Author: admin_shaman

Мөн эх эдэ бэн-үн хэмээж буйг эрдэмт эд зурлага баларсан байсан учраас, эбэсүн /өвс/ гэсэн үг тайлсныг ёсоор баримтлана.
Эхийн үг:
Өвчүүний чинь үцэнүүдмэл алт болоосой
Эмгэг зовлон бүү таараг !эгүүндээд чага аминь!
Товчийн чинь үс хэн тун алтан болоосой хэмээлээ.
Готгор адад бүү золго, чагаа минь
Тэргүүн чинь үсэн дэлхий алтан болоосой хэмээлээ.
Энэ зохиол нь хөдөлмөрчин ардыг төлөөлсөн байдаг.Үүнийг 13 дугаар зууны “Уянгат дуулал” гэдэг. Анх булшнаас олсон бөгөөд бийр янтай олдсон нь бичээч хүний булш байсан гэж тодорхойлжээ. Нийт 25 хуудастай, 19 хуудас нь 2 талдаа, 6 хуудас нь нэг талдаа бичигтэй ба 13 нүүр нь монгол бичгээр, үлдсэ нь дөрвөлжин бичгээр бичжээ. Эрдэмтдийн мэдэж байгаагаар 1920-н хэдэн онд монголын  голын хөндийд нэгэн булшнаас монгол бичигтэй төстэй бичиг бүхий үйсэн номолдсныг үрэгдүүлсэн байдаг.
Мөн 1970-аад оны үед үйсэн дээр бичсэн монголын хууль зүйн бичиг дурсгал олсноо эрдэмтэн Х.Пэрлээ судлан нийтлүүлжээ. Энэ бүхнээс үзэхэд монголчууд үйсэн дээр бичдэг эртний уламжлалтай байжээ. Зохиолд дөрвөлжин үсгээр бичсэн үгс байгаагаас хөөн үзвэл зохиолыг Хубилай хааны зарлигаар 1269 онд дөрвөлжин үсгийг зохиосноос хойш бичсэн байна.  Уг зохиол нь эх хүү хоёрын харилцаа дуу хэлбэртэй эл зохиолыг харь холоос эхээ санасан хүү нь зохион дуулсан гэж үздэг.  Энэ зохиол нь алс хол хүний нутгаас олдсон нь учиртай бизээ.  Эзний  зарлигаар дайнд мордсон цэрэг эр, гэр орон эцэг эхээ мөрөөдөн, эх нутгаа эргэн харахыг хүсэн дуулжээ.  Түүнийг үдэж мордуулсан эх нь хүүгээ амар мэнд явахыг ерөөн  хариу  дуулна. Жинхэнэ хөдөлмөрчин малчин ард бол хаад ноёдыг үүсгэсэн булаан эзлэх дайныг талархахгүй харин орон нутагтаа малаа маллаж, энх амгалан аж төрхөөр хүсч байсан нь эл зохиолоос харагдаж байна. Өөрөөр хэлбэл  Эзэрхэг ноёд энгийн ард хоёрын эрх ашгийг өөрөөр байсныг үзүүлсэн байдаг.
2012-01-09 11:36:00
Мэдээ оруулсан: Л. Номинчулуу

УИХ дээр ШАШНЫ ТУХАЙ хэлэлцэж нэг шашинд зориулж баяр амралтын өдөр бий болгох гэж байгааг хараад үнэндээ ой гутлаа . чухам яагаад вэ ? манай УИХ-н гишүүд ийм өчүүхэн юм гэж үү , энэ бол нөгөө жижиг 76 тойргоор эрхэм төрийн түшээд сонгогдон гардаг тогтолцооны гажгийг харуулж өглөө аргагүй СОНГУУЛЬ ойртож дээ . Нөгөө хууль батлан гаргахад Үндсэн хуулийн үзэл баримтлалын хүрээнд гаргах нтр огт хамаагүй бололтой . Оюунхорол гишүүн ичих ч үгүй үнэн үг хэлж шүүмжилсэн гишүүн Сүхбатыг боловсролгүй гэсэн биш харин өөрөө жинхэнэ боловсролгүй нэгэн гэдгээ дахин харуулчихлаа . Энэ хууль батлагдвал тэртээ тэргүй Үндсэн хуулийн цэц дээр очоод унах нь гарцаагүй шүү дээ, ингэж цаг зав үрсэн ажил хийх ямар шаардлага байна.
