Author: admin_shaman

  • Ази гэдэг нь Монголын ээж мөрний нэр

    Энэ нэрийг орчин үеийн газар зүйчдийн өгсөн ухагдахуун хэллэг гэж тэрээр тайлбарласан ч улс төрийн зорилготой өгсөн нэр юм
    Сайшаалт гуай бичихдээ “Ляо Улсын түүх”-нд “Ези голын өөрчилсөн нэр” гэж, “Алтан Улсын түүх”-нд Хармөрний нэр” гэж бас зарим материал /”Үгсийн далай”-н 1931 оны хэвлэлийг үзээрэй/-д “Сунгаарь мөрний эх”, “Ялу мөрний эх”, “Хорх гол”, “эртний Сүмүвэ гол”, одоогийн Сунгаарь мөрөн гэж тус тус өөрөөр тэмдэглэсэн байдаг гэжээ.
    Энэ бол Монголын газар усыг дээрэмдэхийн тулд Монгол нэрийг яаж будлиантуулсны жишээ юм. Газар усны нэрийг будлиантуулна гэдэг бол далд колончлогчдын тархи угаалтын нэг том технологи мөн.
    2. Хар мөрөнг эртний Монголоор Ээж мөрөн гэж байжээ. Ээж мөрөн гэдгийг Ези буюу Ази гэсэн нэр болсон байна. Ер нь дэлхийн бүх газар нутгийн нэр Монгол байсан. Хожим нь түүнийг будлиантуулсан. Энэ ажлыг 2013 жилийн турш тасралтгүй хийж ирсэн. Монгол газар усны нэр будлиантсан шигээ Монгол хүний нэр нэн будлиантай болсон. Үнэн юмыг будлиантуулж болоод байхад үнэн юмыг бид үнэнээр нь хэлэхээс айгаад байгаа юм бэ.
    Хөх Дугуй
    Тэр тэнгэрт хальжээ-үе нь өнгөрчээ
    Тэр төрөл арилжжээ-үе солигджээ
    Тэдний тэр гэхээс цааш тэмдэг алга
    Төрөл арилжигчдын хойноос төрөл арилжих л үлджээ
    Хувь заяа ийм л юм Хөх чулуу минь – хөх Дугуй минь
    Хөх толгод минь- хөх хөдөө минь
    Хөхрөн цэнхэртэхээс цааш юм алга
    Манаран мэлтийхээс илүү юм алга.
    Ухаан муутан буюу Бартан бэхийн товчоон
    1. Чингис Зүчийн удмын Абалгази баатар хаан хэлэхдээ: “Ухаан муутай хүн зальтай бөгөөд хар санаатай байдаг” гэжээ. Аавынхаа оронд хаан суусан Бартан бэхи ухаан муутай хүн байсан учраас зальтай бөгөөд хар санаатай байсан аж. Тэр хаан болонгуутаа хишиг буян хүртээхийн оронд хамгийн түрүүнд харийнхны хов живинд өртөж өөрийн төрөл садан бүхий л хүмүүсээ толгой дараалан алж хядсан юм.
    Тэр хоёрхон жил хаан суугаад ухаан муутны тархийг угаасан харийнхныхаа гарт зуурдаар нас барсан. Энэ явдал Исламын 762 онд болжээ. Тэгээд өнөөдрийг хүртэл Узбек монгол ахан дүүс маань “Наран тэмээний нарийн хүзүү Бартан бэхи дээр ирээд хэрчигдэв” гэж ярьдаг. Учир нь эл үйл явдал 1362 оноор эдний удам угсаа дуусаад зогсохгүй Бат хааны удам угсаа эцэслэхэд хүрсэн төдийгүй харийнханд Хавчигийн хаант улс, Хавчигийн хээр талыг алдахад хүрсэн юм. Бартан бэхи гэж хэн бэ. Бартан бэхи бол Чингис Зүчийн удмын Жанабэхи хааны ууган хүү билээ
    .
    Жанабэхи нь Узбек хааны ууган хүү билээ. Тэр хаан болонгуут Мусулманы шашин хэмээх харийн тархи угаагчдын нөлөөнд нэн сайн автсан билээ. Тэр сүмийн эзэн пастор шиг загнав. Ном айлддаг хүн болов. Энэ цаг үеийг далимдуулан гадныхны захиалгаар Азербайжаны батачагаар Төмөр Ташийн хөвгүүн Мэлиг Ашараб гэдэг ухаан муутай бас их зальтай хорон муу санаатай хүн болсон. Түүнээс Азербайжаны сурвалжит сайчууд зүг зүгт тархан одов
    .
    Гази Мухаддин гэдэг хүн Жанабэхийн улсын нийслэл Сарайчиг хотод дутаан ирэв. Тэр өдөр бүр айлтгал хийдэг байлаа. Нэг өдөр Гази Мухаддин хүмүүс айлтгал хийж барсны дараа ардад зальтай бөгөөд хар сэтгэлтэй Мэлиг Ашарабын хийсэн муу хэргийг урт үлгэр болгож хэлж өгөв. Үүнийг сонсоод хаанаасаа эхлээд бүх ард хүртэл уйлалдав.
    Тэгээд Гази Мухаддин Жанабэхи хаанд: “Та хэрвээ Мэлиг Ашарабаас бидний өшөөг авч өгөхгүй бол маргааш хойд төрөлд очсон цагт бид таны хорьмойноос зуурна” гэв. Хаанд энэ үг их хатуу сонсдов. Тэгээд цэрэг дагуулж ирээд Мэлиг Ашараб өөд мордов. Хүрч дайлалдаад түүнийг алав. Түүний дөрвөн зуун тэмээн ачааны хэр шүр сувд болон эрдэнийн чулуу жич бусад эд зүхээрийг цэрэгтээ хуваан өгөв
    .
    Хөвгүүн Бартан бэхийг Азербайжанд захирагч болгож өөрөө нутагтаа эргэж харив. Түүнээс хойш өвчинд нэрвэгдэж удаан хэвтэв. Хаан: “Миний энэ өвчин эдргэрэхгүй” гэж хэлээд Азербайжан дахь хөвгүүн Бартан бэхийг дуудуулав. Бартан бэхи хан хүрч ирэхэд Жанабэхи хааны цаг нь гүйцэв. Тэр нас барахаасаа өмнө ард иргэддээ гэрээсээ хэлэв. Исламын он тооллын 758 онд нас нөгчив. Арван долоон жил батача болов. Сарайчиг хотод оршуулав
    .
    Жанабэхи хаан нас нөгчсөнөөс хойш Бартан бэхи хан Табарезын Сарайчигт хүрч ирэв. Гурван өдөр гашуудал мэдүүлэв. Гашуудлын дараа бүх хан хөвгүүд болон амирлагч түшмэд хуралдай хийж Бартан бэхийг хөөн өргөмжлөв. Бартан бэхи хаан бол их л зальтай хар санаатай хүн билээ.
    Тэр ах дүү бүх салбараа үлдээлгүй алав. Тэр ертөнцийн хуулийг хүлээхгүй мэт болов. Сүүлд нь түүний батача нь удсангүй, хоёр жилийн дараа Исламын он тооллын 762 онд зуурдаар үхэв. Сайн ханы залгамжлагч нь Бартан бэхигээр эцэслэв. Түүнээс хойш Зүчи хааны бусад хөвгүүдийн салбарууд батача залгав. Бартан бэхи бол Жанабэхийн ууган хүү юм. Жанабэхи бол Узбек хаань хөвгүүн. Узбек хаан бол Тогток хааны хөвгүүн…Чингис Зүчи – Батын удмынхан билээ.
    Эдний будлиан ухаан муутай байдлаас болж маш их алдагдал гарсан. Абалгази баатар хаан Бартан бэхийг алагдсанаас хойш 300 жилийн дараа ухаан муутай хүн зальтай, хорон санаатай байдаг төдийгүй бусдын үгэнд оромтгой, хов жив, хорон санаагаар хөөцөлддөг алуурчин гэдгийг дүгнэж хэлсэн.
    Тэгвэл энэ үйл явдлыг 600 жилийн дараа АНУ-ын Тагнуулын төв газрын дарга асан Ален Даллас манай Тагнуулын урлаг- түүхийн сургамж байсан гэж хэлсэн. Учир нь Татар монголчууд түрж гарч ирсэн нь бидэнд түгшүүр байсан бөгөөд тэднийг дарж устгасан нь манай тагнуулын гайхалтай үйл ажиллагаа урлаг болсон. Учир нь Зүчи өөрөө Чингисээс өмнө учир битүүлгээр нас барсан. Бат хаан найр хийн хаан болсон баяраа тэмдэглэж байхад морьтой хүн давхиж ирсэн.
    Учир нь Чингис хаан нас барсан гашуудалт мэдээг дамжуулсан. Ийнхүү их баяр гашуудал болов. Удалгүй Бат хаан нас барж түүний хөвгүүн Сартагийг хан өргөмжилсөн боловч хаан ширээндээ сууж чадалгүй учир битүүлгээр нас барсан. Түүний дүү Улагчийг хан өргөмжлөв. Улагч удалгүй нас барав.
    -Түүний хойно Мөнх хаан Жочийн хөвгүүн Бүрхийг хаан өргөмжлөв. Бүрх харамсалтай нь Мусулман болж харийн нөлөөгөөр тархи угаалт хийж эхэлсэн. Бүрх нас барангууд Мөнхтөмөр хаан болсон. Иранд хаан сууж байсан Абага хаантай найрамдсан. Харамсалтай нь түүний сууринд суусан Ахмед хан Мусулман хүн байсан учраас тэмцэл явагдаж Ариун ханы гарт өөд болж Ариун хан Батача суув. Мөнхтөмөр Хавчигийн хээр талаас 80 мянган цэрэг илгээж Ариун хааны өөдөөс мордуулав
    .
    Хоёр тал байлдаж ялагдаад зугтсан. Үүнийг сонсоод Мөнхтөмөр уур хүрч бөглөрч үхсэн. Түүний хойно ухаан муутай, зальтай Тодмөнх батача болов. Тогтох хан түүний заль мэхнээс зугтаан зайлав. Тодмөнх лүгээ дайлалдаж ялаад Тодмөнхийг алж өөрөө батача суув. Их олон аймгуудыг эрхшээлдээ оруулаад эцэг болон ах дүүгийнхээ журмыг баримтлан олон сайн үйл хийж, энэ ертөнцийг огоорч тэр ертөнцөд одов. Зургаан жил батача суув. Сарайчиг хотод ясаа тавиулав гэж Абалгази хаан бичсэн.
    2. Ухаан муутнууд зальтай, хорон муу санаатай байгаад зогсохгүй ураг садан, улс үндэстнээ балладаг гэдгийг түүх харуулж байна. Чингис Зүчийн 3-р хөвгүүн Шибэни удмын Хожа Мухаммед түүний хөвгүүн Жанабэхи хаан ухаан муутай хүн юм. Тэр хоёр эрдмээр бусдын тархийг угаадаг байсан. Нэгдүгээрт, ерөөл буюу уран цэцэн хоосон үг ярьдаг. Хоёрдугаарт, Харцага нисгэнэ. Бас далд колончлогчдын бэлдэж өгсөн шашин шүтлэгээр тархиа угаалгасан нэгэн байсан.
    3. Ухаан муутнуудын хийдэг ажил бол асар их зугаа цэнгэл, алдар нэр, амбийц хөөцөлдөх явдал юм. Ухаан муутнууд харийн тархи угаалтанд өртөж гар хөл болдог.
    Харцага шувуу нисгэнэ гэдэг ухаан муутнуудын ажил юм
    Хурдан морь найр наадам гэдэг ухаан муутнуудын ажил юм
    Суварга босгох овоо тахих үнэт эд баялгаар гайхуулах нь
    Ухаан муутнуудын ур чадвар юм
    Өнөөгийн манай Бартан бэхиүд улс үндэстнийхээ баялгаар тоглож, төрийн эрх мэдлээр дулдуйдан улс үндэстнээ бас л баллаж байна. Төр бол тархи угаалтын дээд технологи бөгөөд ард түмний хувьд авралын биш аллагын аймшигт загвар юм. Энэхүү загвараар социализм, коммунизм, нацианализмын нэр барьж сая сая хүнийг цааш харуулсан билээ.
    4. 600 сая хүнтэй “Zeitgeist” буюу “Эрин цагийн дуудлага” сүлжээ дөрвөн шашин нэг эзэнтэй, нэг захиалагчтай дэлхийн аллагын түгээмэл загвар юм гэж тодорхойлж байгааг бид өнөөдөр эрүүл саруулаар хүлээж авах ёстой. Шашин бол өөрөө тэрбум тэрбум долларыг залгиж байдаг бөгөөд энэ дэлхийн жинхэнэ асар том заль мэх юм гэсэн дүгнэлтийг 50 жилийн судалгааны үндсэн дээр гаргасан.
    Энэхүү шашны байгууллагуудыг дэлхийн засгийн газруудыг далдаас удирдаж байдаг нөгөө л мухардмал арчаагүй боловсролын бөгөөд нийгмийн системийг бий болгосон тэp л бүлэг хүмүүс бүлэглэлүүд үгсэн байгуулсан бөгөөд нууцаар сүм хийдүүд номлогчдыг санхүүжүүлээд зогсохгүй удирдан залж байдаг. Жинхэнэ үнэн бол хүн өөрөө бурхан бөгөөд жинхэнэ бурхан бол үнэн юм. Үнэнг таньж мэдэхийг “Zeitgeist” сүлжээ хүн төрөлхтнөөс хүсэж байна.
    Эх сурвалж: “Хөх толбо” сонин
  • Хариуцлага, ёс зүйг нэхэж байна

