Category: Асуулт хариулт

Үүнээс олон улсын ажиллагаатай 14, хоёр талын байнгын ажиллагаатай 11, хоёр талын түр буюу улирлын ажиллагаатай 14, дамжин өнгөрөх 7 боомт байхаар заагдсанаас авто замын 39, төмөр замын 3, агаарын замын 4 боомт байна.
Эдгээр боомтуудаас Монгол-Оросын хил байрлах 19 боомтын дэд бүтэц бүрдээгүйн улмаас 1994 оноос хойш ажиллаагүй байна.
НЭГ: МОНГОЛ-ХЯТАДЫН ХИЛИЙН БООМТУУД:
-Олон улсын зорчигч, ачаа тээврийн харилцааны зориулалттай байнгын ажиллагаатай Булган-Такашикен, Замын-Үүд-Эрээний төмөр зам, Замын-Үүд-Эрээний авто зам, Бичигт-Зүүн хатавч;
-Олон улсын зорчигч, ачаа тээврийн харилцааны зориулалттай түр ажиллагаатай Сүмбэр-Рашаан;
-Хоёр талын тээврийн зориулалттай байнгын ажиллагаатай Шивээхүрэн-Сэхээ, Гашуунсухайт-Ганц мод;
-Түр буюу улирлын ажиллагаатай Даян-Хуншаньзюй, Байтаг-Улиастай, Бургастай-Лаоемяо, Ханги-Мандал, Баянхошуу-Өвдөг, Хавирга-Архашаат гэсэн 6, бүгд 13 боомт байдгаас Баян-Өлгий, Говь-Алтай, Сүхбаатарт тус бүр 1, Өмнөговь, Ховдод тус бүр 2, Дорнод, Дорноговьд тус бүр 3 нь байрладаг.
Монгол Улсын Засгийн газрын 2010 оны 102 дугаар тогтоолоор Гашуунсухайт, Шивээхүрэн боомтыг 24 цагийн ажиллагаатай олон улсын боомт болгох, Булган боомтыг 2010 оны 07 дугаар сарын 01-ний өдрөөс эхлэн байнгын ажиллагаанд шилжүүлэх, 2014 оны 46 дугаар тогтоолоор Хавирга, Баянхошуу, Ханги, Бургастай боомтуудыг байнгын ажиллагаанд шилжүүлэх шийдвэр гарсан.
2010 оны 7 дугаар сард болсон Монгол, Хятадын хилийн боомт тэдгээрийн дэглэмийн тухай Монгол Улсын Засгийн газар, БНХАУ-ын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрийн хэрэгжилтийг хангах газрын дарга нарын түвшний уулзалтын механизмын хоёрдугаар уулзалтын Протоколоор Өмнөговь аймгийн хэсэгт Цагаан дэл Уул-Өлзий боомтыг шинээр нээн ажиллуулах асуудлыг хоёр улсын дотоодын хууль тогтоомжийн шаардлагыг хангасны дараагаар дипломат шугамаар харилцан тохиролцохоор шийдвэрлэсэн.
ХОЁР: МОНГОЛ-ОРОСЫН ХИЛИЙН БООМТУУД:
-Олон улсын зорчигч, ачаа тээврийн харилцааны зориулалттай байнгын ажиллагаатай Сүхбаатар-Наушки, Алтанбулаг-Хиагт, Цагааннуур-Ташанта, Эрээнцав-Соловьевск, Боршоо-Хандгайт;
-Хоёр талын зорчигч, ачаа тээврийн зориулалттай байнгын ажиллагаатай Тэс-Шарсуурь, Арцсуурь-Цагаантолгой, Ханх-Монд, Бага-Илэнх-Айнек, Зэлтэр-Желтура, Агацын гол-Алтан, Ульхан-Дээд Ульхан, Эрээнцав-Соловьевск /төмөр зам/;
-Түр буюу улирлын ажиллагаатай Баянзүрх-Тарис, Шишгэд гол-Ушь Бэлдир, Хээгт-Санага, Хонгор овоо-Боций, Цагаан-Арал-Наушки, Хутаг-Өндөр-Киран, Хүдэр-Цагаанчулуутай, Тогтор-Өвөртогтор, Ямалхын гол-Новый Дурулгүй;
-Дамжин өнгөрөх Асгатын гол-Аспайт, Бөхмөрөн-Кызылхая, Харигийн гол-Мугур Аксы, Тээл-Хандгайт, Тээл-Торгалыг, Давст-Сарыг Холь, Тэс-Сарыг Холь гэсэн 7 бүгд 29 боомт байдгаас Булган, Завхан, Хэнтий аймаг тус бүрт 1, Баян-Өлгий аймагт 2, Хөвсгөлд 4, Дорнод аймагт 5, Сэлэнгэ аймагт 7, Увс аймагт 8 байрладаг.
ГУРАВ:АГААРЫН ЗАМЫН ХИЛИЙН БООМТУУД:
-Олон улсын зорчигч, ачаа тээврийн харилцааны зориулалттай, агаарын замын Буянт-Ухаа, Өлгий, Чойбалсан, Ховд гэсэн 4 боомт байдгаас Улаанбаатар хот, Баян-Өлгий, Дорнод, Ховд аймагт тус тус байрладаг. Үүнээс Буянт-Ухаа боомт одоогийн байдлаар ажиллаж байна.

2021.10.30 дугаар 01 Улаанбаатар хот

Хориглох тухай
Монгол бөөгийн хөгжилд уламлалт дэг жаягийг хэвшүүлэх зорилгоор ШИЙДВЭРЛЭХ НЬ:
МОНГОЛЫН НИЙТ БӨӨ НАРТ
Нэг. Нэгдсэн их тахилга болон Хайрхад, овоо, лусад Монгол бөөгийн зан үйлээр тахилга хийхдээ зөвхөн монгол үндэсний нэрмэл архиар өргөл үйлдэж хэвшүүлж, орчин цагийн хатуу архи хэрэглэхийг хориглосугай.
Хоёр. Нэгдсэн их тахилга болон Хайрхад, овоо, лусад Монгол бөөгийн зан үйлээр тахилга хийхдээ хүндэтгэлийн идээнд “ул” боовыг хэрэглэхээс татгалзаж, хориглосугай.

