамаар түүний агуу бүтээлүүд нь мөнхөрсөн хэдий ч түүх намтрынх нь хувьд баримт сэлт ховор юм.Математикийн шинжлэх ухаанд ийнхүү монголчуудын нэр төрийг өндөрт өргөсөн суутан Шарайн Мянгат /1685-1770/ тухайн цаг үеийн монголын нутгийн төв хэсэгт манжийн булаан эзлэгчдийн түрэмгийллээр өвөрмонголын цахарын Шулуун Цагаан хошуунд нүүн очиж суурьшсан монгол үндэстэн байв.
     
        Бага балчир наснаасаа Мянгатын авьяас билэг тодорч, хошуу нутагтаа алдаршсан тулд манжийн хааны ордны дэргэдээс “Математик сурах тэнхим”-д хүргэгдэн суралцаж, гарамгай сайнаар төгсөөд, улмаар хааны Тэнгэрийг сүсэглэх яаманд одон орны явдлыг тооцоолон бодох ажлыг эрхэлсэн түшмэлээр томилогдсон цорын ганц эрдэмтэн болж, даяар олондоо Их Мянгат хэмээн алдаршжээ. Ямар ч атугай манжийн хааны ордны дэргэдэх “Тоон ухаан сурах газар”-т шилэгдэн ирсэн хүүхдүүдээс авьяас чадвараар илт тасарч, цаашлан холдсоор их тоон ухаан, одон зурхай, сав шимийн ертөнцийн ухаанд шимтэн боловсорч, хааны харьяа албаны судлаач түшмэлийн албыг бараг хагас зуун жил хашихдаа, асар их судалгаа шинжилгээ хийж, бүтээл туурвилыг гаргажээ. Тухайлан цаг улирлын тооны бичиг зохиох, хянах, нар сар хэдийд хиртэхийг тооцоолон бодох зэрэг ажил үйлийг идэвхтэй сайн гүйцэтгэж байсан баримт тодорхой үлджээ.Итгэлтэй сайн гэдгийн хувьд их эрдэмтэн математикч маань манжийн хаан ширээнээ дараалан заларсан гурван хаан болох Энх Амгалан хааны үед арваад жил, Найралт төв хааны үед арван хоёр жил, Тэнгэр тэтгэгч хааны үед бараг гучаад жил дээрх албыг тасралтгүй хашсан байна. Их Мянгат Чин гүрний үед манжийн хааны албанд зүтгэж байсан нь нэг хэрэг, харин энэ ялдамд орчин цагийн математикийн ухаанд жинтэй хувь нэмэр болох гайхамшигт бүтээл туурвиж, одон зурхайг хөгжүүлж, улмаар газрын зураг хэмжих тооцооны нарийн арга боловсруулан хэрэглэж байсан нь өнөөгийн шинжлэх ухааны түвшинтэй жишихүйц байгаа нь түүний агуу том эрдэмтэн болохын хөдлөшгүй нотолгоо юмаа.
     
        Мянгатын математикийн шинжлэх ухаанд оруулсан хувь нэмэр нээлтүүд нь дэлхий дахины ач холбогдолтой болсоныг судлаачид үнэлсэн байдаг. Ялангуяа 1712 онд түүний зохиосон “Математикийн хуулийн нарийн хуримтлал” бүтээлд тоог олох хялбар арга, мөн тригонометрийн ба тригонометрийн урвуу функцүүдийг зэрэгт цуваанд задлах аргачлал, пифагорын теором, хавтгайн ба огторгуйн геометрийн сургаал, логарифм, комплекс тоо зэрэг тухайн цаг үеийнхээ математикийн бүх мэдлэгийг бүрэн дүүрэн багтаасан нийт 53 боть бүтээл нь 1722 онд ном болон бичигдсэн байдаг. Их Мянгатын энэхүү бүтээлийн ачаар хятад, япон зэрэг азийн орнуудад логарифмын сургаал нэвтрэн тархсан гэж үнэлэгддэг билээ.Түүний бүтээлүүдээр өрнө дахины математикийн ололт амжилт дорно дахинд зохих “хэмжээнд нэвтэрсэн гэж үздэг. Н. Коперникийн нар төвт сургаалыг талархан авч, дорно дахины сонорт анхлан хүргэсэн соён гийгүүлэгч хүн нь Мянгат болохыг түүх шаштирт тэмдэглэн үлдээсэн байна. Тухайлбал, Мянгатын бүтээл туурвилд ертөнцийг үзэх үзэл нь туссан байдаг нэг онцлогтой. Үүнд онцолвол “Нар дэлхийг бус, дэлхий нарыг тойрдог” гэсэн Н.Коперникийн сургаалыг зохиолдоо бүтээлчээр хэрэглэж энэ тухай “Цаг улирлын үзэгдлийг шалган бүтээсний дараа найруулсан нь” гэдэг алдарт бүтээлдээ, ….нарны хэлбийлтээс нартай дэлхий ойртсоноор нэг жил болно. Нарыг сар халхлахад сар хиртэнэ, нар сар хоёр өөд өөдөөсөө харах үед дундуур нь дэлхий ороход сар хиртэнэ.Дэлхий нь өндгөн хэлбэртэй, зууван дугуй, хоёр тал нь урт, дунд тал нь бүдүүн… гэж нар сарны хиртэлт, манай гаригийн хэлбэр дүрсийн талаар тодорхойлон бичсэн нь орчин үеийн ойлголттой таарч байгаа юм.
     