     Гэтэл Монголын сайд нарын хариуцлага, ёс зүй ямар хэмжээнд байгаа вэ? Би ганцхан Гадаад харилцааны яамны жишээ, баримтууд дээр тулгуурлаж энэ тал дээр харьцуулалт хийе гэж бодлоо.
     Гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар 2017 онд томилогдсон. Сайд болсноос нь хойш гадаад харилцааны салбарт гарсан гэмт хэргүүд, хар тамхины дуулианууд энэ хүнийг хэдэн арван удаа огцрох хэмжээнд хүрлээ. Гэтэл огцрох нь битгий хэл уучлал ч гуйсангүй. Бүр “Би тэр хулгайч чинь биш” гэсэн мэдэгдэл хийгээд явж байгаа. Д.Цогтбаатар өөрөө хулгайч биш байж болно. Доор нь ажиллаж байгаа хүмүүсийн үйлдсэн өчнөөн гэмт хэрэг, хулгай луйврыг таслан зогсоогоогүй, хариуцлага тооцоогүйнхээ төлөө энэ хүн ёс зүйн төдийгүй албан тушаалын хариуцлага хүлээхээр болчихсон.
     Одоо бүгдээрээ, гадаад харилцааны яамныхны өдүүлсэн гэмт хэргүүдийг сүүлийн жилийн хугацаанд ил болсноор нь л тооцож, тоолж үзье л дээ.
     УИХ-ын гишүүн Т.Аюурсайханы мэдээлснээр бол нийт 69 дипломатчийг Польшийн цагдаагийн газраас эрэн сурвалжилж байгаа. Үүний дагуу хийсэн шалгалтаар дипломат албан 36 ажилтан гэмт хэрэгт холбогдсон нь тодорхой болсон бол дипломат албанд ажилладаггүй хирнээ дипломат албан паспорт өвөртөлсөн 58 иргэний нэр тодорхой болоод байгаа юм.
     Жил орчмын өмнө 2018 оны эцсээр Улаан-Үд дэх Ерөнхий консулын газрын ажилтан Т.Мөнхбат, Э.Оргил гэх иргэний хамтаар Лоразепам хэмээх мансууруулах төрлийн бодисыг 150 мянган ширхэгийг дипломат шуудан нэрээр тээвэрлэж байгаад Германы цагдаад баригдсан. 600 мянган еврогийн үнэ бүхий мансууруулах бодис тээж явсан учраас саяхан шүүхээс ял авсан. Тэд 089D93 77 дипломат дугаартай автомашин ашигласан нь Москва дахь “Эрдэнэт” үйлдвэрийн төлөөлөгчийн газрын тэргүүн Б.Батхуягийн нэр дээр бүртгэгдсэн байгаа юм. “Эрдэнэт”-ийн төлөөлөгчийн газрын дарга Б.Батхуяг яагаад дипломат дугаартай машин эзэмших болов гэдэг асуулт ч энд бий.
     Энэ хэргийн дараахан 2019 оны 5 сард дипломатч Б.Баттүшиг, жолооч С.Эрдэнэбаярын хамтаар мөн ХБНГУ-д 70 кг героин тээвэрлэж яваад баривчлагдсан. Үүний цаана Турк, Болгар зэрэг улсад суугаа элчин сайдын яам, консулын газрын ажилтнууд хамааралтай байх болзошгүй мэдээллүүд байгаа ч Гадаад харилцааны яам одоогоор ямар ч арга хэмжээ аваагүй, хэнтэй ч хариуцлага тооцоогүй байна. Энд нэг ноцтой мэдээлэл байгаа нь Б.Баттүшиг нар германд тавдугаар сарын 3-нд баригдсны дараахан ГХЯ-ны Төрийн захиргаа, удирдлагын газрын дарга Н.Анхбаяр Германд сэм очиж, гэмт этгээдүүдтэй уулзсан байгаа юм. Сэм гэдэг нь германд очсон талаараа тэнд суугаа Элчин сайдын яаманд мэдэгдээгүй, нууц байдалд байсаар буцаж иржээ. Зарим эх сурвалжийн мэдээгээр бол Н.Анхбаяр германы шоронд өмнө нь баривчлагдан хоригдож байсан Т.Мөнхбаттай тусгайлан уулзаж, өөрийгөө илчлэхгүй байхыг захисан гэж байгааг шалгах ёстой мэдээлэл!
     Сайд Д.Цогтбаатар “2019 оны 1 сард л бид энэ асуудалд онцгой анхаарч, Европт байгаа Элчин сайдын яамд руу чиглэсэн тусгай үйл ажиллагаа явуулах санал гаргасан” гэж байгаа ч түүний саналаас хойш 4 сарын дараа гэмт хэрэг давтан үйлдэгджээ. Тэгэхээр санал төдийгөөс хэтрээгүй, ямар ч үр дүнгүй ажилласан гэсэн дүгнэлт эндээс хийж болно.
     
     
     
    Дипломат төлөөлөгчдийн газрын албан хаагчид гадаад улсад дипломат паспортоор халхавчлан гэмт хэрэг өдүүлдэг асуудал даамжирсаар байхад Гадаад харилцааны сайд өөрөөсөө бурууг зайлуулж “Би хулгайч биш” гэх төдийгөөр биеэ өмөөрч суугаа нь наад захын ёс зүй байхгүйг харуулж байгаа хэрэг мөн.  Наад зах нь энэ хүн өөрийнх нь удирдлага дор ажилладаг ГХЯ-ны Төрийн захиргаа, удирдлагын газрын дарга Н.Анхбаяр эцгийнхээ нөлөөллөөр төрийн өмчит үйлдвэрт бараа шахсанаа хэвлэлээр хүлээн зөвшөөрсөн байхад хариуцлага тооцохгүй байгаа нь ёс зүйгүй үйлдэл мөн. Н.Анхбаяр хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа “Аавынхаа нөлөөллөөр бараа, ажил үйлчилгээ шахсан тал бий. Тийм олон удаа хийгээгүй. Нэг, хоёр удаа хийсэн. Одоо ингээд харахад ёс зүйгүй үйлдэл. …аав нь нийтийн болон улс төрийн албанд ажиллаж байгаа тохиолдолд ёс зүйгүй үйлдэл байсан гэдгийг хүлээн зөвшөөрнө. Одоогийн өнцгөөс харахад. …тийм их үнийн дүнтэй ч биш. Хоёр удаа 400 гаруй мянган долларын худалдан авах ажиллагаа байсан” гэсэн нь хариуцлага тооцох хангалттай үндэслэл юм. Ийм ичгүүр сонжуургүй хүнийг Д.Цогтбаатар Австрали Улсад суух элчин сайдаар томилуулах гэж хөөцөлдөөд явж байгаа. Австралиас Н.Анхбаярыг элчингээр суулгах зөвшөөрөл буюу агреман нь ирэхгүй байгаа. Гэтэл Н.Анхбаяр дипломат ёсыг зөрчиж, 9 дүгээр сард Австралид өөрийн биеэр очиж агреманаа гаргуулахаар оролдсон мэдээ байгаа нь дипломат албаны наад захын ёс зүйг уландаа гишгэсэн үйлдэл шүү.
     
