Author: admin_shaman

  • Монгол үндэстэн баатруудынхаа баатарлаг дайчин алдарт хүндэтгэлийн цогцолборыг санаачлан байгуулья.

    Хүннү, Сүннүгийн үеэс их төрийг байгуулан Азийн түүхэнд их цагаан хэрмийг байгуулах хүртэл түүхийг бүтээсэн өвөг дээдсээ хэн бахархан дуурсах вэ.
    Ази, Европын эзэнт гүрнүүдийг эзлэн эрхшээлдээ оруулсан, Урал, Москва, Киев гээд өргөн нутагт монгол төр, хааныхаа төлөө амиа зориулсан эх нутагтаа эргэж ирээгүй олон мянган баатруудын алдрыг өнөөдөр хэн дурсах вэ?
    Франц, Ромын их гүрний хаадын өвдөг чичрүүлж, бөхөлзүүлж явсан их төрийн элч нараа өнөөдөр хэн дурсах вэ?
    Их хааныхаа зарлигаар тулган шаардлага бичгийг хүргэж өгөөд дайснаа гайхшируулан толгой бөхийлгөөгүй 32 насандаа төр, улсынхаа төлөө амиа зориулсан элч Туушин, Сэцэн нараа хэн дурсах вэ?
    Солонгосын арал дээр бүслэгдэж хүч тэнцвэргүй тулаанд дайсандаа бууж өгөлгүй, атга будаа, балга уснаас илүү эх орныхоо даалгаврыг илүүд үзэж алтан амиа эрсдэгч 100 цэргийн дурсгалыг хэн хүндэтгэх вэ?
    Вьетнамын нэгэн мөрнийг туулах үедээ олон зуугаараа амиа алдсан монгол цэргүүдийнхээ түүхийг өнөөдөр хэн дурсах юм бэ.
    Монгол төр, их хаадын даалгавраар тухайн улсад төрийг төлөөлөн байж түүхэн үүрэг гүйцэтгэж, гайхамшгийг бүтээсэн, тусгай бунханд мөнхлөгдсөн БНАСАУ-ын нутагт дахь Корё улсын хааны Монгол хатан, Узбекстан, Энэтхэг улсад нойрсон буй байгаа монголын үзэсгэлэн гуа, ухаалаг хатан, бүсгүйчүүдийн аугаа их гавъяаг хэн дуурсан бахархах вэ?
    Харийн гүрний эсрэг тэмцэж, түүнийхээ төлөө зоосны нүхээр махаа хэрчүүлэн амиа өгсөн, ухаан суугаагүй үр ачийнхаа цаазлуулсан толгойг харж амьдийн зовлонг эдэлж байсан, харишгүй зоригоор түүхийг бүтээсэн өвөг дээдэсээ хэн дурсах ёстой юм бэ.
    Манжийн төрийн бодлого, харийн шашины харгис үйлээр хэдэн зуугаараа амьдаараа шатаагдсан, мухар сүсэг дэлгэрүүллээ гэж хэлмэгдэж, буудагдаж, бүхий л амьдралаа шоронд өнгөрөөсөн, Мөнх тэнгэр, монгол оюун ухаандаа үнэнч явсан тэнгэрийн улаач нарыгаа хэн дуурсах ёстой юм бэ.
    Эх нутгийнхаа зүг өнөөдөр ч гэрийнхээ хаалгыг харуулан барьж, олон зуун жил эх нутгаа санагалзан цацлаа өргөжирсэн Хөх нуурын монголчуудын эх нутгаа гэх сэтгэлийг хэн дурсах вэ?
    Мөнх тэнгэрийн дуудлагаар эх нутгаа зорин ирж бидэнтэй үзэл санаагаа нэгдэж хамтран ажиллах хүсэлтэй байгаа өвөрмонголчууд, оросын буриад, ижил мөрний эрэг дэх ойрд, халимагууд, алтайн тувачуудынхаа түүхийг хэн дуурсах ёстой вэ.
    Үндэсний эрх чөлөө тусгаар тогтнолын төлөө амьдрал, оюун ухаанаа зориулсан, Ар хиагт, алс баруун хязгаар, Халх гол, Байтаг богдод амиараа эх орноо хамгаалсан эрэлхэг хөвгүүдээ  хэн дурсах ёстой юм бэ.
    Өмнө зүгийн наран мандахаас өрнө зүгийн нар шингэх өргөн нутагт Монгол төрийнхөө даалгаврыг биелүүлж, алтан амиа зориулсан баатруудынхаа эх нутгаа санагалзах сүнсний хүслийг хэн биелүүлэх вэ?
    -Хүннү, Сүннүгийн үеэс мөнхлөн шүтэж ирсэн ноён уулаа харийнханд ухуулаад хэн зүгээр харж суух юм бэ?
    -Их Хаадынхаа онгод тайлгыг ухаж төнхөж байгаа хүмүүсийг хэн зүгээр харж суух юм бэ?
    -Өвгөд дээдсээс өвлүүлж үлдээсэн онгон байгалиа хэн харсаар байж бусдад сүйтгүүлэх вэ?
    Би дэлхийн олон мянган газраас хэдхэнийг дурьдлаа. Монгол нутгийн ширхэг чулуу, атга шороо болгон амьтай. Лус савдагаа унатаа байдлаасаа гаргаж, нэгдсэн их залбиралаар хүчжүүлж хөдөлгөе.
    Монгол үндэсний баатар, алдартангуудаа дуурсах ард түмэн чинь байна. Төр улс нь байна, хойч ирээдүй чинь байна. Бид дэлхийд, бас хойч үедээ бахархах юмтай үндэстэн шүү.
    “Тэнгэрийн улаач” нарын та бүхэн мөнх тэнгэрийн өмнө хүлээсэн, хэнтэй ч хуваалцахгүй түүхэн үүрэг бий. Тиймээс Монгол төрийнхөө төлөө амь насаа өргөсөн өмнө зүгийн наран мандахаас өрнө зүгийн наран шингэх эх газраас монгол баатруудынхаа цусаа дусааж, хөлсөө шингээж, сүнсээ мөнхөлсөн газрын шүншиглэсэн шороог эх нутагтаа хүндэтгэж авчирч, дэлхийд хаана ч байхгүй монгол суу ухаантнууд баатруудынхаа алдрыг мөнх тэнгэрийн дор газарт лус, савдаг галтай нь хамт,  одот тэнгэрт бөө ухаан, онгодтой нь цуг мөнхлөн гагнаж монгол үндэстэн баатруудынхаа баатарлаг дайчин алдарт хүндэтгэлийн цогцолборыг санаачлан байгуулья.
    Жил бүр түүндээ зөвхөн дэлхийд хаа ч байхгүй бөөгийн зан заншлаар хүндэтгэл үзүүлж онгод, өвгөд дээдэс, монгол орныхоо одоо болон ирээдүйнхээ төлөө шүтэж мөргөж залбирцгаая. Энэ үйлээ 2014 оноос эхлэе, үүнийг Мөнх тэнгэрийн улаач нар Та бүхэн манлайлан хийх ёстой. Бидний энэ санаачилгыг монголын мөнх тэнгэрээ шүтдэг мянга мянган эх орончид, сүсэгтэн олон дэмжинэ гэдэгт огт эргэлзэхгүй байна.
    Ард түмнийхээ итгэлийг дааж, Мөнх тэнгэрийн бөө шүтлэгээ хөгжүүлэхийн төлөө зорилго, нэгдмэл хүчээр зоримог урагшилъя. Улс орныхоо хөгжил дэвшилд хувь нэмрээ оруулагч төдийгүй ард түмнээ оюуны аугаа их нэгдэлд уриалан дуудаж, аз жаргалтай амьдруулахад хувь нэмрээ оруулна гэдэгт итгэл дүүрэн байна.
      Монгол үндэсний үзэл, Монгол бахархал, Монгол огшил нь Эв нэгдэл, эрч хүч, ялалт амжилтын тэнгэр.
      Та биднийг Мөнх хөх тэнгэр, эзэн Чингисийн ариун сүнс үргэлж ивээх болтугай.