         Хожим их эрдэмтэн Мянгатын хүү болоод шавь нар иь ухаант эцэг, билгүүн ухаанд газарчлах номт мэргэн багшийнхаа захиас гэрээсийг биелүүлж, түүний бүтээлүүдийг нэгтгэн “Тойргийн нийт хэмжээний дөт арга” хэмээн нэрийдсэн бүтээлийг нь гаргажээ.Судлаач мэргэдийн үнэлснээр дорнын гайхамшигт математикчийн тэр үеийн математик сэтгэлгээ дэндүү хол тасарсан байв.Тригонометрийн зэрэгт цувааны дэлгэмэл илэрхийллийн ёсөн томьёог их Мянгат 250 гаруй жилийн өмнө гаргажээ. “Нумын уртаас ерөнхий хөвчийг олох”, “Нумын уртаас сумыг олох”, “Ерөнхий хөвчөөс нумын уртыг олох” зэрэг томьёонуудыг гарган батлахдаа тригонометрийн хувиргалтын аргаар бодлогын явцийг хялбарчлах аргыг анх хэрэглэсэн байна. Энэ бол өрнө дахинд ч тухайн үед нээгдээгүй, хэрэглэж байгаагүй арга байв.Түүний хөвчийн функцын төгсгөлгүй цувааны задаргаа, дэлгэмэл илэрхийллийг гаргасан шийдэл, улмаар түүнийг тооцоолон бодсон нь үнэхээр гайхамшигтай гэдгийг орчин цагийн эрдэмтэд тогтоожээ.Хөвчийн функцын хязгааргүй алслагдах тоон утгыг бодож, Их асрахуй буюу 52 оронтой тоо гаргаж байсныг өнөө цагийн хүчирхэг компьютероор бодуулснаас зөрөхгүй байгаад бишрэхгүй хэн байх билээ.Математик хэсэглэлийн онолд чухал байр эзэлдэг каталон тоог 18 дугаар зууны дунд хирд өрнийн их математикчид нээснээр түүхэнд хадагдсан байх авч тэднээс хэдэн зууны өмнө дорнын эрдэмтэн их Мянгат ийнхүү нээсэн болохыг хятад японы судлаачид баталдаг байна.
     
         “Нум хөвч болбоос хоёулаа эс адил төрөл буюу …. хэрэв төгсгөлгүй хуваахад хүрвээс   энэ нь ч бас нийлж болохгүй зүйл биш” гэсэн гайхамшигт дүгнэлт бол чухамдаа орчин үеийн дээд математикийн дифференциал, интеграл тооллын онолын тавилгаас хазайх юм байхгүй нь ил юм. Гарамгай математикч Леонерд Эйлер /1707-1783/, Брук Тейлор /1685-1731/, Жеймс Стирлинг /1692-1770/, Шарайд Мянгат /1692- 1764/ нар математикийн бүтээл нээлтээрээ нэг цаг үеийн, нэг зиндааны суутнууд байжээ.Харин математик одон орны ухааны ном сурах бичигт дорнын энэ их эрдэмтний нэр зохих байраа эзлээгүй нь нэн харамсалтай.Их Мянгат басхүү алдартай одон оронч байжээ. Тэрбээр орчин үеийн бөмбөрцөг одон орны бодлогуудыг бодох хөрс дэвсгэр нь болох бөмбөгөр гурвалжны тригонометрийг хөгжүүлж, дэлхийн хоногийн болон жилийн эргэлт, нар сарны явдал болоод хиртэлт, зун ба өвлийн туйлын цэг, хавар намрын өдрийн тэнцэл зэргийг маш нарийн тооцоолон бодож байсан зэрэг нь, түүний бүтээлээс тод харагдана. Тэрбээр газар хэмжих ухаан гаргуун эзэмшсэн тул Чин улсын нутаг дэвсгэр дээр шинжилгээний анги удирдан, хэмжилт судалгаа хийж, газрын зургийг нь нарийн тооцоолон гаргаж байв.Бөмбөгөр гурвалжны тригонометрийг мэддэг одон орончид бөмбөрцөг дэлхийн бөөрөнд хэмжээ хязгаартай нутаг дэвсгэрийг эзлэн орших Чин улсын газрын зураг хийх асуудал сахлын будаа байсан бизээ.
     
         Ийнхүү их эрдэмтэн маань хагас зуун жил манжийн төрийн хаан ширээ дамжсан гурвын гурван хааны үед тэдний “Эрдэм ухааны хүрээлэн”-д алба хашихдаа “Цаг тогтоох үүсгэвэр” нэрийн доор “Зурхайн шинжлэл” 42 боть, “Тооны ухааны хураамж бичиг” 53 боть, “Хөгзүй 5 боть гээд нийт 100 боть цуврал болон “Зурхайн шинжлэлийн хойнох найруулал” 10 боть, “Хэмжигч багажийн шинжлэл” 32 боть, “Нар сарны эргэлтийн хүснэгт” зэрэг олон бүтээл номыг хянан тохиолдуулахад бие сэтгэлийг дайчлан оролцож байжээ. Монгол угсааны гарамгай математикч, одон оронч, газарзүйч, зурхайч гээд эрдэм ухааны оргилд гарсан энэ их эрдэмтний нээлт бүтээлийг хятад, япон зэрэг улсад сайн мэдэх боловч манайд энэ талаар тун хомс мэдцэг болой.Далан нэгнийх нь жил орсон агуу өвгөний бие чилээрхэн чилээрхсээр 1764 оны хөх бичин жилтэй золгоод тэнгэрт хальжээ.

