Author: admin_shaman

  • ДЭЛХИЙГ ЦОЧИРДУУЛСАН АЗИУДЫН ХАЧИРХАЛТАЙ УЛАМЖЛАЛ

    Дэлхийг цочирдуулсан Азиудын хачирхалтай уламжлал
    1Узбекстаны үр тогтоох чадваргүй бүсгүйчүүд
    Узбекстан улсын засгийн газар хүн амынхаа тоог хянах үүднээс эмэгтэйчүүдийг үр тогтоох боломжгүй болгодог гэнэ. Хотын бүс нутгуудад нь сар тутам 4 бүсгүйг үр тогтоох чадваргүй болгодог бол хөдөө орон нутагт долоо хоног тутамд 8 бүсгүйг үр тогтоох чадваргүй болгодог гэх аймшигт үзүүлэлт байдаг аж.
    Узбекстаны үр тогтоох чадваргүй бүсгүйчүүд
    2Өмнөд Солонгосын өнөө цагийн боолчлол
    Азийн хамгийн хөрөнгө чинээлэг, хөгжингүй орнуудын нэг бол яалтчгүй Өмнөд Солонгос билээ. Шинэ техник технологи, урлаг соёл, өнө эртний уламжлал зэргээрээ алдартай тус улсад тулгараад буй томоохон асуудал нь боолчлол аж. Тус улсын Синан мужид давс олборлох ферм дээр орон гэргүй ядуусыг боолчилж өдрийн 18 цаг ажиллуулдаг байна. Тэдэнтэй яг л нохой мэт харьцаж, ажлын хөлс ч гэж өгддөггүй бөгөөд зугтаж алга болохоос нь сэргийлж, цагдаагаас хүртэл тусламж хүсдэг гэнэ.
    Өмнөд Солонгосын өнөө цагийн боолчлол
    3Филлиппиний Давао хотын алуурчид
    Тус улсын Давао хот нь дэлхийн тав дахь аюулгүй газар хэмээн нэрлэгддэг юм. Гэвч тэдний энэхүү нэр хүндэт цолны ард маш аймшигтай түүх нуугдаж байдаг аж. Давао хотын үхлийн дуудагч багийнхан 1,000 гаруй хар тамхи наймаалагч, гэмт хэрэгтэн, алуурчид болон гудамжны хүүхдүүдийг алсан хэргээр Хүний эрхийн байгууллагад шалгагдаж байгаа юм. Тус хотын захирагч болох Родриго Дутерте (Rodrigo Duterte) энэхүү алан хядагч багийн ард нуугдаж байдаг бөгөөд хүний эрхэнд халдан байж, хамгийн аюулгүй хот гэх цолыг хүртсэн нь аймшигтай. Мөн тэрээр энэ тухайгаа хэлэхдээ хэрэв би Филлипин улсын ерөнхийлөгч болвол 100,000 гаруй гэмт хэрэгтэн миний гарт амиа алдах болно хэмээсэн гэдэг.
    Филлиппиний Давао хотын алуурчид
    4Бутаны аз жаргалд хүрэх аймшигт нууц
    Дэлхийн хамгийн аз жаргалтай оронуудын нэгд зүй ёсоор тооцогддог Бутан улс нь дотроо аймшигтай нууцыг агуулж байдгийг хүмүүс тэр бүрийд мэддэггүй. Иргэд нь дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээс, аз жаргалын хэмжигдэхүүнийг илүүд үздэг бөгөөд мөнгө төгрөг тэдний хувьд чухал зүйл биш аж. Тэд үхлээс огт айдаггүй, дахин төрж, сайхан амьдрах болно хэмээн итгэж явдаг байна. Тус улсын ард иргэд өдөрт хэд хэдэн удаа үхлийн талаар боддог бөгөөд энэ нь тэдэнд аз жаргалыг мэдрүүлж, аминд яваадаа талархах, сайн сайхан мэдрэмжийг төрүүлдэг гэжээ.
    Бутаны аз жаргалд хүрэх аймшигт нууц
    5Бангладешийн өсвөр настнуудын биеэ үнэлэлт
    Тус улсад биеэ үнэлэх явдал маш ихээр байдаг нь аймшигтай. Өсвөр насны буюу ердөө 12 настай охид биеэ үнэлж мөнгө олдог бөгөөд өдөрт дунджаар 15 хүн үйлчлүүлж, бэлгийн харьцаанд ордог байна. Бяцхан охидоо эцэг эх нь хорих бус харин ч мөнгө олохыг шаардаж, “харанхуй нүх” рүү түлхдэг аж. Мэдээж тийм ажил хийж өсч торнисон охид ирээдүйд ихэнхи нь хар тамхи наймаалагч, эсвэл биеэ үнэлэгч хэвээр үлддэг бөгөөд тэднээс сайн сайхан амьдралд хөл тавьсан хүмүүс ховор байдаг нь эмгэнэлтэй.