    Саяхан УИХ-аас Гадаад харилцааны яамны ажилтнуудын гэм хэрэгт олноор холбогдож байгаа асуудлыг шалгах Ажлын хэсгийг байгуулж, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга Л.Оюун-Эрдэнээр ахлуулсан. Ажлын хэсэг Гадаад харилцааны яам, Консулын газрууд дээр очиж шалгалт хийх, зарим элчин сайдууд томилогдохгүй удаж байгаа асуудлыг судална гэсэн чиг үүрэгтэй байгаа юм билээ. Энэ ажлын хэсэг шударга дүгнэлт гаргана гэх итгэл огт алга. Учир нь 2019 оны 6 дугаар сарын 17-нд Польшийн прокурорын байгууллагаас монголын гадаад харилцааны ажилтан 70 хүний гэмт хэрэгтэй холбоотой асуудлыг гаргаж тавьсан. Гадаад харилцааны яамнаас 69 хүнд хэрэг бүртгэл нээгээд, мөрдөн шалгах ажиллагааг эхлүүлэх боломжтой гэж мэдэгдэж байжээ. 1 хүн хаачив гэсэн чинь Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх Батцэнгэлийн Энх-Амгалан гэх хүний нэрийг Амгалан-Энх гэж сольж бичих байдлаар хэргээс зувчуулах гэж оролдсон нь илэрчээ.
     Сайд Д.Цогтбаатараас – 69 хүний нэрийн жагсаалтад та яагаад ялгавартай хандсан юм бэ? Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх Энх-Амгалан гэдэг хүнийг Амгалан-Энх гээд биччихсэн байсныг юу гэж ойлгох вэ? гэж асуухад цагдаагийн бичиг дээр л тийм нэр байсан гэж мэдэн будилах маягаар аргацааж өнгөрөөх гэж оролдсон. Польшийн цагдаагийн бичиг дээр Батцэнгэлийн Энх-Амгалан гээд овог нэр, төрсөн огноо, гэрийн хаягийг алдаагүй онцолж заасан байгаа. Монголд л нэрийг сольж бичих болсон.
     Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх Б.Энх-Амгалан “Итгэмжит” дипломат цолтой”, 9 жилийн өмнө БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны Хөх хотод суух Ерөнхий консулаар томилогдож байсан. Тэнд ажиллах үеэрээ хятад иргэнийг хууль бусаар хилээр нэвтрүүлсэн хэрэгт нэр холбогдож байсан. 2009 онд интерполоор эрэн сурвалжлагдаж байгааг нь манай талд удаа дараа мэдээлж байсан байдаг.
     Тэгэхээр шударга хүн болж харагдах гэдэг Т.Аюурсайхан гишүүн Намынхаа дарга, Ерөнхий сайдынхаа ахлах зөвлөхийн нэрийг санаатайгаар Амгалан-Энх гэж бичүүлэв үү, сайд Цогтбаатар ийм хэрэг үйлдэв үү гэдгийг шалгах, тогтоох ёстой.  Ер нь бол Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх Б.Энх-Амгалангийн нэр өөр хүнд гэмт хэргүүдтэй холбогдсон талаарх мэдээллүүдийг сэтгүүлчид цөөнгүй гаргасаар байгаа.
    Польшийн цагдаагийн жагсаалтад нэр дурдагдсан 70 хүн бол дан тамхины наймааны хэрэгт орооцолдсон гэж байгаа. Тамхины наймаа нь нэг эргэлтээрээ 20-30 мянган еврогийн тамхи зөөдөг. Нэр дурдагдсан хүмүүс тус бүр гурван сая еврогийн дүнтэй хэрэг өдүүлсэн гэсэн мэдээлэл бий. Асар их ашиг хонжоо бүхий тамхины наймааны сүлжээг гадаад ертөнцөд илрүүлж, тасалсан учир дотоод руу оруулж ирэх гэж байгаа шинж тэмдэг гарч эхэллээ. Учир юу гэхээр саяхан Хүнс, Хөдөө аж ахуйн сайд Ч.Улаан Тамхины импортод квот тогтоох тухай хууль санаачлан өргөн барьсан. Энэ хуулийн гол агуулга нь Тамхины үйлдвэрлэл, импорт, импортлох тамхины нэр төрөл, тоо хэмжээг хүнс, хөдөө аж ахуйн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн тогтоож байх юм.
     Энэ хуулиар халхалсан балмад оролдлдогын цаана гадаад зах зээлээ хаалгасан, одоо эрх мэдлээ хадгалж буй тамхины наймааны сүлжээ байх магадлалтайг эх сурвалжууд хэлж байна. Энэ хуулийг хэлэлцэхийг яаралтай зогсоож цаад санаархлыг шалгах ёстой. Гадаад орчинд Монгол Улсын нэр хүнд шалдаа буусан ноцтой нөхцөл байдлын хариуцлагыг Гадаад харилцааны сайд хүлээхгүй бол өөр хэн хариуцах юм бэ?
     Нэг удаагийн үйлдэл биш шүү дээ.  Системийн шинжтэй, зохион байгуулалттайгаар үйлдэгддэг шинж тэмдэг илэрчихээд байна. Тийм учраас Гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар та элдэв тайлбар шалтаг тооцоод байдгүй, үтэр түргэн огцорч албан тушаалын болон ёс зүйн хариуцлагаа хүлээ. ГХЯ тамхины наймаачидтай тэмцэх бус өөгшүүлэх чиглэлээр ажиллаж байгаа гэсэн шинэ мэдээлэл би хүлээж авлаа. Саяхан Орос, Латвийн хил дээр дахин Монголын тамхины наймаачид баригдсан. Мөн ойрын үед Засгийн газрын хуралдаанаар Гадаад яамны дэргэдэх Дипломат байгууллагын үйлчилгээ аж ахуйн газрын даргаар Нийслэлийн онцгой байдлын албанд удирдах алба хашдаг Г.Ичинхорлоог томилох гэж байна. Энэ эмэгтэй бол Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх Б.Энх Амгалантай хил дамнасан тамхины наймаа хийдэг түнш нь болох Чүүгий гэгчийн эхнэр юм.
     Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх та “Авлигачидтай засаглахаас эхлээд заамдалцах хүртлээ тэмцэнэ” гэх үгээ санаж байгаа бол тэр тэмцлээ бидэнд бодитойгоор харуулаад аль. Албаны чиг үүргээ хангалтгүй биелүүлэхийг авлигын гэмт хэргийн бүрэлдэхүүн гэж тооцдог юм шүү.
     Бид энэ хүнийг хариуцлага хүлээх хүртэл тэмцлээ үргэлжлүүлэх болно.
     Дараагийн удаад Д.Цогбаатарын илчлэхээс эмээгээд байгаа хар тамхи, тамхины наймааны сүлжээнд холбогдсон хүмүүсийг нэг бүрчлэн зарлаж, хариуцлага нэхэх болно.
     
    М.Хүдэрбаатар

     
  • САНЗАЙН АМ

    1910-аад оны үед юм дагуу. Хүрээнд “чөтгөр” Санжаа гэдэг нэгэн эрдэмт оточ байж. Тэрээр Шүүх яамны хахууль хээл авдаг, зальхай харгис нэгэн түшмэлд хөлд нь зүү тавьжээ. Гэтэл өнөөх түшмэл ямар хахууль хэнээс авч байсан, хэн гэдэг хүнийг хилсээр хохироож байснаа хашгирч орилон ярьдаг солиот нэгэн болчихож.
    Бас Хүрээний шоронгийн хянагч, тахар байгаад хахууль хээл авч, өгч тушаал дэвшин баяжсан нэг нөхөрт 2 ширхэг үрэл өгч. Тэгсэн нөгөө нөхөр цадахаа мэдэхгүй хоол иддэг болж доошоо байнга чацга гүйлгэн эцэстээ турж эцэн нүд аньжээ. Гэр орон нь ч хоосорч.
    Хүрээний оточ нэртэй хүн амьтны мууг үзэх дуртай, атаач хорон зантай нэгэн ламд тан өгөөд маажуур өвчин тусгачихаж. Өнөө ламын хамаг бие нь халуу шатан загатнаж, хүнээр буюу өөрөө бүх биеэ маажуулан урж улаа нэлий болсон амьтан суудаг болсон гэдэг. Энэ Санжаа гэдэг хүний нэрээр Санзайн ам нэрлэгдсэн гэдэг шүү.
     
