Author: admin_shaman

  • ТАВАН ТОЛГОЙГ АРГАДАН ЗАЛБИРАВ

     

    djmedia:27

    , Монгол бөөгийн удган Бор нарын удирдлаг дор олон сайхан шилдэг зайран, удган нар, Б.Энхбаатар, Б.Отгонжаргал, Б.Буянцэцэг, Д.Гарамханд С.Мөнх-Эрдэнэ, Хандам, Тамжид нарын хамтын хүчээр Таван толгойн савдагаа аргадан удахгүй болох Монгол өмнийн говийн нэгдсэн их тахилгын мэдээллээ баталгаажуулан, болзоондоо ирсэнээ мэдүүлж, мөргөн залбирлаа.
    Энэ өдөр тэнгэрт үүлгүй говийн салхигүй халуун налгар байлаа. Улаачийн хөдөлмөр хэцүү, хүнд үйл байдаг. Нэгдсэн тахилгыг хамтын хүчээр л хийнэ. Түүнд олон зүйл хамаарна. Хүчээ нэгтгэн хаанаас залбиран нэгдэж болно. Олны хүч оломгүй далай билээ. Хаа холоос тахилгад оролцож чадаагүй ч МБНЭ-ийн сайтад хөтөлбөр бичигдэж, нийтэд ил болсон болохоор хүчээ нэгтгэн залбирах тэнгэр шүтлэгтэн, сэтгэл санаагаа дэмжин илтгэх улаач нар цөөнгүй байлаа. 
    Бөө улаач нарынхаа хамтын залбиралд хүч нэмэн дэмжих ёстой бөөгийн сайт, тухайлбал “Бөөгийн тавилан” сайтад Өмнөговь аймгийн Цогт Цэций сумын олон жилийн өмнө болсон баяр наадмын үеэр туг залах үед морид булиган таагүй явдал болсоныг давтан тавьсаныг нутгийн зон олон ихэд дургүйцэн хүлээн авна билээ. Уг сайтад тавьсан зүйлийг зарим нэг нь одоо болсон мэт хүлээн авч эндүүрч байгаагаа ярьж байлаа. Бид аргагүйн эрхэнд энэ сайтыг Хурмэтхан хэмээх улаач залуу удирдан хийж байдагийг залруулан хэлэхэд хүрсэн билээ. 
    Санаатай, санамсаргүйг мэдэхгүй юм, ямарч байсан нэгнээ дэмжих ёстой улаач хүн, тээр жил болсон таагүй явдал, бэлэг дэмбэрэлгүй үйлдлийг цацаж, энэ нутгийн түмэн олны дүргүйцлийг төрүүлж, нэр хүндээ шалдаа унатал унагаана билээ. Тэмээн жин явдагаараа явна, хав хуцдагаараа хуцсаар бууриа сахин үлдэнэ. Мөн ч сайхан хэлждээ манай ард түмэн. 
    Хэдий зарим нэг нь урагшлах хүчнээс хойш чангааж байсан ч тэнгэрийн зан үйл сайхан болж өнгөрлөө. 
    Тэнгэртээ залбирах олны хүч зорисондоо хүрнэ.

