Category: Гадаад харилцаа, мэдээлэл

Энэхүү хаалган дээр тэмцээнд оролцоод буцаж яваа болов уу гэмээр нилээд олон залуус спорт цамц, богино өмдөөр ижилдэн хувцаслажээ. Бас тэдний энгэр дээр зүүсэн тэмдэгээр ар солонгосынхон гэдгийг андалгүй мэдэж болохоор байлаа. Нөгөө талын хаалган дээр хил орчмын нутгаа зорьж буй хятад хүмүүс бөөгнөрөн зогсожээ. Хүмүүс хөдөлгөөнд орж эхэлсэн нь хаалга онгойж зорчигчид суух галт тэрэгний чигт хөдөлсөн хэрэг байлаа. Зорчигчдын шатаар буугаад суух вагоныг зорив. Тэнд зорчигчдын хувьд андуурч болохоор зүйл байдаг нь хятадын болон ар солонгос явах галт тэрэгний дугаар ижил байдаг. Сайн асууж байж суухгүй бол бас андуурч мунгинах боломжтой. Өөрөөр хэлбэл 12,13 дугаар бүхий вагон тус бүр хоёр байна гэсэн үг. Галт тэрэгний үйлчлэгчийн хувьд нилээд хүнд сурталтай хайнгадуу асуултанд хариулна. Яагаад ч юм тэд намайг ар солонгос явах гэж байгаа солонгос иргэнтэй андуурав бололтой, хожим галт тэргэнд мөн тэгж хандана билээ. Орой унтах болоход дэрний уут, нэг цагаан давуу шидэж өгөв. Тэр нь олон удаа хэрэглэсэн өнгө алдсан тиймэрхүү даавуу байлаа. Харин хажуу өрөөнд байрласан хятад иргэнд хөнжил шинэ даавуу өгсөн нь өглөө халуун ус авахаар явахдаа анзаарч харсан юм.
Галт тэрэг битүү байсан бололтой маш халуун, бидний хэлдэгээр буузны тогоонд байгаа шиг халуу дүүгэн угтаж, миний биений бүх хөлс асгарав. Вагонд тавхан зорчигч байсны хоёр нь миний хажууд байрлав. Галт тэрэг цагтаа хөдөлж, эрч авч хурдлахад галт тэрэгний цонхоор салхи орж сэрүү татаж саяхан купег эзэгнэж байсан битүү халууныг үлдэн хөөв. Одоо ходоод хоол нэхэх болсоныг анзаарав. Харин ар талын хатуу суудалтай вагонд хүмүүс дүүрэн байлаа. Галт тэргэнд хоолны вагон байсангүй. Тийм байх болов уу гэж бодоод нэг хайрцаг гоймонтой түргэн хоол авсан нь оносон байлаа. Бид гоймон идээд тус тусынхаа купенд ороод ядарсандаа нам унтлаа. Надтай яваа хоёр солонгос гоймон, будаа, мах, кемчи, ногоо, пиво, ус гээд янз бүрийн хоол ширээ дүүрэн дэлгэж тавиад бараг нэг цаг хоол зооглов. Миний орны эсрэг талын дээд орон дээр цуг яваа солонгос нөхөр унтах үед сууж байсан. Түүнийг би авч яваа юмаа янзлаж байна гэж бодсон юм. Гэтэл шөнө дунд сэрээд харвал купе гэрэлтэй, нөгөө нөхөр тэр л суудалдаа суусаар байгааг харав. Нөгөө нэг нь миний хажуу орон дээр унтаж байгаа нь харагдлаа. Хажууд унтаж байгаа нөхөр нь дарга нь болов уу гэж бодов. Яагаад гэвэл тэр нилээд шамсгар тэгээд дуу цөөтөй, түүнийг гарангуут үлдсэн нөхөр надруу дөхөн дохио зангаагаар ярилцахыг оролдож, нөгөөгөө орж ирэнгүүт шууд л холдон суух ажээ. Хил дээр паспорт шалгах явцад миний ажигласнаар хилийн дарсан тамгаар бол тэрээр хэдхэн хоногийн өмнө хил гараад буцаж байгаа аж. Тэгэхдээ ийм цөөхөн хоногоор тэр олон удаа хил гарсан нэгэн байлаа.
Бид БНХАУ-ын хил дээр ирлээ. Воган зогсонгуут хилийн хүмүүс орж ирж паспорт хураан авав. Түүнд нэг их цаг орсонгүй. Хоёр воган, түүний нэг нь таван зорчигчтой боловч гурван цаг дэмий шахуу зогсов. Хил дээр бүх зүйл журамтай. Дэлгүүрт нь орж үзэв. Тэнд манайханы нэрлэдэгээр лангууны наймаа байх боловч нэг их бараа байсангүй.
Галт тэрэг хөдлөхөөс 30-аад минутын өмнө төмөр замын буудалд хүмүүс цугларав. Хоосон байсан бидний вагон хүнээр дүүрэв. Буудал дээр үдэгсэдийн дунд солонгосчууд байх агаад тэд ижилдсэн хувцас, зохион байгуулалтаараа ялгарна. Тэд эгнэн зогсон нэгдсэн журмаар алчуур тараан өгч уйлан хайлан дарга нараа үдэх нь нүдэнд содон тусч байлаа. Манайханы 90-ээд оны үед ганзагын наймаа эрхэлж байсан шиг тэд вагон дүүрэн ачаа бараатай явах аж.
ГУРАВ. УЛСЫН ХИЛ ДЭЭР,
Галт тэрэг аажуухан хурдаа авч хоёр улсыг холбосон гүүрийг өнгөрлөө. Хамгийн анхны хилийн цэргийн постон дээр залуухан бүсгүй АКМ буу үүрэн харуулд зогсожээ. Вагон хурдаа хасан аажуухан зогслоо.