  • “Алтан ордны үйсэн дээрх бичээс”

    Мөн эх эдэ бэн-үн хэмээж буйг эрдэмт эд зурлага баларсан байсан учраас, эбэсүн /өвс/ гэсэн үг тайлсныг ёсоор баримтлана.
    Эхийн үг:
    Өвчүүний чинь үцэнүүдмэл алт болоосой
    Эмгэг зовлон бүү таараг !эгүүндээд чага аминь!
    Товчийн чинь үс хэн тун алтан болоосой хэмээлээ.
    Готгор адад бүү золго, чагаа минь
    Тэргүүн чинь үсэн дэлхий алтан болоосой хэмээлээ.
    Энэ зохиол нь хөдөлмөрчин ардыг төлөөлсөн байдаг.Үүнийг 13 дугаар зууны “Уянгат дуулал” гэдэг. Анх булшнаас олсон бөгөөд бийр янтай олдсон нь бичээч хүний булш байсан гэж тодорхойлжээ. Нийт 25 хуудастай, 19 хуудас нь 2 талдаа, 6 хуудас нь нэг талдаа бичигтэй ба 13 нүүр нь монгол бичгээр, үлдсэ нь дөрвөлжин бичгээр бичжээ. Эрдэмтдийн мэдэж байгаагаар 1920-н хэдэн онд монголын  голын хөндийд нэгэн булшнаас монгол бичигтэй төстэй бичиг бүхий үйсэн номолдсныг үрэгдүүлсэн байдаг.
    Мөн 1970-аад оны үед үйсэн дээр бичсэн монголын хууль зүйн бичиг дурсгал олсноо эрдэмтэн Х.Пэрлээ судлан нийтлүүлжээ. Энэ бүхнээс үзэхэд монголчууд үйсэн дээр бичдэг эртний уламжлалтай байжээ. Зохиолд дөрвөлжин үсгээр бичсэн үгс байгаагаас хөөн үзвэл зохиолыг Хубилай хааны зарлигаар 1269 онд дөрвөлжин үсгийг зохиосноос хойш бичсэн байна.  Уг зохиол нь эх хүү хоёрын харилцаа дуу хэлбэртэй эл зохиолыг харь холоос эхээ санасан хүү нь зохион дуулсан гэж үздэг.  Энэ зохиол нь алс хол хүний нутгаас олдсон нь учиртай бизээ.  Эзний  зарлигаар дайнд мордсон цэрэг эр, гэр орон эцэг эхээ мөрөөдөн, эх нутгаа эргэн харахыг хүсэн дуулжээ.  Түүнийг үдэж мордуулсан эх нь хүүгээ амар мэнд явахыг ерөөн  хариу  дуулна. Жинхэнэ хөдөлмөрчин малчин ард бол хаад ноёдыг үүсгэсэн булаан эзлэх дайныг талархахгүй харин орон нутагтаа малаа маллаж, энх амгалан аж төрхөөр хүсч байсан нь эл зохиолоос харагдаж байна. Өөрөөр хэлбэл  Эзэрхэг ноёд энгийн ард хоёрын эрх ашгийг өөрөөр байсныг үзүүлсэн байдаг.
    2012-01-09 11:36:00
    Мэдээ оруулсан: Л. Номинчулуу