  • № 01. 13 зууны үеийн түүхэн эх сурвалжууд

    Б.Я.Владимирцов хэлэхдээ: ,,хэрэв дундад эртний үед нэг ч улс түмэн түүхчдийн анхаарлыг монгол шиг татсангүй гэж хэлж болох аваас ганц ч нүүдэлчин түмэн бодит амьдралыг “нууц товчоо”-ны адилаар тэгж уран нарийн дүрслэн харуулсан дурсгалт бичиг үлдээгээгүй гэдгийг тэмдэглэвэл зохино гэсэн нь бодит үнэнд нийцсэн ажээ. 3 Б.Я.Владимирцов. Обшественный строй Монголов М-Л., 1934. цтр. 8.
    “Цагаан түүх”-ийг XIII зууны сүүлчээр зохиосон байна. Бүрэн нэр нь “Дөрвөн төрийн арван буянт номын Цагаан түүх” гэдэг. Хубилай хаан (1260-1294) нэгэн монгол эрдэмтэнд тусгай захиалга өгч бичүүлсэн гэдэг.
    1604-1624 оны хооронд зохиогдсон “Хаадын үндэсний хураангуй Алтан товч нэрт судар” буюу “Бага Алтан товч”-д гол төлөв Чингис хааны намтар бичигдсэн байна. Энэ зохиолыг бас “Чингис хааны цадиг” гэж нэрлэдэг.2 “Чингис хаган-у чадаг”, Бээжин, 1925.
    Дээр дурьдсан зохиолуудаас гадна XVII зууны эхэн хагаст зохиогдсон “Шар тууж”, 1663 онд зохиогдсон Саган Сэцэний “Эрдэнийн товч”, 1774-75 оны үед Рашпунцагийн зохиосон “Дай Юань улсын Болор эрхи”, 1835-1836 оны үед Жамбалдоржийн зохиосон “Болор толь”, Цахарын Гомбожавын “Гангын урсгал”, Жамбын “Асрагч нэртийн түүх”, Ломигийн “Монгол Боржигид овгийн түүх”, Галдан туслагчийн “Эрдэнийн эрхи” зэрэг бас бус олон зохиолыг нэрлэж болно
    XIII-XVI зууны үеийн монголын нийгэм төрийн түүхийг судлахад тэр үеийн хууль цаазны дурсгал чухал ач холбогдолтой юм. Чингис хааны үед тогтоон мөрдөж эхэлсэн “Их-Яса” (Их засаг) хууль бидний үед бүрэн эхээрээ уламжлагдан ирээгүй боловч түүний зүйл ангиас бусдын зохиолд тэмдэглэгдэн үлдсэн зүйлүүд байна. Их засаг хуульд холбогдох зарим зүйл ангийн Х.Пэрлээ “Нууц товчоо”-ны дотроос түүвэрлэн авч нийтлүүлсэн байна. Их засаг хуулийн зарим зүйл ангийг Египетийн эрдэмтэн Макриз (1364-1442)-ын зохиолоос олж Европын хэлэнд орчуулан нийтэлсэн байна.
    XIII-XVI зууны Монголын түүхийн нэлээд чухал хэсэг нь Араб, Перс хэлээр бичигдсэн байна. үүнд юун түрүүнд Ата-Малик Жувеини, Рашидад-Дин нарын зохиолыг нэрлэж болно. 1260 онд Ирэны түүх ч Ата-Малик Жувеини “Ертөнцийг байлдан дагуулагчийн түүх” зохиолоо туурвижээ.
    Рашид-ад-Дин (1247-1318) “Судрын чуулган” хэмээх асар том зохиолоо Иран дахь Хүлэгүгийн угсааны Монгол хаан (Ил хаан) Газан, Өлзийт нарыг төр барьж байх үед мөнхүү хаадын захиалгаар 1310-11 оны үед бичиж дуусгажээ.
    Вассаф-уль-Хазрет “Улс орныг хуваарилсан он цаг дарааллын судар” гэдэг зохиолоо перс хэлээр бичжээ. Энэ зохиолд монголын түүхийн 1257-1327 оны үеийг хамарчээ.
    Баруун Европын хэлээр байгаа монголын түүхийн чухал сурвалж бол Италийн жуулчин Марко Пологийн аяны тэмдэглэл юм. Тэрээр 17 жил монгол, хятад нутагт сууж Хубилай хааны төрд алба хашсан болохоор түүний биеэр оролцож, нүдээр үзсэн зүйл үлэмж их юм.Марко Поло монгол хэл бичиг мэдэх учир эзэнт гүрний олон газарт албан хэргээр явж монголчууд болон эзлэгдсэн орнуудын хүн ардын амь зуулга, аж байдлыг нарийн ажиж таньсан байна.
    Ш.Бирагийн “Монголын тэнгэрийн үзэл ба эдүгэгийн дэлхийчлэлийн үзэл” гэсэн товхимол нийтлэгджээ. Энэ товхимолд 13-14 зуунд оршин тогтнож байсан Монголын Их эзэнт гүрний үед монголчууд нь өөрсдийн дэлхийн ноёрхлыг үндэслэн зөвтгөх талаар дэлхий дахины шинж чанартай нэгэн төрлийн сонирхолтой үзэл санааг анх үүсгэн гаргасан гэжээ. Тэрхүү үзэл санаа нь Тэнгэрийн үзэл буюу Тэнгэрийн хэмээн нэрлэж болохоор ихээхэн хөгжсөн онол, тэр ч бүү хэл улс төрийн үзэл суртал байсан хэмээн үзэж түүнийгээ гүнзгийрүүлэн судалж эдүгэгийн дэлхийчлэлийн үзэлтэй зарин талаар харьцуулан үзсэн нь эрдэм шижилгээний хувьд шинэ соргог зүйл болжээ. Зохиогч ,,Түүхэнд Чингис хаан бурхан ч байгаагүй буг ч байгаагүй үнэн. Үлгэр домог болсон гавьяа, зөрчилтэй аугаа их түүхт хүн байв,, гэснийг эрдэмтэд зөвшөөрөн хүлээж авч байна.