    2012-10-11 14:54:25
    Мэдээ оруулсан: Ц.Хан-Хөхий
     
  • Д.Бямбадорж зайрантанд хүргэх үг

        Албан тушаал, суудлын төлөөх хэт улайрал, хувийн эрх ашгийг өндөрт тавьсан байдал, улстөрийн хүчнүүдийн хоорондын толхилцоон, намын дотоод самуун гээд бүгд өөр болчихжээ. Монгол Улсыг дөнгөж өчигдөрхөн байгуулсан юм шиг хэдэн сайд дарга нар индэр дээрээс ихэд дөвчигнөх юм. Ийн дөвчигнөхдөө дандаа худлаа ярина. Хямрал нүүрлэлээ хэмээн хаа хаанаа халаглах. Амьдрал ядуурлаа хэмээн гэрт гадаагүй үглэх. Тэгээд шийдвэр гаргах түвшинд ээлжит, ээлжит бусаар хурал хуй зарлаад л хөл болно. Ингэхээр нь ард олон одоо л нэг арга хэмжээ авах нь гэтэл байдаггүй. Өнөөх хуралдаан маань нам эвслүүдийн хэрүүл болж, сүүлдээ намын дотоод хуйвалдаан руу орчих жишээтэй. Яачихсан Засгийн газар, яачихсан УИХ вэ.
        Тэртээ тэргүй монголчууд бидэнд итгэж найдах төр үгүй энэ цаг дор өөрсдөдөө л итгэж амьдрахаас өөр аргагүй. Монголчууд л болсон хойно зүдэрч ядуурахаараа өнөөх лам хар болж хэдэн төгрөгөө бариад гүйдэг биз дээ. Түүнээс биш бид чинь тарган цатгалан явахдаа тэднийг тоож хардаггүй бас сэхүүн зантай улс. Угаасаа тэнгэр язгууртан бид нар бөөгийн шашинт улс. Тэгэхээр бид нарт Төрийн зайран Д.Бямбадорж хэмээх нэг хүн байх ёстой. Д.Бямбадоржид чухам хэн Төрийн хэмээх цол чимэг хайрласныг мэдэхгүй. Хаа сайгүй л өөрийгөө Төрийн зайран хэмээн хэлж, хэлүүлж явах юм билээ. Өөрийнхөө уран бүтээлийн номыг гаргахдаа “Төрийн зайран Д.Бямбадорж” хэмээн тодоос тод бичсэнээс харвал яах аргагүй Төрөөс хайрласан мэт. Ингээд Монгол Улсад хүчинтэй мөрдөгдөж байгаа хууль дүрмийг хараад байхаар “Төрийн зайран” гэсэн нэршил, түүнийг хэн нэгэнд олгох тухай нэгээхэн ч үг өгүүлбэр байхгүй.
        Үнэхээр л төрд хэрэгтэй, Төрийн цол чимэгтэй зайран юм бол одоо хэргээ гаргах цаг нь болсон. Төрийн хэмээх нэрийг тэр болгон зүүгээд байдаггүй гэдгийг ч та бүхэн сайн мэдэх байх. Яагаав, өнөөх Сүхбаатар жанжны тухай кинонд “Харав уу, та нар. Ардын намын жанжин намайг төрд хэрэгтэй зайран гэлээ” хэмээн нэрт жүжигчин цээжээ дэлдэж зогсдог доо. Тэгэхдээ та бүхний ажил үйлсийн төлөө өдөр шөнөгүй хэнгэрэг дэлдэж, хамаг эд эсээ үхүүлж байгаа шахуу юм ярьдаг биз дээ. Хэдийгээр тус кинонд үүнийг өгүүлэгчийг эсрэг дүрээр гаргасан ч энэ бол гарцаа байхгүй Монголоо гэсэн зүрх сэтгэл, улс эх орноо гэсэн иргэн хүний зовнил юм. Тэгэхээр нэгэнт Төрийн хэмээх цол хүртсэн л юм бол энэ болохгүй байгаа төр улсаа засалцахад гар бие оролцмоор байна. Ер нь Төрийн нэрийг ийн хаа хамаагүй хэрэглэж, барьж явж болдог юм уу гээд олон асуудал хөндөгдөнө шүү. Хууль журмаар оноогдсон ийм нэршил үгүй атал ийн нэрлүүлж яваа нь өөрөө гэмт хэрэг болох учиртай. Чухам энэ нэрийг яагаад сонгож, юуны тулд улайраад байна гээд ярих юм бол олон асуудал босох нь дамжиггүй. Ямар ард олон өгчихсөн хоч биш. Төрийн нэрээр яваад байгаад хамаг учир бий. “Суурин” Балдан, “Нохой” Дорж гээд ард түмний өгчихсөн хоч биш биз дээ. Төрийн зайран шүү дээ.
         Улс эх орныхоо уруу дорой байдлыг арилгахын төлөө хаврын шороон дунд иргэд талбай дээр жагсч байхад Төрийн зайран цонхоор харж зогссон байлгүй. Эсвэл хэн нэгийг бөө болгох аянд мордож байсан ч болох юм. Хэрвээ Төрийн зайран хэмээх цолыг Төрөөс олгодог бол зарим хүмүүст өгөх хэрэгтэй. Тухайлбал, болсон болоогүй Төрийн төлөө зүтгэж, эдийн засгийг унагасан хэрнээ унагаагүй хэмээн гүрийж байгаа Эдийн засгийн хөгжлийн сайдад ч өгөхөд яагаад болохгүй гэж. Д.Бямбадорж зайрантанд сануулахад Төр үнэ төлбөргүй хэрэглүүлсэн нэрийнхээ төлөөсийг нэхэх цаг нь нэгэнт болчихлоо. Нэг хувийн хэвшлийн нэрийг зөвшөөрөлгүй ашигласныхаа төлөө хуулийн өмнө хариуцлага хүлээдэг биз дээ. Тэр ч бүү хэл ял авч байсан тохиолдол бий. 
    С.Баяр
     