ДЭЭД ЦЭЦИЙН ХУРАЛДАЙ

Уг нь 2020 оны дөрөвдүгээр улирлаас дэлхийн түүхий эдийн зах зээл сэргэж эхэлсэн нь Монгол Улсын эдийн засагт эергээр нөлөөлсний үр дүнд 2021 оны нэгдүгээр улиралд эдийн засгийн сэргэж, өсөлт өндөр гарах хүлээлттэй байна. Харин хөл хорио, цар тахлын тархалтаас шалтгаалсан өмнөд хилийн боомтуудын үйл ажиллагааны хязгаарлагдмал байдал нь үүнд сөргөөр нөлөөлж байна. Энэ байдлаар бид дотооддоо цар тахлаа бууруулж чадахгүй, нөхцөл байдал хэвээр удаан хугацаанд үргэлжлэх юм бол дахиад л Монгол Улсын эдийн засаг болон төсөвт маш хүчтэй сөрөг нөлөө үзүүлнэ. Үүнийг 2020 оны эхэнд Монгол Улсын Засгийн газраас хилийн хорио тогтоосны улмаас эдийн засаг хүчтэй агшсантай адилтгаж болох юм.
-Монголчууд хэрэглээнийхээ бүтээгдэхүүний дийлэнхийг гаднаас авдаг. Гэтэл цаашдаа бид өөрсдөө үйлдвэрлэгч улс байх ёстойг Covid-19 мэдрүүлж байна. Үндэсний үйлдвэрлэлийг яаж дэмжих вэ. Их л сайндаа мах, гурил, төмсөө дотоодоосоо хангаж байна. Эсгий шаахай үйлдвэрлэж байна. Үүнээс өөрөөр Монголын үндэсний үйлдвэрлэл гэж бараг алга.
 -Өнөөдрийн тулгамдаж байгаа гол асуудлуудын нэг яах аргагүй мөн. Монгол Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний ерөнхий бүтэц нь худалдаа үйлчилгээ, уул уурхай, хөдөө аж ахуй болоод байна.
Сүүлийн 30 жил эдийн засгийг хөгжүүлэх, төрөлжүүлэх, тогтвортой бодлого баримталж ирээгүйн үр дагавар, илрэл нь өнөөдрийн энэ байдал. Хятад арав гаруй хоног хилээ хаахад л Монголд өргөн хэрэглээний бараа хомдсож, үнэ  нь өсч байх жишээний.
Энэ бүхэн  импортоос хэт хараат байдлын буруу. Үүнийг цааш нь засч залруулахын тулд дунд, урт хугацаанд томоохон төслүүдээ хөдөлгөж, түүний орлогыг эдийн засгийг “солонгоруулахад” ашиглах шаардлагатай. Эдийн засгийг “солонгоруулна” гэж бид арав гаруй жил  ярьж байна. 1990 оноос өмнөх эдийн засгийн бүтэц харьцангуй хүнд болон хөнгөн үйлдвэрлэлийн салбарыг хөгжүүлж ирсэн байдаг. Одоо бид эдийн засгийн бүтцийн хувьд 1990 оны өмнөхөөсөө ч дордчихоод байна. Өнөөдөр бидэнд хамгийн ойрхон байгаа салбар нь уул уурхай болон хөдөө аж ахуйд түшиглэсэн боловсруулах, эцсийн шатны бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл юм. Монгол Улсын экспорт уул уурхайн салбарын түүхий бүтээгдэхүүн. Иймд бид нүүрсээ угааж, цэвэршүүлэх, зэсийн баяжмалаа ашиглан зэс хайлуулах үйлдвэр байгуулах, төмөрлөгийн үйлдвэрийг барих чиглэл рүү явах хэрэгтэй.
Дараа нь бид хөдөө аж ахуйн түүхий эдэд суурилсан үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх салбар руу өндөр технологи, боловсон хүчин рүү хөрөнгө оруулалт хийх нь чухал. Энэ бол төрийн бодлогоор дэмжигдэх асуудал. Ер нь богино хугацаандаа бид эдгээр салбартаа л тулгуурлах байх. Одоогийн Засгийн газарэнэ чиглэлд нилээд анхаарч, тодорхой ажлуудыг эрчимжүүлэх чиглэлд ахиц гаргаж байгаа нь сайшаалтай. Цаашлаад банк санхүү, мэдээллийн салбар, аялал жуулчлалын салбар гээд хөгжүүлэх боломжтой салбараа шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тодорхойлж хөгжүүлэх нь зүйтэй. Энэ нь бидний хүч сорьж амжилттай байж чадах, өөрсдийн давуу талд бүхий салбаруудаа тодорхойлж, эдийн засгийг төрөлжүүлэх хэрэгтэй гэсэн үг юм. Түүнээс бид бүхнийг дотооддоо үйлдвэрлэнэ гэвэл өрөөсгөл болно.
-Монголын эдийн засаг уул уурхайд түшиглэн явдаг. Хямралаас гарах ганц гарц бол уул уурхай. Уул уурхайг бодлогоор хэрхэн дэмжих ёстой вэ?
-Төр эдийн засагт оролцохдоо бүх үйл ажиллагаанд орж хутгалдах биш бодлого, эдийн засгийн зөв орчныг бүрдүүлэх ёстой. Бодлого гэдэгт хууль эрхзүй, гадаад харилцаа, татвар, бүх талын эдийн засгийг дэмжсэн цогц суурь нөхцлийг бүдүүлэхийг л төрийн оролцоо гэж ойлгодог. Нөгөө талд дэд бүтцийг сайн бэлтгэж өгөх асуудал. Үүнийг төрийн зүгээс хатуу болон зөөлөн дэд бүтэцийг бүрдүүлэх байдлаар дэмжих бодлогын орчин гэж ойлгож болно.
“10 их наядын төлөвлөгөөний хүрээн”-д  Тавантолгой, Эрдэнэбүрэнгийн цахилгаан станц болон бусад томоохон төслүүдйиг урагшлуулах ажлыг хийж байгаа нь удаан хүлээгдсэн эрчим хүчний асуудлыг шийдвэрлэх найдлага төрүүлж байна.
Энэ нь төрөөс үзүүлж байгаа дэмжлэгийн нэг хэлбэр. Одоогоор уул уурхайн салбарт төрөөс бодлогын дэмжлэг чухал байна. Хэдийгээр би уул уурхайн салбарын хүн биш ч гэсэн бодлогын хувьд харьцангуй сул байна уу даа гэж ажиглагддаг. Учир нь сүүлийн үед гадаадын хөрөнгө оруулалтыг дэмжих олборлох, ялангуяа уул уурхайн суурийг нэмэгдүүлэх хайгуулын чиглэлд хязгаарлагдмал хумих чиглэлийн бодлого бариад байх шиг. Энэ нь уул уурхайн салбарын цаашдын хөгжилд тийм ч сайн нөлөө үзүүлэхгүй.
–Ингэхэд Засгийн газрын 10 их наядын хөтөлбөр эдийн засагт сэргээш болж чадаж байна уу?
-Монгол Улсын хувьд 2020 онд төсөв дээр том дарамт авсан. Өнгөрсөн онд  хүн амын эрүүл мэнд, орлогыг хамгаалах асуудал дээр төвлөрч бизнесийг орхигдуулсан тал бий. Харин хоёрдугаар сарын 10-нд зарласан “10 их наядын төлөвлөгөө” харьцангуй тэр алдааг зассан. Засгийн газар энэ төлөвлөгөөг УИХ-ын дэмжлэг, Монголбанкны оролцоотой хэрэгжүүлж байна. Энэ төлөвлөгөө нь эдийн засгийн чиглэлд ажлын байр, том төслүүд, хөдөлмөр эрхлэлт, орон сууцжуулалт гэсэн үндсэн чиглэлүүдээр хэрэгжиж байна.
