МБНЭ-ийн төлөөллийн бүрэлдэхүүн бөөгийн өвөрмөц зан үйлд оролцсон нь гурван үеийн бөөлөлт байсан юм. Энэ бөөлөлтийг эртнээс бэлтгэсэн байсан. Цаг үе нь биднийг байхад тохиов. Гурван үеийн бөөлөлтийн үндсэн онцлог нь уламжлалаа дараа үедээ шилжүүлэх бөөгийн өвөрмөц ёслол, зан үйл байсан. Энэ бол хэн хүнд тохиолдоод байдаггүй, олдошгүй нандин үйл байсан.
Цагаан нуур сумаас бид хээрийн онгод руу хөдлөв. Үдшийн бүрэнхий болохын өмнөхөн хээрийн онгодод бөөлөх бэлтгэл ажлуудыг хангалаа. Түүдэгийн гал асааж, цугларсан олон дулааныг нөмөрлөн зогсоно.
Энэхүү газар бол түүхийн явцад олон зайрангийн оршин байсаар ирсэн, их онгодын өлгий нутаг билээ. Уламжлан ирсэн түүхийг уншваас энэ нутагт амьдран ирсэн Гүнг зайран, Балжинням зайран, Баатар зайран, Хүүжий зайран нарын уугуул нутаг, амьдран оршин байгаа газар орон билээ.
Харанхуй нөмрөхийн цагт наян найман насыг зооглон буй Манжигийн Пүүжий зайран хуяглан бөөллөө. Олон арван жил шүшэглэн мөргөж, залбиран дээдэлж ирсэн онгоддоо зайран ийнхүү бөөлөх болсон нь учиртай.
Энэхүү ёслол бол тэр бүр тохиогоод байдаггүй ховор агшин байлаа.
Author: admin_shaman
-
Онгодын магтаалын дуудлагын тухай
Хайрхадууд, мэлмийтэнгүүд гэх мэт олон тоонд хандан өгүүлж байгаа нь аман зохиолын бусад төрөл зүйлтэй харьцуулбал монгол ардын туульс эхлэхдээ заавал Алтай Хангайгаа магтаж уул ус, ов толгод, булаг шандны эзэд болсон олон хий биетэй хийсгэлэн дүртэнгүүдийг урин залж хөгжөөж байгаад дараа нь жинхэнэ тууль хайлдгийн үлгэрээр бөө нар ч гэсэн өөрийн онгодуудаа урихдаа эхлээд бүх онгод тэнгэр нэр, газар усны эздийг магтан залаад дараа нь өөрийнхөө тухайн үеийн дуудах онгоддоо ханддаг байна.Бөө мөргөлийн аман яруу найраг дахь магтаалыг агуулга, холбогдох зан үйл, магтаж байгаа онгод тэнгэр, эд өлөг, тахил тавиг зэргээр үндэслэж дотор нь сэдэвчилэн хоёр анги болгон үздэг байна. Үүнд: 1. Бөөгийн онгодын магтаал, 2.Бөөгийн эдлэл хэрэглэл тахил тавигийн магтаал гэсэн хоёр зүйл болно.Бөөгийн онгодын тайлга нь онгод тэнгэр нэр, хий хивс дүртэнгүүдийн магтаалаар эхэлдэг байна. Харин бөө судлаач О.Пүрэв бидний бөөгийн онгодын магтаал хэмээн нэрлэж байгаатай адил төстэй шүлэглэлийг ишлэн үзэж тамлага дуудлага хэмээн нэрлэсэн байна.Тухайлбал: Цэдэв удганы тамлага дуудлага:
Бар бар хийсэн хайрхадууд
Бар шиг дуутай хайрхадууд
Бараа сүр ихтэй хайрхадууд
Баруун талд багларсан хайрхадууд гэх мэт.Ж.Чандар зайрангийн тамлага дуудлагад:
Мянган мэлмийтэнгүүд
Түмэн сонортонгууд
Хийсвэр үүлэн дамжлагатангууд
Хий хивс бийтэнгүүд
Асар тэнгэр нөмрөгтөнгүүд
Аваа их хүчтэнгүүд гэх мэт.Тэрээр бөөгийн дуудлагыг ерөнхийд нь тамлага дуудлага, дурсамж дуудлага, төгсгөлийн дуудлага гэхчилэн дараалан 3 ангилжээ. Энэ ангиллаас үзвэл түүний нэрлэсэн “тамлага дуудлага” хэмээгч нь бидний “онгодын магтаал” хэмээгчтэй байрлалын хувьд дүйцэж байна. Мөн эндээс харахад хайрхадууд, мэлмийтэнгүүд гэх мэт олон тоонд хандан өгүүлж байгаа нь аман зохиолын бусад төрөл зүйлтэй харьцуулбал монгол ардын туульс эхлэхдээ заавал Алтай Хангайгаа магтаж уул ус, дов толгод, булаг шандны эзэд болсон олон хий биетэй хийсгэлэн дүртэнгүүдийг урин залж хөгжөөж байгаад дараа нь жинхэнэ тууль хайлдгийн үлгэрээр бөө нар ч гэсэн өөрийн онгодуудаа урихдаа эхлээд бүх онгод тэнгэр нэр, газар усны эздийг магтан залаад дараа нь өөрийнхөө тухайн үеийн дуудах онгоддоо ханддаг байна.