     
     
     
  • Бидний үйл ажиллагаа хоёр дахь шатандаа орж байна.

    МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгчөөр 7 хүнийг сонгосон билээ. Анх олон дэд ерөнхийлөгчтэй байна гэж шүүмжлэл гарч байсан. Гэвч би тэр үед амьдрал, цаг хугацаа энэ асуудлыг шигшиж үлдээнэ гэж хэлж байсан. Тэр дагуу боллоо. Нэгэн зорилгын төлөө зүтгэгчидэд хоосон чанар ажилд хамгийн том саад болж байна. Тэдгээрийн оронд илүү зүтгэлтэй, идэвхтэй нэгэн хамтарч ажиллах хүмүүс хэрэгтэй байна.
    МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч Чинбатын бие өвчтэй гэсэн шалтгаанаар бараг бүх Дээд цэцийн болон бага хуралдайн бүх хуралдаанд суусангүй, гишүүний татвараа төлсөнгүй. Хэвлэлд өгсөн ярилцлагууддаа Монгол бөөгийн “Голомт төв”, МБНЭ-ийг үүсгэн санаачлагч гэж бусдын хийсэн ажлыг өөрийн болгон ярьжээ. Гэтэл хэрэг дээрээ МБНЭ-ийн ажилд оролцсонгүй. Энэ шалтгаанаар сонгуульт ажлаас чөлөөлөх санал оруулж байна.
    МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч Т.Эрдэнэбаярт залуучуудын ажил хариуцуулахаар санал болгон сонгосон билээ. Энэ итгэлийг даасангүй. Өөрийгөө хэт өргөмжлөх, биеэ тоох ханддлага хэрээс хэтэрч, хаанаас ч олгосон үл мэдэх “Төрийн зайран”-аар “өвчилсөн” байна. Өөрөө ч Дээд цэцийн  хуралд сууж, татвараа төлсөнгүй, шавь нараасаа нэг ч гишүүнийг МБНЭ-д элсүүлсэнгүй. Тиймээс энэ хүндтэй сонгуульт ажлыг хийх чадваргүй гэж үзээд чөлөөлөх санал оруулж байна.
    МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч Д.Хоролдамба бол манай эвлэлийн бахархал болсон их бичгийн хүн. Түүхийн чиглэлээр олон арван бүтээл бичлээ. Цаашид их зүйл хийнэ гэдэгт итгэдэг. Гэвч энэ зун МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч, сонгуульт нэрнээсээ татгалзаж байгаагаа илэрхийлэх болсон. Түүнээс хойш Дээд цэцийн хуралд оролцохоо больсон. Тэр байтугай гишүүнээр элссэн батлахаа ч авахгүй, татвараа төлсөнгүй.
    МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч М.Энхзаяа нь безнисийн ажилдхүчээ сорих болсонтой холбоотой сонгуульт ажилдаа хайнга хандах боллоо. Тиймээс МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгчийн сонгуульт ажлаас чөлөөлөх санал оруулж байна. Харин түүний шавь нараас Дээд цэцийн Зөвлөлд гишүүнээр оруулах санал тавьж байна.
    МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч Д.Бадарч нь хэт олон байгууллагад сонгууль хүлээж, хүчээ тарамдуулах, тэгэснээрээ МБНЭ-ийн ажилд нэг ч тодорхой бүтээлч ажил хийж чадсангүй. Бид түүнээс сонгуульт ажилдаа улам идэвх зүтгэлтэй ажиллахыг хүсч байна.
    Ийнхүү 7 дэд ерөнхийлөгчтэй байснаас  3 нь тунаж үлдлээ.
    МБНЭ-ийн Дээд цэцийн Зөвлөлд нийт 18 хүн сонгогдож ажилласан билээ. Тэднээс Б.Түмэнбаяр, Ч.Энхбаатар нар төрийн захиргааны ажилд шилжиж зав муутай болсон, Тэргүүн зайран Э.Буянбадрах, зайран Ангар нар нь ДЦЗ-ийн хуралдайд оролцдоггүй, татвараа ч төлдөггүй байна. МБНЭ-ийн Хяналтын цэцийн гишүүдээс Ц.Мөнх-Эрдэнэ, Б.Баатархуяг нар идэвхгүй оролцож байгаа тул чөлөөлөх санал оруулж байна. МБНЭ-ийн бага хуралдайн 91 гишүүн байна. 2012 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн хуралдаанаар бага хуралдайн гишүүнээр 33 хүнийг сэлгэн сонгосон билээ. Өөрөөр хэлбэл 38 хувийг сэлгэн шинэчилсэн байна. Түүнээс хойш МБНЭ-ийн  гишүүнээр элсэх хүний тоо улам бүр өсөн нэмэгдэж 900 гаруй гишүүнтэй болоод байна. Тиймээс бүх гишүүдийг хамарсан сонголтоос шинээр МБНЭ-ийн бага хуралдайг сонгох саналыг оруулж байна. Ингэхдээ:
    -МБНЭ-ийн үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцдог, биеэр үлгэрлэж ажилладаг.
    -Татвараа цаг хугацаанд төлдөг, санхүүгийн идэвхтэй дэмжлэг үзүүлдэг гэсэн шалгуур үзүүлэлтийг нэн тэргүүн болгож байна.