Би хувьдаа энэ төлөвлөгөө цагаа олсон, бодлогын сонголтын хувьд ч сайн төлөвлөгөө гэж үзэж байгаа. Учир нь эдийн засаг суларсан энэ үед эдийн засгийг эрчимжүүлэхийн тулд мөнгөний захаар дамжуулж бага хүүтэй эх үүсвэрээр бизнесийг дэмжих нь их чухал арга хэмжээ болж байна. Иймд төрөөс авах ёстой арга хэмжээг чадлаараа л авсан. Хамгийн гол нь “10 их наядын төлөвлгөө” үр дүнтэй зорилтот бүлэгтээ хурдан очих зэрэг хэрэгжүүлэлтийн механизм дээр илүү анхаарах нь зүйтэй. “10 их наядын төлөвлөгөөн”-д тусгагдсан Жижиг, дунд үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхлэгчдэд жилийн гурван хувийн хүүтэй зээл, Монголбанкны жилд нэг их наяд төгрөг байгаа репо санхүүжилтийг хоёр их наяд төгрөг болгож нэмсэн, ипотекийн зээлийн санхүүжилтыг нэмэгдүүлэн зэрэг нь маш чухал шийдвэр юм. Дээрх гурван арга хэмжээний хэрэгжилтийн хүрээнд 1 их наяд гаруй төгрөг эдийн засаг руу ороод байна. Энэ нь мэдээж эерэг нөлөө үзүүлж л таарна. Харин харамсалтай нь Улсын Онцгой комиссын хийж хэрэгжүүлж байгаа цар тахалтай тэмцэх бодлогын хэрэгжилт, тактикийн шийдвэр гаргалтын алдаанаас болж дээрх төслийн эерэг нөлөөллийг саармагжуулчих шиг боллоо.
ИРГЭДЭЭ АЖИЛТАЙ ОРЛОГОТОЙ БОЛГОЖ ЧАДААГҮЙН УЛМААС НИЙГЭМД ХАЛАМЖЛУУЛАХ ДАВХАРГЫГ БИД ӨӨРСДӨӨ ҮҮСГЭСЭН
–“Ажлын байрыг дэмжих зээл”-ийг банкуудын эх үүсвэрээр олгож эхлээд хоёр сар өнгөрсөн байна. Зээл жинхэнэ эздэдээ хүрч чадаж байна уу? ЖДҮ шиг эрх мэдэлд ойрхон хүмүүс аваад өнгөрөх юм биш биз гэсэн хардлага бий?
-Нийгмийн хардлагын хувьд бодит нөхцөл байдал дээр суурилаад өөрийнхөө үзэл бодлийг хэлье. Ажлын байрыг дэмжих гурван хувийн хүүтэй зээлийн хүсэлт нь боломжит эх үүсвэрээс илүү давчихсан. Өнөөдрийн байдлаар дээрх зээлд 650 орчим тэрбум төгрөг зарцуулагдсан гэх мэдээлэл байна. Мэдээж, зээл авч чадаж байгаагаасаа илүү авч чадахгүй байгаа хүн олон байна. Тиймээс ажлын байрыг дэмжих  зээлийн хувьд харьцангуй зөв механизмаар явж байгаа эсэхийг л ажиглах хэрэгтэй. Монголбанк, Сангийн яам “Ажлын байрыг дэмжих зээл”-ийг зориулалт бусаар ашиглах, ашиг сонирхлын зөрчил гарахаас урьдчилан сэргийлэх, зээлдэгч болон зээл олгож байгаа банкны үйл ажиллагааг хянах үүрэгтэй. 
Хэрэв “Ажлын байрыг дэмжих зээл”-ийг зориулалт бусаар ашиглаж, зөрчил гаргасан тохиолдолд зээлийн хүүгийн дэмжлэгийг цуцлах, хүүгийн дэмжлэггүй зээлд шилжүүлэн, зээлийг нэн даруй буцаан төлүүлэх, төрд учруулсан хохирлыг шаардах бөгөөд холбогдох хууль сахиулах эрх бүхий байгууллагаар шалгуулж, хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэх журамтай. Тиймээс ЖДҮ шиг эрх мэдэлд ойрхон хүмүүст зээл  өгөх боломж нь харьцангуй хязгаарлагдмал гэж харж байна.
Арилжааны банкууд санхүүгийн  эрсдэлийг өөрсдөө хүлээж байгаа учраас зээлийн эргэн төлөлт нь маш найдвартай зээлүүдийг олгож байж л эрсдэлд орохгүй.
Нөгөөтэйгүүр Зээлийн батлан даалтын сангаас харьцангуй өндөр шаардлага тавьж байхыг үгүйсгэхгүй. Учир нь эдийн засгийн нөхцөл байдал суларсан учраас найдвартай зээлдэгчийг олно гэдэг эргэлзээтэй бөгөөд хэцүү. Тиймээс зарим зээлдэгчдээс татгалзаж байгаа байх.
–Covid-19-ийн улмаас халамж ихэссэн. Халамжийн бодлого том зургаараа эдийн засагт яаж нөлөөлөх бол?
-Халамжийг бид цар тахлын өмнөх болон цар тахлын онцгой нөхцөл дэх гэж ангилж харахыг хичээх нь зөв. Covid-19-ийн өмнөх буюу Монгол Улс уул уурхайгаас ихээхэн орлого олж эхэлсэн үетэй зэрэгцэж бий болсон халамж нь улстөржсөн, улс төрийн амлалтыг биелүүлэхэд чиглэсэн Монгол Улсын эдийн засагт сөрөг нөлөөтэй хэт хавтгайрсан халамжийн бодлого байсан. Улстөржсөн шийдвэрийн улмаас шууд болон шууд бусаар нийгэмд мөнгө тарааж ирсэн нь нөөцийн буруу хуваарилалтаас гадна нийгэмд бэлэнчлэх сэтгэлгээ суулгах, хөдөлмөрлөх идэвхийг сулруулах нөлөөтэй. Ийм үйл ажиллагааг арав гаруй жил хүчтэй явуулсан.
Эндээс Монгол юу ч хожоогүй. Харин ч  эсрэгээрээ Монгол Улсын хүний хөгжлийн сангийн алдагдалд орж, түүний үлдэгдэл болох 1 их наяд орчим төгрөгийг Ирээдүйн өв сангаас саяхан хааж, энэ сангийн үйл ажиллагаа түүх болж байх жишээтэй байна. Халамжийн буруу бодлого Монголд хэт хавтгайрсан.
Covid-19-ийн үеийн халамжийн бодлогыг бол дэмжиж байгаа. 30-аад жил эдийн засгийн тодорхой бүтцээ сайжруулж, иргэдээ ажилтай орлоготой болгож чадаагүйн улмаас нийгэмд халамжлуулах давхаргыг бид өөрсдөө үүсгэсэн. Тэрхүү давхаргын хүмүүсийн амьдрал цар тахлын үед хүндрэх учраас хамгаалах бодлогыг явуулахаас өөр аргагүй. Үнэхээр бид чадамжтай иргэдтэй байсан бол байдал өөр байх байлаа. Харин цар тахлын дараа иргэдийн амьжиргааны сэргэлттэй уялдаатай холбоотойгоор халамжийг аажим зогсоох шаардлагатай. Цаашдаа Монгол Улс халамжийн бодлогоос хүн амын хөгжил ажил эрхлэлтийг дэмжсэн бодлого руу шилжих алхмыг хурдан наашлуулах хэрэгтэй гэж хувьдаа бодож байна.
 -Ярилцлагын төгсгөлд эдийн засаг яг хэзээнээс сэргэнэ гэсэн хүлээлт байгаа талаар асуумаар байна? 
-2021 оны эхний улиралд эдийн засгийн сэргэлт эхэлсэн. Тухайн улирлын эдийн засгийн өсөлт ч тоон үзүүлэлтийн хувьд өндөр гарах байх. Мөн энэ оны эдийн засгийн өсөлт 5 орчим хувийн хүлээлттэй байгаа нь бас үнэн. Харин бид цар тахлын сөрөг нөлөөллийг хэзээ арилгаж, эдийн засаг хэвийн байдалдаа орох, цаашид бодит өсөлтийг бий болгож чадах вэ гэдэг нь өөр асуудал.
Бид 2021 онд өмнөх оны ухралтаас эдийн засгийн хувьд дээшилж сайн явж чадвал оны төгсгөл, үгүй бол дараа жилийн эхнээс эдийн засгийн бодит өсөлт бий болж эхэлнэ гэж харж байна.
Гэхдээ үүнд бид одоогийн төлөвлөж байгаагаар энэ оны эхний хагаст цар тахлыг намжааж чадах эсэх нь хамгийн голлох нөлөөтэй гэдгийг хэлэх нь зүйтэй байх.