  • ТҮҮХИЙН УХРАЛТ ХИЙХГҮЙ УРАГШИЛЖ БАЙЖ УЛС ХӨГЖДӨГ

    УИХ дээр ШАШНЫ ТУХАЙ хэлэлцэж нэг шашинд зориулж баяр амралтын өдөр бий болгох гэж байгааг хараад үнэндээ ой гутлаа . чухам яагаад вэ ? манай УИХ-н гишүүд ийм өчүүхэн юм гэж үү , энэ бол нөгөө жижиг 76 тойргоор эрхэм төрийн түшээд сонгогдон гардаг тогтолцооны гажгийг харуулж өглөө аргагүй СОНГУУЛЬ ойртож дээ . Нөгөө хууль батлан гаргахад Үндсэн хуулийн үзэл баримтлалын хүрээнд гаргах нтр огт хамаагүй бололтой . Оюунхорол гишүүн ичих ч үгүй үнэн үг хэлж шүүмжилсэн гишүүн Сүхбатыг боловсролгүй гэсэн биш харин өөрөө жинхэнэ боловсролгүй нэгэн гэдгээ дахин харуулчихлаа . Энэ хууль батлагдвал тэртээ тэргүй Үндсэн хуулийн цэц дээр очоод унах нь гарцаагүй шүү дээ, ингэж цаг зав үрсэн ажил хийх ямар шаардлага байна.
    Буддын шашин Монголд сайн муу хоёр үүргийг биелүүлсэн байдаг. муу нь мэдээж ойлгомжтой. Манж нар монголыг дарангуйлан барих зэвсэг болгож ашигласан, эрэгтэй хүн амын 40% лам болж, хүн амын өсөлт зогсож бүүр буурсан, аж ахуй эрхлэгчдийн тоо эрс буурч эдийн засаг үйлдвэрлэл зогсож уналтын байдалд орсон, аливаа шинжлэх ухаан, шинэ дэвшилт бүхэнд хаалт саад болсон. Үүнд: шинжлэх ухаан, боловсрол, эрүүл мэндийн салбарууд голлон хамаарна . Ер нь бол Монгол улсын хувьд хэт шашны мухар сүсэгт ард түмэн болчихсон байсан ба ёстой нөгөө шашин бол ард түмнийг мунхруулагч хар тамхи мөн гэдэг утганд бүрэн нийцэж байсан, Ийм учир зүгээр нэг 700-н сүм хийдийг буулгаж лам нарыг нь хүчээр хар болгоогүй юм, цаана нь улс төрийн том бодлого байсан, харин хэрэгжүүлэхдээ хэт туйлширч хэлмэгдэл сүйтгэл авчирсан. Хэлмэгдсэн лам нар 14000 байснаас 12000-н лам нь том толгой тушаалтай лам байсан гэж байгаа. Үлдсэн 2000-н лам нь багшийгаа дагасан хэсэг байсан бол бусад бага тушаалын лам нар нь бүгд хар болсон. Бага лам нар хар болохдоо ч маш дуртай байсан гэдэг бөгөөд тэд эхнэр авч үр хүүхэдтэй болж монголчууд өссөн, цэрэгт явж эх орноо хамгаалсан, мал маллаж эдийн засгаа сэргээхэд тусалжээ.
    Харин буддын шашны эерэг сайн тал бол Монголчууд шашнаар дамжин монгол ахуйтай, монгол ёс заншилтай нэгэн цогц үндэстэнийхээ хэв шинжийг үргэлжлүүлэн нэгдэн нягтарсан, өнөөдөр шинжааны ойрд, өвөрмонгол, халимаг, буриад нар монголоороо байгаад буддын шашин гол үүрэгтэй, хэрэв буддын шашингүй бол эдгээр монголчууд юуны өмнө маш цөөн үлдсэн шинжааны монголчууд уусаад алга болчих байсан бол халимаг буриад нарын оросжсон нь буддын шашныг нь хорьсон үеэс л эрчимжсэн. Гэхдээ газар бүр ийм биш тухайлбал дээд монголчууудын хувьд буддын шашин тийм ч таатай бус байгаа бөгөөд дээд монголчууд төвджиж байгаад харин буддын шашин тус болж байгаа юм. Түүхээс харвал 1577 онд Түмэдийн Алтан ханы урилгаар Түвдийн лам Содномжамц Монголд ирсэн нь буддын шашин Монголын бүх нийтийн шашин болох эхлэл болсон .Содномжамц бол 16-р зууны үеийн Түвдийн шарын шашны тэргүүн байсан ба Далай лам гэх цолыг Түмэдийн Алтан хан бий болгосон.Дараа нь Түмэн засагт хаан , Халхын Автай сайн хан нар буддын шашинд орсоноор асуудал нэгэнт шийдэгдсэн . Гэвч түүхийн явцад Манж нар Буддын шашинг монголчуудын эсрэг ашигласан нь үнэн . Тухайлбал : Занабазар гэгээн халх монголыг захиран барих манжын хааны зэвсэг болчихсон нь юутай харамсалтай. Ингээд манжын үед эрчүүдийн 40% лам болсон бөгөөд эхнэр авдаггүй , үйлдвэрлэл эрхэлдэггүй бусдыг сорон амьдарч байсан . Тэднийг манж нар хөүүлэн дэмжиж цэрэгт татахгүй , алба авахгүй , хөнгөн амьдрах боломж олгож байжээ . Харин 20-р зууны түүхийн явцад Монголд хатуу коммунист нийгэм тогтож шашны асуудлыг хүчээр шийдэж маш олон хүнийг хэлмэгдүүлсэн нь буруу , гэхдээ тэр 700 сүмийг хаасан нь буруу бол биш , Өөрөөр хэлбэл Монголчууд Төвд шиг байх уу , эсвэл дэлхийн соёл иргэншил рүү явах уу , энэ бол том сонголт байсан . 20-р зууны эхэн үед Монголд ирж байсан Эндрюс хэлэхдээ би анх удаа ийм аймаар мухар сүсэгтэй ард түмнийг харж байна . Нэг хүүхэдийн гар гэмтсэн би тос түрхэж эдгээсэн , харин тэднийд ном уншиж байсан лам баахан хонь ямааг нь туугаад явчихлаа . тэгэхээр нь би танай хүүхдийг би эмчилэв үү саяны лам эмчилэв үү гэхэд нөгөө монгол та эмчилсэн гэсэн . Та яагаад хамаг малаа өгөв гэхэд тэр Монгол хэрэв малаа өгөхгүй бол бидэнд хараал хийнэ гэж байсан гэх зэргээр өчнөөн баримт дурдсан байдаг . Монголын эрх чөлөө тусгаар тогтнолоо алдахад буддын шашин муу нөлөө үзүүлсэн ба Халх -Зүүнгарын, Хошууд -Зүүнгарын болон Цогт -Гүүш хааны дайнууд орно . Тиймээс бид бодитой харж үнэлж цэгнэх ёстой . Буддын шашинд хамгийн ойр байдаг Хошууд буюу дээд монголчууд өнөөдөр ямар болчихоод байна вэ ? Тэдний залуу үе яагаад энэ буддын шашиндаа дургүйцэж байна вэ ? дайчин баатар хошууд түмэн ямархуу арчаагүй хонин сүрэг болчихвоо. Ер нь Монголын төр Буддын Исламын Христийн гэх шашин бүхэнд их цензуртэй хандаж байхгүй бол шашны мухар сүсэг ихэдвэл хүн зүгээр л МАНКУРТ БООЛ болно . Монголчууд ч тийм байсан , энэхүү гашуун түүхийг мартаж болохгүй Буддистууд Шинжлэх ухаан мухардсан гэж ярьдаг. Гэтэл Түвд бол жинхэнэ Буддизмын улс байсан бөгөөд засгийн эрхэнд нь лам нар хутагтууд ноёлож Түвд улсад барууны шинжлэх ухааныг буюу буруу номтоны ном хэрэггүй, гэж ОЛОН УЛСЫН харилцаанаас гарч бурханы шажинаа мандуулсанаас болж үлэмж хоцрогдож Хятадад эзлэгдсэн. Буддын Түвдийг дэлхий огт тоогоогүй. Шинжлэх ухаан,техник технологи,ОУ-харилцаа нь тэдний хувьд цөвүүн цаг буюу бурханы шажины номоор бол заналт дайсан нь байсан учраас тэд чойжон сахиусаар бодлогоо тодорхойлуулж дагаж байсан нь гол алдаа байжээ. Харин Монгол хүнээс шинжлэх ухаан хэрэгтэй юу Буддизм хэрэгтэй юу гэвэл хариулт нь түвдүүдээс их өөр байх болно . Энэ бол монгол түвд хоёрын туулсан зам их өөр буюу хэнийх нь зөв байсны нэг л жишээ юм . Эцэст нь түвд гэж улс байхгүй Монгол улс оршин тогтнож байна. Хэрэв монголд 32 оны бослого ялж засгийн эрхийг авч монголын 700 сүм хийд 1000 болсон бол бидний хувь заяа яах байсныг бодохоос аймаар шүү . Шинжлэх ухааныг үгүйсгэж байсан нь үнэн учир сургууль эмнэлгийг шатаасан биш юм уу. Тэгвэл 1990 оны үйл явдлаас хойш Буддын шашин сэргээд лам нар ном уншаад МОНГОЛ улс энэ 30 жилд сэргэвэл сэргэх болсон , тэгвэл үгүй л байгаа нь бас л үнэн . Ер нь бол дэлхий дээр өмнө нь ч одоо ч шашнаас болж бие биеэ үзэн ядаж алж хядаж дайтаж байсан бас одоо ч дайтаж байна . Монгол улсад шашин нь илүү гүн ухааны философи чиглэлээр илүү нигүүлсэх энэрэнгүй гэгээрүүлэх чиглэл рүү л явмаар байгаа ч харин одоо бол илүү бизнес мөнгө талдаа байгаа нь үнэн . Хүн эсвэл улс орон шашинд хэт автан хувь заяагаа даатгах гэдэг байж болохгүй зүйл юм . Та нар бод эрүүл мэндийн боловсролын болон хууль зүйн яамыг татан буулгаж дээрхи салбарын үйл ажиллагааг зогсоож оронд нь шанзавын яам байгуулжээ гэвэл Монгол улс ямар улс болох вэ . Үүнийг л хэлээд байгаа юм . Ганц Буддын биш тэр Христийн янз бүрийн урсгал . Ислам шашин бас бөө мөргөлийг ч төр дураар нь тавьж болохгүй бас аль нэг шашинг ИЛҮҮ ЭРХ ДАРХАТ ШАШИН болгож бас болохгүй . Би бол шашныг огт буруу гэдэггүй ч ардчилал хүний эрхийн далбаан дор Монголд буруу хэлбэрээр цэцэглээд байна уу даа гэж боддог . Одоо бүр манай улс төрийн томчууд , мөнгөтэй бизнесмэнүүд жил болгон Төвд явж заслаа асар их мөнгөөр хийлгэдэг сурагтай . энийг юу гэж ойлгох вэ . Би төрөөс хулгай хийе та миний арыг даагаарай гээд нөгөө олж авсан мөнгөнөөсөө аваачиж өгдөг хэрэг үү. Одоо Ерөнхийлөгчөөр Гандангийн Хамба Чойжамцыг томилж БОГД хаан болгох нь дутжээ энэ УИХ-д . Хэрэв тэгэх юм бол цагдаа эмч хоёр хэрэггүй , ламд ном уншуулж мэргэлүүлээд хулгайчаа барх хэрэгтэй , өвдвөл эмчид биш ламд очих хэрэгтэй . Тэгэхээр ИХ ДҮЙЦСЭН өдрөөр лав нэг ч айлд хулгай орохгүй нэг ч хүн өвдөхгүй учир бүх цагдаа эмч нар ядаж нэг өдөр амрах хэрэгтэй , яагаад гэвэл ИХ ДҮЙЦСЭН ӨДӨР БУЯНЫ ӨДӨР . гэтэл даанч тийм юм байхгүй , ямар ч хамгаалалтгүй гэрээ орхиод сүм рүү явсан айлд хулгайч ороод л юмыг аваад авдгаараа л авна . Тэр айл хэдэн удаа гэртээ лам залаад ном уншуулаад нэмэр байхгүй нь үнэн юм . Хотын удирдлага хүртэл хотынхоо ирээдүйг даатгаад Ганданд ном уншуулж байгаа зураг фс-р явж байгаа нь ямар том ухралт вэ , уг нь ингэж болохгүй . бид яасан ч хаширдаггүй ард түмэн бэ ? 1990 оноос хойш үзмэрч Дашцэрэн , бурханаар бөөлжигч хүүхэн гээд эхэлсэн бол одоо ч Сарандаваа мөнгө дуудаж , Наран хутагт цэрэг цагдааг жагсааж ном айлдаж байгаа нь тэр мухар сүсгийн үргэлжлэл шүү дээ . Монгол улс Үндсэн хуулиар бол төр шашинг салгасан , энэ бол бүүр 1921 онд төрөөс шашныг салгаж эхэлсэн бөгөөд 1924 онд албан ёсоор шашны асуудлыг төрөөс бүрэн тусгаарласан . Гэтэл Оюунхорол гишүүн 15-аас дээш насны хүн амын 53 хувь нь буддын шашинтай гэсэн байдаг учир амралтын өдөр болгож тэмдэглэнэ гэнээ . Энэ бол нэг талаас Үндсэн хуулийн үзэл баримтлалыг зөрчиж нэг шашинд давуу эрхийг төр олгож байгаа хэлбэр , нөгөө талаас олонхийн шашин гэсэн нэр томьёо ярьж байна , ийм үг улс төрч хүний амнаас унах ёсгүй , нэртэйгээр нь хүн амын олонхи халхчууд 80% учир тэдэнд бас зориулж давуу эрхтэй хууль гаргаж болно гэсэн логик гарч байгаа юм . Эндээс юу гарч ирхэв ХАГАРАЛ гарч ирнэ , Монголын түүхийн хамгийн том эмгэнэл бол ХАГАРАЛ байсан , Монгол улс ямар ч шашинд давуу эрх олгохгүй байх , бүх шашнууд хуулийн өмнө тэгш байх , цаашдаа хуулийг ёсчлон заавал сахидаг байхыг шаарддаг байх ёстой баймаар . Бас нэг юм нь БУДДЫН Шашны өдрийг , тэмдэглэлт баярын өдөр болгохоор ард түмэн архи уухгүй болж нүгэлээ намичлна , энэ одоо юу гэсэн үг вэ ? энэ бол бурханд хувь заяагаа даатгаад мааниа уншсаар устаж унасан Түвд улсыг санагдуулж байгаа үг шиг сонсогдлоо . Архийг хориод багасгаад өгөөчээ гэж нийгмийн олонхи чадлаараа үгээ хэлээд УИХ хөдлөхгүй л байгаа . Архийг хуулиар л барина , татварыг нь улам бүр өсгөөд хил гаалиар ордог байдлыг нь давхар чангалаад , архиар үйлчилдэг БААН-н татвар шаардлага , цагийн хуваарь зэргийг нь хумьж болно , хүүхэд байхаас нь архины хор хөнөөл эрүүл мэндэд , гэр бүлд нийгэмд гээд боловсролын системдээ тавьж өгч болно . Энэ мэтээр архитай тэмцдэг болохоос БУРХАН ШАШНААР архитай тэмцдэг гэж хэзээ ч хаана ч байхгүй . Нүглээ намичлана гэвэл тэр ЭРХЭМ ДЭЭДЭС нарт илүү хамаатай болохоос ард түмнийг тэгэж хэлэх хэрэггүй шүү дээ . Эцэст нь одоо Монгол улсад амралтын өдөр ихдэж байна уу гэхээс багадаагүй , харин ч амралтын өдрөө хасах хэрэгтэй . ИХ ДҮЙЦСЭН өдөр гэмт халдлагад өртөхгүй хүн гэж байхгүй , бас өвдөхгүй хүн гэж байхгүй , төрийн үйлчилгээг авах шаардлага бас огт үгүй болно гэж бодохгүй байна , харин энэ өдөр ЛАМ НАРЫН МӨНГӨ ХИЙДЭГ БИЗНЕСИЙГ ДЭМЖСЭН ӨДӨР болох нь хэнд ч тодорхой . Хэрэв би УИХ-н гишүүн байсан бол Чойжамц хамбаас –та Гандан хийдийн ном уншдаг хатуу мөнгөний тарифаа чөлөөлөх үү , ИХ ДҮЙЦСЭН өдөр нэг ч лам нэг ч сүм ямар ч хүнээс өргөл барьц авахгүй бүх ном уншлагаа үнэгүй хийж болох уу гэж асуух байсан .
    Тэгээд УИХ дээр Оюунхорол гишүүний үг зөв үү , эсвэл гишүүн Сүхбат аваргын зөв үү ?

     
  • ЧИНГИС ХААНЫГ ЯАГААД “АГУУ СУУТ” ГЭДЭГ ВЭ?