Буддын шашин Монголд сайн муу хоёр үүргийг биелүүлсэн байдаг. муу нь мэдээж ойлгомжтой. Манж нар монголыг дарангуйлан барих зэвсэг болгож ашигласан, эрэгтэй хүн амын 40% лам болж, хүн амын өсөлт зогсож бүүр буурсан, аж ахуй эрхлэгчдийн тоо эрс буурч эдийн засаг үйлдвэрлэл зогсож уналтын байдалд орсон, аливаа шинжлэх ухаан, шинэ дэвшилт бүхэнд хаалт саад болсон. Үүнд: шинжлэх ухаан, боловсрол, эрүүл мэндийн салбарууд голлон хамаарна . Ер нь бол Монгол улсын хувьд хэт шашны мухар сүсэгт ард түмэн болчихсон байсан ба ёстой нөгөө шашин бол ард түмнийг мунхруулагч хар тамхи мөн гэдэг утганд бүрэн нийцэж байсан, Ийм учир зүгээр нэг 700-н сүм хийдийг буулгаж лам нарыг нь хүчээр хар болгоогүй юм, цаана нь улс төрийн том бодлого байсан, харин хэрэгжүүлэхдээ хэт туйлширч хэлмэгдэл сүйтгэл авчирсан. Хэлмэгдсэн лам нар 14000 байснаас 12000-н лам нь том толгой тушаалтай лам байсан гэж байгаа. Үлдсэн 2000-н лам нь багшийгаа дагасан хэсэг байсан бол бусад бага тушаалын лам нар нь бүгд хар болсон. Бага лам нар хар болохдоо ч маш дуртай байсан гэдэг бөгөөд тэд эхнэр авч үр хүүхэдтэй болж монголчууд өссөн, цэрэгт явж эх орноо хамгаалсан, мал маллаж эдийн засгаа сэргээхэд тусалжээ.
Харин буддын шашны эерэг сайн тал бол Монголчууд шашнаар дамжин монгол ахуйтай, монгол ёс заншилтай нэгэн цогц үндэстэнийхээ хэв шинжийг үргэлжлүүлэн нэгдэн нягтарсан, өнөөдөр шинжааны ойрд, өвөрмонгол, халимаг, буриад нар монголоороо байгаад буддын шашин гол үүрэгтэй, хэрэв буддын шашингүй бол эдгээр монголчууд юуны өмнө маш цөөн үлдсэн шинжааны монголчууд уусаад алга болчих байсан бол халимаг буриад нарын оросжсон нь буддын шашныг нь хорьсон үеэс л эрчимжсэн. Гэхдээ газар бүр ийм биш тухайлбал дээд монголчууудын хувьд буддын шашин тийм ч таатай бус байгаа бөгөөд дээд монголчууд төвджиж байгаад харин буддын шашин тус болж байгаа юм. Түүхээс харвал 1577 онд Түмэдийн Алтан ханы урилгаар Түвдийн лам Содномжамц Монголд ирсэн нь буддын шашин Монголын бүх нийтийн шашин болох эхлэл болсон .Содномжамц бол 16-р зууны үеийн Түвдийн шарын шашны тэргүүн байсан ба Далай лам гэх цолыг Түмэдийн Алтан хан бий болгосон.