Гадаадын сургуульд хэлний бэлтгэл ороод 3-4 жил суралцаж бүтээлээ хамгаалах түвшинд хүрдэг. Тодорхой сэдэв сонгож эрдмийн бүтээл дээр ажилна.
Энэ олон жилийн тасралтгүй хөдөлмөрийн үндсэн дээр урьдчилсан хамгаалалт хийнэ.
Дан эрдэмтдээс бүрдсэн 25-30 хүнтэй эрдмийн зөвлөлд бүтээлээ хамгаална.
Эрдмийн бүтээл нь олон зуун хуудаст багтсан байдаг. Дэлхийн нэртэй гоц авьяастан цөөн хуудастай бүтээлээр эрдмийн цол хүртсэн байдаг.
Жинхэнэ хамгаалалт хийж чадсаны дараа эрдмийн бүтээлийг нь баталж, доктор цол олгодог.
Гадаад, дотоодод докторын цол хамгаалаад бүтээлээ Монгол Улсын Шинжлэх ухааны байгуулагад бүртгүүлж, нэг хувийг санд хадгалуулна. Доктор хамгаалсан бүтээлийн хураангүй товчлолыг Улсын номын санд өгч, уншигч олонд нээлттэй танилцах боломж олгоно.
Эдгээр шаардлагыг хангасан тохиолдолд доктор цолыг эзэмшиж, ажиллаж буй байгууллагаас цалиндаа цол зэргийн нэмэгдэл 10-15 хувиар нэмүүлж тооцож авдаг журамтай.
Миний бие монгол дахь эрдмийн цол зэргийн асуудлаар Шинжлэх ухааны академид шалгалт хийж эрдэмтэн докторуудын асуудлыг тодотгож байсан билээ.
Энэ зүйлийг танилцуулсан нь манай бөө нар хуурамч докторын зэрэг гуншин хэрэглэхээс татгалзахыг зөвлөж байгаа юм.
Манайд бөө нар нэг нэгэндээ гоё цаасан дээр “доктор” гэж бичээд өгчихдөг. Энэ бол маш ичгэвтэр байдалд өөрсдийгөө оруулж байгаа юм. Соёлт ертөнцөд энэ бол шууд онигоо болгон яригдах зүйл юм.
Нэг сайхан урт танилцуулагтай нэр хүндтэй хүн болох гэж өөрийгөө онигоонд оруулж байснаас даруухан байсан нь дээр юм.