    Гайхалтай биш гэж үү.
    Чингисийн хойч үеийнхэн буюу оюуны хөгжил, сэтгэлийн гэгээрлийн уналтанд орсон өнөөгийн биднийг ч тэд бас судлаад өгөгдлийг маань өндөр гэж дүгнэлээ. Их Британийн нэрт сэтгэл судлаач, Хойд Ирландын “Ulster” их сургуулийн профессор Ричард Линн, Финляндын улс төрийн шинжлэх ухааны судлаач, “Tampere” их сургуулийн профессор Тату Ванханен, Нидерландын сэтгэл судлаач Желт Уикерс нарын хамтран явуулсан судалгаагаар монгол хүний дундаж IQ 102-103 болохыг тогтоосон юм. /Хэдэн жилийн өмнө/. Аа яаяа, Оюу толгойгоор биш Оюунтай толгойгоор, уул уурхайгаар биш ухаантай толгойгоор Монгол хөгжихөөр байгаа биз.
    Бид яг эсрэг явж, буруу уурхай ухаж, буруу баялаг олборлоод байна аа.
    Хамгийн өндөр IQ-тай хүмүүс бол Сингапурчууд, тэдний дундаж IQ 108 гэнэ. Жагсаалтын хоёрдугаарт Өмнөд Солонгос /106/, гурав ба дөрөвдүгээрт Япон /105/, Итали /104/ бичигджээ. Монголчуудын адил IQ-гийн дундаж төвшин 102-103 гэсэн үзүүлэлтээр Исланд мөн тавдугаар байрт жагссан байна. Жагсаалтын хамгийн төгсгөлд Эквадорын Гвиней /62/, Мозамбик /64/, Габон /64/, Камерон /64/ зэрэг Африк тивийн орнууд нэрлэгджээ. Энэхүү оюуны итгэлцүүр ганцхан функтээр өсч, уруудахад л хүний чадвар шал өөр харагддаг гэнэ. Гэтэл энэ үнэлгээгээр Чингис хааныг хэд гэж дүгнэсэн гэж та бодно. IQ нэгд байгаа Сингапурчууд 108 бол Чингис хааных 110 байсан уу, эсвэл 120 болов уу…Тэд Чингис хааны оюуны итгэлцүүрийг 204 болохыг тогтоогоод мэл гайхаж, цэл хөхөрсөн гэдэг. Яаж вэ.
    Ертөнцийн байлдан дагуулж, булаан эзэлж, харгис хэрцгийгээр нь дуудаж явсан талын монголын хааныг хүн төрөлхтөн цоо шинээр харах өнцгийг шинжлэх ухаанд арын хаалга байхгүй учир эрдэмтэд ийнхүү зарласан юм. Үүнээс ч өмнө бидний хааныг “ЧИНГИС ХААН БОЛ II МЯНГАНЫ ХҮН ТӨРӨЛХТНИЙ АГУУ СУУТ ХҮН МӨН ЮМ.” гэж 1995 онд Америкчууд дүгнээд “Вашингтон пост” сонин “Нью Йорк таймс” сониноор дамжуулан дэлхийд зарласан билээ. АНУ-ын ерөнхийлөгч Билл Клинтон “Өнөөгийн дэлхий ертөнцөд Чингис хаан шиг удирдагч маш их хэрэгтэй байна” гэж зүгээр ч нэг хэлээгүй байх шүү. Өнөөгийн Америкийг үндэслэгч эцэг ерөнхийлөгчид ардчиллыг Чингис хааны бодлогоос шууд хуулснаа нуудаггүй биз дээ. Өөр л болгосноос биш. Хуулсны буянаар энэ улс өнөөдөр ертөнцийн орой дээр байна. 800 зууны өмнө Монгол мөрөөдлийн улс байсан бол өнөөдөр Америк шүү дээ.
    Ер нь та доорхийг мэдээд авчихад илүүдэхгүй. Эрүүл дундаж хүний IQ 100 байдаг гэнэ. Ингээд тархи судлалын шинжлэх ухааны эрдэмтэд:

    100-130-ын хооронд бол “ухаалаг” хүн
    130-140-ын хооронд “ухаантай” хүн
    140-өөс дээш “гоц ухаантай” хүн
    160-180-ын хооронд “сод ухаантай” хүн
    180-200-ын хооронд “суут ухаантан” хүн
    200-220-ын хооронд “аугаа их суут” гэж дүгнэдэг аж.
    ЧИНГИС ХААН IQ 204 буюу АГУУ СУУТ
    /GREAT GENIUS/ .
    Түүнтэй ойр Альберт Эйнштейн, Моцарт нар жагсчээ. Ийнхүү уншдаггүй, номтой ноцолддоггүй, эх түүхээ судалдаггүй, тэгсэн хэрнээ пэд пэд ярьдаг бидний нөхдүүд их хаанаасаа бүх салбарт суралцах зайлшгүй шахаанд орлоо. Чингис хааны байгуулсан гавъяа зүтгэл, хийсэн нээлт тоо томшгүй билээ. Өчүүхэн жишээ дурдахад их хааны байлдан дагууллын чухал зэвсгийн нэг дуут сумнаас зохион бүтээгчид санаа авч бидний сууж яваа Бойнг онгоцны хошууг хийснээ хэлсэн. Маш бага цэрэгтэй Чингис хааныг дагаж явсан Монгол анахаах ухаан дэлхийгээр нэг тархаж тухайн үеийн дэлхийн эрүүл мэндийн салбарыг шинэ түвшинд гаргасан. За, за бичээд дуусахгүй ээ. Өөрсдийн түүхийг судлаагүй болохоор, ном уншдаггүй, номын санд суудаггүй болохоор л бид өнөөдөр ийм арчаагүй яваа. Гаднаас хуулж, эх орноо муулж, эх түүхээ тоосонд хаясан биднийг тэнгэр өршөөг. Ингээд хэдхэн хоногийн дараа буюу 11 сарын 26-нд миний бие, бидний нөхөд “Чингис хаан бол Монгол төрийн хүчирхэг жолоодогч мөн” эрдэм шинжилгээний хурал, “Чингис хаан судлал манай эх оронд” үзэсгэлэн зохион байгуулахаар бэлтгэл ажилдаа ороод байна. Бусад мэдээллийг жич зарлана. Өнөөгийн монголын сор болсон эрдэмтэн судлаачдын илтгэлээс их хааны улс төрийн нууц руу ийнхүү нэвтрэх боллоо. Чингисийн Монголчууд аа, та юу ч шүтэж, тахиж болно. Гагцхүү шүтээн шүтээний дээд нь Агуу суут Чингис хаан гэдгийг бүү март. Мартвал биднийг тэнгэр хаяна. Мартсан учраас бид өнөөдөр ийм яваа…Ш.Хишигсүрэн
    Соён Гэгээрүүлэгч Ш. Хишигсүрэн
     
  • Далай лам Монгол дахь Солонгос номлогчдод сануулга өглөө

       Хүн болгон аз жаргалтай амьдрахыг хүсдэг, тэгэх ч эрхтэй. Аз жаргалыг олохын тулд бүх хүн төрөлхтөнийг юу нэгтгэж байгаа вэ гэдэг талаар тодорхой төсөөлөлтэй болох хэрэгтэй гэж би боддог. Өнөөдөр бидэнд тулгарч байгаа ихэнх бэрхшээл асуудлыг бид өөрсдөө үүсгэсэн байдаг. Хүмүүсийг манай, танай болгон хуваах нь хүчирхийлэл, худал хуурмагт хүргэдэг. Энэ нь бас авилга гарах шалтгаан болж байгаа юм. Дан ганц ном уншиж, залбираад хүчирхийллийг зогсоож чадахгүй” гэж яриагаа эхэллээ.
     
               Ямар ч шашны зорилго нь бүх нийтийн сайн сайхан байдаг тул шашны нэрийг барьсан сөргөлдөөнийг зогсоох хэрэгтэй. Энэтхэг бол олон шашинт хүмүүс энх тайвнаар зэрэгцэн амьдрах жинхэнэ үлгэр жишээ болсон газар. Мянга гаруй жил энд янз бүрийн шашинтнууд энх тайвнаар оршин, цэцэглэн хөгжиж байна.
       
              Христосын шашин та эгч нар маань дэлхий дахинд боловсролын хөгжилд их хувь нэмэр оруулж байна. ГЭХДЭЭ ЗАРИМДАА ЭНЭ ҮЙЛ ХЭРГИЙНХЭЭ ХАЖУУГААР БУСДЫГ ӨӨРСДИЙН ШАШИНД ОРУУЛАХ ГЭСЭН ЗОРИЛГО БАЙНА УУ ДАА ГЭЖ НАДАД БОДОГДДОГ. ЖИШЭЭ НЬ, САЯХАН БИ МОНГОЛД АЖИЛЛАЖ БАЙГАА СОЛОНГОС ХРИСТОСЫН НОМЛОГЧИД НУТГИЙН ИРГЭДИЙГ ӨӨРИЙН ШАШИНД ОРУУЛАХ ГЭЖ ОРОЛДСОН ТАЛААР ДУУЛЖ МЭДЛЭЭ. БИ ТЭДЭНД МОНГОЛ БОЛ БУРХАНЫ ШАШИНТ ОРОН. ХЭДИЙГЭЭР ХРИСТОСЫН ШАШИНТНУУД БОЛОВСРОЛ, ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН САЛБАРЫГ ТУСАЛЖ ДЭМЖИЖ БАЙГАА НЬ БАХАРХАЛТАЙ Ч ҮҮНИЙХЭЭ ТӨЛБӨРТ ШАШИНДАА ОРУУЛАХ ГЭДЭГ НЬ БАЙЖ БОЛОХГҮЙ АСУУДАЛ ГЭЖ ХЭЛСЭН. Би Хойд Америк, Өмнөд Америк, Европ гээд олон газарт лекц уншдаг. Гэхдээ би христосын шашинтай орнуудад лекц уншихдаа хүмүүс өөрийн төрөлх шашиндаа үлдсэн нь дээр шүү гэдгийг үргэлж онцолж хэлдэг. 1960-аад оны үед Түвдийн цагаачид зөвхөн зам засварын ажилд л орж чаддаг хүнд үе байсан. Би Түвдийн Засгийн газрын нэгэн гишүүний ар гэрийнхэнтэй танил байлаа. Түүнийг нас барсаны дараа гэрийнхэн нь их ядуу зүдүү амьдарч байсан юм. Гэтэл түүний бэлэвсэн эхнэр нь над дээр ирээд “Христосын номлогч нар хүүхдүүдэд нь боловсрол олгоод их тусалсан.Тиймээс би энэ насандаа Христосын шашин шүтнэ, Харин хойд насандаа заавал буддын шашинтан болно” гэж хэлж билээ. Харж байгаа биз дээ, түүний толгой бүр эргэчихсэн байгаа юм. Дэлхийд байгаад олоон тэрбум хүний нэг тэрбум нь шашин шүтдэггүй гэсэн тооцоо бий. Үнэнийг хэлэхэд үлдсэн зургаан тэрбум дотор ч яг жинхэнэ шүтлэгтэн ховор байгаа. Тэд ном мөргөл уншдаг ч авлига авч, муу юм хийсээр л байна. Би Кубын нэгэн цагаачтай уулзахад тэр өдөр бүр Фидель Кастрог аль болох хурдан диваажинд яваасай гэж залбирдаг гэж байсан. Бид ч гэсэн бүх авлигач, мөнгөөр өөрийгөө худалдсан хүмүүс хурдан түргэн диваажинд морилоосой гэж залбирах хэрэгтэй ч байж болох юм” гэж ярьлаа.