  • С. Энхбат: Үзуур гялангийн олдвороор үзэсэгэлэн дэлгэнэ


    -Үүний дараа хаана, хэрхэн хадгалах вэ?
    -Бид ирэх дөрөвдүгээр сард эд- гээр олдвороор Монголын үндэсний музейд үзэсгэлэн дэлгэхээр төлөв- лөж байна. Үүний дараа БСШУСЯ нд хүлээлгэн өгнө. Стандартын дагуу хадгалж, хамгаалж чадна гэюл ховдчуудад хүлээлгэж өгөх нь зүйтэй. Гэхдээ одоогоор орон нутгийн аль ч музейд археологийн ийм ховор олдворыг хадгалах нөхцөл бүрдээгүй. Тиймээс Ховдын музей шаардлага хангатал өөр газар хадгалах байх. Тус аймагт 2018 оноос өмнө шинэ музей байгуулахаар төлөвлөж буй гэсэн.
    -Эмэггэйн гугал “Adidas” брэндийн пүүзийнх пшг хээтэй байгаа нь хүмүүсийн анхаарал их татсан.
    -Ихэнх олдворыг газрын гүнээс илрүүлдэг болохоор өгөршиж муу- даад, юу гэдгийг нь тогтооход төвөг- тэй байдаг. Уг эмэгтэйг эдэлж, хэрэглэж байсан зүйлс, морьтой нь хамт чулуун доор оршуулсан болохоор он удаан жилийн турш гэмтэлгүй, сэрүүн орчинд сайн хадгалагдсан. Тиймээс МЭӨ X зуунд ямар эмээл, дээл, гутал хэрэглэж байсныг суддахад их хөшүүрэг болох юм. Тухайн үеийн угсаатны зүйн онцдогийг илэрхийлсэн уг гутлыг сүлжмэл, гүрмэл оёдлоор урласан болохоор гаднаас нь харахад “Adidas’’-тай төстэй гэгдэж буй.
    Б.ДАЛАЙ

  • Байгалын ер бусын үзэгдэл Бразилчуудыг гайхшруулжээ

     

    Бразилийн Санта-Катарина мужид нарны эргэн тойронд ер бусын цацраг хурцаар илэрсэн талаар Globo бичжээ. Байгалийн ийм ер бусын үзэгдлийг хоёрдугаар сарын 26-д бразилчууд ажигласан байна. Энэ оптик цацраг мужийн нийслэл-Флорианополист мөн ойролцоо хотуудад харагдсан байна. Хэрэглэгчид нийгмийн сүлжээнд энэ үзэгдлийг олон талаас авсан янз бүрийн фотозураг ба видео бичлэгүүдийг нийтлэжээ.