    Бангладешийн өсвөр настнуудын биеэ үнэлэлт
    6Энэтхэгийн Секс сүм
    Манай эриний XI зууны үед баригдсан Кандарья-Махадева сүм бол тун ч өвөрмөц байгууламж юм. Хинду шашны гол гурван бурхадын нэг болох Шива бурханд зориулан барьсан энэ сүмийн гол оройн өндөр нь 31 метр аж. 1986 онд ЮНЕСКО-ийн дэлхийн өв санд энэхүү сүмийг бүртгэж авсан бөгөөд энэ нь гадна хэсэгтээ эр эмийн харилцааг тод томруунаар дүрсэлж өгсөн байдаг. Гагцхүү үүнээс сэдэвлэн хүн төрөлхтний хамгийн анхны секс судар болох Кама Сутра бүтээгдсэн түүхтэй.
    Энэтхэгийн Секс сүм
    7Саудын Арабын ид шидийн эсрэг дайн
    2009 онд Саудын Араб “Ид шидийн эсрэг холбоо (Anti-Witchcraft Unit )”-ийг байгуулсан юм. Энэхүү холбоо нь хар домд итгэгч, нийтэд түгээн дэлгэрүүлэгч, иш шид хэрэглэгч зэрэг хүмүүсийг баривчилж, ямар ч өчилгүйгээр толгойг нь авдаг байна. Ингэснээр олон нийтэд сургамж болж, дахин ийм явдал гарахгүй гэж үздэг аж. Мөн иргэд нь хэн нэгнийг ид шид хэрэглэж байвал тэр дор нь “Ид шидийн холбоо”-нд мэдэгдэх үүрэгтэй ба эс бөгөөс шийтгэл хүлээдэг гэнэ.
    Саудын Арабын ид шидийн эсрэг дайн
    8Японы аймшигт уламжлал
    Японы Тэйжи гэх жижиг эрэг дээр 3500 гаруй хүн амьдардаг. Жил бүр тус газрын оршин суугчид 3-р сараас 9-р сар хүртэл 7 өөр төрлийн 2000 гаруй дельфинийг агнах “ёстой” байдаг гэнэ. Энэ нь бүр эртнээс уламжилж ирсэн бөгөөд 2009 онд энэхүү аймшигт нядлагыг зогсоох үүднээс дэлхийн амьтан хамгаалах сангаас “The Cove” хэмээх киног бүтээсэн байдаг билээ. Тус хядлага нь 1960 оноос эхлэн, уламжлагдаж ирсэн төдийгүй тэдний мөнгө олон эх үүсвэр нь болж байдаг аж. Дельфины махыг 400-500 доллар, харин амьд дельфинийг 100,000 доллараар үнэлэн худалдаалдаг байна.
    Японы аймшигт уламжлал
    9Индонезийн жигтэй цэрэг арми
    18-20 насны охидыг цэрэг армид элсүүлэхдээ тэднийг онгон эсэхийг шалгадаг. Ингэхдээ эмч нар тэдний үтрээ рүү хоёр хуруугаа хийж үздэг бөгөөд хэрэв охид онгон биш буюу бэлгийн харьцаанд орсон байвал армид авдаггүй аж. Энэ нь цэрэг хүн цэвэр ариун байх ёстой гэж үздэг үзэлтэй нь холбоотой гэнэ.
    Индонезийн жигтэй цэрэг арми
    10Камбожид онгон биеэ худалддаг
    Камбож бол Азийн хамгийн ядуу улс орнуудын нэг билээ. Тиймдээ ч тэдний мөнгө олох арга туйлдаа хүрч, охид бүсгүйчүүдийн онгон биеийг худалдаалах болсон юм. Жил бүр 13-18 насны мянга мянган охид өөрийн онгон биеэ бусад гадны жуулчид болон баячуудад худалдаалж, мөнгө олдог гэнэ. Тэднийг ихэвчлэн аав, ээж, хамаатан садан нь зуучилж, зардаг бөгөөд үнэ нь 800-4000 хүртэлх доллар байдаг юм. Үйлчлүүлэгчдийн ихэнхи нь Камбожын баян бизнесмэн, улс төрчид байдаг бөгөөд Тайланд, Хятад, Сингапурын хөрөнгө чинээ ихтэй хүмүүс охидын онгон биеийг худалдан авахаар ирэх нь ч бий.
     