ГУРВАН ҮЕИЙН БӨӨГИЙН ТАХИЛГАД ОРОЛЦОВ.
МБНЭ-ИЙН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗАХИРАМЖ 28-29
сарын 18 -ны өдөр хот
1. Д.Одонхүү МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн,
2. П.Батжаргал МБНЭ-ийн Хяналтын цэцийн гишүүн
3. Г.Болд МБНЭ-ийн Дашбалбар сумын бөөгийн зөвлөлийн
тэргүүн
1. Н.Баярсайхан МБНЭ-ийн гишүүн
2. Г.Бат-Эрдэнэ Бөөгийн Хөх тамгат байгууллагын гишүүн
3. И.Болдбаатар Мөнх тэнгэр өршөө төвийн тэргүүн
4. Н.Дайрий Бөөгийн “Голомт” төвийн гишүүн
5. Ч.Догсмаа Бөөгийн “Голомт” төвийн гишүүн
6. Н.Нарангэрэл ДЦЗ-ийн гишүүн
7. О.Туул ДЦЗ-ийн гишүүн
8. Ч.Янжинсүрэн ДЦЗ-ийн гишүүн
9. Т.Одончимэг Хяналтын цэцийн гишүүн
нарт тус тус цол олгосугай.
сарын 24 -ны өдөр хот
1. Д.Болорцэцэг
2. М.Мягмаржаргал
3. Б.Нарангэрэл
4. А.Тулга
5. Бахаамаазагд
6. Ууганбаяр
нарт тус тус цол олгосугай.
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Д.ЖАРГАЛСАЙХАН
МБНЭ-ИЙН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗАХИРАМЖ 26-27
сарын 13-ны өдөр хот
1. Хишигжаргал Гомбобаатар МБНЭ-ийн гишүүн 154
2. Риймэд Самжид МУ-ын Ардын жүжигчин 155
3. Б.Батсайхан МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн 19
4. Д.Бадарч МБНЭ-ийн Дэд Ерөнхийлөгч 20
5. Б.Хурцжавхлан Язгуур шүтээн холбооны тэргүүн 38
1. Гомбоо Алтанцэцэг Баян-Өлгий аймгийн Урианхайн өв соёлын
нийгэмлэгийн тэргүүн 153
1. Бокон Болд Баян-Өлгий аймгийн Буянт сумын Туульчин150
2. Лүүрэв Энхтуяа Баян-Өлгий аймгийн удган 151
3. Насанбат Эрдэнэбаяр Баян-Өлгий аймгийн ЭШАжилтан 152
4. Тогос Батсүх Аймаг прокурор 156
5. Ц.Болд Урианхай холбооны тэргүүн 157
6. Т.Мэндсүрэн Буянт сумын засаг дарга 158
7. Вандандондов Жавзансүрэн Удган, Хөвсгөл аймаг 159
8. Гэнпил Энхтуяа Удган, Хөвсгөл аймаг 160
9. Өлзийбат Цэрэндорж Зайран, Хөвсгөл аймаг 161
10. Гомбо Төмөрхуяг Зайран, Хөвсгөл аймаг 162
11. Чойжилжав Эрдэнэцогт Зайран, Хөвсгөл аймаг 163
12. Энхтайван Арвинбаяр Зайран, Хөвсгөл аймаг 164
13. Цэдэн-Иш Цэрэнчимэг Зайран, Хөвсгөл аймаг 165
14. Цоож Энхцэцэг Удган, Хөвсгөл аймаг 166
15. Сэржмятав Хөвсгөлийн театрын дарга 167
нарыг тус тус шагнасугай.