Одоо бид БНАСАУ-ын нутаг дээр зогсож байна. Тун удалгүй хилийн шалгалт орж ирлээ. Би тэднийг гүйцэтгэж байгаа ажлаар нь нэр оноохыг оролдов. Ногоон өнгийн патлец, ханцуйн дээр ногоон тэмдэгтэй хилийн цэргийн шалгалтынхан паспортыг хураан авав. Тэд нэг хүн нь хоёр купег хариуцах ажээ. Тэдэнтэй хамт гаалийн гэж нэрлэмээр хяналтынхан орж ирлээ.Тэд эмэгтэй нь эмэгтэйчүүдийг, эрэгтэй нь эрчүүдийг “амлан” авч шалгах юм.
Хар хувцастай хэдэн хүмүүс компьютер, диск хураан авч нэгэн газар аваачиж шалгаад буцаан авчирч өгөв. Тэд цахилгаан бараа болон компьютерийн техник хэрэгслийг хураан авч нарийвчлан шалгах ажээ.
Вагон дотор 20 орчим хүн орж ирж шалгалт хийнэ гэдгийг ёстой үзүүлж өглөө. Тэд бүх зүйлийг маш нарийн шалгах ажээ. Хайрцаг, чемоданыг онгойлгон нэг бүрчлэн үзэв. Эцэст металь хайгчаар хүний биеийг тойруулан шалгаснаар энэ бүхэн дуусав.
Авч яваа эд зүйлсийн мэдүүлэгийг нарийн гаргаж өгөх бөгөөд уртын урт жагсаалт цувуулан бичсэн мэдүүлгийн хуудсыг хүн бүр гаргаж байлаа. Хажуу өрөөнд хоёр бүсгүй шалгуулж байсан бөгөөд миний хувьд цонхоны харалдаа зогсож тэднийг шалгахыг харж зогсов.
Шалгах хүмүүсээ нэг нэгээр нь куппенд оруулан ярилцсаны дараа шалгалт эхлэх бөгөөд тэр хоёр бүсгүйг металь эрэгчээр бүх биеийг нь шалгав.
Намайг тэд шалгахаар купенд оруулав. Эхлээд л хэлний бэрхшээл гарав. Би оросоор ярих гэж оролдоод хэлний ойлголцол дуусав. Хамгийн эхлээд эрхий чигчий хуруугаар гар утас байгаа эсэхийг надаас асуув. Би гар утсаа үзүүлэв. Тэр гар утсыг хурааж авав.
Шалгагч маань чемоданыг түргэн үзсэнээ нэрийн хуудсыг бариад гарч одсон билээ. Харвал тэрхүү нэрийн хуудсыг хэл мэдэх хүн болгонд үзүүлж орчуулахыг эрмэлзэж яваа харагдав. Намайг шалгах шалгалт дууссан тул вагоноос гарав.
Вагоны хоёр үзүүрт цэргийн хамгаалалт харагдсан нь түүнээс цааш явж болохгүйг тодорхой илтгэнэ. Нөгөө вагон руу орж цуг яваа дөрөв дээр очив. Тэднийг үлдээж нарийвчлан шалгаж байлаа. Вагоноос эргэж гараад шатны тавцан дээр тэднийг хүлээн цаг өнгөрөөв. Манай цувааны эхний хоёр вагон нь шуудан, ачааны зориулалттай, залгаад суудлын хоёр вагон байсан бол урд талд орон нутгийн олон вагон нэмж залгав.
Хилийн цэргийн шалгалт хийсэн нөхөр миний паспортыг цаасанд өлгийдөн боосон гар утасны хамт авчирч өгөв. Удалгүй олон хүмүүс тавцан дээр гарч суудлаа эзлэж эхлэв. Хүний хөдөлгөөн гэнэт эхэлсэн шигээ гэнэт намдав.
Хятад, солонгосын хил дээр зургаан цаг үргэжилсэн хилийн шалгалт, зогсолт дуусч өдрийн 14.00 цагт галт тэрэг хөдөлгөөнд оров.
ДӨРӨВ. НИЙСЛЭЛ ПХЕНЬЯН ХОТОД ИРЭВ.
Олон жилийн өмнө баригдаад гар хүрээгүй удсан барилгууд бүхий хот, суурин нүдэнд тусав. Галт тэрэгний цонхоор харагдаж буй барилгуудыг нэг өнгийн саарал будгаар будаж, тэр нь борооны усанд урсаж халтардсан дүрх тодорно. Нүүрэн талын барилгуудыг шохойдон дээврийн болон зарим хэсгийг улаан өнгийн болон бусад өнгөөр тодотгон буджээ. Эхний таарсан хот төв талбайгаа төмөр замын дагуу байгуулжээ. Хот болгонд байдаг нэг ижил загвараар байгуулсан баганат хөшөө харагдана. Түүний цаахантай их удирдагчийн хөрөг голлон байрлуулсан байна.
Галт тэрэгний цонхоор хөврөх хотын барилга дуусч тариан талбай залгав. Хоёр уулын хоорондыг битүү дүүргэсэн тариан талбай дээр бөхийн ажлаа хийх тариачдын хүнд хөдөлмөрийг харж явахдаа ингэж л хөдөлмөрлөж байж өөрсдийгөө хүнсээр хангах бодлогыг биелүүлдэг болов уу гэсэн сэтгэгдэл төрсөн билээ.
Тариан талбайн дунд оромжууд харагдана. Тэр нь ганц хоёроороо болон бүлэг, олууллаа байрлахаар хэмжээтэй ажээ. Тэдгээр оромж нь сүрлээр барьсан дөрвөлжин болон майхан хэлбэртэй. Харин олуулаа байрлах оромжууд нь хагас дугуй хэлбэртэй байна.
Тариан талбайд ажиллагсад нь бүгд гар ажиллагаатай нь харагдана. Тариан талбайд үхэр хөлөглөсөн анжисаар газар хагалах нь нүдэнд содон тусна. Шатахуун хэмнэж боломжоо ашиглаж буй хэрэг ажуу.