Дараа нь Түмэн засагт хаан , Халхын Автай сайн хан нар буддын шашинд орсоноор асуудал нэгэнт шийдэгдсэн . Гэвч түүхийн явцад Манж нар Буддын шашинг монголчуудын эсрэг ашигласан нь үнэн . Тухайлбал : Занабазар гэгээн халх монголыг захиран барих манжын хааны зэвсэг болчихсон нь юутай харамсалтай. Ингээд манжын үед эрчүүдийн 40% лам болсон бөгөөд эхнэр авдаггүй , үйлдвэрлэл эрхэлдэггүй бусдыг сорон амьдарч байсан . Тэднийг манж нар хөүүлэн дэмжиж цэрэгт татахгүй , алба авахгүй , хөнгөн амьдрах боломж олгож байжээ . Харин 20-р зууны түүхийн явцад Монголд хатуу коммунист нийгэм тогтож шашны асуудлыг хүчээр шийдэж маш олон хүнийг хэлмэгдүүлсэн нь буруу , гэхдээ тэр 700 сүмийг хаасан нь буруу бол биш , Өөрөөр хэлбэл Монголчууд Төвд шиг байх уу , эсвэл дэлхийн соёл иргэншил рүү явах уу , энэ бол том сонголт байсан . 20-р зууны эхэн үед Монголд ирж байсан Эндрюс хэлэхдээ би анх удаа ийм аймаар мухар сүсэгтэй ард түмнийг харж байна . Нэг хүүхэдийн гар гэмтсэн би тос түрхэж эдгээсэн , харин тэднийд ном уншиж байсан лам баахан хонь ямааг нь туугаад явчихлаа . тэгэхээр нь би танай хүүхдийг би эмчилэв үү саяны лам эмчилэв үү гэхэд нөгөө монгол та эмчилсэн гэсэн . Та яагаад хамаг малаа өгөв гэхэд тэр Монгол хэрэв малаа өгөхгүй бол бидэнд хараал хийнэ гэж байсан гэх зэргээр өчнөөн баримт дурдсан байдаг . Монголын эрх чөлөө тусгаар тогтнолоо алдахад буддын шашин муу нөлөө үзүүлсэн ба Халх -Зүүнгарын, Хошууд -Зүүнгарын болон Цогт -Гүүш хааны дайнууд орно . Тиймээс бид бодитой харж үнэлж цэгнэх ёстой . Буддын шашинд хамгийн ойр байдаг Хошууд буюу дээд монголчууд өнөөдөр ямар болчихоод байна вэ ? Тэдний залуу үе яагаад энэ буддын шашиндаа дургүйцэж байна вэ ? дайчин баатар хошууд түмэн ямархуу арчаагүй хонин сүрэг болчихвоо. Ер нь Монголын төр Буддын Исламын Христийн гэх шашин бүхэнд их цензуртэй хандаж байхгүй бол шашны мухар сүсэг ихэдвэл хүн зүгээр л МАНКУРТ БООЛ болно . Монголчууд ч тийм байсан , энэхүү гашуун түүхийг мартаж болохгүй Буддистууд Шинжлэх ухаан мухардсан гэж ярьдаг. Гэтэл Түвд бол жинхэнэ Буддизмын улс байсан бөгөөд засгийн эрхэнд нь лам нар хутагтууд ноёлож Түвд улсад барууны шинжлэх ухааныг буюу буруу номтоны ном хэрэггүй, гэж ОЛОН УЛСЫН харилцаанаас гарч бурханы шажинаа мандуулсанаас болж үлэмж хоцрогдож Хятадад эзлэгдсэн. Буддын Түвдийг дэлхий огт тоогоогүй. Шинжлэх ухаан,техник технологи,ОУ-харилцаа нь тэдний хувьд цөвүүн цаг буюу бурханы шажины номоор бол заналт дайсан нь байсан учраас тэд чойжон сахиусаар бодлогоо тодорхойлуулж дагаж байсан нь гол алдаа байжээ. Харин Монгол хүнээс шинжлэх ухаан хэрэгтэй юу Буддизм хэрэгтэй юу гэвэл хариулт нь түвдүүдээс их өөр байх болно . Энэ бол монгол түвд хоёрын туулсан зам их өөр буюу хэнийх нь зөв байсны нэг л жишээ юм . Эцэст нь түвд гэж улс байхгүй Монгол улс оршин тогтнож байна. Хэрэв монголд 32 оны бослого ялж засгийн эрхийг авч монголын 