Албаны тодруулгыг Соёл,спорт,аялал жуулчлалын сайдын зөвлөх \PhD\ С.Урантөгсөөс авлаа. Тэрээр дээрх мэдээллийг үндэслэлгүй, худлаа гэдгийг онцолсон юм. Тэрээр:
-Худал гэх учир нь Соёл, спорт, аялал жуулчлалын яамны Археологийн мэргэжлийн зөвлөлөөс малтлага, хайгуул, тандалтын экспедици ажиллах эрхийг жил бүрийн дөрөвдүгээр сарын 15-наас олгодог жишгээр манайхаас эрхээ авсан найман баг 2014 оны хувьд эрхээ аваад ажлаа гүйцэтгээд тайлан мэдээгээ эхнээсээ өгөөд эхэлсэн байна гэлээ.
Харин гадны мэдээллийн хэрэгслүүдээр цацагдаж буй дээрх мэдээлэл тус яаманд огт очоогүй ажээ. С.Урантөгс “Түүний зэрэгцээ хиргэсүүр олдсон байлаа гэхэд Чингис хааны онгон мөн эсэхийг тогтоохын тулд шинжлэх ухааны маш олон үндэслэл бүхий судалгаа шинжилгээ хийх ёстой. Наад зах нь энэ боолын шарил гээд байгаа 68 палеоантропологийн материал дээр эхлээд краниологийн, морфометрийн хэмжилтүүд хийж ерөнхийд нь антропометрийн судалгаанд хамруулж реконструкцийн болон DNK шинжилгээ хийж байж сая Чингис байна уу Норов байна уу хэнийг нь тогтооно шүү дээ” гэсэн юм.
Мөн тэрээр “ийм олон хүний шарил бүхий дурсгалыг замын компани олж малтаад хэн хүнд мэдэгдэхгүй ямар шинжлэх ухааны үндэслэл, эх сурвалжаар он цаг, нэр усыг нь тогтоосон бас бүр тодруулаад хөөхөд ямар нэртэй замын компани хаанаас малтлагын эрх аваад хаашаа авч яваад гэх мэт ямар ч баттай эх сурвалж байхгүй байна шүү дээ. Үнэхээр олдворт газар илэрсэн нь л бол Харьяа орон нутгийн удирдлагад мэдэгдэж орон нутгаас үнэн зөв мэдээллийн дагуу Мэргэжлийн зөвлөл баг бүрдүүлж яаралтай арга хэмжээг авах хүртэлх түвшинд ажилладаг” гэлээ.
Эх сурвалж: Gogo.mn О.Ариунбилэг

Айлтгал айлдах-Онгод тэнгэрүүдээс бөөгөөр дамжуулан сүсэгтэнд хандаж гуйсан хүсэлтийн хариуг айлтгал айлдлаа гэдэг.

Айлтгал өргөх-Сүсэгтнээс онгод тэнгэрт хандаж сүү, идээ өргөхийн хамт хүсэлтээ илэрхийлэхийг айлтгал өргөв гэнэ.

Айлын онгон-Бөө шүтлэгтэн эцэг өвгөдөөс уламжилж ирснээс эсгий, бөс, торго булга, халиуны арьс, тэргүүтнээр үйлдэж өвөг дээдсийнхээ халуун амьсгалыг хурааж шингээсэн шүншигтэй хүний сүг дүрс.

– Хүрэл, зэс, гуулин цутгамал хийгээд хөөмөл эсвэл модоор сийлж хийсэн овог аймаг ястны шүтээн болсон тэнгэрийн хөвгүүн хэмээх домогтой хөрөг дүрс.

– Омог отгын үүслийн домог үлгэрээс угшилтай амьтны эвэр, толгой хийгээд маахай арьс.

– Эд агуурс, идээ будаа, тоног чимэг тэргүүтний эзэн сахиус хэмээх эсгий бөсийн зүйл, ялтас төмрөөр хайчилж онголсон хүн, амьтны дүрс.

– Үнээ маын буян хишиг, ангийн олзыг тэтгэгч сүг дүрс хийгээд үнээ, малын дэлэн. Айлын онгон нь “Онгод, Давай, Хэсэтэ, Эмгэлж, Заяач, Авгалдай, Хошоонжин, Галайхан… гэх мэт нэртэй дүрслэн байдаг юм.
Хүний үзэхэд хүрэл юм
Хүртсэн маньдаа шүтээн юм
гэж хайр энэрэл, сүсэг бширэлээ илэрхийлж, хүндэтгэл үзүүлж, хишиг буяныг нь хүртэх бөгөөд бөө удганаар тавиг тайлга үйлдүүлэн өглөө бүхэн тахиж, өдөр бүхэн мялааж байдаг удам судрын үрт хэц зэлийн хэлхээс ажгуу.

Айлын онгоны өчиг-Айлд онгод босгохын өмнө урин буулгах өчиг
Хийн өндөр орноос
Хийсгэлэн үүлний газраас
Бууж заларч, бутарч хөгж
Дээд тэнгэрийн язгуурт
Дэвжит тэнгэрийн чуулганд өргөлээв /би өргөлөө/
Дунд байхын оронд
Төрсөн бүрэлдсэн амьтанд өргөлээв
Үе бүтэн дээрээс
Үндэс бүтэн модны эзэнд өргөлээв
Унаж яваа гөрөөснийхөө ундааг өргөлээв
Бөөн язгуурт бүлээрээн
Бөөм байсан узуураараан
Бөлөг байсан сүлбээрээрээн
Хэдэн үеийн онгод, амьд цогцсонд буу
Асан түүхийг гүйцэлдүүл
Хэл зүрхийг хөдөлгө
Амь насыг бататга…
гэж дуудан урин бөөлдөг болжээ.

Аймаг овгийн сүлд-Монголын нүүдэлчин овог аймгууд Хүннүгийн үеэс, бүр түүний өвөг дээдсээс эхтэй өөр өөрийн сүлд тэмдэгтэй байжээ. Тэр сүлд тэмдгийнхээ нэрээр аймаг улсаа нэрлэдэг ч байж. Буга шүтээнтэй аймаг гэхэд “Бугат” аймаг нэртэй байх жишээтэй. “Монголын нууц товчоо”-нд тэмдэглэснээр 1171 онд Хиад аймгийн сүлд цагаан шонхор шувуу Хонгирадын Дай цэцэнд зүүдээр дохиолон гар дээр нь нар сар хоёрыг атган нисэж ирээд буув /МНТ, 63/ гэж зүүдлэгдсэнээр улбаалан Тэмүүжин хөвгүүн Бөртэ хатантайгаа анх учирсан бол хожим Чингис хаан зургаан өрлөгтэйгээ мөр харж яваад тайчууд аймгийн сүлд халтар тэхийг атиртал харваж алсан /МНТ, 149/ байдаг. Өнөө хэр буриад арван хоёр омог өөрийн сүлд шүтээнээ түүний уриа дуудлагыг дуудан тахисаар иржээ.