     
  • ЯВГАН БӨӨЛӨХ ТУХАЙ

     

    Явган бөөлөхөд хамгийн их анхаарах зүйл нь өөрийн бодол санаа болон аливаад хандах хандлагаа онгод тэнгэрийнхээ өгч байгаа мэдээлэлтэй холихгүй, ялгаж салгаж сурах хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл аль миний бодол, аль нь онгод тэнгэрийн мэдээлэл гэдгийг зааглаж сурах. Үүнд хамгийн шалгарсан арга бол үзүүлж засуулж байгаа хүнээсээ урьдчилан олон тайлбар мэдээлэл сонсохгүй байх. Хэрэв урьдчилаад тайлбар сонсвол улаач өөртөө ямар нэг дүр дураг ургуулж бодоод онгод тэнгэрээ сайн сонсохгүй бодолтойгоо хольж төөрөлдөх явдал байдаг. Бас дом үйл хийхдээ мэдрэмжээ хурцалж, зайлшгүй хурдан хийх зүйл, дохио санамжийг хайхралгүй орхихоос болгоомжилж, бас дийлэхгүй хэцүү үйл байвал хүчлэн хийхгүй байх нь зөв.
    Ер нь улаач хүн онгодтойгоо харьцаж, үйлээ хийж, амьдралыг таньж, явган бөөлж байхдаа бясалгаж байдаг. Мөн улаач хүн онгодын заасан замаар урагшилж өөрийгөө хөгжүүлж, мэдлэгээ тэлж байх хэрэгтэй. Бусдын онгодыг сайн мэдэхгүй байж худал муу үгээр олонтаа хэлэх нь буруу зүйл юм. Цаанаас өгөгдсөн өгөгдлөөрөө бөөлөх учиртай.
    Улаач бүрийн онгод тэнгэр, мөн улаачийн чадвар, үйлийн үр, заримдаа цаад үзүүлж засуулж байгаа хүнээс шалтгаалан Хуяглахуу? Явган бөөлөх үү? Гэдэг нь өөр өөр байна. Анх явган бөөлж босож болно, шууд хуяглаж боссон улаач ч гэсэн яваандаа явган бөөлж болдог.
    Явган бөөлөх нь олон сайн талтай. Түшээгийн хэрэг байхгүйгээр бөөлж болдог ба онгодыноо үзүүлж, мэдрүүлж, дуулгаж байгааг өөрийн мэдрэхүйтэйгээ хослуулан, илүү ойлгомжтой тайлбар хийж, олон нарийн мэдээлэл өгч, их үйлд суралцан, улам боловсрон, бүр цаашлаад жирийн үед ч онгодоо сонсож, дохио санамж мэдээллийг хүлээн авах мэдрэмжтэй болж, онгод тэнгэртэйгээ нэгэн цул болдог.
    Алтан Удган