    Харин МБНЭ-ийн нэгдсэн тахилгад шалтгаангүй оролцоогүй, бага хуралдайн хуралдаа суудаггүй, татвараа төлдөггүй гэсэн шалгуураар бага хуралдайн 33 гишүүнийг чөлөөлөх санал оруулж байна.
    МБНЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч, Дээд цэц, Хяналтын цэц, бага хуралдайн гишүүнд 140 хүн байхаар тогтож, нэмж бага хуралдайд 49 гишүүн шинээр оруулахаар санал болгож байна.
    Шашин өөрийн сүм хийд, лам, хуврагатай байдаг. Тэд тусгай сүм хийд байгуулж, тусгайлан суралцсан шашны зүтгэлтэн тэдгээрийг удирдаж байдаг. Тухайлбал, буддын шашны лам, хувилгаан заавал 12 жил бүтэн суралцаж байж хамба тэргүүн зэрэгт хүрэх цол авч байна. Тэгвэл Монгол бөө ямар вэ. Мөнх тэнгэрийн шүтдэг бөө хүн хэдий ч ард түмнийхээ дотор амьдарч тэдэнтэй хамт байх хувь заяатай. Тэдэнд тусгай сүм хийд хэрэггүй. Тэдэнд монгол гэр байхад хангалттай. Тэдэнд онгон байгаль байхад хангалттай. Тэд ард түмнийхээ дунд нь байж, тэдний амьдралаар амьдарч эгэл жирийн хүмүүсийн жишгээр ажилладаг. 
    Бөө хүн ямарч мэргэжилтэй байж болно. Тэд бусдын адил мэргэжлээрээ амьдрахын зэрэгцээ “Тэнгэр улаач”-ын үүргээ биелүүлэх боломжтой. Үүгээрээ “Тэнгэрийн улаач” нар шашны лам, постер нараас эрч ялгарна. Бөө ямар нэг байдлаар бусдаас ялгарах шаардлага байхгүй. Учир нь тэдэнд “Мөнх тэнгэрийн” өгсөн хүчийг зөв зүйлд зарцуулах өндөр ёс суртахуунтай байх ёстой. Энэ бол дэлхийд хаана ч байхгүй өндөр хариуцлага юм.
    МБНЭ-ийн бүтцийг бүх орон нутагт байгуулах нэгдсэн шийдвэр гаргасан билээ. Үүний дагуу ДЦЗ-ийн гишүүд орон нутгийг хариуцуулсан. Энэ чиглэлээр бүх ДЦЗ-ийн гишүүд юу хийж бүтээв гэж өөрсдөөсөө асуухыг, бас хариулахыг хүсч байна. Цөөн хэдэн хүн хийсэн ажлаа ярих, хэлэх үгүй сууж байна.
    МБНЭ-ийн орон нутгийн байгууллагуудыг үйл ажиллагаа жигдэрч байна. МБНЭ-ийн аймгийн бөөгийн хүрээлэнгүүдээс сайн ажиллаж байгаад Хөвсгөл аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн П.Ганболд, Дорнод аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн Монгол бөөгийн их удган Г.Гэрэлтуяа, Өвөрхангай аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн удган Б.Дуламжав нарыг нэрлэж болохоор байна. Ийм хэмжээнд ажиллаж байгаа тэдэнд талархал илэрхийлэхийг хүсч байна.
    Орон нутгийн чиглэлээр бөөгийн байгууллага байгуулахад идэвх зүтгэлтэй ажилласан Монгол бөөгийн Их дархан удган Д.Батчулуун, Д.Энхжаргал, Өмнөговь аймгийн бөөгийн байгууллагыг байгуулахад идэвхтэй ажиллаж байгаа удган Ж.Алтанчимэг нартаа баярласнаа илэрхийлэхийг хүсч байна.
    Ажлын гараагаа боломжийн сайхан эхэлж байгаа Баян-Өлгий аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн Нансалмаа, Баянхонгор аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн удган Энхжаргал, Булган аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн удган Туул нарыг нэрлэж болохоор байна. Харин жил хариуцсан боловч төдийлөн үр дүн харагдахгүй байгаа байгууллагаар Дархан-Уул аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Х.Бадамжав, Орхон аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн Монгол бөөгийн тэргүүн удган Б.Нанжаа, Говь-Алтай аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн, удган О.Оюунсувд, Ховд аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн удган Ц.Лувсанлхамо нарыг нэрлэж болохоор байна. Бид Мөнх тэнгэрийн өмнө хүлээсэн хариуцлагаа өндөр ухамсарлаж ажиллах шаардлага байна.
    Харин муу ажиллаж, огт хариуцлагагүй ажилласан аймагт Хэнтий, Сүхбаатар аймгийн Бөөгийн хүрээлэнгийн тэргүүн нарыг нэрлэж байна. Тэнд ажиллах өөр хүмүүсийг олж томилох шаардлага байна. Үүнд МБНЭ-ийн бага хуралдайн гишүүдийг анхаарлаа хандуулахыг хүсч байна. Одоогоор Дундговь, Сэлэнгэ, Төв аймагт бөөгийн хүрээлэн байгуулж чадаагүй байна.