Цонхоор жирэлзэн өнгөрөх хот тосгодыг холбосон замууд нь нилээд эрт байгуулсан болов уу гэж бодогдохоор байлаа. Шороон болон засмал нь ялгахын аргагүй замаа хүмүүс цэвэрлэж зогсох нь харагдана. Нэг тосгоноос нөгөөг зорин алхах хүмүүсийн цуваа үл тасарна.
Тосгод нь голдуу нэг давхар нэг загварын барилгууд байх агаад зарим хот тосгонд нэгдсэн журмаар шинэ барилгууд барьж байгаа ажээ. Нийслэл рүү дөхөх тутам тариан талбайд ганц нэг дугуйт болон төмөр дугуйтай трактор харагдаж эхэллээ.
Замын дагуу дугуйт тракторын чиргүүл дээр хүмүүсийг битүү шахан суулгасан нэгэн тохиодолтой тааралдсан.
Өндөр уул болон тариан талбайн дунд нүдэнд туссан газруудад лоозонгуудыг тод улаан өнгөөр бичиж тавьсан байх бөгөөд хожуухан түүнийг орчуулж уншуулахад тодорхой болсон бөгөөд тэр нь “Аугаа их удирдагч Ким ир сен, Ким чен ир нар бидэнтэй хамт“ гэсэн лозун байлаа. Тийм лозунг улс орон даяар босгосон бөгөөд тэр нь олон зуугаар тоологддог тухай тайлбарлаж байна лээ.
Төв рүүгээ дөхөх тусамаа зам нь өргөн болж гүүр нь даац сайтай, зам олон урсгалтай болж байлаа.
Манай вагон дүүрэн хүнтэй болсон бөгөөд тэднийг гадаадын иргэн мөн эсэхийг энгэр дээрх тэмдэгээр ялгаж болохоор байв. Зэргэлдээ купенд хоёр хятад иргэнтэй хожим нь зочид буудалд хоолонд дээр олонтой таарч билээ.
Манай вагонд бидний нэрлэдэгээр хоёр “туулай “ байлаа. Тэр хоёр хилийн нааханаас суусан бөгөөд дөнгөж хорин нас дөхөж яваа болов уу гэмээр эрэгтэй, эмэгтэй хоёр залуу байв. Коридор хүнээр дүүрэн байх нь тэднийг бусдын нүдэнд онцгойрон тусгахаас хамгаалж байлаа.
Хил гарангуут цэргийн гэх зүйлүүд нүдэнд содон тусч байлаа. Эхлээд ачааны машин дээр зогсоогоор яваа цэргийнхэн, тэдний хажууханд цэргийн халуун хоолны тогоо харагдана. Авто зам дээр түр зогсож байгаа жип, суудлын тэрэгний дэргэд цэргийн хувцастай хүмүүс тамхи татан амраж зогсохтой таарав.
Галт тэрэг хоёр цаг орчим яваад зогсов. Энэхүү зогсоолд галт тэрэг цөөн минут зогссон боловч цэргийхэн олноор харагдаж байлаа. Харин бидний сууж яваа сүүлчийн хоёр вагон нь завсарт байрлах багажны хоёр вагоны ачаар нийтийн зогсоолоос холтгож нийтээс тусгаарлаж байлаа.
Зогсоол бүрт цэргийн зэвсэглэсэн цэргийн харуул зогсоно. Манай хоёр вагоны хоёр үзүүрт төмөр замын хувцастай зохицуулагч байж, зорчигчдод нэг үг хэлэхэд тэд чиглэлээ өөрчлөх буюу тэр хавьдаа зогсон галт тэрэгийг хөдлөхийг хүлээх нь ажиглагдана.
Цэргийнхэний цэвэрхэн хувцас бас энгэр дүүрэн одон медалийн туузаар бусдаас ялгарна. Энэхүү зогссон буудал дээр усан цэргийнхэн олноор зогсох нь ойрхон усан флот байдагтай холбоотой болов уу.
Цэргийн харуулууд АКМС-ээр зэвсэглэсэн байх агаад галт тэрэг хөдлөж биднийг дөхөж ирэхэд эргүүлийн цэрэг буугаа өвөр дээр тавьж, өвдөг дээрээ явган сууж зэвсэгээ нуух нь харагдлаа. Гурваас таван хүнтэй зэвсэглэсэн эргүүл гардаг бололтой.
Харин буудал дээр зогсох вагон болон объектын харуул нь АК-аар зэвсэглэсэн байна. Ачааны галт тэргүүд коррозод ихээхэн идэгдэж, цоорч ачаа ачихад их түвэгтэй болсон нь харагдана.
Зарим ачааны вагон дотор хүмүүс байгаа нь харагдав. Ийм халуун нөхцөлд төмөр саванд хүмүүс суугаа нь хачирхалтай. Дараа дараагийн буудлуудад мөн цэргийнхэн олноор вагонд сууж, буух бөгөөд тэд цоглог байдал, алхаа гишгээгээр бусдаас ялгарч харагдана.
Бидний явах замд шинжлэх ухаан техникийн ололтыг тусгасан барилга байгууламжуудыг сонирхож явлаа. Эхлээд миний анзаарсанаар Богд ууланд байдаг шиг одон орон судлалын барилга харагдав.
Замын дагуух утсан холбоо шонгууд мод байх агаад өндөр хүчдэлийн шугамын шонгууд манай 70-аад оны байдлыг санагдуулж байлаа.
Дараа нь радиогийн дамжуулах станц харагдав. Жигдхэн нэг хэвийн барилга байшин бүхий хот, тосгон үргэжилсээр нэг л мэдэхэд Пхеньян хотод бид дөхөж ирлээ. Хамгийн түрүүнд нүдэнд Пхеньянд баригдаж буй хамгийн өндөр барилга туслаа.