  • Бөөлөөний тухай миний бодол

    Өвгөд Дээдүүд нь
    Улаачийн ухааныг бүрэн таслах аваас
    Хэлэх үг нь эргэн тойрон үрд л байхаас
    Энэхэн улаачид нь багахантай шингэдэг учир
    Таллан бууж давхар сургадаг.
    Олон, олон Буурлууд нь ийм л үйлийг хийж
    Ухаан санааны талаа
    Улаач үрд нь үлдээн байж
    Хэлэх үгээ захиж
    Хийх үйлдлээ үзүүлж
    Сурган хүмүүжүүлж байдгийг
    Улаач үр анхааран ажиж
    Тогтоон авч учиг бүрийг
    Нэхэн нэхэн санавал зохилтой.
    Улаачийн ур ухааныг таслан байж
    Өндөр Тэнгэрт одуулан
    Их тэнгэрийн хуралдай
    Эрхэс тэнгэрийн оршихуй
    Хий бие хийсгэлэн дүртийн
    Таван тивээр аялуулж
    Энэхэн биед нь Онгод Буурлууд тухлаж
    Өөрийн ухамсар холхид одох олон үйл буй.
    Эрхэс Тэнгэрийн зарлигийг сонордоход улаач
    Ихэнхдээ өөрийн биеэс гарч
    Өндөр тэнгэрийн хуралдайд
    Хүндэтгэл юуг үзүүлэн байж
    Сонорддог бөгөөд энэ л үйлийг нь хийж сурах гэж
    Хий бие хийсгэлэн дүрийнхээ бодол оюуныг хөвчилж
    Өөрийн биеэс холдсон хий дүрээ биежүүлж
    Ухаан санаагаа тэгшрүүлж
    Орших олон сүнсэн ертөнцөд
    Өөрийн биеэр юу хийж, яахин явж байгааг ухааран мэдэх нь
    Улаач биежиж буйн шинж нь тэр билээ.
    Улаач биежихэд өвгөд Буурлуудаас
    Их хугацаа шаарддаг учир
    Яаруу сэтгэлт улаач нар түүнийг
    Хурдан хийхийг хүсэж
    Хурдан тасрахыг мөрөөдөж
    Хий бие хийсгэлэн дүрээрээ
    Онгод Тэнгэрийн орчлонгоор
    Аялан явахыг мөрөөдөх нь олонтоо.
    Гэвч үүнийг хийж сурахын тулд
    Өөрийн биеэ тэгшлэж
    Бодол оюунаа зөвтгөж
    Ёсонд суралцан
    Зүйг ухаараад
    Өвгөдийн шидийг биедээ шингээж
    Өөрийн сүнсээ бөхлөж аван байж
    Энэхэн үйлийг хийдэг нь ёс билээ.
    Улаачийн сүнс бие нь биежээгүй үед нь
    Онгод Тэнгэр, хий биетний
    Орчлон дэлхийгээр аялах аваас
    Үзэх харах их юмтай ч
    Аминд цөвтэй байдаг билээ.
    Үүний учиг гэвэл
    Хар тийрэн, чөтгөр, албин гэдэг нь
    Энэхэн сүнсийг олзолж барьж идэх аюул буй.
    Хэрэвзээ барьж идвэл
    Дөнгөж мэндэлсэн үр адил бяцхан сүнстэй болоод
    Энийг нь эрлэг эцэг тордон авах
    Арга үгүй байдалд унадаг учир
    Улаачийн бие энэ цагт үхжинэ.
    Олзлогдсон олон улаачид
    Бөөлөөнийхөө дараа сэрж чадалгүй
    Бүтэн хорвоогоо орхиж
    Хүмүүн заяанаасаа хагацсан
    Олон олон учиг буйг
    Улаач үрст сануулъя.
    Удаахдаа ёсыг алдаж зэмлэлийг хүртэж
    Хөх Мөнх Тэнгэрийн оронд нь зочилчихоод
    Хөөрүү зангаа дарамгүй
    Хүндэтгэл ёсыг мэдэмгүй
    Өвгөд Буурлыг хүндлэлгүй
    Өөрийн ихээр аашлах аваас
    Хар гэрт хоригдож
    Хэд хэдэн хоногоор ухаан үгүй самуурч
    Энэхэн махан бие нь
    Хүчгүйдэн сульдан хэвтэж байдгийг
    Сануулах нэгэн учиг буй.
    Эрлэг тивдээ аялаж байгаад
    Эрхмийн сүнс тэнэж одвол
    Олон олон сүвэгчээр
    Орчлон хорвоотой холбогддог
    Энэ л эрлэгийн хаалганаас
    Өөрийн энэхэн бие
    Өргөө гэрээ олохгүй
    Мөнхийн төөрөгдөлд орж
    Тэндээ үүрд үлдэх аюул бас байдаг билээ.
    Энэ бүгдээс урьтан сэргийлж
    Өвгөд Буурлууд нь улаачийнхаа сүнсийг
    Биед нь байлгаж
    Ухааныг нь задлаж
    Учгийг нь хэлэн байж
    Биеийг нь тэнцүүлж байгаад
    Энэ биеийг нь
    Энэхэн сүнсийг нь бөхлөж байж
    Орчих олон хий дүртний
    Олон, олон ертөнц рүү авч одож
    Учгийг үзүүлдэг билээ.
    Өвгөд Буурлууд нь улаач үрийн
    Санаа сэтгэл хоёрдсон
    Айдас хүйдэс ихэдсэн
    Аливаа нэгэн үйлэнд нь
    Улаачийн сүнсийг нь аваад
    Мөнх Хөх Тэнгэрийнхээ
    Өөрийн орд өргөөнд нь хорин
    Хааяа хааяадаа таслан үйл хийх нь ч бас буй.
    Энэ үед улаачийн сүнс нь
    Орд өргөөнд нь хоригдож тэнэж оддоггүй
    Түүнийг бас хэд хэдэн Онгодоор
    Давхар мануулж байдаг учраас
    Өвгөд Буурлууд нь аятай тухтайгаар
    Энэхэн биед нь буудаллаж
    Үйлээ хийж чаддаг билээ.
    Үүнийг өвгөд Буурлууд л шийдэн байж
    Энэхэн улаачаа тэнцүүлэн байж
    Мөнх Хөх Тэнгэрийнхээ орд өргөөнд нь хорьдог болохоос
    Үгээ хэлж, үйлдлээ зааж байгаа үед нь
    Ухаан санаа давхар байж
    Улаач үр суралцан байж
    Өвгөд Буурлуудынхаа үгийг тандан байж
    Удмын ухаандаа суралцана даа.
    Д.С Бороо