     
  • Би гэдэгээс татгалзаж, бид гэж хамтарч ажиллахыг цаг үе шаардаж байна.

    Өнөөдөр бидэнд сууж ажиллах байр үгүй, өөрийн гэх өмч үгүй, бүх зүйлийг эхнээс хийхээс ажил эхлэж байна. Бидэн зар хүргэчих хэвлэл, мэдээллийн хэрэгсэл, мөнгө хөрөнгө нь байсангүй. Гэвч Эзэн Чингис хааны мэндэлсний 850 жилийн ойд хүндэтгэл үзүүлэх Хар зүрхний Хөх нуурт болсон Их тахилга, тайлгад дөрвөн мянга таван зуу орчим, Хүннүгийн Ноён уулын тахилгад мянга таван зуу гаруй бөө нар, сүсэгтэн олон тэнгэрийн дуудлага, сэтгэл, зүтгэлээрээ нэгдэн цугларч чадсан нь бидэнд аугаа их хүч байгаагийн илэрхийлэл байлаа.
    Энэ жилийн хувьд нэгдсэн тахилгыг гурван удаа хийсэн бөгөөд эхний тахилга нь  Монгол Улсын толгой уул Баян-Өлгий аймагт байдаг, Жаргалт хан хайрханы их тахилга байлаа. Өнө эртнээс тахиж шүтэж ирсэн энэ хайрханы тахилга бол Монголчуудын сэргэн мандалтын эхлэлийг тунхагласан, өвөг дээдсээс улбаалан өнөөг хүртэл цусаа үл хайрлан, хөлсөө газар шороондоо шингээн тэмцэж ирсэн баатарлаг, хөдөлмөрч ард түмний минь үеийн үед үл мартан тунхаглаж Монгол төр, эзэн Чингис хааны ариун сүнсийг баярлуулж, зуун зуунаар тасарсан бөөгийн нэгдсэн их залбирал, Их хэнгэрэгийн аянга мэт дууг Мөнх хөх тэнгэртээ хүргэх сэтгэл баясгаж, итгэлийг огшоосон, монгол бахархалыг бадраасан “Тэнгэрийн улаач” нарын Их үйлс байлаа. Цаст хайрханы гол тахилгын зорилго нь Баян-Өлгийд амьдарч байгаа монголчууд тухайлбал Ураинхайчуудын сэргэн мандалтыг бий болгох, тэнд бөө нарыг бий болгох, уул усны савдаг, лусын хүчийг нь оруулж сэргээн Монгол үндэсний үзэл, нутаг орноо гэх сэтгэлийг тэтгэх явдал байв. Тахилгын дараа ард олон ирүүлэн талархал, сэтгэгдлийг харахад бид зорьсондоо хүрсэн байна. Ойрын 10 жил болоогүй зуншлаг, намар болж, өвс ногоо сайхан ургаж,  бидний тахисан газарт нуур хүртэл бий болсон тухай нутгийн олон бидэнд мэдээлж байв. Баян-Өлгийд гарсан малын халдварт өвчин бидний тахисан газраар гараагүй юм. Энэ тахилгад 108 бөө оролцсон бөгөөд тэдний ихээхэн зүтгэл, үр дүн ийм байлаа. Бидний ажилд ололт байсан шигээ алдаа байнга дагалдаж байлаа. Их тахилгад оролцсон зайран Х.Гомбобаатар тахилгад явж байхдаа Баян-Өлгийн Буянт сумын иргэдийг үзэх нэрээр өндөр үнэ өглөг нэхэн, тахилгад оролцох гэж явсан олон хүмүүсийг үхэл аваар осолд орох гэж байна хэмээн засал хийлгэхийг шаардаж, айлгаж замаас нь буцаасан зохисгүй үйлдэл гаргасан байна. Үүний өмнө Хэнтий аймгийн Биндэр сумын тахилгад оролцох гэж явахдаа архидан согтуугаар автомашинаа жолоодхн улмаар онхолдуулж ноцтой дутагдал гаргасан билээ. Эдгээр нь МБНЭ-ийн нэрэнд сэв суулгасан үйлдэл байлаа. Чухам ийм зохисгүй үйлдэл гаргасны төлөө түүнийг МБНЭ-ийн дараа дараагийн үйл ажиллагаанд оролцуулахгүй байх байр суурийг баримталсан юм. Нэг үхрийн эвэр доргивоос мянган үхрийн эвэр доргидог билээ.