МБНЭ-ИЙН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗАХИРАМЖ
сарын 12 -ны өдөр хот
түр татгалзах тухай
➖ ИХ ТАХИЛГА, ТАЙЛГА ➖
Ес. Уламжлал болсон дүнгийн хуралдаан хийв.
Дүнгийн хурлын өмнө Завхан нутгийн бөөгийн хамт олон, Нэгдсэн их тахилгад хүрэлцэн ирсэн олонд хорхогоор дайлж хүндэтгэлийн зоог барьж, МБНЭ-ийн хамт олонд дурсгалын зүйлийг Завхан аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн удирдагч, зайран Дорж, Монгол бөөгийн удган Нармандах нар гардуулсан билээ. Ийнхүү нутагтаа болсон тахилгад ирсэн зон олондоо Монгол бөөгийн тэргүүн удган Сосорбарам, Монгол бөөгийн удган Солонго, Монгол бөөгийн зайран Баяржаргал нар тус тус зоог барьж ирсэн олноо дайлсан билээ. Мөн Монгол бөөгийн удган Солонго бүх тахилгын шүүсийг хариуцан бэлтгэлээ. Монгол бөөгийн зайран Баяржаргал бэлтгэл ажилд идэвхтэй оролцсон билээ.
Дунгийн хуралд нэгдсан тахилгад толгойлж болон тэргүүлж бөөлсөн улаач нар мэдээлэл, үр дүнгээ уламжлалт ёсоор танилцууллаа. Хайрханы тахилгад толгойлж бөөлсөн Монгол бөөгийн их зайран Д.Одонхүү, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Я.Мөнгөнсувд, Галын тахилгад толгойлж бөөлсөн, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Сосорбарам, Тэнгэрийн тахилгад толгойлж бөөлсөн Монгол бөөгийн тэргүүн удган Бор, Монгол бөөгийн их зайран П.Батжаргал, Монгол бөөгийн их удган Б.Бадамсүрэн, нар тус, тус мэдээлэл хүргэлээ.
Монгол бөөгийн зарим улаач нар тахилгадаа хариуцлагагүй хандах байдал тасрахгүй байна. Ийм хариуцлаггүй ажиллагаа хоёр дахь удаа энэхүү тахилга дээр давтагдлаа. Цаашид ийм байж болохгүй.
Эхний тахилгад сүр хүчийг үзүүлэн бөөлж байсан буриадын их зайран Болд, өөр байгуулагын тахилгад оролцож, улмаар болзоогоо таслан сураггүй болов. Анхнаасаа ингэж хариуцлаггүй хандах байсан бол хийж чаддагт нь ачаагаа үүрүүлэх байсан юм.
Монгол бөөгийн их зайран Балжир, Хятад Улсад бөө босгох ажилд улайрч, түүнийгээ бүхний эхэнд тавьж, мөнгөнд шунан, тавьсан болзоогоо таслав. Би бөөлнө хэмээн бусдын өмнүүр орж анхны тахилгад босч бөөлж байсан Монгол бөөгийн их зайран Балжир ийнхүү “намба” алдав. Бид Монгол бөөгийн ёс зүйн хариуцлага тооцохоос аргагүй байдалд хүргэлээ.
Нэгдсэн их тахилга мөнх тэнгэр, эзэн Чингис хааны ариун сүнсэнд айлтгалаа уламжлан мэдүүллээ. Хэрхэхийг тэнгэр мэдэх биз ээ.
Нэгдсэн тахилгад олон сайхан залуу улаач нар бөөгийн эрдэмд хэрхэн сурч буйгаа харуулсан бөөлөлтүүд хийсэн билээ. Бидний хойч үе амжиллтай бэлтгэгдэж байгаад баярлаж байна.
Нэгдсэн тахилгад Өвөрмонголоос их олон тэнгэр үзэлтэн, улаач нар оролцсон нь нэг онцлог байлаа. Тэд тэнгэрийн үйлэнд идэвхтэй суралцахыг зорьж байна.
Их тахилгын дүнг МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн хуралдаанаар хэлэлцэж тодорхой шийдвэрүүд гаргах болно. Гадаадаас ирж оролцож байгаа улаач нарын хөдөлмөр зүтгэлийг үнэлж Монгол бөөгийн мөнх тэнгэрийн төлөө шагналуудаар шагналаа.