    Энэ үзэгдэл нь маш хүчтэй эх үүсвэрийн эргэн тойронд үүсдэг-ихэвчлэн нар эсвэл сарны орчимд. Агаарын урсгалуудын дээд давхаргын мөстлөгийн үүлэн дэх мөсөн талстуудаас үүдэлтэй байдаг. Кристалуудаас тусаж хугарсан гэрлийн цацрагууд ихэнхдээ солонгорсон гэрэл цацруулж харагддаг байна.
    Ц.Пүрэвдорж

  • Монгол цэргийн ерөнхий газрын гэгээнтэн тодров (Шоглол)


    Цэрэг армийг хэн ч удирдаж болно гэсэн улс төрчдийн санааг Буддагийн шашиныхан давтав. Хүчний байгууллагын олон сайд нарыг нэгтгээд нэг хувилгаан удирдвал орон тоо, мөнгө, хөрөнгө хэмнээд аятайхан юм шиг. Тэртээ тэргүй мэргэжлийн бус хүн удирдаж байгаа юм чинь, улс төрч байсан ч, лам хуврага байсан ялгаа юу билээ. Аль аль нь цэргийн онцлог мэдэх биш, төрлөхийн “гүйлгээ” ухаанаар удирдах юм чинь. Тэд мэргэжил энэ, тэрээ эзэмших шаардлаггүй, төрөхөөсөө “сайд, хувилгаан”-аар тодорчихсон болохоор яалтай билээ.
    Монгол цэргийн ерөнхий газрын гэгээнтэн, Их наран худагт Баянхонгор, Говь-Алтай, Ховд, Завхан, Архангай, Дорнод аймгуудаар явж, Зэвсэгт хүчин, Цагдаа, Хилийн цэргийн ангиудаар заларахад тэд “онгироо ногоон”-оо өмсөж, парад хийж, лекцийг нь сонсож, номлол айлтгалд нь алга хавсран мөргөж залбирав.
    Одоогийн мунгинаж байгаа засгийн газарт Монгол цэргийн ерөнхий газрын гэгээнтэн тодорч хэрхэн нэгтгэж, цомхон удирдлагатай болохыг санамсаргүй байдлаар заачих нь тэрээ. Нээрээ бүгдийг нэгтгэн удирдсан төр, шашиныг хослон баригч, Монгол цэргийн ерөнхий газрын гэгээнтэн, Их наран худагттай байвал яасийн …
    Д.Хүрэлбаатар

  • Эрийн гурван наадам

    нэн хэрэгцээтэй байсан. Ийм учраас эрчүүдийн бие бялдрыг хөгжүүлэх дасгал сургууль шаардлагатай нь улмаас бөхийн барилдаан. Харвах дадлагыг сайжруулахын тул сурын харваа, тэдний унаа сайн хүлэг шалгаруулах үүднээс хурдан морины уралдаан үүссэн байна. Эр хүн, агт морьдын ид хавыг шалган барилдах, уралдах, харвах намнах нь ийнхүү дундад эртний болон дундад үеийн монгол цэргийн байлдааны бэлтгэл сургуулийн төрлүүд болон хөгжиж нэгэн шинэ шатанд хүрчээ. Харин 15-р зуун буюу Монголын эзэнт гүрний задралын шувтрах үе рүү цэргийн байлдааны бэлтгэл сургуулийн гэхээсээ баяр цэнгэлийн нийтлэг хэлбэрүүд болсон бололтой байдаг. Батмөнх даян хааны отгон хүү Гэрсэнз хунтайж халхын 13 отгыг захирч байснаа сүүлдээ түүний 7 хөвгүүн нь хуваан захирах болсон тэр үеэс Долоон хошууны даншиг наадам үүссэн байна. Эрийн гурван наадамд азарга, их нас, соёолон, хязаалан, шүдлэн, даага гэсэн 6 насны хурдан хүлэг уралддаг. Ер нь Монгол наадмыг морьгүйгээр төсөөлөхийн аргагүй. Эрийн 3 наадмын нэгэн наадам хурдан морь билээ. Манай Төв аймаг олон алдарт уяач, хурдан хүлгүүдээрээ алдартай. 2-дахь наадам хүчит бөх билээ. Монголын удмын хүчит бөхчүүд нь дөрвөн талт малгай тэргүүндээ залан дэвжээгээ эзэгнэн буй нь үнэхээр сүрлэг сайхан. Монголын ард түмний олон үе дамжин уламжлагдан ирсэн үндэсний эрхэм сайхан үнэт зүйлсийн нэг нь үндэсний бөх билээ. Үндэсний бөхийн үүсч хөгжсөн түүхийг алдарт аварга, арслан, заан, начингүйгээр төсөөлөх аргагүй юм. 3-дахь наадам эрхий мэргэн харваачид цэц мэргэнээ сорьдог. 8 жилийн өмнөөс эрийн 3 наадмын бүрэлдэхүүнд орох болсон шагайн харваа энэ жилээс эхлэн бидний хувьд эрийн 4 дэх наадам болоод байгаа юм. Бидний хамгийн сайхан баяр болох энэ 4 наадмыг бүгдээрээ тоглох нь бидний нэг бахархал билээ.