    Дээрхийн Гэгээнтэн Энэтхэгт бүх шашин, шүтлэг болон шүтлэггүй хүмүүст ижил тэгш ханддаг хууль байдагт талархал илэрхийлээд энэ бол орчин үеийн ямар ч нийгэм үлгэрлэн дуурайх зүйл гэж үнэллээ. Далай лам авлига, хээл хахууль өмөн үү өвчин мэт бүх дэлхийг идэж байна. Түүнтэй тэмцэх хэрэгтэй, зүгээр орхиж болохгүй гэж захилаа. Гэгээнтэн Энэтхэгийн парламентийн гишүүнтэй уулзан, яагаад ядуучуудад хангалттай туслахгүй байгааг асуухад тэр хөрөнгө мөнгө гаргаж байгаа, харамсалтай нь ихэнх хөрөнгө замдаа түшмэлүүдийн халаасанд орчихоод байна гэж гомдоллосныг яриад Хятадад ч байдал ийм байгаа, бид авлига бол хүчирхийллийн нэг хэлбэр гэдгийг ойлгох хэрэгтэй, тэмцэх ёстой гэж онцолсон.
     
  • Монгол бөөгийн “Тэнгэрийн сүлдэр” холбоо байгуулагдсаны 10 жилийн ойг тэмдэглэв.

     “Тэнгэрийн сүлдэр” холбооны үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцсон гишүүд дэмжигчидээ дурсгалын медаль, дурсамж, баярын бичиг үнэ бүхий зүйлээр шагнасныг гардуулах ёслолын ажиллагаа болов.
     Баярын ажиллагаанд оролцсон бөөгийн байгуулагууд болон хувь хүмүүс баяр хүргэж үг хэлэв. “Тэнгэрийн сүлдэр” холбооны байгуулагдсаны 10 жилийн баярын ажиллагаанд оролцсон МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан баяр хүргэж үг хэлсэн байна. Түүнийхэлсэн үгийг товчлон хүргэж байна.
    “Монгол бөөгийн “Тэнгэрийн сүлдэр” холбоо байгуулагдсаны 10 жилийн ойг тохиолдуулан МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгчийн хувьд болон Дээд цэцийн гишүүд, Бага хуралдайн гишүүд, МБНЭ-ийн нийт гишүүдийнхээ өмнөөс чин сэтгэлийн халуун мэндчилгээ дэвшүүлж байгааг хүлээн авна уу.
    Монголын бөөгийн түүхэнд Их зайран Баавайн гүйцэтгэсэн үүрэг их бөгөөд Мөнх хөх тэнгэрээс өөрийн бүтээсэн их үйлийг залгамжлан авч яваа Та бүхнийг  бахархан харж суугаа гэхэд эргэлзэхгүй байна.
    Монгол хүн бөөгийн шүтлэгтэйгээ хамт олон зууны турш түүхийн хатуу замыг туулан өнөөтэй золгосон бөгөөд бөө шүтлэгийг Хүннүгийн үеээс төрийн хэмжээнд зан үйл болгон хөгжүүлсэн билээ. Чингис хааны үед бөөг монголчуудын төрийн үндэсний язгуур шүтлэг болгон төгөлдөршүүлж чадсан нь дэлхийг эзэлсэн их гүрэн байгуулахад онцгой чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Бөөг төрийн хэмжээнд шүтэж байсан ганц үндэстэн бол Монголчууд, тиймээс Монголчуудад нэн ховор, өвөрмөц хувь аз заяагдсан нь учиртай. Монголчуудын үндэсний үзэл, бахархал, омогшил, Мөнхтэнгэрийн Бөө шүтлэг, амьдарч ирсэн байгаль дэлхий-Өвгөдийн минь онгод, эзэн Чингисийн бүтээсэн  Их монгол гүрэн, үндэсний үзэл бүгд уялдаа холбоотой.
    Монголыг эзлэх гэсэн гадны бодлого монголчуудын язгуур шүтлэгээс салгахаас эхэлсэн байдаг. Монголын бөөг тун нарийн судалж, монголчуудтай холбоотой зан үйлийн олон чухал чанаруудыг харийн шашин өөртөө шингээжээ. Тэгээд гадны хааны зарлиг, хуулийн чанд хатуу заалтаар Монголд харийн шашинг хүчээр дэлгэрүүлсэн юм. Монголчуудын хойморт харийн шашин ийм замаар залагдсан бөгөөд өнөөдөр  бид түүнийг төрийн зонхилох шашин хэмээн хуулиар тунхагласан байна. Гадаад хэлнээс орчуулсан шашиныг ийнхүү шүтсээр гурван зууны нүүрийг үзлээ. ГадныбодлогоМөнхтэнгэрийнбөөшүтлэгттунхатууханддагбайлаа.
    Түүхийн олон зуун жилийн асар их туршлагатай, хөрөнгө мөнгөний хувьд маш их чадвартай, бас өргөн хэмжээний туслалцаатай, зохион байгуулалтын хувьд жигдэрсэн, цэгцтэй сургаалтай, сая саяар тоолох мөргөлтөнтэй, түүнээсээ дэмжлэг авдаг олон шашин сүүлийн 20 жилд Монголын оюун санааны салбарт хүч түрэн орж иржээ.
    Түүхийн ийм хариуцлагатай үед Монголчууд бид мөнх тэнгэрээ шүтэх, Монгол бөөг хөгжүүлэх тэнгэрийн үүргийг биелүүлэх түүхэн нөхцөл шаардлага бии болсон бөгөөд энэ түүхэн үүргийг гүйцэтгэх байгууллага, хүмүүс хэрэгтэй байлаа. Чухам энэ түүхэн  захиалгыг биелүүлэхээр 1996 онд Монгол бөөгийн “Голомт” төв, 2003 онд Монгол бөөгийн “Тэнгэрийн сүлдэр” холбоо байгуулагджээ. Энэ хоёр байгууллага Монголын бөөг хөгжүүлэхэд түүхэн үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Бөөгийн байгууллага гэдгийн цаана тодорхой хувь хүмүүс байдаг билээ. Тиймээс Монгол бөөгийн хөгжлийн сүүлийн 50 жилийг авч үзэхэд гүйцэтгэсэн үүргээрээ 1950-60 онуудад Хөвсгөлийн зайран Дамдин, нэрт эрдэмтэн Ренчин, 1990-2000-ээд онд Зайран Цэрэн, Удган Д.Энхжаргал, эрдэмтэн судлаач О.Пүрэв, судлаач Ш.Сүхбат нарын гүйцэтгэсэн түүхэн үүргийг ярих шаардлага гарна.
    Монгол бөөгийн түүхэнд хоёрдахь бөөгийн үйл ажиллагаа явуулдаг төрийн бус байгууллагыг үүсгэн байгуулж, язгуур мөргөл, мөн чанар, түүхэн уламжлал, зан үйл, байгаль орчинтой холбогдох, хайрлан хамгаалах, Буриад бөөг сэвтээгүй ариун нандин байлгах, бөөг олон түмэн, сүсэгтэнүүдэд сурталчлах, Бүриад бөөгийн зан үйлийг хийдэг чанар, чандруу хийх өргөөг байгуулсан, уг бариад зогсохгүй увидас хайрлах шаталсан сургалтын систем боловсруулсан, бөөгийн өмнө тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэх журам, дэглэмийг бий болгох, Монгол баримтад кинонд Монгол бөөг анх удаа бүрэн зан үйлийн хэмжээнд мөнхөлж үлдээх зэрэгт Их Зайран Цэрэн байваа ихээхэн үүрэг гүйцэтгэжээ. Мөн энэ үйлсийг залгамжлан нэр төртэй авч яваа Монгол бөөгийн “Тэнгэрийн сүлдэр” холбооны хамт олон та бүхнээр Монгол бөөгийн нэр дор нэгдсэн бусад хамтлагууд бахархаж талархаж байгааг Монгол бөөгийн “Тэнгэрийн сүлдэр” байгуулагдсаны 10 жилийн ойг тэмдэглэж буй энэ өдөр тэмдэглэн хэлж байгаадаа нэн таатай байна. 
    Өнөөдөр бид түүхийн хариуцлагатай үед тулж ирээд байна. Түүх бидэнд өндөр хариуцлагыг үүрүүлжээ. Тэр бол даяаршлын эрин зуунд Монголыг монголоор нь авч үлдэх оюун санааны талбарт явагдах хүнд хэцүү тэмцлийн манлайд нь явах Тэнгэрийн улаач нарын тэргүүлэгч үүрэг юм.
     Олон зуун жил явж ирсэн тархай бутархай байдлыг халж, Эзэн Чингис хаанаас хойш Бөө нар эвлэлдэн нэгдэж, нэгэн дээвэр дор цугларч чадав. Бид Монголын хэмжээнд бүтэцтэй нэгдсэн байгууллага байгуулахыг зорьж байна. Бидний зорилго амжилттай биелж байна.
     Мөнх Тэнгэр бол зөвхөн Монголчуудад заясан аугаа их сургааль, шүтлэг, Түүнийг түгээгчид нь Тэнгэрийн улаач та бүхэн, түүний түшээ нар, шүтлэгтэн олон билээ. Бид түүхийн өмнө хүлээж байгаа үүргээ ойлгож байна. Бид Монгол орноо Монголоор нь авч явах түүхэн хариуцлагыг гүнзгий ухамсарлаж байна. Тиймээс бид улам бүр нэгдэн нягтарч хамтарч ажиллах шаардлагатай юм. 
     Бид ганц нэгээрээ, жалга довоороо, нутаг усаараа явж ирсэн өнгөрсөн олон зуун жилийн түүхээс сургамж авч, нэгдэн нийлж, хамтарч ажиллах, улмаар аугаа их хүчийг олох тэр л ирээдүй бидний өмнө байна. Бид үүнийг хийж чадна.
     Тэнгэрийн улаач нар маань хэдэн мянгаар тоологдох уул, ус түүний лус, савдагийг тахих уламжлалт зан үйлийг хийжээ. Ямар их хүч хөдөлмөр гаргаж, ямар их сэтгэлийн хүч тэнхээг хүмүүст өгөө вэ. Байгаль эх дэлхий өлгий нутгаа хамгаалах тэмцэлд та бүхний оруулж байгаа хувь нэмэр асар их бөгөөд түүний ач холбогдол нь Аугаа их юм. Бидний хийж байгаа бөөгөө хөгжүүлэх ажил нь эх нутгаа хамгаалах тэмцлийн нэг хэсэг, энэ олон тахилга тайлга нийлэн нэгдэж улмаар Мөнх тэнгэрийн хүчийг олж онгон байгаль, эх нутгаа хамгаалах аугаа их хүч болон илэрнэ. Бид хийж байгаа ажлаа ингэж ойлгож ажиллах ёстой.
    Харийнхан бидний нутгийг хамгаалахгүй, харийн сэтгэлтэн бидний нутгийг хайрлахгүй, тиймээс Монголоо Монголоор нь авч явах хариуцлагатай үүргийг Тэнгэрийн улаач нар, бид хийхгүй бол хэн хийх юм бэ, Байгаль эх дэлхий, онгон дагшин эх нутгаа хамгаалах тэмцэл бидний үндсэн үүрэг мөн.
    Монгол Бөөгийн Нэгдсэн байгууллага байгуулах нь зөвхөн цөөн хэдэн хүний ажил биш ээ. Энэ бол Мөнх тэнгэрийг шүтэн бишрэгчдийн бүгдийнх нь өмнө хүлээсэн үүрэг. Өвөг дээдсийн ариун сургааль, номлолыг үргэлжлүүлэн авч явах хүндтэй үүрэг Та бидний өмнө байна.
    Монгол Бөөгийнхөө төлөө хамтран ажиллах цаг иржээ. Одоо би гэдэг үгнээс татгалзаж бид гэж ярьж суръя, бид гэж хамтарч ажиллаж суръя.
    Монгол орны оюун санааны салбарт үүссэн нөхцөл байдал өнөөдөр монголчуудаа даяршилын сөрөг зүйлээс хамгаалах дархлааг хөдөлгөөнд оруулжээ. Олон мянгаар тоологдох бөө нар бий болж байна. Тэднийг жинхэнэ уламжлалт жаяг, ёсоор бөөгийн зан үйлд сургахыг цаг хугацаа шаардах болжээ.
    МБНЭ-ийн бага хуралдай таван удаа, МБНЭ-ийн дээд цэцийн гишүүдийн хуралдайг арван удаа хийж, цаг үеийн тулгамдсан олон асуудлыг хэлэлцлээ. Бид ойрын жилүүдэд Монгол бөөгөө хөгжүүлэх хэтийн зорилттой, жилийн төлөвлөгөөтэй, нэгдсэн тахилга тайлга хийх төлөвлөгөө, хэрэгжүүлэх бодлогын баримт бичгүүдтэй болжээ. Бид бусдын өмнө хэлэх үг, зорилготой болжээ. Бид хамтарч ярилцаж, ажиллаж сурч байна. Цаашид ч энэ чиглэлээр хийх ажил их бий.
    Энэ жилийн хувьд нэгдсэн тахилгыг гурван удаа хийх бөгөөд эхний тахилгаа  Монгол Улсын толгой уул Баян-Өлгий аймагт байдаг, Жаргалт хан хайрханы их тахилга юм. Хоёр дахь их тахилга бол Монгол туурагтаны Их тахилга байлаа. Энэ намар хийгдсэн гурав дахь тахилга бол Монголын тулгуур хөл уул, Хөх уулын  Их тахилга юм.
    Монгол бөөгийн гадаад харилцааг хөгжүүлэх чиглэлээр тодорхой бодлого чиглэлтэй ажилласан болно.
    Бидний хамгийн эрхэм зорилт бол өвөг дээдсээс уламжлагдан хадгалж ирсэн онгон байгалиа хамгаалах явдал мөн. 
    Монгол Бөөгийн Нэгдсэн Эвлэл бол Бөөгөө шүтлэгээ хөгжүүлэхийн төлөө үзэл бодол нэгтнүүдийн хамтран ажиллах, далд ертөнцийн тухай ойлголтыг хүмүүст зөвөөр таниулах байгууллага.
    Ард түмнийхээ итгэлийг дааж, Мөнхтэнгэрийн бөө шүтлэгээ хөгжүүлэхийн төлөөзорилго, нэгдмэл хүчээр зоримог урагшилъя.
      Та биднийг Мөнх хөх тэнгэр, эзэн Чингисийн ариун сүнс үргэлж ивээх болтугай.” Гэв. Хуралд оролцогчид түүний хэлсэн үгийг сонсож баяр хүргэж алга ташиж байв. Үг хэлсэний дараа МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүд МБНЭ-ийн дэд Ерөнхийлөгч, Монгол бөөгийн Их дархан Удган Д.Батчулуун, МБНЭ-ийн Дэд Ерөнхийлөгч Д.Бадарч, МБНЭ-ийн хүндэт Ерөнхийлөгч, Монгол бөөгийн Их дархан Зайран Бямбадорж, МБНЭ-ийн Булган аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн, Удган О.Туул нар “Тэнгэрийн сүлдэр” холбооны удирдлагад дурсгалын зураг гардуулж, тус холбооны тэргүүн Ц.Оюунбаатарт “Алтан шонхор”, Н.Энхбаатарт ”мөнгөн шонхор”, удган М.Туяад ”хүрэл шонхор” медаль тус тус шагнасныг гардуулсан байна. Баярын хуралд оролцогчдод зориулж концерт тоглож, дараа нь хүндэтгэлийн зоог барив.
           Я.Мөнгөнөө
  • ”Улаач”сайн үйл бүтээжээ.