Якутын найруулагч Д.Давыдовын якут хэл дээрээ хийсэн удган бөө хүний цаад жинхэнэ амьдрал, үйлийн үр, бодол санаа, бөөлөөний үйл гэж юу байдгийг яг харуулсан уран сайханы кино бүтээжээ.
Энэ киног үзсэн олон хүний сэтгэлийн утсыг хөндөж чадсан байна. “Мануухай” нэртэй энэ кино “Кинотавр” кинонаадмын Гран-при шагналыг хүртжээ. Энэ кинонд метафора жинхэнэ ноёлж байна даа.

Миний бие БНАСАУ-д 2007 оны 6 дугаар сарын 12-19-ны өдрүүдэд зочилж Солонгосын эдийн засаг, соёл, шинжлэх ухаан, техникийн хүрсэн амжилт, ололттой танилцсан байдаг. Энэ нь одоогоос даруй 14 жилийн өмнөх үйл явдал, тэмдэглэл гэдгийг онцлон тэмдэглэж байна.

НЭГ. ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА.

Танилцах хөтөлбөр нь гурван хэсгээс бүрдсэн бөгөөд шинжлэх ухаан, соёл урлагын ололт амжилтаа танилцуулж, Хувьсгалын музей, Мангендэ дахь байр, Ким Ир Сен, Кем Чен Ирийн нарын музей, Хүүхэд, эхчүүдийн ордон, Гурван хувьсгалын хөгжлийн музейгээс Ким ир сений зохиол бүтээлийн болон хүнд аж үйлдвэр, сансрын шинжлэх ухааны ололтын салбар музей, Мёхян ууланд дахь Олон улсын найрамдлын музей, түүхийн музей зэргийг үзэж танилцав.
Мангендэний өсвөрийн ордонтой танилцуулж, хүүхдийн урлагын концерт, монголд тоглолтоо хийх циркийн үзүүлбэр, Ким Вон Гюны нэрэмжит консерваторын сургалтын явц, Техникийн их сургууль, Ардын ордоны электроны номын сангийн ажилтай танилцуулсан.
Хоёр дахь хэсэг нь цэргийн бодлогын ололт, амжилтыг танилцуулж, цэргийн эмнэлэгийн академи, Зэвсэгт хүчний үзэсгэлэн, Дэлхийн П дайны ялалтын музей, Америкийн тагнуулын онгоц “Пуэбло”–гийн үзвэр зэргийг үзүүлэв.
Энэ явцдаа гурав дах хэсэг болох Солонгосын талтай таван удаа уулзалт, яриа, санал солилцсон юм. Санал солилцохын өмнө Элчин сайд Ж.Ломботой хоёр удаа уулзаж зөвлөлгөө авсан.
Эхний удаа “Солонгос улсаа хөгжүүлэх Чучхегийн үзэл санааны тухай” сэдвээр Нийгмийн ухааны эрдэмтэдийн солонгосын нийгэмлэгийн секторын дарга Ким Чоло Хотой уулзалт ярилцлага хийв. Ярилцлагын явцад харилцан сонирхсон асуудлаа чөлөөтэй тавьж байсан.
Хоёр дахь удаа Нийгмийн ухааны эрдэмтэдийн солонгосын нийгэмлэгийн дэд ерөнхийлөгч Рим Хое Сонг хүлээн авч уулзсаны дараа оройн зоог барьсан.
БНАСАУ эдийн засгаа сэргээн хөгжүүлэх талаар дэлхий нийтийн хандлагад нийцүүлсэн зарим алхам хийх, Солонгосын хойгийн болон бүс нутгийн байдлыг тогтворжуулах, Өмнөд Солонгостой эв зүйгээ ололцож, хамтран ажиллах, гадаад харилцаагаа өргөжүүлэх зэргээр идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байна.
Пхеньян хотноо зохиогддог урлагийн их наадамд манай уран бүтээлчид жил бүр амжилттай оролцдог. 2007 онд манай улсаас Засгийн газрын соёлын төлөөлөгчид болон 84 хүний бүрэлдэхүүнтэй урлагийн хамтлаг амжилттай оролцсоныг дурьдав.
Гурав дахь удаагийн уулзалтаараа “Сонгун”-ы арми, цэрэг дайны бодлогын тухай Нийгмийн ухааны эрдэмтэдийн солонгосын нийгэмлэгийн хэлтсийн дарга Чое Ен Чолтой санал бодлоо солилцов. Энэ хүн харьцангуй залуу хүн байсан бөгөөд Солонгос улс нь цөмийн зэвсэг бүхий их гүрэн болсон тухай тайлбар өгч байв.