  • Гурав. Албан ёсны ажлын уулзалт боллоо.

    djmedia:183

    Хувь заяа гэж байдаг. Тэр биднийг учруулж байдаг. Кызыл хотод биднийг хуучин андууд болох угтаж авлаа. Бидний анхны албан ёсны уулзалт Кызыл дахь ерөнхий Консулын газарт боллоо.
    Биднийг Кызыл дэх Монголын ерөнхий консул Б.Ганцэцэг хүлээн авч уулзсан бөгөөд энэхүү уулзалтад МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, Монгол бөөгийн их зайран Одонхүү нар оролцсон билээ. Мөн Тувагийн талаас Бөөгийн “Дүнгэр” төвийн Долаана байлцаж тэрхэн мөчид тэнгэр үзэл бөө мөргөлийн тухай товчхон ойлголцууд бүхий яриа өрнөсөн билээ.
    Өмнө нь байсан ярилцлагын уулзалтын өрөөг хүндэтгэлийн өргөө болгон өөрчилсөн нь сайхан шийдэл байлаа. Бид дахин уулзахаар товлоод эхний уулзалт өндөрлөсөн билээ.
    Энд бид Тэнгэр үзлийн талаар олон жил судалсан судлаач, манай нэрт эрдэмтэн Бира гуйаг багшаа хэмээн хүндэлж явдаг судлаачтай таарсан билээ. Тэрхэн мөчид бид хоёр ярилцахад тэрээр бөө мөргөл, тэнгэр үзэл, шаманизмын онцлог ялгааг оновчтой ялган хэлж билээ. Бид хоорондоо ийнхүү тааралдсантай олзуурхан хөөрөлдөж билээ.
     
  • Ялалтын Mаршал

    Халхын голын дайныг энэ агуу жанжин “Зарлаагүй дайн” хэмээн нэрлэж өөрөө амьд сэрүүндээ дайны хэмжээнд хүлээн зөвшөөрсөн нь тохиолдлын хэрэг биш юм. Халхын голын дайны цэргийн түүхэнд оруулсан хувь нэмрүүд үүнийг гэрчилнэ. Халхын голын тэнгэрт дэлхийн хамгийн олон нисэх онгоц оролцсон хамгийн том анхны агаарын тулалдаан болж, тусгаар тогтносон хоёр өөр улсын /үнэн хэрэгтээ Япон, Манж-го, Монгол, Орос гэсэн дөрвөн улсын/ армиуд оролцон, нэг нь эх орноо хамгаалж,нөгөө нь эсрэг улсынхаа нутаг дэвсгэрийг хүчээр байлдан эзлэх зорилгоор тулалдсан дайныг дайн гэхгүй юм бол, хоёр долоо хоногоос 40 хоногийн хугацаанд европын цэргийн театрт үргэлжлэн германы ялалтаар өндөрлөж байсан яг адилхан үйл явдлуудыг дайн гэж нэрлэх нь дэндүү сүржин гэлтэй.
    Магадгүй Халхын голын дайныг Номунхааны тулгаралт гэж зарим өрнө, дорнын түүхчид өнөөг хүртэл нэрлэдэг шиг 1941 оны 6 дугаар сарын 22-нд эхлэсэн Эх орны дайнаас өмнөх европын бүх дайныг Чехийн, Польшийн, Францын тулгаралт гэж нэрлэвэл зохилтой. Тэгвэл энэ тулгаралтуудыг төлөвлөж, ялалтад хүргэсэн генералуудаа Гитлер фельдмаршал болгосон юм.
    Яг адилхан дайныг дорнын байлдааны театрт явуулж, ялсан Г.К.Жуков “Халх голын тулалдаан”-ыг “Зарлаагүй дайн” гэсний учир ийм бөлгөө. Эс бөгөөс Гитлерийн фельдмаршалуудыг ялсан Жуковыг “Тулгаралтын маршал” гэж нэрлэж зүрхлэсэнтэй агаар нэгэн болох буй заа.
    Жанжин штабын шижигнэсэн дарга, армийн генерал Г.К.Жуков тухайн цагтаа, орчин үеийн цэргийн хэргийн мэдлэг, ур чадвар, стратегийн сэтгэлгээгээрээ Гитлерийн фельдмаршалуудтай эн зэрэгцэж чадах, тэр үеийн улаан армийн цорын ганц жанжин байв.