    Хоёр дахь их тахилга бол Монгол орны гол төв газар, Монгол туурагтны алтан өлгий нутаг болох гурван голын билчэр, Ихэс дээдэс минь Монгол овогуудаа нэгтгэн улмаар дэлхийг эзэлсэн Их гүрнийг байгуулсан түүхийн эхлэл, Алтан нутгийн минь Зүрх уул, Бурхан халдуны Их тахилга бүхий Монгол туурагтаны Их тахилга байлаа. Их тахилгад МБНЭ-ийн тэргүүлж байгаа удган, зайранчууд бүгд оролцсон явдал юм. Ийм тахилга ойрын жилүүдэд давтагдахгүй. Тахилгад оролцсон ийм бүрэлдэхүүн буцаж, цөөн тооны бөө нар үлдэж, шавь нараа бөөлүүлж дуусч байх үед зайран Хурцжавхлан хөлчүүрхэн шавь нарын хамт ямар ч гэм зэмгүй “улаач” сүсэгтнүүдийг зодож танхайрсан юм. Ингэснээрээ нэгдэж байгаа бөө нарыг үзэл бодолд сэв суулгаж, эв нэгдэлд саад учруулсан юм. Өнөөдөр зайран Хурцжавхлантай хамтран ажиллахаас олон бөө нар татгалзаж байна. Ийм нөхцлийг бий болгосонд түүний гаргасан зан, ааш нөлөөллөө. Ийм байдалд хүргэхэд бидний хоорондын харилцааны үл ойлголцол нөлөөлсөн. Мөн тахилгад байрлах бөө нарыг зөв зохион байгуулаагүй, харилцан бие биенээ хүндэтгэх үзэл санаа байгаагүйтэй холбоотой. Гэхдээ энэ бүх алдаа дутагдал нь гэм зэмгүй “Улаач” сүсэгтэн олныг зодох шалтгаан биш гэдгийг хэлэх ёстой. Монголын бөө нарын эв нэгдэлд сэв суулгасан ийм үйлдлийг дахин гаргуулахгүй, гаргаваас хуулийн байгууллагад хандахаас өөр замгүй болно. Тиймээс  цаашид бид асуудалд ул суурьтай хандах шаардлага тулгарч байна. Заасан цагт цугларч чадаагүй нь тахилгын нээлтийг хийх боломжгүй болгосон. Хотын ойр байсан гэсэн шалтгаанаар нэгдсэн тахилгад оролцогчид уван цуван цугларсан юм.
    Энэ намар хийгдсэн гурав дахь тахилга бол Монголын тулгуур хөл уул, Хөх уулын  Их тахилга юм. Өнө эртнээс монголчуудын нэгдлийг тунхагласан их тулаанууд, өвөг дээдсүүдийн уухиан дуу, морьдын төвөргөөнийг хөрсөн дээрээ тамгалж ирсэн Монголын зүүн хязгаар нутагт болох Их тахилга бол зон олны минь олон зуун хүлээж ирсэн их хүлээлтийн хариулт болсон. Хөх уулын их тахилга бол зохион байгуулалтын өндөр түвшинд хийгдсэн. Өөрөөр хэлбэл орон нутгийн сумын ард олон, бөө нар хамтран ажиллаж, нэгдмэл санаагаар хүчин зүтгэсэнд гол ололт байлаа. Нутгийн олон ч язгуур язгуурын бөө нарын онцлогийг ихэд сонирхож байв.
    Эдгээр их үйлийн бид хийхгүй бол өөр хэн хийх билээ-“Тэнгэрийн улаач” нар минь ээ. Гурван их тахилгыг нэгтгэж дүгнэвэл:
    -Тахилгад оролцох гэж явахдаа бөө нар бөөгийн зан үйлээр иргэдэд үйлчлэхээс татгалзах, хийхээр байвал тахилгын дараа хийж байх,
    -Тахилгад оролцогчид согтуурах ундаанаас татгалзах,
    -Бөө нар хаана ч нэг нэгнийхээ дотоод асуудалд оролцохгүй байх, бие биеээ хүндэтгэж харьцдаг байх,
    -Нэгдсэн удирдлагад хамтарч ажиллаж сурах,
    -Нэгдсэн тахилгад оролцохгүй байх шалтгаан байвал МБНЭ-ийн удирдлагад эрт мэдэгдэж, оролцохоос татгалзсан шалтгаанаа мэдэгддэг байх,
    -6 дугаар сарын 22-ны нарны тахилга, Их тахилгыг давхалцуулж хийхгүй байх.
    Монгол бөөгийн гадаад харилцааг хөгжүүлэх чиглэлээр тодорхой бодлого чиглэлтэй ажилласан болно. МБНЭ нь Дэлхийн бөөгийн сан, ОХУ, БНХАУ, БНАСАУ-ын Элчин сайдын яамны соёлын атташе нартай уулзаж, хамтын ажиллагааны талаар саналаа танилцуулж хамтран ажиллах эхлэлийг тавьлаа. ОХУ-ын Буриадын Бөөгийн “Тэнгэр” байгууллагын тэргүүн, Халимагын тэнгэр үзэлтэн ,Өвөр монгол, Японы эрдэмтэн, АНУ, Голландын бөө нартай уулзаж бөө судлалын талаар санал бодлоо солилцлоо. Гадаад хамтын ажиллагаа нь зөвхөн хэдэн хүний асуудал биш бөгөөд бидний хамтын зүтгэл нэн чухал юм. Манай бөө нарын урилгаар гадаадын олон бөө, жуулчид ирж байна. Шаардлагатай гэж үзвэл МБНЭ-ийн удирдлагатай уулзуулж хэвших, ялангуяа томоохон бөөгийн байгууллагатай хамтарч ажиллахад МБНЭ ихээхэн анхаарах болно.