  • Дэлхийд ганцхан Монгол наадмын тухай 24 баримт

    5. Хамгийн том Даншиг Долоннуурт 1696 онд болжээ. Энэ үеэс Түмэн эх дуу зохиогдсон нь наадмын сүлд дуу болсон байна.
    6. 16-17-р зууны үед шарын шашин дэлгэрэн уул овоо тахих болсон үед Эрийн гурван наадам хийх болсон байна.
    7. Манж Чин улсын хаан 1778 оны 9 дүгээр сард наадам хийх ёс журмын тухай зарлиг буулгаж наадмыг “Уул тахих, иргэний болон шашны баяр болгон тэмдэглэж байх”-аар тогтоосон байна.
    8. Даншиг гэдэг нь Манжийн хаанд даншиг өргөх гэсэн утга санаатай бөгөөд 1911 онд үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөн ялсны дараа Богд хаан даншиг хэмээх нэр үйлийг халсан юм.
    9. Нүүдэлч Монголчууд туул голын хөвөөнөө суурьшин амьдрах болсноор 1772 онд Хэнтий уулыг тахих их наадам хийж үүнийг Арван засгийн наадам гэж нэрийдэв. 1912 оноос хойш арван засгийн наадам тогтмолжиж 1925 он буюу Богд хааныг нас бартал зохиогдсон байна.
    10. Арван засгийн наадмыг нийт 125 удаа хийжээ
    11. 1921 онд ардын журамт цэргүүд Хиагт хотыг чөлөөлж 7-р сарын 10-ны орчимд салдаат овооны наадмыг тэмдэглэсэн байна.
    12. 1922 оноос цэргийн наадмыг тэмдэглэх болжээ. Энэ үеэс бургас цавчих зэрэг цэргийн үзүүлбэрийг наадмын хөтөлбөрт оруулах болсон байна.
    13. Богдыг насан өөд болсны дараа буюу 1925 онд Засгийн газраас Ардын наадмыг тэмдэглэх тухай тогтоол гаргаж 07-р сарын 11-нд тэмдэглэж байхаар болжээ.
    14. 1946 онд Х.Чойбалсан Монгол Улсын тусгаар тогтнолыг албан ёсоор зөвшөөрүүлсэн түүхэн үйл явдлыг тэмдэглэж, тэр жилийн наадмыг өндөр дээд хэмжээнд зохион байгуулахад ихэд анхаарчээ. Энэ үеэс Ардын хувьсгал ялсны ой хэмээн наадмыг нэрийдсэн байна.
    15. 1996 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны 790 жилийн ойг баяр наадмаараа тэмдэглэх болсон байна.
    16. Харин 790 жилийн ойгоо тэмдэглэж байгаа нь манай урд хөршийг үзэл сурталчдад таалагдсангүй. Тэднийхээр монголчууд үе үеийн турш Хятадын нэгэн жижиг үндэстний маягаар амьдарч ирсэн ба зөвхөн 1921 онд коммунист хувьсгал хийсэн учраас л эх газар нь тусгаар байхыг нь хүлээн зөвшөөрсөн аж. Иймээс л диплoмат шугамаар ч эсэргүүцлээ илэрхийлсэн юм. Эсэргүүцлийг тэр дор нь хүлээн авч 1997 онд сонгогдсон шинэ ерөнхийлөгч Ардын хувьсгалын ойгоо тэр жилээс дахин сэргээн наадмаар тэмдэглэх болов.
    17. Гэсэн хэдий ч 2006 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн баяраа өргөн дэлгэр тэмдэглэж НҮБ-аар хүлээн зөвшөөрүүлж чадсан юм.
    18. Үндэсний их баяр наадам нь хурдан морь, хүчит бөх, сур харваа гэсэн нүүдэлчдийн дайнч байдлын илэрхийлэл болсон эр зоригийн өрсөлдөөн юм.
    19. Хүчит бөхийн барилдаанд 512-1024 бөх хүч мэхээ уралдуулан барилддаг байна.
    20. Монгол айл бүрт морин хуураас гадна нум сумыг залдаг уламжлал бий.
    21. Чингэс хааны ач хүү Есүгэн 330 алд газар буюу 520 м орчим газар харваж байгаа оносон нь цэргийн түүхэнд хамгийн хол тавьсан сум хэмээн тэмдэглэгдэж үлдсэн байна.
    22. Үндэсний их баяр наадмаар 6 насны 2400 орчим хурдан морь уралддаг нь манай гараг дээрхи хамгийн том морины уралдаан юм.
    23. Монгол морь 30 км орчим газарт хурдалдаг нь ч мөн хамгийн хол зай болно.
    24. 2014 онд Монгол Улсын Их Хурлаас баяр наадмын тухай хуульд өөрчлөлт оруулснаар Монголчууд үндэсний их баяр наадмаараа 5 хоног бүх нийтээрээ амрах болсон байна.