Харин ч олон зуун иргэдэд тэнгэрийн үйлийг хүргэж, төр иргэдийн харилцаанд байдаг ачааллын талыг ч болов хөнгөлж явдаг одоо цагийн “сэтгэл зүйч, эмч, бариач, засалч, нийгмийн ажилтан” гээд олон мэргэжлээр хүмүүст тус хүргэж явдаг. Жинхэнэ бөө бол ийм ачтан. Монгол бөөгийн гайхамшигийг мэдэрсэн иргэд байхад нөгөө талдаа тэднийг үл мэдэх хүмүүс байдаг. Тэдэнд мөнх тэнгэрийн хүчийг яаж мэдрүүлэх вэ? Тиймээс МБНЭ-д бөөгийн 70 орчим байгууллага, нэг мянга орчим гишүүд элсэж, саналаа гаргаж, “Монгол бөөгийн ёс зүй” гэдэг баримтыг гаргаж мөрдөхөөр шийдвэрлэсэн юм. Дараа нь МБНЭ-ийн Дээд цэцийн Зөвлөлийн 2012 оны 12 дугаар сарын 14-ны өдрийн хуралдаанаар “МБНЭ-ээс олгох цол, шагналын журам”-ыг баталсан юм. Түүнд “Мөнх тэнгэр, эзэн Чингисээ хаанаа эрхэмлэн дээдэлсэн, үндэсний үзэл, монгол соёл иргэншил, зан үйл, ёс заншил, дэг журмын цогц, тэнгэрлэг ард түмний минь үеийн үед мөргөж, шүтэж ирсэн хөх тэнгэрийн мөнхийн үзэл, Бөө шүтлэгийг уламжлан хөгжүүлэх, түүнийг сүсэгтэн олон түмэнд хүртээн сурталчлах үйлсэд амьдралаа зориулсан Удган, Зайран, Түшээ, сүсэгтэн олныг зүтгэлийг үнэлж шагнаж урамшуулах зорилгоор шагнал, цолыг бий болгож байна.” гэж тодорхой заасан билээ.
1.1. Үндэсний оюун санааны тархалааг хамгаалах, Монголын үндэсний язгуурын шүтлэг болох бөө нартай хамтран ажиллах, Монгол уламжлалт бөөгийн зан үйлийг хойч үедээ өвлүүлэн үлдээх, Бөөг дэлхий дахинд сурталчлан таниулах, Олон улсын хэмжээнд төлөөлөн үйл ажиллагаагаа хэрэгжүүлэх, ЮНЕСКО-ийн соёлын өвд Монгол бөөгийн зан үйлийг бүртгүүлэх боломж нөхцөлийг судлан хэрэгжүүлэх, Хүний Эрхийн Түгээмэл Тунхагийг дэмжиж хүний эрх, эрх чөлөө, тэгш эрхийг эрхэмлэх, энхтайван тогтоохын төлөөх үйл хэргийг нь залгамжилахад оруулсан хувь нэмэр,
1.2. Монгол Улсын хөгжил дэвшил, нийгэм эдийн засгийн хөгжил цэцэглэлтэд өөрийн хувь нэмрээ оруулах, хүний эрх, эрх чөлөө, эв нэгдэл, шударга ёс, тэгш байдлыг хангах, улс орныхоо тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, үндэсний язгуур эрх ашиг, үндэсний үзэл, оюуны эв нэгдлийг дээдлэх үзэл санаа, байгаль орчиноо хамгаалах үйлст оруулсан хувь нэмэр,
1.3. Бөө хүн нь бөөгийн ёс зүйг эрхэмлэн сахиж, сүсэгтэн олноо хүндэтгэж, дээдэлж ажилласан байдал, бөөг уламжлалт ёс жаягаар хөгжүүлэх, таниулан сурталчлах, Монгол бөөгийн уламжлал ёс дэг жаягийг хадгалах, тахилга, тайлгын уламжлалыг сэргээж, түгээх, хяналт тавих үйл ажиллагаанд идэвхитэй оролцсон, бөөгийн зан үйлд он удаан жил тасралтгүй ажиллаж, оруулсан хувь нэмрийг тус тус үндэслэн шагналыг олгоно.
МБНЭ-ээс жил бүр салбарын тэргүүний бөө нар, гишүүн, эрдэмтэн судлаач, хандивлагчийг шалгаруулж байна. МБНЭ-ээс уламжлан тодорхойлж, Монгол төрийн байгуулагуудын шагналыг олгох ажлыг зохион байгуулна. Шагналын эх загварыг МБНЭ-ийн Дээд цэцийн Зөвлөлийн хуралдаанаар батална гэж заасан. Бөө болоод 1-3 жил болж байгаа хүний БӨӨ хүн нэрлэнэ. Тусгайлан цол олгохгүй. Бөөгийн зан үйлд 4-9 жил ажиллаж, оруулсан хувь нэмрийг үндэслэн Монгол Бөөгийн “Зайран”, “Удган” цол, тэмдэгийг, Бөөгийн зан үйлд 10-14 жил ажиллаж, оруулсан хувь нэмрийг үндэслэн Монгол Бөөгийн “Тэргүүн Зайран”, “Тэргүүн Удган” цол, тэмдэгийг, Бөөгийн зан үйлд 15-20-оос дээш жил ажиллаж, оруулсан хувь нэмрийг үндэслэн Монгол Бөөгийн “Их удган”, “Их зайран” цол, тэмдэгийг, Бөөгийн зан үйлд 21-ээс дээш жил ажиллаж, оруулсан хувь нэмрийг үндэслэн Монгол Бөөгийн “Дархан удган”, “Дархан зайран” цол, тэмдэгийг тус тус олгож, шагнана. Монгол бөөгийн хөгжилд оруулсан хувь нэмэр, байгуулсан гавьяаг үндэслэн цолыг шат алгасан олгож болно. Шагналыг тодорхой шалгуур үзүүлэлтээр шалгаж олгодог. Энэ нь шат дээшлэх тусам хатуу байдаг. -Монгол Бөөгийн “Дархан удган”, “Дархан зайран” цол, тэмдэгийг МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдаанаар нэг бүрчлэн хэлэлцэж, нууц санал хураалтаар нийт олонхын (90%-аас дээш) санал авсан бөө нарт олгоно. Монгол Бөөгийн “Их Зайран”, “Их Удган” цол, тэмдэгийг МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдаанаар нэг бүрчлэн хэлэлцэж, санал хурааж дийлэнх олонхийн (80%-аас дээш) дэмжлэг авсан бөө нарт олгоно. Монгол Бөөгийн “Тэргүүн Зайран”, “Тэргүүн Удган” цол, тэмдэгийг МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдаанаар нэг бүрчлэн хэлэлцэж, санал хурааж олонхийн (60%-аас дээш) дэмжлэг