  • МБНЭ-ШИНЭ ЖИЛИЙН ЦЭНГҮҮН-2019

    Хүндэтгэлийн ширээнд ОХУ-ын Улаан-Үд, Өвөрмонголын бөөгийн төлөөлөл уригдан суусан байлаа.  Монголын сайхан уртын дуу, морин хуур эгшиглэж Баярын цэнгүүн эхэлснийг тунхаглалаа. Шинэ жилийн цэнгүүнийг МБНЭ-ийн Бөөгийн Зөвлөлийн гишүүд, Ерөнхийлөгч тэргүүн дэд Ерөнхийлөгч Д.Одонхүү нээсэн билээ.
    Шинэ жилийн арга хэмжээнд нэр хүндтэй олон сайхан урлагын байгууллага, төлөөлөл ая дууны мэндчилгээ дэвшүүлсэн байна.
    Өнгөрч буй онд зан үйл, хөдөлмөр, бүтээлтэй амжилт гаргачдад шагнал гардуулахдаа МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан баяр хүргэж үг хэлэхдээ “Монголын бүх Тэнгэр үзэлтнүүд, улаач нарт баярын мэндчилгээ дэвшүүлж, өөр өөрсдийн эрхэлж буй үйлсдээ улам их амжилт гаргахыг хүсээд, МБНЭ-ийн хамт олон 2019 онд гаргасан тодорхой амжилтуудыг тэмдэглэн дурьдлаа.  
    “МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, Өнгөрч байгаа оны хувьд томоохон үйл явдлуудыг нэрлэв.
    2019 оны эхээр МБНЭ-ийн төлөөлөл ОХУ-ын буриадын “Тэнгэри“ байгууллагын урилгаар Улан-Үдэ хотод байгуулсан бөөгийн анхны сүмийн нээлтэд оролцлоо. Мөн ОХУ-ын буриадын “Дээж“ байгууллагын зохион байгуулсан Байгаль нуурын тахилгад оролцсон байна. Энэ арга хэмжээнд МБНЭ-ийн Залуучуудын байгууллага идэвхтэй оролцлоо.
    Энэ жилийн Нарны залбиралыг Монгол бөөгийн тэргүүн удган Б.Батжаргал удирдан хийлгэлээ.
    Хоёрдугаар улиралд бидний залбирал Өвөрмонголын нутаг дахь Хувилай хааны зун ордоны туурин дээр хийгдсэн зан үйлээр эхэлсэн. Хар зүрхний Хөх нуурт болсон нэгдсэн их тахилга нь улс оронд ирж байгаа цагийн нөхцөл байдалд зориулан хийснээрээ онцлог байлаа. Тахилга дээр МБНЭ-ийн итгэл найдварыг тээж яваа олон залуус толгойлж болон тэргүүлж бөөлсөн.
    Монгол Улсын хайрхадын сүлд болсон ОТГОНТЭНГЭР Хайрханы нэгдсэн их тахилга амжилттай өндөрлөсөн. Ялангуях өвгөн долоон одны тахилгад залуу улаач нар бөөлж, өөрсдийн зан үйлээ хийцгээсэн болно.
    Гуравдугаар улиралд ОХУ-ын Тува улсад бөөгийн байгууллагуудаар зочилж, хамтарсан тахилга хийсэн билээ. Энэ арга хэмжээнүүдэд Монгол бөөгийн их зайран Д.Одонхүү оролцсон. Үүний дараа Хакас, Красноярск, Эрхүү хотод тойрон аялал хийсэн.
    Байгаль нуурийн Ойхоны арал дээр болсон Сибирийн галт түймрийг унтраахад чиглэсэн нэгдсэн тахилгад бид оролцсон. 
    Оны манай залуучуудыг хийсэн Галын тахилга амжилттай болсон.
    Энэ оны онцлох үйл явдалд Монгол Удсад суугаа АНУ-ын Элчин сайд Кличенски МБНЭ, Монгол бөөгийн өргөөнд зочилсон явдал юм. Энэ бол гадаад харилцаанд тохиолдож буй онцгой тэмдэглэлт явдал байлаа.
    Мөн Өмнөговийн бөөгийн хүрээлэнгийн хамт олон Монгол Улсын их говийн нэгдсэн тахилгыг зохион байгуулжээ.” Гэдгийг дурьдлаа.
    ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ НЭГДСЭН ТАХИЛГА-ын Хайрханы тахилгад толгойлж бөөлсөн, Монгол бөөгийн Их зайран Д.Одонхүү, Монгол бөөгийн тэргүүн дээд удган Я.Мөнгөнсувд, Лусын тахилгыг толгойлж бөөлсөн, Монгол бөөгийн Их удган Б.Бадамсүрэн, Монгол бөөгийн Их зайран П.Батжаргал, Тэнгэрийн тахилгад толгойлж бөөлсөн, Монгол бөөгийн удган Мөнхнаран, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Ц.Бор, Галын тахилгад толгойлж бөөлсөн, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Сосорбарам, Монгол бөөгийн удган С.Батчимэг, Монгол төрийн хүндэтгэлт хайрхан ХАР ЗҮРХНИЙ ХӨХ НУУРТ БОЛСОН НЭГДСЭН ИХ ТАХИЛГА-д Хайрханы тахилгад толгойлж бөөлсөн, Монгол бөөгийн Тэргүүн дээд удган Д.Нанжаа, Лусын тахилгыг толгойлж бөөлсөн, Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Оюунтуул, Монгол бөөгийн удган Мөнхнаран, Галын тахилгад толгойлж бөөлсөн, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Б.Нарангэрэл нарт дурсгалын “ӨРГӨМЖЛӨЛ” олгосныг гардууллаа.
    Цэнгүүнд хүрэлцэн ирсэн урлагын хамт олон олон сайхан дуу, хуур, бүжгээрээ цугларсан олон, шагнал хүртэгсдэд баярын мэндчилгээ хүргэж байлаа.