  • Тусгаар тогтнолын өдрийн баярыг тэмдэглэв

    Үүний дараа АНУ-ын Тусгаар тогтнолын өдрийн баярыг тэмдэглэх Шангри-Ла зочид буудлын хүлээн авалтын танхимд боллоо.
    Итгэл симфони оркестр болон @usembmongolia энэ жилийн 7-р сарын 4-ний баярын арга хэмжээний зочдыг америк хөгжмийн зохиолчдын аяаар угтаж авлаа.
    Тусгаар тогтнолын өдрийн баярыг тэмдэглэх арга хэмжээг АНУ-ын ЭСЯ-ны Хэргийг түр хамаарагч Мануэл Микаллер нээж, АНУ-ын Төрийн далбааг залах ажиллагаа үйлдэж, баярын мэндчилгээ дэвшүүлэв.
    Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар Тусгаар тогтнолын өдрийн баярыг тохиолдуулан үг хэллээ.
    Тусгаар тогтнолын өдрийн баярыг тэмдэглэх арга хэмжээнд МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан урилгаар оролцлоо. Баярын хүндэтгэлийн арга хэмжээнд Шашины удирдагчид, Монгол дахь дипломат төлөөлөгчид, УИХ-ын гишүүд, Засгийн газрын гишүүд, төр, захиргаа, олон нийтийн төлөөлөл оролцлоо.
    Дашрамд дуулгахад 1776 оны долдугаар сарын 4-нд Хойд Америк дахь Британийн колони мужуудын нэг болох Пенсильваний Филадельфид болсон чуулганы үеэр Америкийн муж улсууд Их Британиас бие даан, тусгаар тогтнолоо зарлаж энэхүү тунхаг бичгийг үйлдэж байсан билээ. Америкийн Нэгдсэн Улс гэсэн нэрийг энэ өдөр анх хэрэглэсэн ба үүнээс хойш долдугаар сарын дөрвөнийг АНУ-ын Тусгаар Тогтнолын өдөр болгон тэмдэглэх болсон юм.