     
  • МБНЭ-ИЙН ДЭЭД ЦЭЦИЙН ХУРАЛДАЙН АРВАНХОЁРДУГААР ХУРАЛДААН

    2013 оны 10 дугаар сарын 20-ны өдрийн хуралдаанаар ХЭЛЭЛЦЭХ АСУУДАЛ:

    1. Монгол туурагтны тулгуур хөл уул Хөх уулын Их тахилгын дүнгийн тухай
    2. МБНЭ-ээс Хэнтий, Дорнод, Сүхбаатар аймагт ажилласан тухай мэдээлэл
    3. МБНЭ-ийн Дээд цэцийн зөвлөл болон бага хуралдайн гишүүд Ордос дахь Чингисийн онгонтой танилцах аялал хийсэн тухай
    МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

    4. МБНЭ-ийн Бага хуралдайн бүтцийг шинэчлэх тухай төсөл танилцуулах
    МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

    5. “Тэнгэрийн охин” баримтад киноны нээлт,
    Уран бүтээлчдийн урлагын тоглолт

    Монгол Улсын Ардын жүжигчин, МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн, А.Энхтайван

  • Отгон тэнгэрийн тахилга

  • Дональд Трампын хүү Монголоор аялсан сэтгэгдлээ илэрхийлжээ

    Монгол орноор долоо хоног аялан, гэрт амьдарч, олон арван километр замыг мориор болон машинаар тууллаа. Монгол бол миний очсон үзсэн хамгийн сайхан газруудын нэг гэж тэр тэмдэглэсэн байна. Мөн хүн ард нь ч үнэхээр найрсаг дотно байсан. Аяллын дараа эндээс явмааргүй санагдаж байсан гэжээ.

  • АНУ-ЫН ЭЛЧИН САЙДЫН ЯАМАНД ШАШИНЫ УДИРДЛАГУУД УУЛЗЛАА.

    Монгол улсад ажиллаж байгаа шашины байгууллагуудын удирдлагууд, төлөөлөл оролцдог “Олон улсын шашины эрх чөлөөөний тухай” асуудлаар ярилцлага, уулзалт боллоо.
    Уулзалтад Будда, Христ, Үнэн алдартны шашин, Бөө мөргөл, Бахайн шашины удирдлагууд оролцож, монгол дахь шашины үйл ажиллагаанд тулгарч байгаа хүндрэл, бэрхшээлүүдийн талаар санал солилцлоо.
    Ярилцлагад МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан “Монгол дахь бөөгийн шүтлэгийн талаар эрх баригчдын санал болгосон хуулийн төслийн талаар” үг хэллээ. Уулзалт, ярилцлагад оролцогчид ажил хэрэгч, санал бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж байлаа.
    Уулзалтанд оролцогчидтой АНУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд Майк Клечески дурсгалыг зураг авахууллаа. АНУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд Майк Клечески, МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайханд Монгол бөөгийн өргөөгөөр зочлох хүсэлт тавьсаныг талархан хүлээн авч манай бөөгийн өргөөнд зочилохыг албан ёсоор урьлаа.