авсан бөө нарт олгоно. МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгчийн томилсон шалгалтын хэсэг дүнг Дээд цэцийн Зөвлөлд танилцуулна. Шалгалтын дүн нь асуудлыг шийдвэрлэх гол үндэслэл болно. МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн болон Бага хуралдайн гишүүн нь энэхүү журмыг зөрчиж, хуурамч тодорхойлолт гаргасан тохиолдолд олгосон цол, тэмдэгийг хурааж, Дээд цэцийн Зөвлөлийн гишүүн, Бага хуралдайн гишүүнээс огцрох үндэслэл болно. Монгол Улсын хууль, журам зөрчсөн, төрийн нэр барьсан шагналыг олгохыг хориглоно. Цол шагнал нь Дээд тэнгэрээс заяасан онгод тэнгэрийн зэрэг, дэв, улаачийн эрэмбийг орлохгүй.” гэж заасан билээ.
МБНЭ-д элссэн бүх байгууллагууд хүлээн зөвшөөрсөн болохоор энэ цол нийтийн жишигт нийцэж байна гэсэн үг. Бидний шийдвэр хүн болгонд таалагдах албагүй. МБНЭ бол хамтаар зөвлөлдөн шийдвэр гаргадаг хамтын удирдлагын байгууллага. Монгол бөөгийн хөгжлийн цаашдын хувь заяаг хамтдаа үүрэх үүрэг хүлээж буй бодлогын удирдлагын байгууллага. Үүгээрээ өнгөрсөн 20 гаруй жилд ажиллаж байсан бөөгийн байгууллагуудаас ялгаатай юм. Монгол бөөгөө зөв голдиролоор хөгжүүлэхэд МБНЭ-ийн түүхэн үүрэг гүйцэтгэх учиртай. Өөрөөр хэлбэл бөө нараас өөрсдөөс нь их зүйл шалтгаалах болно.
Цэрэн Бөө жинсэн өмдтэй бөөгийн дээдэс бодвол энэ цагийн тэнгэрийн дээдс бололтой монголын бөөгийн нэгдсэн эвлэл гэгч нь бөөгийн нэр хүндийг бүр унагаж гүйцэв бололтой бөөгийн ёс жаяг маш хатуу шүү тэнгэрээр хамаагүй тоглож байгаад өөрсөдөө юу болов дөө. юу нь ч аймаар цол хэргэмтэй юм дархан л гэнэ их л гэнэ тэргүүн л гэнэ үүнийг чинь та нар бие биендээ өгдөг эд биш дээ яамаарч юм бэ дээ та нарыг.
Эцэст хэлэхэд Монгол бөөг хөгжүүлэх, хамгаалахад хүнд сорилт бүхий хугацааг туулна. Эн бол амаргүй зам. МБНЭ-ийн Дээд цэц Нэгдсэн тахилгыг хийх эрхийг бөөгийн аль нэг байгууллага, бөөгийн багшид олгодог. Уг байгууллага, багш хэн гэдэг бөө, шавиараа хийлгэх нь тэдний асуудал. Байгууллага болгон өөрийн онцлоготой, дэг жаягтай. Тэдний зан үйлээ хийх болон дотоод асуудалд МБНЭ оролцдоггүй. Хэн нэгнийг яаж бөөлөх гэж байна, дотуураа юу өмсөж байна гэдгийг шалгаж явах нь утгагүй хэрэг. Харин бөөгийн зан үйлээ хэрхэн уламжлалт ёсоор зөв авч явж байна гэдэгт хатуу хяналт тавих нь зүйд нийцнэ. Таны шүүмжлэлийг олон хүн тусган авч дараа дараагийн үйлдээ анхаарна биз ээ. Жинсэн өмдтэй бөөлсөн нь Монголын бөөгийн нэгдсэн эвлэлийн нэр хүндийг унагахаасаа илүү тухайн тахилгыг удирдсан багш, хувь хүнтэй шууд холбоотой асуудал. Бөөгийн ёс жаяг маш хатуу, тэнгэрээр хамаагүй тоглож болохгүй гэдгийг мэдэж байгаа. Энэ цаг үед ийм сорилт, дайралтыг туулаад бидэнтэй хамт яваа олон бөө нарт баярлаж явна. Монголын олон зуун иргэд мөнх тэнгэртээ итгэж, бөө шүтлэгтээ зүтгэх хүнд хэцүү, адармаатай бас бахархалтай замыг сонгож байна. Хэн ч мэдэхгүй олон бөө гэх хүний гараар дамжиж, онгод орсон эсэхээ мэдэхгүй будилж, цаг хугацаа, мөнгө хөрөнгө үрж их үйлсийн замыг сонгон яваа иргэд олон байна. Тэдний тоо албан бусаар арван мянга хүрчээ. Зөвхөн нэг багшийн шавийн тоо 100, 500, 1000, 3000 гэх болжээ. Тэгээд одоо яах вэ. Азтай нэг нь чадалтай бөөтэй таарч баярлаж явахад саар нэгэнтэй нь таарч бартаат замыг туулж будилж яваа нь цөөнгүй.
Цэрэн бөө минь яая даа, энэ олон бөө нарыг…
Цаг хугацаа, мөнгө хөрөнгийг нь хэн нэгэн бөө авч бөөгийн уг бариулж бөө болгочихоод, хэцүү хүнд зүйл тохиолдолдвол зайгаа авч зугатаад МБНЭ-ийг заачихаад явж буй цөөнгүй хүмүүс бий. Монгол бөөгийн нэр хүндийг 20-30 жил ашигласан тэднээс Монгол бөөгийн төлөө ажиллах цаг болсоныг анхааруулж хэлмээр байна. Монгол бөөгийнхөө төлөө зүтгэх гэж ядаж яваа хоёрхон настай Монголын Бөөгийн Нэгдсэн Эвлэлтэйгээ нэгдэж ажиллаарай. Хоёрхон настай боловч 20 жилтэй тэнцэх зүйлийг хийж чадсан шүү эвлэлийн хэдэн бөө нараараа бахархах ёстой юм шүү.
Монгол бөөгийн Их Зайран Удганы цолны тэмдэг Монгол бөөгийн цол, тэмдгийг одоогийн байдлаар 60 орчим бөө нар хамгаалж, албан ёсоор аваад байгаа. Гэхдээ түүнийг манай бөө нар зүүж хэрэглэхдээ “хойрог” байдаг юм. Цэрэн бөө шиг хүний шүүмжлэлээс болдог юм уу, өмнө нь зүүж байгаагүйгээс болдог юм уу, бараг зүүдэггүй юм. Гэхдээ хэзээ нэг цагт монгол бөө нар өөрсдөөрөө бахархаж энэхүү цол тэмдэгээ зүүдэг болно гэдэгт бид итгэдэг шүү. Бид буруу зүйл хийгээгүй гэдэгтээ итгэлтэй байдаг.