    Цэргийн жанжины хувьд  хамгийн хүнд цаг үеийн хамгийн хүнд фронтуудад Г.К.Жуков очиж ажилладаг, бараг гарцаагүй болсон ялагдлуудыг ялалт болгон хувиргаж чаддаг байсан тул түүнийг хүн төрөлхтөн “Ялалтын маршал” хэмээн өргөмжлөх болсон юм.
    Г.К.Жуков дайн эхэлсэн өдрөөс дайныг дуустал Эх орноо батлан хамгаалах хорооны дарга, Дээд Ерөнхий Командлагч И.В.Сталины нэгдүгээр орлогч, Эх орноо батлан хамгаалах хорооны гишүүн, цэргийн зөвлөлийн гишүүн байсан юм. Тэрээр Лениний хот бүслэгдэн мөхөх аюулд ороход Ленинградын фронтын командлагчаар томилогдон ахар богино хугацаанд байдлыг тогтворжуулж, хотыг эзлэгдэх аюулаас аварч чадсан төдийгүй, Лениний хотыг эзлэж чадаагүй Гитлерт улс төрийн том цохилт өгч, үзэл сурталын фронтод ялалт авчирсан юм. Удалгүй 1941 оны 10 дугаар сард Зөвлөлтийн хоёр фронтын цэрэг германы цэрэгт бүслэгдэн бут цохигдоход Баруун фронтын командлагчаар Сталин түүнийг томилж фронт командлагч Коневын хувь заяаг шийдэх гэтэл Жуковын хүсэлтээр Коневыг амьд үлдээгээд зогсохгүй Жуковын орлогчоор томилж байсан билээ.
     Энэ фронтод байдлыг түвшитгэн Москвагийн хамгаалалтыг зохион байгуулах цаг хожиж чадсан Жуков цаг үеийн нөхцөл байдалд цэргийн онолчийн хувьд зөв дүгнэлт хийж дайсны цохилтын чиглэлийг зөв тодорхойлж, хамгаалалтыг оновчтой зохион байгуулж чадсан юм.
    Москва хотод 22 км тулж ирсэн дайсан, 200 км хүртэл хол таягдуулан хаягдсан агаад дахин герман цэрэг Москвад хэзээ ч ийм ойрхон ирж чадалгүй, ухран ухарсаар Берлиндээ очсон билээ. Москваг хамгаалж байсан Жуков Берлинийг дайран эзлэх операцийг удирдаж, түнэр харанхуй шөнөөр олон зуун прожектор зэрэг асаан нүд сохлом хурц гэрэлд суман мөндөр буулгасаар Берлинийг буулган авсан байдаг.
    Дэлхийн нэгдүгээр дайнд Ялагдсан өшөөгөө Францаас авч, 40 хоногийн дайнд Францыг буулган авсан Гитлерийн удирдлага Герман дэлхийн l дайнд бууж өгөх Версалын гэрээнд гарын үсэг зурж байсан яг тэр Вагоныг тухайн үеийнх нь байдлаар засуулан Францыг буулган авах гэрээнд гарын үсэг зуруулж түүхийн алдааг заслаа хэмээж байсан юм.
     Тэрхүү алдааг засагчийн дүрд тоглож Францыг буулган авах гэрээнд гарын үсгийг нь зуруулж байсан фельдмаршал Кейтель Оросын агуу маршалын өмнө суун Гитлерийн Герман дэлхийн ll дайнд буруугаа хүлээн, бүр мөсөн үг дуугүй бууж өгөх тухай гэрээнд гарын үсэг зурсан юм. Хувь тавилангийн даажигнал гэдэг энэ бөлгөө.
     Монголын ард түмэн анд нөхдөө хэзээ ч мартдаггүй бөгөөд одоог хүртэл Халхын голын баатар, маршал Г.К.Жуковоо дурсан санаж байдгийн хамгийн том илрэл нь Улаанбаатар хот дахь Жуковын хөшөө, түүний гэр музей билээ. Энэ музей маршал Г.К.Жуковт зориулсан дэлхийн анхны музей бөгөөд мөн хилийн чанадад байдаг анхны музей гэдгээрээ алдартай.
    Орчуулагч-судлаач Хотгойд М.БАЯРМАГНАЙ
     