Мөнх тэнгэрийн төлөө “Алтан шонхор” медалиар Монгол бөөгийн удган Нарангуа, “Мөнгөн шонхор” медалиар” Монгол бөөгийн зайран Аюуш, түшээ Мижиддалай, “Хүрэл шонхор” медалиар улаач О.Найраа, Ц.Бурмааюмсан, Батсоо, Саруул, Бямбасамбуу, Долгорсүрэн, О.Үйлс нарыг тус тус шагналаа.
Нэгдсэн их тахилгад 130 улаач нар өөрийн түшээ, шүтлэгтэн нарын хамт оролцлоо. Зөвхөн улаач нар хамтран дурсгалын зураг авахууллаа.

Үхсэн цэргийн сүнс 4 настай хүүд шүглэжээ
Эхнэрийнх нь эрүүл мэндэд тустай “сэржим” эр нөхрийнх нь толгойг авчээ
Амьдралын төлөө ажиллаж, айлыг айл шиг авч явсан түүнийг архинд толгойгоо мэдүүлж яваад харамсах нь олон бөгөөд “Энэ Шарав ингэх хүн биш. Ёстой хорлол гээч нь энэ байх. Янжмаа хүртэл ямар гээч өвчинд нэрвэгддэг байна аа? Их сайн хүмүүс юмсан. Нэг нь өвдөж, нөгөө нь архинд орсон нь яав ч зүгээр биш. Лам хараар явж, засал сайн хийлгэсэн л байгаа даа” хэмээн ам амандаа шогширцгоох ажээ.
Харин нэг удаа Шаравын дүү нь “Ахыг ламд үзүүлсэн чинь насны нь тоо гүйцчихэж. Энэ хүн их өгөөмөр, буянтай хүн байна. Хэн нэгний амийг авраад өөрийгөө авч явах нь…” гэж хэлсэн… хэмээн нэлээд түгшүүртэй мэдээ дуулгасан байна. Хоёр талынхан бүгд л санаа нь зовж, хурал ном хуруулж, засал авралын талын бүх хэмжээг Шаравын зүг хандуулжээ. Гэвч архинаас холдоогүй байна. Харин ч “Би нэг их удахгүй ээ…” гээд ойр дотныхондоо гомдоллож, “Надаас хойш үр хүүхэд, муу ханийг минь харж хандаарай” гэж захих болсон байна.
– Надад архины мөнгө өгөөдөх… Өнөөдөр сайн уучихаад маргаашнаас уухгүй. Амлаж байна. Намайг архинаас гарч чадвал чиний бие ч сайжирна. Сэтгэл санаа сэргээд ирэхээр сахар арилдаг гэсэн… гээд Янжмаагаас мөнгө гуйсан байна.
– Энэ орой болсон хойно архи нэмж уусны хэрэггүй. Тэгээд ч охин чинь удахгүй төрж, чи бид хоёр зээтэй болно. Мөнгө хэрэгтэй болно… Ингэж аргадаж, гуйсан боловч Шарав,
– Дахиж уухгүй, дахиж зовоохгүй… хэмээн гуйж, бүр дуугаа чангаруулаад байжээ. Аргаа барсан Янжмаа хуримтлуулах гэж байгаа хэдэн төгрөгөөсөө хороохгүйг хичээж, нөгөө талаас сэржим өргүүлсэн архи болохоор “сайн” гэж бодоод нэг шил архи гаргаж өгсөн байна.
– Гэртээ уучихаад унт гэсэн боловч Шарав:
– Нөгөө хэд дээрээ очихгүй бол болохгүй гээд гарсан ажээ.
Бие нь илт сайжирсан бүсгүй усанд орчихоод гэр орноо цэвэрлэж, нөхрийнхөө бүх хувцсыг өөрийн гараар угаажээ. Өдрийн хоол, цай бэлтгэж байх зуураа “Архидаж согтсон ч гэсэн хүрээд ирдэг”, “Бие нь яаж байна?” гээд санаа тавьдаг байснаа бүр болиод таг чиг алга болоо шив хэмээн дотроо гоморхож, гар утас нь хаалттай байсанд улам ч бухимдсан байна. Үдээс хойш тэднийд огт танихгүй хоёр хүн иржээ.
– Дүүргийн цагдаагийн хэлтсээс явж байна гэснээ,
– Энэ хүнийг таних уу гээд аймаар төрх байдалтайгаар хэвтэх нөхрийнх нь зургийг үзүүлсэн байна.