Дөрөв дэх уулзалтаараа Нийгмийн ухааны эрдэмтэдийн солонгосын нийгэмлэгийн Ерөнхийлөгч Чой Санг Сунтай уулзаж, хоёр орны хамтын ажиллагааны талаар санал солилцов. Солонгосын тал хамтын ажиллагаагаа идэвхтэй хөгжүүлэх сонирхол байгаа нь ажиглагдаж байлаа. Эдүгээ Солонгосын ард түмний их удирдагч Ким Чен Ир хоёр орны уламжлалт харилцаа, хамтын ажиллагаанд их ач холбогдол өгч, Монгол Улстай тогтоосон харилцаа, хамтын ажиллагааг бэхжүүлэн хөгжүүлэх талаар заавар, чиглэл өгдөг хэмээн тэмдэглэн ярьдаг.
Тав дахь уулзалтаараа Нийгмийн ухааны эрдэмтэдийн солонгосын нийгэмлэгийн нарийн бичгийн дарга, Ази-далайн бүс болон Олон улсын байгууллагуудын гүйцэтгэх захирал Ри Сонг Илтай уулзаж, цаашид уулзалт харилцаагаа хөгжүүлэх асуудлаар саналаа солилцсон бөгөөд их удирдагч Ким Ир сенийг Монгол Улсад айлчилж байхад намайг хүндэт харуулын намын даргаар ажиллаж, төрийн ёслол хүндэтгэлийн ажилагааг амжилттай зохион байгуулж байсанд талархал илэрхийлж байв.
Мөн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр 2005 оны 12 дугаар сард Хятадад айлчлах үеэр Гадаад хэргийн сайд Ц.Мөнх-Оргил хэвлэлийн бага хурал дээр дүрвэгсдийн талаар Засгийн газрын байр сууриа дээрх хэлбэрээр илэрхийлсэнд Солонгосын тал талархалтай хандаж буй ажээ.
Пхеньян цөмийн хөтөлбөрийн үр дүнд зарим амжилт олж, өмнөд солонгос бүс нутаг болон дэлхийн эдийн засагт нөлөөгөө тэлэх, өргөжүүлэхэд ихээхэн чармайх бодлого хэрэгжүүлж байна.

Д.Жаргалсайхан

РРСА бол нүүрс шатааж эрчим хүч гаргах дадлыг төгсгөл болгох олон улсын байгууллага юм. Анх Их британи, Канадын засгийн газар санаачлан гаргасан бөгөөд 2024 оноос Их британ бүх нүүрсээр ажиллах бүх станцаа хаах зорилт тавьсан.
НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Антониа Гутүрре чуулганы нээлт дээр үг хэлэхдээ:
“Дэлхийн бүх засгийн газрууд, хувийн комданиудад гурван шаттай арга хэмжээ авахыг уриалж байна.
Нэгдүгээрт: Төлөвлөсөн бүх төслүүдээ цуцлах
Хоёрдугаарт: Олон улсын хэмжээнд нүүрсний цахилгаан станцуудаа санхүүжүүлэхийг болих
Гуравдугаарт: Нүүрсний салбарын ажилчдыг өөр салбарт шилжүүлэх хэмээн “гэжээ.

2021 оны 5 дугаар сард манай хил нээгдэх болсонтой холбоотойгоор Франц-Монголын хамтарсан арга хэмжээг сэргээн хэрэгжүүлэх тухай санал солилцох цахим зөвлөлдөх уулзалт боллоо.
Ярилцлагаар хийгдэх арга хэмээний хүрээнд орон нутагт ажиллах, мөн МБНЭ-ийн нэгдсэн тахилгад оролцох талаар санал солилцлоо. Энэхүү ярилцлага тодорхой хугацаанд тогтмол хийгдэж, хийгдэх ажлуудаа зөвлөлдөнө. Дараагийн цахим уулзалт Дарханы бөөгийн хүрээлэнгийн удирдагч, Монгол бөөгийн их удган Б.Бадамсүрэнтэй хийхээр боллоо.
Санал солилцоход МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, Монгол бөөгийн их зайран П.Батжаргал, удган Болортунгалаг, орчуулагч Насан нар байлцлаа.