  • Халхын голын дайн 1939

        1939 оны тавдугаар сараас 9 дүгээр сарын 15-ны агаарын байлдааныг хүртэл 4 сар  үргэлжилсэн энэ дайнд нэг талаас ЗХУ, БНМАУ, нөгөө талаас  Япон, Манж-Го  гэсэн дөрвөн улсын 132 мянган цэрэг офицер,1000 гаруй танк, хуягт машин, 800-аад нисэх  онгоц оролцжээ.
        Халх голын дайны явцад  6 дугаар сарын агаарын байлдаан, дэлхийн хоёрдугаар дайн өмнөх танкийн хамгийн том тулалдаан болох Баянцагааны тулалдаан зэрэг томоохон байлдаанууд болж, 8 дугаар сарын 20-нд эхэлсэн Монгол-зөвлөлтийн цэргийн Ерөнхий давшилтын дүнд Хамардаваа-Номунханы чиглэлд  японы 6 дугаар армийг бут цохив. Дайн төгсгөлийн шатанд орсон ч 9 сарын дунд үеийг хүртэл Халуун рашаан-Мана уулын чиглэлд япон-манжийн цэргийн довтолгоон үргэлжилж, 9 дүгээр сарын 11-нд японы тал Нөмрөгийн эрэгт гарч иржээ. Түүний эсрэг Монгол-Зөвлөлтийн командлал томоохон хүчээр довтлон, эзэлсэн газрыг чөлөөлөхөөр бэлтгэж байх үед Москвад – ЗХУ, Япон улс гал зогсоох  хэлэлцээ хийж, тохиролцоонд хүрчээ. Энэ ёсоор 1939 оны 9 дүгээр  сарын 16-ны өдөр, Москвагийн цагаар  02.00 цаг, Улаанбаатарын цагаар өглөөний  7 цагт  гал зогсоож, байлдагч талууд эзэлсэн байрлал дээрээ үлджээ.
         Халхын голын дайны явцад байлдааны бүх төрлийг хамарсан нийт 101 томоохон тулаан болж, нийтдээ 74522 хүний хохирол учирснаас 28246 нь амь үрэгдсэн тооцоо бий. Халхын голын дайн нь  харьцангуй бага  нутаг дэвсгэрт болсон хэдий ч оролцсон хүн хүч, зэвсэг техникийн хэмжээ, орчин үеийн цэрэг техникийн бүх ололтыг ашигласнаараа онцлог бөгөөд дэлхийн хоёрдугаар дайны  өмнөх томоохон байлдаан, түүний эхлэл болсон юм. 
          Энэ дайнд Монгол Ардын хувьсгалт цэргийн 3 морьт дивиз, бусад анги салбарын  8500 орчим цэрэг дайчид  оролцож, Зөвлөлтийн цэргийн хамтаар ялалт байгуулан  улс орныхоо хил хязгаар, бүрэн бүтэн байдлыг  хамгаалж, тусгаар тогтнолоо бататгаж чадсан билээ. Халх голын дайны ялалт нь тусгаар тогтносон БНМАУ  бодитойгоор оршин тогтнож буйг дэлхий дахинд харуулсан юм.  (Н.Хишигт)
    Ашигласан ном зохиол
    Батбаяр Ц., Монгол ба  Их гүрнүүд  ХХ зууны эхний хагаст (Хиагтаас Ялта хүртэл: Сталин, Чан  Кай ши,  Монголын тусгаар тогтнол). Хянан тохиолдуулсан:Ч.Дашдаваа. УБ.”Мөнхийн үсэг” ХХК, 2006
    Р.Болд. Зарлаагүй  дайн. Халхын голын байлдааны цэрэг-дипломатын түүх. Хянан тохиолдуулсан: Ж.Болдбаатар., М.Ганболд.  УБ.:  “Nepko publishing”, 2014
    Монгол цэргийн түүхийн товчоон. Дэд дэвтэр. УБ.:”Үнэт цаас”, “Алтан үсэг” компани, 1996.
    М.Бямбарагчаа, Ц.Батсайхан, Зөвлөх:Д.Мөнх-Очир, Түүхийн зөвлөх:С.Ганболд).  УБ.: “Бит пресс” ХХК, 2014
     
    1300 он
     
    1359 он

     
     
  • Хоёр. Бидний мартаж буй түүх буюу Тувагийн замд

    Хил гараад арав орчим км яваад засмал замд оров. Засмал зам эхлэх газарт бүтээн байгуулалт явагдаж шинэ хотхон баригдаж байгаа харагдсан. Замын урд талаар зэрэгцэн их уст Тэсийн хол цэлэлзэн урсана. Миний мэдэхийн монголын хамгийн гүн устай гол билээ. Замын хоёр талаар өвөрмөц тогтолцоогоо гайхуулан янз бүрийн хадан уулс үргэлжлэнэ. Тавь орчим км яваад Эрзин тосгонд ирлээ. Энэ тосгонд өмнө нь хонож байсан түүхтэй.
    Тосгоноос цааш давхисаар модтой хайрханы өвөрт байрлах Самагалтай тосгонд ирлээ. Энд бид машиндаа шатахуун аваад цааш аялалаа үргэлжлүүллээ. Тосгодод шинээр цөөн ч гэсэн барилгууд нэмэгдэж баригдсан харагдана. Модтой хайрханыг өгссөөр хөтөл дээр байрлах бөөгийн болон буддагийн суварга бүхий өргөлийн газарт ирлээ. Төв замын хоёр талд байрлах энэ өргөлийн газарт нэгэн эмэгтэйтэй тааралдаж ярилцах гэсэн боловч хэл ойлголцсонгүй. Ойрхоноос сайн зүс харж танилцаад өнгөрсөн. Тэндээс хөдлөөд явсаар цөөнгүй км явсаны дараа замын хажууд тэрхүү бусгүй зогсож байгаатай дахин таарсан нь сонин учрал байлаа.
    Өндөр хайрханыг давсаны дараа уудам тал угтаж энэхүү талаар давхисаар их хөндийд орших Кызыл хотод ирлээ.djmedia:182
     
  • ОРОСЫН НУТГААР ХӨНДЛӨН АЯЛСАН НЬ. 1. Тэнгэр уйлсан энэ жилийн Тува нутаг. Нэг. Хил хүртэлх замын тэмдэглэл.