  • 99 Тэнгэрийн дуудлага

    Хэц хэнгэргэн жолоотонгууд минь
    Агуу их хүчтэнгүүд минь
    Авралт заяат сахиустангууд минь
    Далд их биетэнгүүд минь
    Давхар олон шидтэнгүүд минь
    Хар цагаан гарвалууд минь
    Харь халуун гарвалууд минь
    Бурхан цагаан гарвалууд минь
    Буумал их шүтээнүүд минь
    Амьд бүхнийг тэтгэсэн
    Алтан шар нар минь
    Алсын замыг заасан
    Алтан гадас од минь
    Атаа таван тэнгэр минь
    Лусын найман аймаг минь
    Харсан долоон од минь
    Барууны 55 цагаан тэнгэр минь
    Зүүний 44 харын тэнгэр минь
    Хүчин 33 хурмаст минь
    Номтын 33 баатрууд минь
    Хясаан улаан тэнгэр минь
    Хялман хатан ээж минь
    Ойхны 13 ноёдууд минь
    Номын хатан ээж минь
    Сайн зүгийн тэнгэрүүд минь билээ та бүхэн
    Саруул зүгийн заяа билээ та бүхэн
    Дээд тэнгэрээс заларч
    Дэвжид асараас туяарч
    Ханат гэрийн хойморт
    Халуун голомтын эхэнд
    Эргэн байж буугаарай
    Найрлан байж цэнгээрэй
    Эрдэм чадал, ид шидээ
    Хайрлан хайрлан буугаарай.
    Өнө их тэнгэрийн
    Өндөр дээд шүтээнүүд минь
    Өмнө талаас ирэх
    Өнө их саадаас нь
    Өмөөрч намайгаа хамгаалаарай
    Барууны 55 цагаан тэнгэрийн
    Урхан цагаан гарвалууд минь
    Баруун талаас ирэх
    Бартаа их саадыг нь
    Барин хааж намайгаа хамгаалаарай.
    Хойд зүгийн тэнгэрийн
    Хатуу догшин гарвалууд минь
    Хойд зүгээс ирэх
    Хамаг их саадаас нь
    Хүрээлэн байж намайг хамгаалаарай
    Зүүний 44 харын тэнгэрийн
    Зуун түмэн сахиусууд минь
    Зүсрэн ирэх их саадаас нь
    Зүсэн байж хамгаалаарай.
    Мөнх хөх тэнгэрийн
    Мянга түмэн сахиусууд минь
    Магнай дээрээс минь ирэх
    Мянга түмэн саадаас нь
    … улаачаа
    Мятрашгүй сайн хамгаалаарай.
    Хий их тэнгэрийн
    Хийсвэр үүлэн дамжлагатангууд минь
    Сэрвийн бүгдээрээ хараарай
    Сэртийн бүгдээрээ чагнаарай
    Унаган биеийг минь хуяглаарай
    Удмын харгуйг минь таниулаарай
    Дааган биеий минь тахлаарай
    Далдын харгуйг минь хараарай
    Тоонон дээр минь эргээрэй
    Тод туяа татуулаарай
    Гэр дээр минь эргээрэй
    Гэрэлтэй туяа татуулаарай
    Оргойтой бөөд олуулахгүй
    Орхимжтой ламд тушуулахгүй
    Хатуу чанга хамгаалаарай
    Заяа гуйн залбирч байна
    Ерөөл гуйн мөргөж байна.
    Гунан хандгайн эвэр бариултай
    Гутаар загасан зэр зэвсэгэн холбуйтой
    Сухаа улаан бардагаа
    Сонгон байж уриалж байна.
    Зуун хөлт зултай
    Харын сайхан тахилтай
    Хамба торгон билэгтэй
    Хадаг мөнгөн хавчуургатай
    Орон дэлхийн их идээтэй
    Идээ бүр нь дээжтэй
    Аагтай шаргал цайтай
    Таван тансаг идээтэй
    Ариун сайхан сүүтэй
    Хатуу харын сэрчимтэй
    Энэ л сахан хүндлэл дээр минь
    Эргэн байж буугаарай
    Таныг гэж тахиж байна
    Тахил зулаа бадрааж байна.
    Мөн гэж мөргөж байна
    Мөнхийн зулаа бадрааж байна.
    Хаан шиг халамжтай
    Ноён шиг номхон
    Нам сууж найрлаарай
    Удаан сууж ундаалаарай.