Залуу насандаа, цэргийн байгуулагад ажиллаж байх үедээ, шинээр албан тушаалд томилогдчихоод Улс төрийн хэлтсийн сарын ажлын төлөвлөгөө батлуулахдаа Зөвлөлтийн мэргэжилтэнд танилцуулаагүйн төлөө арга хэмжээ авагдаж байв. Бүх л зүйлээ зөвлөлтийн мэргэжилтнүүдээр хянуулж хөдөлдөг тийм л цаг үед амьдарч байжээ. Одоо бид ОХУ-ын бодлогыг ойлгох хүртэл дахиад 10-иод жил хэрэгтэй байх оо. Зөвлөлтийн мэргэжилтнүүдтэй удирдлагаар ажиллаж, бас ОХУ-д сурч байсан болохоор миний үеийнхэн Оросоос танил ихтэй.
Нэг. БИ ОРОСОД ОЛОН НАЙЗ НАРТАЙ. Олон удаа ОХУ-ын АБЗ-ын зөвлөлдөх уулзалтын ажлын хэсгийг ахалж оролцож явлаа. ОХУ-ын Дипломат төлөөлөгчдийн газартай байнгын холбоотой ажиллаж байв. ОХУ-ын ГХЯ-ны Ази тивийн нэгдүгээр департаментын захирлын үүрэг гүйцэтгэгч К.В.Внуков, Төрийн Думыг Гадаад харилцааны хорооны дарга К.И. Косачев, ОХУ-ын Аюулгүй байдлын албаны олон улсын хамтын ажиллагааны газрын орлогч захирал В.И. Ульянов, ОХУ-ын Стратеги судлалын хүрээлэнгийн захирал Е.М. Кожовкинтай уулзаж явлаа. ОХУ-ын “Прездент” зочид буудалд хийсэн олон удаагийн ажлын уулзалтыг мартахын аргагүй.
ОХУ-ын Аюулгүй байдлын Зөвлөлийн Нарийн бичгийн дарга В.Б.Рушайло, И.С.Иванов, ОХУ-ын Аюулгүй байдлын зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга үүрэг гүйцэтгэгч В.А.Соболев, ОХУ-ын Аюулгүй байдлын Зөвлөлийн Нарийн бичгийн даргын орлогч Н.Н. Спасский хүлээн авч олон улсын болон бүс нутгийн байдлын харилцан сонирхсон асуудлуудаар санал солилцон, хоёр улсын Аюулгүй байдлын зөвлөлийн хооронд хамтран ажиллах протокол байгуулах ажлыг зохион байгуулж байлаа.
Хоёр. ОХУ-ЫН ТУВА бол монгол туургатны нэг хэсэг, үндэсний шашинаа бөө мөргөл гэж тунхагласан Улс юм. Онгон сайхан байгальтай түүндээ тулгуурлан аялал жуулчлалыг хөгжүүлдэг, аялал жуулчлалаа бөө мөргөлтэй холбож өгдөг.
Монгол Улсаас Тува Улсад суугаа Ерөнхий консулийн газарт Тувагийн бөөгийн төлөөлөлтэй албан ёсны уулзалтууд хийдэг. Тэд сайн тусалдаг.
Тувад Монголчуудын эртний танил Эрзин, Самагалтай, Кызыл, Туран, Арадан, Танзынбей хот, тосгонтой танилцсан.
Бид эртний танил бөөгийн “Дух медведев”, “Дүнгэр” төвөөр заавал ордог. Енесей мөрөний эрэг дээр, дараа нь Цэцэрлэг уулын орчим овоонд хамтарсан бөөлөлт хийдэг. . Үзэсгэлэнт сайхан нутаг, газрын хөрсөндөө бүхий баялагийг шингээсэн энэ нутгийн ард түмний түүх бол хэзээ нэг цагт монголтой холбоотой байсан арвин судар билээ.

Гурав. Их Саяаны нурууг даваад ХАКАСИЙН УЛСАД орно. Монгол уламжлалаа баталсан төв замын дагуу монгол гэр жуулчны газар, зоогийн газар байна. Их замын хажууд монголын чанартай хувцас, гутлын барааны дэлгүүр байдаг.
Ихэнх судлаач нар 8-р зууны үед Енисейн Хиргисүүд олонх нь баруун урагш нүүдэллэж одоогийн Хиргис болж, зарим нь үлдэж Хакасын өвөг дээдэс болжээ гэж үздэг. Тэд Монголчуудтай адил овоо босгодог, хөөмийлддэг, бөө бий.
Сибирийн замд бид сонирхолтой олон зүйлтэй таарсан. Красноярскийн хязгаар, сибирийн төв замын дагуух Нижнеуденск хот, Тулун, Эрхүү, Улаан Үд хоттой танилцсан. СИБИР БОЛ бөөгийг тайлагдаагүй их өвийг багтаасан сав нутаг билээ. Тэнгэр бидэнд 3 сая га талбайг хамарсан сибирийн их түймэр, усны түвшин 11,5 метр дээшилсэн их үертэй тааруулж мэдрүүлсэн билээ.

Дөрөв. БУРИАДЫН АЙМАГ бүрт бөөгийн төлөөлөл угтаж авч байсан. Биднийг буриад олны шүтдэг Тэмэлик хүрхэрээ, Бүрэнхаан хайрханы ноён оргилыг харах өндөрлөг, түмэн олонд алдаршсан Саяаны Аршаан, Чингисийн ширээ, Зааны толгой, Жамухын гэр, Боксон, Улаан нуга, Орлык, Сенсин, Обтайн, Цайллагын усан хүрхрээ зэрэг өргөлийн газраар аялах завшаан тохиосон.
Буриадын автономит тойргийн Усть-Ордынск бол байгалын энергийн төв гэдгээрээ нийтэд алдартай. Кырен, Сорок, Хомутова, Оёк, Баяндай, Косая степ, Еланцы тосгоноор орлоо.
Нэлээд өндөр давааг давж уруудсаар Ольхонлуу орох хаалга гэж нэрлэгдсэн усан гарам дээр ирлээ. Хөлөг онгоцоор усыг гатлаад Ольхан арал дээр бууж Хужирт тосгон очно. Ольхоны хадан уулыг Бөөгийн арал гэнэ. Монгол бөөгийн их зайран Д.Одонхүү хуяглан бөөлж хүндэтгэл үзүүлсэн.
Бидний оросод ирэхэд тосч авч, явахад үддэг Андрей, Оюна хоёртоо баярлаж байна. Ийм анд нөхөд, хүмүүсийн туслалцаатайгаар аялал, ажил төрөл амжилтанд хүрдэг.