    Эндээс Завхан аймгийн Түдэвтэй сум очихын тул зам нийлсэн таван машин Их монгол элсийг хөндлөн туулахаар хөдлөв. Уртын голын хоёр талаар айлууд зэрэгцэн буусан учраас зам төөрөлгүй явсаар Их монгол элсний Сүв хэмээх газарт ирлээ. Бид Их монгол элсийг голын судал даган хөндлөн туулсан юм. Ланд круйзерээс авахуулаад приус хүртэл бүх маркын дөрвөн автомашин, хөнгөхөн газар өөрсдөө түрж, элсэрхэг газар том машин нь жижэг тэргээ чирсээр их элсийг хөндлөн туулав. Нэгэнт наран шингэсэн учраас элсийг гарангуут бид амрахаар аяны майхнаа барьж тухлан хоносон билээ. Хөгжилтэй бас адал явдалтай энэ өдрийн амралт хотын бидэнд сонирхолтой өнгөрлөө. Нэгэнт харанхуй болсон тул бид амрахаар шийдвэр гаргав.
    Өглөө босоод эргэн тойрноо харахад элс, нуур, хангай нийлсэн байгалийн үзэсгэлэнтэй газар бид хоножээ. Тэндээс элсэн дөрөлжийг даван хангайн замд оров. Жижиг тэргээ чирсээр багахан элсэн замыг туулж аялал цааш үргэлжилсэн билээ.
    Жин үдийн үед Завхан аймгийн Түдэвтэй суманд ирж, тус сумын бөөгийн зөвлөлийн удирдагч, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Сосорбарамын гэрт очлоо. Тэд дөнгөж гэртээ ирсэн байхтай таарав. Хэдий аян замд ядарсан гэлээ ч тэд байдаг боломжоороо биднийг дайлж билээ.
    Нэгдсэн их тахилгаас дөнгөж ирээд байсан тул онгодын гэрийн дотоод зургийг нь авах боломжгүй байсан. Онгодын гэрт нь орж хүндэтгэл үзүүлээд бид цааш аяны замаа үргэлжлүүлэв. Хэдий байдаг хэмжээндээ зүтгэсэн боловч ажлын цагт багтаж хилийн боомт хүрч чадсангүй.
    Бид хилийн цэргийн отрядын зочид буудалд амрахаар болов. Нэгэнтээ хил тойрч явахад танилцсан хурандаа Батбаяр бидэнд тав тухтай хонох боломжийг олгосон билээ. Миний хувьд хил хамгаалагчдын тухай, гэр бүл, хүүхдийн талаар авч байгаа арга хэмжээний талаар сайхан мэдээ сонссон билээ.
    Өглөө эртхэн бид хилийн боомтын зүг хөдөллөө. Есөн цаг гэхэд бид эхний машин болж хилийн боомтод очсон байлаа. Нутгийн нэгэн тэрэг бидэнд учирлаж гуйсан тул урдуур оруулав. Яагаад гэвэл олон удаа орж гардаг тул уддаггүй юм гэсэн шалтгаан хэлсэн билээ. Бид шинээр бүртгүүлж удах учир тэдний хүсэлтийг зөвшөөрсөн юм. Монголын тал шуурхай шалгах ажээ. Энд өмнө ажиллаар явж байхад таарсан ажилтантай уулзлаа. Магадгүй хамгийн удаан хил дээр тогтвортой ажилласан нэгнээр тодорч болох нэгэн байлаа. Харин ОХУ-ын тал хоёр талаас ирсэн машиныг ээлжлэн оруулж шалгадаг журамтай бололтой. Биднийг шалгаж дуусаад Оросын боомтоос гарч байхад анх орсон машин буцаад хил гарч байгаа харагдсан.
    Хилийн боомтыг явганаар гарч болдог тул хэд хэдэн монгол зорчигч гарч байгаатай таарав. Хэдхэн минут ярилцахад Оросын иргэн 30 кг ачаатай гарах эрхтэй бол манай иргэд шинэ бараа авч гарах боломж муутай, гарахаар бол гаалийн бүрдүүлэлт хийдэг гэж хэлсэн билээ. Харин хүнсний зүйлд энэ журам хамаардаггүй гэлээ.
    ОХУ-ын хилийн боомтын үйл ажиллагаа урьд өмнөхөөс сайжирсан сэтгэгдэл надад төрсөн. Нарийн дэс дараатай, шуурхай үзэж шалгаж байлаа. Бид оросын талд шалгуулахад хоёр цаг болжээ. Энэ бол Арцсуурь-Цагаантолгойн хилийн боомт байлаа.

     djmedia:181
  • ЦАГААНУУР СУМАНД УЛААЧ НАРТАЙГАА УУЛЗАВ.

    Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Төмжий өөрийн галын болон шавь нараа цуглуулан уулзсан. Монгол бөөгийн тухай болон зэргэлдээ суманд хийгдсэн бөөгийн холбоотой мэдээ, мэдээллүүдээ танилцуулсан.
    Харин Монгол бөөгийн их зайран Моко өөөийн гэртээ хүлээн авч шавь нараараа МБНЭ-ийн гишүүдийн эгнээн өргөжүүлж, монгол бөөгийн байгууллагуудын хөгжил дэвшил, бөөгийн зан үйлийн талаар дэлэгрэнгүй ярилцаж, санал бодлоо солилцож, хамтран ажиллах боломж, бололцоогоо зөвшилцлөө.
    Мөн 2020 онд Хөвсгөл далайд хийгдэх “Мөсний баяр”-ын арга хэмжээнд оролцох талаар ярилцсан билээ. Энэ арга хэмжээнд Хөвсгөл аймгийн нутагт амьдардаг бөө нар идэвхтэй оролцож, хамтран ажиллах асуудлыг хөндлөө.
    Галын тахилгын үеэр монгол бөөгийн уламжлалыг авч яваа, бөөгийн түүхэнд мөрөө үлдээсэн зайран Б.Эрдэнэ-Очир, С.Ганбат, удган Сайнцэцэг нарт мөнх тэнгэрийн төлөө “шонхор” медалиар шагнасныг гардуулсан билээ.
    Хөвсгөл аймгийн Цагаан нуур суманд ажиллах явцад гадаадын жуулчид болон судлаач 20 гаруй иргэдтэй уулзаж ярилцлаа.
    МБНЭ-ийн удирдах бүрэлдэхүүн томилолтоор ажиллах явцдаа гаргасан шийдвэрийг хэрэгжүүлж чиглэлээр идэвхтэй ажиллаа.

     djmedia:180
  • НҮДНИЙ ХАРААГ ЭРС САЙЖРУУЛАХ ШИДЭТ БЭЛДМЭЛ

    Зөгийн бал – 10 хоолны халбага
    Маалингын тос – 200 гр
    Нимбэг – 4 ширхэг
    Заавар:
    3 хумс сармисаа арилгаж, хөшиглөнө.
    4 нимбэгээ цэвэрлэж, хэрчинэ.
    Сармис болон нимбэгээ саванд хийж тавина.
    10 хоолны халбага зөгийн бал болон 200 гр маалингын тосоо дэрээс нь хийнэ.
    Блендерт хийж сайтар холиод, хөргөгчинд тавина.
    Хоол идэхийнхээ өмнө уг бэлдмэлээсээ 1 халбагыг иднэ.
    Өглөө, өдөр, орой гээд нийт 3 удаа идэх хэрэгтэй.
    2 Хэр үр дүнтэй вэ?
    Дээр дурдсаны дагуу өдөрт 3 удаа уг гайхалтай бэлдмэлийг идсэнээр таны хараа улам сайжрах бөгөөд дан ганц таны харааг сайжруулаад зогсохгүй, дархлааг сайжруулж, цусны төлжилтийг нэмэгдүүлж, олон төрлийн өвчнөөс бие организмыг хамгаалах ач тустай ажээ.
    Хэр үр дүнтэй вэ?
    Маалинга (Linum Usitatissimum) нь харьцангуй хүйтэн бүст ургадаг нэг наст ургамал бөгөөд уг ургамлын үрээс маалингын тосыг гаргаж авдаг. Шаргалдуу өнгөтэй, хуурай тос байдаг байна. Зах, хүнсний болон ургамал, цэцгийн дэлгүүрүүдээр худалдаалагддаг.
    Source: www.caak.mn
     
  • Хар дарж зүүдэлхэд хийх дом

    1. Унтаж байх үедээ хэн нэг хүнээр толгойн дээрээ буюу шанааны орчмын үсэн дээрээ 3 дусал хөхүүл хүний сүү дусаалга .
    Эх хүний сүү хамгийн ариун тул маш сайн үр дүнтэй.
    2. Сэтэрхий аяганд ус хийгээд , дотор нь жижиг түүхий мах хийгээд , зуухны юм уу тогооны хөө цацаад энэ 2 хөө байхгүй бол хэдэн ширхэг шүдэнз асаагаад асаж дууссан ишийг үйрүүлж болно , тэгсний хээ дараа дээр нь шүлсээ хаяад зүүн урд зүг рүү харуй бүрий цагаар цацаад . Элдэв муу муухай зүүд ингээд алга болоорой гээд цацна . Энэ зан үйлийг 3 орой хийж болно . Аягаа аль болох гэртээ хонуулдгүй доош нь хөмөрч тавьбал сайн . 3 аас илүү хийж болохгүй . 3 дахь оройн зан үйлийн дараа аягыг хагалах ёстой .
     