  • МЯГМАРЖАВЫН ЭНХБААТАР (1966-2019)

    Тэрээр өөрийн бүхий амьдралаа соёл, урлагын байгуулагтай холбож, түүндээ үнэнч явсан. Өөрийн улсад хөдөлмөрлөсөн гараагаа Завхан аймгийн Хөгжимт драмын театрт бүжигчинээр эхэлж, Орхон аймгийн Дуу бүжгийн чуулагт бүжигчнээр ажиллаж байсан.
    Эх орон, ард түмнийхээ аюулгүй орчинд амьдруулахын төлөө Цагдаагийн албанд хүчин зүтгэж явсан цэрэг эр байлаа. Улсад ажилласан олон жилийнхээ хагасыг энэхүү хүндтэй албанд зориулсан байна.
    Улс орныхоо бүтээн байгуулалтад ийнхүү зүтгэхийн зэрэгцээ мөнх тэнгэрийн зараал байж, улаачийн хүнд хэцүү амьдрал дунд хатаагдсан зайран байлаа. Монголын биет болон бтет бус соёлын үнэт өв болсон бөөг уламжлан хөгжүүлэхэд түүний оруулсан хувь нэмэр, орон зай бий.
    Монгол Улсын тулгуур хөл уул Хөх уулын нэгдсэн тахилгад нутгийн шүтлэгтэн олны хүсэлтээр Лусын тахилгад толгойлон бөөлж, өөрийн өвөрмөц бөөлөлтөө монгол бөөгийн архив үлдээсэн түүхтэй. Тэрхүү бөөлөлт өвөрмөц онцлоготой, Лусад бөөлсөн удгануудтай хамтран ажилласан сонирхолтой бөөлөлт байж билээ.
    МБНЭ-ээс зохион байгуулсан зүүн аймгуудаар хийсэн аялал, БНХАУ-ын Өвөрмонголын Ордосын Чингисийн цогцолбор, онгонд хийсэн тойрон аялалд идэвхитэй оролцож байсан. Түүний олон улаач нарт хэлж байсан үг, үлдээсэн сургаалийг үргэлж дурсаж явах болно.
    Мөнх хөх тэнгэрийн улаач, ард олондоо жалам харын хэмээн алдаршсан Монгол Улсын соёлын тэргүүний ажилтан, Монгол бөөгийн тэршүүн зайран М.Энхбаатарын тэнгэр үзэл бөө мөргөлийг ёс жаягаар нь үндэсний өв соёл, ёс зүйтэй хослуулан хөгжүүлэх үйлсэд зориулсан зүтгэл, үнэтэй хувь нэмрийг бид мартахгүй. Олон сайхан улаачдыг сурган хүмүүжүүлж, түмэн олондоо тус ихийг бүтээсэн эгэлгүй нэгэн, түүний хүнлэг энэрэнгүй, тууштай зан чанарыг бидний сэтгэлд үүрд дурсагдах болно.
    Мөнх хөх тэнгэр ивээх болтугай.
    МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн гишүүд:
    Д.Жаргалсайхан, Д.Одонхүү, Д.Батчулуун, П.Батжаргал, Ц.Отгонсүрэн, Я.Отгонбаатар, Я.Мөнгөнсувд, Г.Янжинлхам, Б.Батжаргал, Л.Цагаанхүү, Б.Бахаамаазагд, У.Ганхуяг, Т.Баттогтох, Ч.Одбаяр, Ч.Наранчимэг, Б.Мөнхчулуун, А.Оюунчимэг, А. Оюунтуул, Ч. Сумьяа, Д.Улаанцэцэг, Л.Баяржаргал, Д.Хүнбиш, Ж.Баярмаа, Б.Мөнхнаран, Ц.Хандам, С.Сэргэлэн, Т.Анхмаа, Ц.Цэндсүрэн,Ц.Мөнхбүрэн, М.Одгэрэл, М.Лхагва,Ц.Тамжид,
    Гэрэлтуяа, Б.Бадамсүрэн, Г.Болд, Жавзансүрэн, А.Энхтайван, Б.Нанжаа, Дуламжав,
    Ж. Өлзийсайхан, Б.Солонго, Н.Мягмарсүрэн, Д.Уранчимэг, Ч.Даваабаяр, Д.Отгонцэцэг, Ц.Бор, Байгалтөгс, Дорж, Сонинжаргал, Сосорбарам, Ц.Лувсанлхама, Энхтуяа, Алтанзул, Л. Баттогтох