Тав. Улаан-Үдэд Бөөгийн анхны сүм баригдаж нээлтэд МБНЭ-ийн төлөөлөл оролцсон билээ. ОХУ-ЫН “ХААН ТЭНГЭР” бөөгийн байгууллагын тэргүүн, Буриад Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөлийн бөөгийн асуудал эрхэлсэн гишүүн, зайран, сэтгэл зүйн ШУ-ны дэд доктор Цэрэндоржаев Баяр Жамбаловичтай байнга уулздаг.
Бид 2 удаа буриадын бөөгийн нэгдсэн чанарт оролцсон, тун өвөрмөц зан үйлийг илэрхийлнэ. Сибирийн түймэр ундраахаар цугларсан олон бөө нартай эв санаа нэгтэй байж, дэмжиж Байгаль далайн Ольхун аралд болсон бөөгийн нэгдсэн тахилгад МБНЭ-ийн төлөөлөл нар оролцсон билээ. Нэгдсэн тахилга бол эх дэлхийнхээ байгалийг хамгаалах нэгдсэн их үйлсийн нэг тод илрэл, жишээ болж байна.

Зургаа. Бид Халимагт цөөнгүй очсон. ОХУ-ын Халимагийн БНУ-д анх удаа Олон Улсын Соёл Урлаг, Этнографийн “Ойрад-Түмэн” наадамд оролцлоо.
Шинжлэх ухаан, практикийн бага хурал “Үндэсний номын сан”-д салбар хуралдаанууд болсон бөгөөд МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан “Монголын соёлын өвийг хамгаалахад тулгамдаж буй асуудлууд” сэдвээр илтгэл тавьсан.
ОХУ-ын Төрийн ДУМ-ын депутат Мукабенова Маринатай уулзаж, дурсгалын зураг авахуулав. Бидний уулзсан хамгийн хүндтэй хүн бол Цагаанзам байсан. Түүнд мөнх тэнгэрийн төлөө “Алтан шонхор” медаль гардуулсан билээ.
Монгол бөө, тэр дундаа Ойрад бөөгийн төлөөлөл Халимагийн тэнгэрт бүрэн хуяглан бөөлөх хувь тохиов. Монгол бөөгийн их зайран Д.Одонхүү эртнээс уламжлан ирсэн бөөгийн дэг жаягаар ойрадчуудын амьдрах уудам талд бөөлсөн нь онцлох тэмдэглэлт явдал байлаа.

Долоо. ОХУ-ын Буриадын нийслэл Улаан-Үд хотод байх хугацаандаа Бөөгийн “Дээж” байгууллагын удирдлагатай уулзав. Уулзалтад Бөөгийн “Дээж” төвийн удирдагч Балдахинова В.Б, Ерөнхий зайран Ангабаев.Б.С, нарийн бичгийн дарга Сергеева.В.Б, Хариуцлагатай нарийн бичгийн дарга Кукшинова.Д.В нар оролцлоо. Бөөгийн “Дээж” төвийн удирдагч Балдахинова В.Б бол Монголын анхны баллетийн бүжгийн жүжигчин, удган Сумьяагийн багш юм.
Монгол бөөгийн үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцдог, Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Зоригто, тулмаш Мишигма нарыг дурдахгүйгээр өнгөрч болохгүй. Тэд Бурхан халдун, Хөх уулын тахилгад толгойлж бөөлсөн буриад улаач юм.

Найм. Бид байнгын харилцаатай байж, хамтарсан уулзалт хийдэг. Буриадын соёл, шашины асуудал хариуцсан төлөөлөгч Монголд зочилж, Халх голын ялалтын баярын арга хэмжээнд ирж оролцсон.
Улаан-Үдэд очиж уулзаж ярилцаж, хамтын ажиллагааны талаар байнга санал солилцсон.