700 сүм хийд 1000 болсон бол бидний хувь заяа яах байсныг бодохоос аймаар шүү . Шинжлэх ухааныг үгүйсгэж байсан нь үнэн учир сургууль эмнэлгийг шатаасан биш юм уу. Тэгвэл 1990 оны үйл явдлаас хойш Буддын шашин сэргээд лам нар ном уншаад МОНГОЛ улс энэ 30 жилд сэргэвэл сэргэх болсон , тэгвэл үгүй л байгаа нь бас л үнэн . Ер нь бол дэлхий дээр өмнө нь ч одоо ч шашнаас болж бие биеэ үзэн ядаж алж хядаж дайтаж байсан бас одоо ч дайтаж байна . Монгол улсад шашин нь илүү гүн ухааны философи чиглэлээр илүү нигүүлсэх энэрэнгүй гэгээрүүлэх чиглэл рүү л явмаар байгаа ч харин одоо бол илүү бизнес мөнгө талдаа байгаа нь үнэн . Хүн эсвэл улс орон шашинд хэт автан хувь заяагаа даатгах гэдэг байж болохгүй зүйл юм . Та нар бод эрүүл мэндийн боловсролын болон хууль зүйн яамыг татан буулгаж дээрхи салбарын үйл ажиллагааг зогсоож оронд нь шанзавын яам байгуулжээ гэвэл Монгол улс ямар улс болох вэ . Үүнийг л хэлээд байгаа юм . Ганц Буддын биш тэр Христийн янз бүрийн урсгал . Ислам шашин бас бөө мөргөлийг ч төр дураар нь тавьж болохгүй бас аль нэг шашинг ИЛҮҮ ЭРХ ДАРХАТ ШАШИН болгож бас болохгүй . Би бол шашныг огт буруу гэдэггүй ч ардчилал хүний эрхийн далбаан дор Монголд буруу хэлбэрээр цэцэглээд байна уу даа гэж боддог . Одоо бүр манай улс төрийн томчууд , мөнгөтэй бизнесмэнүүд жил болгон Төвд явж заслаа асар их мөнгөөр хийлгэдэг сурагтай . энийг юу гэж ойлгох вэ . Би төрөөс хулгай хийе та миний арыг даагаарай гээд нөгөө олж авсан мөнгөнөөсөө аваачиж өгдөг хэрэг үү. Одоо Ерөнхийлөгчөөр Гандангийн Хамба Чойжамцыг томилж БОГД хаан болгох нь дутжээ энэ УИХ-д . Хэрэв тэгэх юм бол цагдаа эмч хоёр хэрэггүй , ламд ном уншуулж мэргэлүүлээд хулгайчаа барх хэрэгтэй , өвдвөл эмчид биш ламд очих хэрэгтэй . Тэгэхээр ИХ ДҮЙЦСЭН өдрөөр лав нэг ч айлд хулгай орохгүй нэг ч хүн өвдөхгүй учир бүх цагдаа эмч нар ядаж нэг өдөр амрах хэрэгтэй , яагаад гэвэл ИХ ДҮЙЦСЭН ӨДӨР БУЯНЫ ӨДӨР . гэтэл даанч тийм юм байхгүй , ямар ч хамгаалалтгүй гэрээ орхиод сүм рүү явсан айлд хулгайч ороод л юмыг аваад авдгаараа л авна . Тэр айл хэдэн удаа гэртээ лам залаад ном уншуулаад нэмэр байхгүй нь үнэн юм . Хотын удирдлага хүртэл хотынхоо ирээдүйг даатгаад Ганданд ном уншуулж байгаа зураг фс-р явж байгаа нь ямар том ухралт вэ , уг нь ингэж болохгүй . бид яасан ч хаширдаггүй ард түмэн бэ ? 