  • Манжийн эрхшээлийн үеийн монгол Засаг захиргаа

     Манжийн эрхшээлийн сүүл үед Халхын Түшээт хан аймагт 20 хошуу, 51 сум, Засагт хан аймагт 19 хошуу, 17 сум, Сэцэн хан аймагт 23 хошуу, 40 сум, Сайн ноён аймагт 24 хошуу, 31 сум байв. Тэр үеийн Ар монголын засаг захиргааны том нэгж нь аймаг байв.
     Манж нар Ар Монголыг эзлэн авах үезд Халхад Түшээт хан, Засагт хан,Сэцэн хан 3 аймаг байв. 1725 онд Түшээт хан аймгаас хэдэн хошуу таслан, Сайн ноён хан аймаг хэмээн нэрлэснээр 4 аймагтай болов.
     Өвөр Монголын аймгуудыг, Хорчин 6, Жалайд, Дөрвөд нэжгээд, Горлос 2, нийт 10 хошууг Жирмийн чуулган; Харчин 3, Түмэдийн 2, нийт 5 хошууг Зостын чуулган; Аохан, Найман, Ар хорчин, Хишигтэн, Халхын зүүнгарын нэжгээд хошуу, Баарин, Жарууд, Оннигуд хошууд, нийт 11 хошууг Зуу-удын чуулган; Үзэмчин, Хуучид, Сөнид, Авга, Авга нар тус бүр 2, нийт 10 хошууг Шилийн голын чуулган; Дөрвөн хүүхэд, Муумянган, Халхын баруун гарын тус бүр 1, Урадын 3, нийт 6 хошууг Улаанцавын чуулган; Ордосын 7 хошууг Их зуугийн хэмээх 6 чуулган1 болгон хуваан зохион байгуулжээ.
    1 “Мэнь-гу-ю-му-цзи” Записки о монгольских кочевьях. Перевод с китайского П.С.Попова. Спб. 1895, стр 1-47.
     Хар мөрөн мужид суурьшиж байсан Баргыг 1732 онд Хөлөн буйрын нутагт шилжүүлж авчирсан бөгөөд тэднийг хуучин Барга гэж нэрлэдэг. Харин Халх Монголоос 1734 онд Хөлөнбуйрт нүүлгэн авчирсан Баргуудыг шинэ Барга хэмээж, Хөлөн Буйрын хошуу сумыг зохион байгуулахад зүүн, баруун хоёр гар болгон хуваасан байна2.
    2 Харгана. Ж.Өлзий. “Барга монголын түүх” УБ, 1999, тал 40, 89-94, 98.
     Манж нар Хөхнуурын монголчуудын нэгдмэл байдлыг задалж, хошууны зохион байгуулалтанд оруулж, Хөхнуурын 5 аймгийг 29 хошуу болгожээ. Үүнд: Хошууд 21 хошуу, Цорос 2 хошуу, Хойд 1 хошуу, Торгууд 4 хошуу, Халх аймаг 1 хошуу байгуулжээ.
     1697 онд Алшаагийн монголчуудыг хошуу, сумын зохион байгуулалтанд оруулж, 8 сумтай 1 хошуу зохиож, Хоролид төрийн бэйл өргөмжлөн, Алшаа засаг хошуу болгов. Алшаа нь бие даасан нэг аймаг мэт байсан ба чуулган байгуулаагүй аж.
     1753 оноос тэднийг Эзнээ гол хавь нутаглуулсанаас Эзнээ голын Торгууд хошуу буй болжээ2.
     Манж нар 1758 онд Зүүнгар хаант улсыг эзлэн, илийн газрыг байлдан дагуулах үед Торгуудын Шэйрэн тайж, Хойдын Дэжид тайж нар харъяатаа аван, угсаа нэгтэнтэйгээ нийлэхээр Ижил мөрнийг зорьжээ.
     1761 онд Ижил мөрөн дэх Торгуудын хан нас нөхцөж, түүний дөрөвдүгээр хүү Увш эцгийнхээ хан орыг эзлэв. Тэр үед дээр дурдсан ноёд харъяатаа дагуулсаар Халимагт очив.
    2 “Торгууд хаадын тууж”. Ойрад түүхийн сурвалж бичиг. Хөх хот. 1985. Тал 338-340.
    Тиймээс Увш Торгуудын нөлөө бүхий ноёдыг цуглуулан зөвлөлдөж, нутаг буцах нууц шийдвэр гаргажээ1.
     Гэвч тэд найман сар гаруй үргэлжилсэн хүнд аяны эцэст дөнгөж 10 мянга гаруй өрх, 70-80 орчим мянган хүн эх нутагтаа эргэн иржээ.
     Манж хаан 1771 онд Торгууд тайж нарыг ордондоо хүлээн авч, хэргэм зэрэг олгож, Увшид Зоригт хан цол өргөмжлөв.
     Тэнгэр уулын өмнө бие, Хар Сайр орчмын Торгуудын 4 хошууг Үнэн сүжигтийн өмнөд замын чуулган, Ховог сайрын Торгуудын 3 хошууг Үнэн сүжигтийн умарт замын чуулган, Хүр, Хар усны торгуудын 20 хошууг Үнэн сүжигтийн дорнод замын чуулган, Жин хэ орчмын Торгуудын 1 хошууг Үнэн сүжигтийн өрнөд замын чуулган, Жултас орчмын Хошуудын 3 хошууг дундад замын Батсэтгэлтийн чуулган хэмээн тус тус нэрийдэв.
    1 Намсрай.”Дайчин улсын үеийн монголын түүх”. Улаанхад. 1993. Тал 274-276.
     Түнлий номын жасаа. Жил бүр Ар, Өвөр монголын нэр нөлөө бүхий хутагт лам нар ээлжээр Бээжинд очиж, Найралт Найрамдах ордог гэгчид цуглаж, манж хааны насан уртасгах ном уншихыг тийн нэрлэдэг байв.