  • Мовсквад тэмдэглэсэн ялалтын баяр- 61 жил

     

    Оросын Ерөнхийлөгчийн 1997 оны арванхоёрдугаар сарын 8-ны зарлигаар Москва дахь “Нэр нь үл мэдэгдэх цэргийн булш” дээрх мөнхийн зулын дэргэд Ерөнхийлөгчийн хорооны бүтцээс байнгын хүнтэт харуул зогсоох болсон байна. Хүндэт харуул өдөр бүр өглөөний 8-аас оройн 20 цагийн хооронд цаг тутам солигдож байдаг.
    ОХУ-ын ард түмний түүх, соёлын өвийг хадгалах тухай Оросын Ерөнхийлөгчийн 2009 оны арваннэгдүгээр сарын 17-ны өдрийг зарлигаар “Нэр нь үл мэдэгдэх цэргийн булш” цогцолборт Бүх үндэстний цэргийн алдарын статус олгон Оросын ард түмнүүдийн онцгой үнэтэй соёлын өвийн байгууламж болгосон байна.
    Арабатын гудамжинд цэргийн андуудтайгаа таарсан билээ. ЦНДС-ийг хамт төгссөн Цацрал, Бат-Очир хоёр Москвад суурьшаад цөөнгүй жил болсон байлаа. ЦУМ, ГУМ-аар орж барааны ерөнхий ханштай танилцаад өнгөрнө.
    Дараа нь уламжлалт ёсоор Аугаа их эх орны дайны ялалтын Москва хотноо байрлах Ёслолын дэнж буюу “Поклонная гора” цогцолборын Аугаа эх орны дайны ялалтын төв музейг үзсэн.
    Ёслолын дэнж дэх дурсгал, хүндэтгэлийн цогцолбор нь нийт 135 га талбай эзэлдэг бөгөөд тус цогцолборт “Дэлхийн нэгдүгээр дайны баатруудад”, ”Орос орныг хамгаалагчдад”,“Амь үрэгдэгсдэд” тус тус зориулсан хөшөө, Ялалтын хөшөө, Интернационал-дайчдын хөшөө,”Ард түмнүүдийн эмгэнэл” сэдэвт хөшөө, Аугаа Эх орны дайны төв музей болон цэргийн зэвсэг, техникийн музей, Аугаа Эх орны дайнд амь үрэгдэгсдийн гэгээн дурсгалд зориулсан сүм байдаг. Аугаа эх орны дайны ялалтын 50 жилийн ойгоор буюу 1995 онд албан ёсоор нээж, ялалтын 65 жилийн ойгоор Мөнхийн гал асаажээ.
    1986 онд байгуулагдсан тус музей нь хэд хэдэн байгууламжаас бүрдсэн уран барилгын цогцолбор бөгөөд 50 мянга гаруй үзмэртэй аж. Тус музейд байлдааны зэвсэг,техник хэрэгсэл, марк зоосны цуглуулга, гар бичмэл, гэрэл зураг зэрэг ховор үзмэрүүдийг дэлгэн харуулахын зэрэгцээ Аугаа эх орны дайнд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн тулалдаануудын сэдэвтэй диорам болон номын сан, амь үрэгдэгсдийн цахим сан зэрэг байдаг.
    Тус музейд Монголын стенд байдаг ба ЗХУ-д туслах тухай БНМАУ-ын Засгийн газрын 1941 оны 6-р сарын 22-ны тогтоолын хуулбар, Сүхбаатар аймгийн Баяндэлгэр сумын малчин Басымаас фронтод морь бэлэглэсэн тухай 1942 оны 4-р сарын 28-нд бичсэн үнэмлэх, цагаан нэхий бээлий,дайны үеийн сонин гэх мэт үзмэрүүд байдаг.
    Миний амьдралын салшгүй хэсэг болсон Москвагийн Нийгэм эдийн засгийн Их сургуульд очиж, захирал В.И.Жуков, багш нартайгаа уулзсан. Төв хаалганы дэргэд дурсгалын зураг авахуулав. Сургуулийн төв байр ВДНХ-ын зэргэлдээ байдаг болохоор “нэг сумаар хоёр туулай” буудаж, хоёр газраар зочлоод гардаг юм.
    Д.Жаргалсайхан

    djmedia:13