1990 оноос хойш үзмэрч Дашцэрэн , бурханаар бөөлжигч хүүхэн гээд эхэлсэн бол одоо ч Сарандаваа мөнгө дуудаж , Наран хутагт цэрэг цагдааг жагсааж ном айлдаж байгаа нь тэр мухар сүсгийн үргэлжлэл шүү дээ . Монгол улс Үндсэн хуулиар бол төр шашинг салгасан , энэ бол бүүр 1921 онд төрөөс шашныг салгаж эхэлсэн бөгөөд 1924 онд албан ёсоор шашны асуудлыг төрөөс бүрэн тусгаарласан . Гэтэл Оюунхорол гишүүн 15-аас дээш насны хүн амын 53 хувь нь буддын шашинтай гэсэн байдаг учир амралтын өдөр болгож тэмдэглэнэ гэнээ . Энэ бол нэг талаас Үндсэн хуулийн үзэл баримтлалыг зөрчиж нэг шашинд давуу эрхийг төр олгож байгаа хэлбэр , нөгөө талаас олонхийн шашин гэсэн нэр томьёо ярьж байна , ийм үг улс төрч хүний амнаас унах ёсгүй , нэртэйгээр нь хүн амын олонхи халхчууд 80% учир тэдэнд бас зориулж давуу эрхтэй хууль гаргаж болно гэсэн логик гарч байгаа юм . Эндээс юу гарч ирхэв ХАГАРАЛ гарч ирнэ , Монголын түүхийн хамгийн том эмгэнэл бол ХАГАРАЛ байсан , Монгол улс ямар ч шашинд давуу эрх олгохгүй байх , бүх шашнууд хуулийн өмнө тэгш байх , цаашдаа хуулийг ёсчлон заавал сахидаг байхыг шаарддаг байх ёстой баймаар . Бас нэг юм нь БУДДЫН Шашны өдрийг , тэмдэглэлт баярын өдөр болгохоор ард түмэн архи уухгүй болж нүгэлээ намичлна , энэ одоо юу гэсэн үг вэ ? энэ бол бурханд хувь заяагаа даатгаад мааниа уншсаар устаж унасан Түвд улсыг санагдуулж байгаа үг шиг сонсогдлоо . Архийг хориод багасгаад өгөөчээ гэж нийгмийн олонхи чадлаараа үгээ хэлээд УИХ хөдлөхгүй л байгаа . Архийг хуулиар л барина , татварыг нь улам бүр өсгөөд хил гаалиар ордог байдлыг нь давхар чангалаад , архиар үйлчилдэг БААН-н татвар шаардлага , цагийн хуваарь зэргийг нь хумьж болно , хүүхэд байхаас нь архины хор хөнөөл эрүүл мэндэд , гэр бүлд нийгэмд гээд боловсролын системдээ тавьж өгч болно . Энэ мэтээр архитай тэмцдэг болохоос БУРХАН ШАШНААР архитай тэмцдэг гэж хэзээ ч хаана ч байхгүй . Нүглээ намичлана гэвэл тэр ЭРХЭМ ДЭЭДЭС нарт илүү хамаатай болохоос ард түмнийг тэгэж хэлэх хэрэггүй шүү дээ . Эцэст нь одоо Монгол улсад амралтын өдөр ихдэж байна уу гэхээс багадаагүй , харин ч амралтын өдрөө хасах хэрэгтэй . ИХ ДҮЙЦСЭН өдөр гэмт халдлагад өртөхгүй хүн гэж байхгүй , бас өвдөхгүй хүн гэж байхгүй , төрийн үйлчилгээг авах шаардлага бас огт үгүй болно гэж бодохгүй байна , харин энэ өдөр ЛАМ НАРЫН МӨНГӨ ХИЙДЭГ БИЗНЕСИЙГ ДЭМЖСЭН ӨДӨР болох нь хэнд ч тодорхой . Хэрэв би УИХ-н гишүүн байсан бол Чойжамц хамбаас –та Гандан хийдийн ном уншдаг хатуу мөнгөний тарифаа чөлөөлөх үү , ИХ ДҮЙЦСЭН өдөр нэг ч лам нэг ч сүм ямар ч хүнээс өргөл барьц авахгүй бүх ном уншлагаа үнэгүй хийж болох уу гэж асуух байсан .
Тэгээд УИХ дээр Оюунхорол гишүүний үг зөв үү , эсвэл гишүүн Сүхбат аваргын зөв үү ?