  • Олон улсын эрдэм шинжилгээний бага хуралд оролцов1

    Үндсэн илтгэлийг “Халх голын дайны түүхийн судалгааны өнөөгийн байдал, хэтийн төлөв” сэдвээр БХЭШХ-ийн Цэргийн түүх судлалын төвийн дарга, доктор, профессор, хурандаа С.Ганболд тавьлаа.
    “МАХЦ-т ажиллаж байсан сургагч нарын тухай” ОХУ-ын судлаач, Ю.М.Свойский, “Номун хааны дайны газрын нэрний тухай” БНХАУ-ын түүхч, Номун ханы түүх судлалын төвийн дарга Шу Чан Жианг, “Манцуур дахь хилийн хэлэлцээрт оролцсон БНМАУ-ын толгойлогчдын хувь заяа” Танака Кацухико доктор, профессор, “Халх голын дайнд П.Чогдонгийн удирдсан 7 дугаар заставын гүйцэтгэсэн үүрэг” ХХЕГ-ын Хилийн түүх судлалын секторын эрхлэгч, доктор, дэд профессор, хурандаа Ж.Өвгөнбүргэд, “Манж-Го –ийн зэвсэгт хүчний бүрэлдэхүүнд байсан “номхотгон тайвшруулагч армийн тухай” И.В.Сеченов, “Халх голын дайны үед Хятадаас Япон, Орост явуулсан тагнуулын ажил” Япон улсын Шова их сургуулийн доктор Б.Хүсэл, “Номун ханы дайны эхлэл болсон маргааны тухай” БНХАУ-ын түүхч Баваасан, “халх голын дайнд хилийн 0132 дугаар ангийн гүйцэтгэсэн үүрэг” Хийлийн цэргийн 0132 дугаар ангийн захирагч, хурандаа Д.Мэндсайхан, “Японы армийн байлдааны ажиллагаа газрын зураг дээр” Япон улсын судлаач Охари Каздутоси нарилтгэл тавьж оролцлоо.
    Мөн 12 эрдэмтэн судлаач өөрсдийн судалгааны бүтээлээс илтгэл тавьж оролцлоо. Олон улсын эрдэм шинжилгээний хурлын үер МБНЭ-ийн төлөөлөгчид Халх голын ялалтын музейг үзэж сонирхолоо.

  • “ЭХ ОРНЫ ЦЭРЭГ” ДУУ МЭНДЭЛСЭН ЗАСТАВ, ХАЛХ ГОЛД

    Манай хамтлаг Бурхантын застав, Халх гол суманд очиход хилийн отрядын удирдлага угтан авсан билээ.
    1939 оны 5 дугаар сарын 11-нд Японы 500 морьтон цэрэг Номун хан хэмээх газраар Монголын хилийг зөрчин орж ирснээр Халх голын зарлаагүй дайн эхэлсэн юм. Монгол-Зөвлөлтийн олон цэрэг эрс Халх гол орчмын газрын хөрсөн доор нойрсож байдаг. Тэдгээр олон мянган эрэлхэг дайчдад зориулсан 31 хөшөө дурсгал Халх голын орчимд сүндэрлэн байдаг билээ.
    Халх гол сумын төвд Ялалтын музей байдаг бөгөөд 1984 онд байгуулагджээ. 1 дүгээр давхарт нь Халх голын түүхийн танхим, 100 хүний багтаамжтай кино танхим, 2 дугаар давхарт нь дайны үеийн байдлыг харуулсан фото болон зэр зэвсэг гэх мэт 1000 гаруй үзмэр бүхий танхим, 3 дугаар давхарт нь дайны баатруудад зориулсан хүндэтгэлтийн танхим байдаг.
    Дайчдын хөшөө: Халхгол сумын нутагт Баянцагааны нурууны урд үзүүрт, Хамар даваанаас хойш 10 километрт байдаг. Монголын эрх чөлөө тусгаар тогтнолын төлөө эрэлхэгээр тулалдаж амь насаа алдсан Зөвлөлтийн дайчдын дурсгалд зориулж 1954 онд байгуулсан. Гол хөшөөнд 110 хүний нэрийг сийлж, буу сэлэм хоёрыг зөрүүлж байрлуулсан сүрлэг хөшөө юм.

    Ялалтын хөшөө: 1939 онд хамгийн ширүүн тулалдаан болсон Хамар даваанд Халх голын ялалтын 45 жилийн ойгоор 1984 онд босгожээ. Хөшөөг 54 метр урт, 33 метр өргөн дан аранжин зэсээр урлан хийжээ.

    Илдэн хөшөө: Халх голын ялалтын 30 жилийн ойд зориулан 1969 оны 6 дугаар сард Халх голын Ялалт багийн төвд босгожээ. Хөшөөн дээр “Хамт атгасан тэмцлийн илд, мөнх бадарсан ялалтын сүлд” гэж бичсэн байдаг.

    Ханан хөшөө: Баян цагааны нуруунд байдаг бөгөөд 1969 оны 8 дугаар сард босгожээ. Монгол гэрийн хананы хэлбэртэйгээр босгосон тус хөшөө байгаа газраасаа дотогш Японы түрэмгийлэгчдийг алхуулалгүй бут цохисон гэдэг

    Ерэн баатарын хөшөө: Баянцагааны нуруунд байх Ерэн баатарын хөшөөг Монголд амь үрэгдсэн Зөвлөлтийн дайчдын дурсгалд зориулан босгожээ. Халхын голын ялалтын 15 жилийн ойг тохиолдуулан 1954 онд босгожээ.

    М.П.Яковлевийн хөшөө: Баянцагааны нуруунд М.П.Яковлевийн танкны хөшөө бий.. Тулалдаанд орж амь үрэгдсэн тэр газарт БТ-7 загварын танкаар сүрлэг хөшөө байгуулж, хашаанаас 10 метрийн зайд хос багана босгон танкийн 11 дүгээр бригадын амь үрэгдсэн 72 дайчдын дурсгалыг мөнхжүүлжээ.