    Отгонтэнгэр хайрханы “Долоон өвгөн од”-ны тахилгад бөөлсөн Монгол бөөгийн тэргүүн зайран П.Эрдэнэбаатар, (Хөвсгөл аймаг), Монгол бөөгийн зайран Б.Баяржаргал, (Завхан аймаг), Монгол бөөгийн удган Цэндсүрэн (Хөвсгөл аймаг), Монгол бөөгийн Тэргүүн дээд удган Б.Нанжаа, (Эрдэнэт хот), Монгол бөөгийн тэргүүн удган Б.Нарангоо, (Өвөрмонгол), Монгол бөөгийн зайран Аюуш (Өвөрмонгол), Монгол бөөгийн тэргүүн удган Үүрийнцолмон, (Хөвсгөл аймаг Тариалан сум), Монгол бөөгийн Зайран Тамжид (Төв аймаг, Мөнгөнморьт сум), Монгол бөөгийн удган Мөнх-Өлзий (Өмнөговь, Цогт-Цэций сум), Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Ш.Нямдорж, (Улаанбаатар хот), Монгол бөөгийн зайран Мөнх-Очир (Өмнөговь), Монгол бөөгийн зайран Одбаяр, Монгол бөөгийн тэргүүн удган А.Оюунтуул (Улаанбаатар хот), Монгол бөөгийн удган Буянцэцэг (Өмнөговь, Цогт-Цэций сум), Монгол бөөгийн удган Отгонжаргал (Улаанбаатар хот), Монгол бөөгийн удган Б.Солонго, (Эрдэнэт хот), Монгол бөөгийн тэргүүн удган Түвшинжаргал (Эрдэнэт хот), Монгол бөөгийн тэргүүн удган Т.Баттогтох (Улаанбаатар хот), Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Б.Нарангэрэл (Улаанбаатар хот), Монгол бөөгийн зайран Мөнхчулуун (Улаанбаатар хот),  Монгол бөөгийн удган Гэрэлмаа , (Завхан аймаг) нарт тус тус “Өргөмжлөл”  олгосон байна.
    Шинэ жилийн цэнгүүний онцлох гол явдлын нэг нь Монгол бөөгийн удган, зайран хэмээх эрхэм хүндэт цолоо хамгаалж, баталгаажуулсан Монгол бөөгийн Их зайран цолоор Балжинням Хүүжээ, Монгол бөөгийн Тэргүүн дээд Зайран цолоор Төмжий, Батбаяр, Монгол бөөгийн Тэргүүн дээд удган цолоор Б.Нанжаа, Мөнгөнсувд, Монгол бөөгийн Тэргүүн зайран цолоор Б.Нарангэрэл, Монгол бөөгийн Тэргүүн удган цолоор А.Оюунтуул, Б.Цэвэлмээ, Монгол бөөгийн зайран цолоор Х.Эрдэнэ-Очир, Б.Эрдэнэ-Очир, Ганбаатар, Монгол бөөгийн удган цолоор Маахүү, Лхагва, Сайнцэцэг, Маам, Х. Эрдэнэцэцэг, Цэндсүрэн нар, Монгол туургатан улаач нараас Монгол бөөгийн Тэргүүн зайран цолоор Галсанов Юрий Субанович- ОХУ-ын Буриадын, Комушку Виктор Николаевич- ОХУ-ын Тувагийн, Монгол бөөгийн Тэргүүн удган цолоор Сарыг-оол Сары Каадыр-ооловна- ОХУ-ын Тувагийн, Дэвий Долана Каадыр-ооловна- ОХУ-ын Тувагийн, Ондар Татьяна Шаннаевна- ОХУ-ын Тувагийн, Нарангуа- БНХАУ-ын Өвөрмонголын улаач, Монгол бөөгийн зайран цолоор Дүгэр Каадар Оолович- ОХУ-ын Тувагийн, Монгол бөөгийн удган цолоор Туяна Бимбаявна Иосифавно- ОХУ-ын Буриадын нарт тус тус олгож цолны батламж, энгэрийн тэмдэгээ хүлээн авсан байна.
    Шинэ жилийн цэнгүүний үеэр Монголын тулгар төр, Мөнх тэнгэрийн үйлийг төрийн дээд шүтлэг болгон тунхаглаж, тахиж ирсэнийг, Мөнх тэнгэрийн үзэл, эзэн Чингис хаанаа эрхэмлэн дээдэлсэн, үндэсний уламжлалт биет болон биет бус соёлын өвийг өвлөн авч яваа, Монгол соёл, зан үйл, ёс заншил, дэг журмыг үеийн үед мөрдөж шүтэж ирсэн, энэ үйлсэд амьдралаа зориулсан, Хөвсгөл аймгийн Эрдэнэ, Бүртийн булуу, Цагаан овоо хайрханы  тахилга, ОХУ-ын Байгаль нуур, Бух ноёны хээрийн онгонд, БНХАУ-ын нутаг дахь Хувилай хааны ордны тууринд залбирал, бөөлөлтийн хийсэн улаач нарын ажлын үр дүнг үндэслэн Мөнх тэнгэрийн төлөө “Долоон өвгөн од” одонгоор Ц.Чулуунбаатар, “Алтан шонхор” медалиар Монгол бөөгийн зайран Одбаяр, “Мөнгөн шонхор” медалиар Б.Энхбаатар, Б.Отгонжаргал, Б.Буянцэцэг, Л.Мөнх-Очир, А.Оюунтуул, Эрдэнэбаатар,  “Хүрэл шонхор” медалиар Цэндсүрэн, Б.Цэлмүүн, Отгонжаргал, Б.Балжмаа, Гэнэнхүү, Г.Түмэндэмбэрэлбодьсүрэн, Э.Мөнх-Өлзий, Г.Гарамханд, Б.Хүнбиш, Ц.Тамжид, С.Мөнх-Эрдэнэ, Лхагвасүрэн, Т.Баттулга, Д.Цогбадрах, Гавааренчин, Хандам нарыг тус тус шагнасныг гардууллаа.
    Энэ жилийн хамгийн гол шагнал болох Шилдэгийн шилдэгээр -Монгол бөөгийн их удган Б.Бадамсүрэн шалгарч дурсгалын цомыг гардаж авлаа.
    2020 он Тэнгэр үзэлтнүүдийн хувьд шинэ шинэ үйл явдлаар арвин жил байж, Мөнх хөх тэнгэр, эзэн Чингис хааны ариун сүнс ивээх болтугай.
      Д.Хүрэлбаатар
                             