    Ингээд 8 удаа химийн эмчилгээ хийлгээд бүх үс нь унаж бүх бие нь хордогдоод босож суух тэнхэлгүй болсон. Гэрийнхэн нь өвчнийг нь нууж байсан боловч санаандгүйээр эмч нарын найдлагагүй болсон гэх яриаг сонсчээ. Түүнээсээ хойш бүр ч сэтгэл санаагаар унасан байна. Энэ хүний охин нь надтай холбогдож биднийг гэртээ залж аваачсан. Эхний зураг засал хийхээс өмнө. 2 дахь зураг бол онгодоор 5 удаа засал хийж, 10 удаа биеийг нь барьсны дараах зураг. 3 дахь зураг бол бариа хийснээс хойш нэг сар гам цээр хийж дууссаны дараах зураг юм. Хүн эрүүл болбол дотроосоо гэрэлтэж залууждаг болох нь үүгээр нотлогдож байна.
    Оюунаадаа аз жаргал ,эрүүл энхийг хүсье! Монголчуудын өвөг дээдэс ямархан ид шидтэй гэдэгт итгэх хүн байдаггүй нь харамсалтай. Монголчуудын уламжлалт бариа, заслын аргаар маш олон хүнийг хорт хавдраас аварч чадсандаа би маш их баяртай байдаг.
    Дөнгөж сая Оюунаа маань зургаа явуулсан тул та нартайгаа сэтгэлээ хуваалцлаа.
                        Намсрайн Энх-Амар

     
  • Монгол бөө ба ЮНЕСКО, баримтад кино зураг авав.

      ЮНЕСКО-ийн байгууллага, Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын Их сургууль хамтран биет бус соёлын өв болох бөө хамгаалах асуудлаар цаг үеээ олсон маш чухал асуудлаар бага хурал зохион байгуулах хүрээнд Монголд ирж кино зураг авлаа.
    Монгол Бөөгийн Нэгдсэн Эвлэлээс энэхүү кино зураг авалтад Монгол бөөгийн Дархан удган, МБНЭ-ийн дэд Ерөнхийлөгч Д.Энхжаргал, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн, Монгол бөөгийн Тэргүүн зайран Д.Дарьчулуун, Монгол бөөгийн зайран Н.Баярсайхан нар оролцлоо. Кино зураг авалтыг Тэрэлжид авсан байна.
    МБНЭ-ийн дэд Ерөнхийлөгч Д.Энхжаргал, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн, Монгол бөөгийн Тэргүүн зайран Д.Дарьчулуун, Н.Баярсайхан нарын бөөгийн зан үйлийн тухай баримтад кино нь удахгүй ЮНЕСКО-ийн ивээлээр дэлхийн 140 гаруй улсад нийтэд үзүүлэхээр тараагдах юм.
    Монгол Улсад бөө, биет бус соёлын өвийг дэлхий дахинд сурталчлахад үнэтэй хувь нэмэо оруулах болно.
                                           Д.Хүрэлбаатар