   Хүн болгон аз жаргалтай амьдрахыг хүсдэг, тэгэх ч эрхтэй. Аз жаргалыг олохын тулд бүх хүн төрөлхтөнийг юу нэгтгэж байгаа вэ гэдэг талаар тодорхой төсөөлөлтэй болох хэрэгтэй гэж би боддог. Өнөөдөр бидэнд тулгарч байгаа ихэнх бэрхшээл асуудлыг бид өөрсдөө үүсгэсэн байдаг. Хүмүүсийг манай, танай болгон хуваах нь хүчирхийлэл, худал хуурмагт хүргэдэг. Энэ нь бас авилга гарах шалтгаан болж байгаа юм. Дан ганц ном уншиж, залбираад хүчирхийллийг зогсоож чадахгүй” гэж яриагаа эхэллээ.
 
           Ямар ч шашны зорилго нь бүх нийтийн сайн сайхан байдаг тул шашны нэрийг барьсан сөргөлдөөнийг зогсоох хэрэгтэй. Энэтхэг бол олон шашинт хүмүүс энх тайвнаар зэрэгцэн амьдрах жинхэнэ үлгэр жишээ болсон газар. Мянга гаруй жил энд янз бүрийн шашинтнууд энх тайвнаар оршин, цэцэглэн хөгжиж байна.
   
          Христосын шашин та эгч нар маань дэлхий дахинд боловсролын хөгжилд их хувь нэмэр оруулж байна. ГЭХДЭЭ ЗАРИМДАА ЭНЭ ҮЙЛ ХЭРГИЙНХЭЭ ХАЖУУГААР БУСДЫГ ӨӨРСДИЙН ШАШИНД ОРУУЛАХ ГЭСЭН ЗОРИЛГО БАЙНА УУ ДАА ГЭЖ НАДАД БОДОГДДОГ. ЖИШЭЭ НЬ, САЯХАН БИ МОНГОЛД АЖИЛЛАЖ БАЙГАА СОЛОНГОС ХРИСТОСЫН НОМЛОГЧИД НУТГИЙН ИРГЭДИЙГ ӨӨРИЙН ШАШИНД ОРУУЛАХ ГЭЖ ОРОЛДСОН ТАЛААР ДУУЛЖ МЭДЛЭЭ. БИ ТЭДЭНД МОНГОЛ БОЛ БУРХАНЫ ШАШИНТ ОРОН. ХЭДИЙГЭЭР ХРИСТОСЫН ШАШИНТНУУД БОЛОВСРОЛ, ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН САЛБАРЫГ ТУСАЛЖ ДЭМЖИЖ БАЙГАА НЬ БАХАРХАЛТАЙ Ч ҮҮНИЙХЭЭ ТӨЛБӨРТ ШАШИНДАА ОРУУЛАХ ГЭДЭГ НЬ БАЙЖ БОЛОХГҮЙ АСУУДАЛ ГЭЖ ХЭЛСЭН. Би Хойд Америк, Өмнөд Америк, Европ гээд олон газарт лекц уншдаг. Гэхдээ би христосын шашинтай орнуудад лекц уншихдаа хүмүүс өөрийн төрөлх шашиндаа үлдсэн нь дээр шүү гэдгийг үргэлж онцолж хэлдэг. 1960-аад оны үед Түвдийн цагаачид зөвхөн зам засварын ажилд л орж чаддаг хүнд үе байсан. Би Түвдийн Засгийн газрын нэгэн гишүүний ар гэрийнхэнтэй танил байлаа. Түүнийг нас барсаны дараа гэрийнхэн нь их ядуу зүдүү амьдарч байсан юм. Гэтэл түүний бэлэвсэн эхнэр нь над дээр ирээд “Христосын номлогч нар хүүхдүүдэд нь боловсрол олгоод их тусалсан.Тиймээс би энэ насандаа Христосын шашин шүтнэ, Харин хойд насандаа заавал буддын шашинтан болно” гэж хэлж билээ. Харж байгаа биз дээ, түүний толгой бүр эргэчихсэн байгаа юм. Дэлхийд байгаад олоон тэрбум хүний нэг тэрбум нь шашин шүтдэггүй гэсэн тооцоо бий. Үнэнийг хэлэхэд үлдсэн зургаан тэрбум дотор ч яг жинхэнэ шүтлэгтэн ховор байгаа. Тэд ном мөргөл уншдаг ч авлига авч, муу юм хийсээр л байна. Би Кубын нэгэн цагаачтай уулзахад тэр өдөр бүр Фидель Кастрог аль болох хурдан диваажинд яваасай гэж залбирдаг гэж байсан. Бид ч гэсэн бүх авлигач, мөнгөөр өөрийгөө худалдсан хүмүүс хурдан түргэн диваажинд морилоосой гэж залбирах хэрэгтэй ч байж болох юм” гэж ярьлаа.