     
  • ЖАК УЭТЕРФОРДЫН МЭНДЧИЛГЭЭ

    Монгол бахархалын өдөрт зориулсан
    Монгол түүх судлаач, зохиолч
    ЖАК УЭТЕРФОРДЫН МЭНДЧИЛГЭЭ
    Эрхэм хүндэт нийт Монголчууд аа,
    Энэрэн нигүүлсэхүй нинжин сэтгэлийг эрхэмлэн сайн үйлийг түгээж, түмэн олны найрсаг харилцааг өргөжүүлэн буй Та бүхэнд, та бүхний ажил үйлс, зохион байгуулж буй уулзалт, арга хэмжээнд арвин их амжилтыг билэгдэн хүсье.
    Өнөөгийн ертөнцийг үндэслэгч Эзэн Чингис хаан,
    алтан ургийн үр хойчис IV дүрийн Далай лам Ёндонжамц,
    анхдугаар Богд Жавзандамба хутагт Өндөр Гэгээн Занабазар нарын суут хүмүүсийг төрүүлсэн Монголчууд бүхий л шашныг хүндлэн хүлээн зөвшөөрдөг
    саруул ухаанаар даян дэлхийг нэгтгэн амар амгаланг тогтоох үйлсэд цаг үргэлж манлайлан тэргүүлэгч байсаар ирсэн.
    Өнөөдөр эх дэлхийд маань урьд өмнөхөөс илүүтэйгээр энэхүү санаа нэн чухал болжээ. Эв нэгдэл, энх амгаланг эрэлхийсэн Монголын ард түмнээ нэгдэн нягтруулах үйлсэд Та бүгдийн хүнлэг сэтгэл, хичээнгүй хөдөлмөр тус болох хийгээд Монголчууд энэ эрин зуундаа даян дэлхийн оюун санааны
    аугаа их сүр хүчин ахин болж чадна гэдэгт би гүнээ итгэдэг.
    Мөнх хөх тэнгэрийн
    Алтан нарны гэгээ
    Монголын сайхан орныг
    Мөнхөд ивээх болтугай
    Хүндэтгэсэн,
    Жак Уэтерфорд
     
     
     
  • Монгол эрдэмтэн БНХАУ-ын дээд шагналаар шагнагджээ.

    БНХАУ дэлхий дахинаа нээлттэй бодлого явуулж эхэлсний дараа, 1991 оноос Хятад улсын Төрийн зөвлөлийн дэргэдэх Гадаад мэргэжилтнүүдийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагаас жил бүр нэр дэвшигчдийг  шалгаруулж, Хятад улс байгуулагдсаны тэгш ойн жил 100, бусад жилд 50 гадаадын мэргэжилтнийг 10 дугаар сарын 1-ний өдөр буюу БНХАУ Үндэсний   баярын өдрөөр шагнадаг болсон байна. 
    Хятад улс байгуулагдсаны 70 жилийн ой тохиож буй 2019 оны шагналыг  БНХАУ-ын Төрийн зөвлөлийн Шадар сайд Лю Хэ гардуулж,  БНХАУ-ын Төрийн зөвлөлийн Ерөнхий сайд Ли Көцян баяр хүргэж үг хэлсэн байна. Өнөө  жил энэхүү нэр хүндтэй шагналаар  АНУ-ын Чикагогийн их сургуулийн профессор, Нобелийн шагналт, эрдэмтэн Жеймс Ж.Хекман, Франц улсын иргэн, Олон улсын цөмийн судалгаа, инженерийн мегатөслийн Ерөнхий захирал, доктор Бернард Бигот тэргүүтэй АНУ, Англи, Франц, Герман, ОХУ, Япон, Франц, Австрали зэрэг 31 орны 100 гадаадын мэргэжилтэн шагнагджээ. Эдгээр эрдэмтдийн эгнээнд багтсан академич Т.Ган-Эрдэнэ Монгол Улсаас тус  шагналыг хүртсэн анхны хүн юм байна.