Миний одоогийн нас бол мэдлэг боловсрол эзэмшсэн, ажлын туршлагатай болчихсон, ямар нэг элдэв шунал нь дарагдсан, ид ажиллах нас юм л даа. Ам, яриа, бичгээр эрт тэтгэвэрт гаргахыг хүсдэг бололтой.
Намайг Монголын бөөгийн төв байгууллага МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгчөөр сонгосонд хамт олондоо талархаж явдаг. Энэ хүнд цаг үед бөөгийн байгууллагыг зөв голдиролоор хөгжүүлэхэд хэр баргын хүн энэ их ачаалал, “хэл ам”-ыг дааж, тээж ажиллахад хэцүү. Гэвч монголын минь заяа түших учраас энэ үйл хэргийн төлөө цаг заваа зарцуулаад явж байна.
Монгол бол цөөхүүлээ ард түмэн, одоо тэдний хэдэн хувь нь насанд хүрсэн иргэд билээ. Тэднээс хэд нь бөө мөргөлөө шүтдэг билээ. Би улаач нараа бараг бүгдийг эчнээ танина. Харин Та бүхэн намайг сайн танихгүй байх. Бага ч гэсэн танилцахаас эхлэе.
Би малчин айлын найман хүүхдийн нэг нь. Малчины хүүхэд ахиж дэвшдэг цаг үе миний үеээр дуусч байна. Миний мэргэжил Үндэсний аюулгүй байдлын мэргэжилтэн. Энэ мэргэжлийг эзэмшихийн тулд дөрвөн улсын сургуулийг төгссөн. Дараа үе маань ингэж сурахад чамгүй хөрөнгө хэрэгтэй болох байх, жирийн малчид ийм ачаалалыг даахгүй болов уу.
Хүн бүрт өөрийн бахархах юм байдаг. Үндсэн мэргэжил бол Батлан хамгаалахын их сургуулийг цэргийн улс төрийн ажилтнаар, алтан медаль, нэрэмжит цалинтай төгсөөд ахлах байлдагч, бага дэслэгч цолноос бусад байлдагчаас хурандаа цол зүүсэн. 103 мянган оюутан сурдаг Москвагийн Нийгэм эдийн засгийн их сургуулийг эдийн засагч мэргэжлээр, онцлох улаан ромботой төгссөн аравхан хүн байдгийн нэг нь. Хаана ч сурч байхдаа монгол гэсэн нэрийг манлайд нь дээдэлж, эрхэмлэж явдаг хүслийн минь биелэл энэ. Энэ амжилтаараа би бахархадаг. МУИС-ыг нягтлан бодогчоор, ОХУ-ын Удирдлагын академийг социологоор, ХБНГУ, АНУ-ын аюулгүй байдлын сургалтуудад суралцаж төгссөн. Амьдралын 10 гаруй жилээ зөвхөн суралцахад зориулсан.
Энэ бүхнийг залуучууд минь үлгэрлэл аваасай гэж бичиж байгаа хэрэг. Манай бөө нарын хамгийн их дутагддаг зүйл бол боловсрол, мэдлэгийн хоцрогдол, түүндээ анхаараасай гэж давхар санаагаар бичлээ. Бидний нэг нэгнийгээ доромжлоод байдаг, муухай үгсийн эх үндэс мэдлэг, боловсрол муугаас эхтэй. Мөн асуудлын мөн чанарыг ухааран унших чадвар дутаж байгаа нь харагдаж байна.
Миний хувьд сургуулиадад суралцах, жил бүр хийгддэг олон улсын яриа, уулзалтад тогтмол оролцдог учраас гадаад харилцаанд олон танилтай. Дэлхийн 69 улсын төрийн албан тушаалтнууд, төлөөлөгчтэй уулзаж явжээ. Голдуу олон улсын терроризмтай тэмцэх, мөнгө угаах, хар тамхи, хүний наймаа, цагаачлалын асуудлаар хоорондоо их харьцана.
Одоо сурсан мэдсэнээсээ бөөд зориулж явна. Бид тэнгэр шүтлэгт бөө мөргөлтэй танилцахын тул Монгол туургатан болох ОХУ-ын буриадууд, Тува, Халимаг, Афганы Могол, Пакистаны Хазар, БНХАУ-ын Өвөрмонголчууд, ойн иргэд, Дээд монголчууд, Түвэд, Шинжань уйгарын монголчуудтай харилцаж чадсан. О.Пүрэв гуйгаас хойш олон мянган бөө нартай уулзсан нь миний хувьд ховор завшаан болов уу. Бөөгийн талаар судалсанаа ярилцвал бас ч багагүй зүйл бий.
Монгол бөөгийн өв сантай холбоотой асуудлаар сүүлийн өдрүүдэд мэтгэлцэж байгаа. Монголчууд эрх чөлөөтэй ард түмэн, хэн ч юу ч бичиж, ярьж болдог.
Зарим нь мэдэхгүй байж болно. БНХАУ-д мэдээллийн аюулгүй байдлаа хамгаалах зорилгоор интернет орчин хаалттай байдаг. Тодорхой бичвэл google, facebook, YouTube хэрэглэдэггүй, хориглодог. Энэ байдлыг ашиглан манайд чөлөөтэй байдаг бичлэгүүдийг хуулбарлан Өвөрмонголд худалдсан, зохиогчийн эрхээ шилжүүлсэн үйлдэл гарсан. БНХАУ-ын хуулийг зөрчиж байгаа гэмт хэргийг цөөхөн хэдэн хүн л хийсэн. Тэд үйлдлээ хайцаалах гэж хэт улайрч байна. Энэ сөрөг сурталчилгааны ажлыг тэд удирдаж хийж байгаа бөгөөд тэдгээрийн муйхраар дагасан цөөхөн хэдэн хүн байгаа. Ингэж муйхарлан хошуурдаг явдал урт насгүй, иргэд ч мэдэрнэ, цаашдаа болино.
Бидний эсрэг янз бүрийн зүйл бичих, нэр хүндэд халдах нь бага хэрэг, бидэнд хохирох зүйл үгүй, цаашид монгол бөөгийн өв санд хохирол учрах учраас бид хамгаалах ёстой болоод байгаа билээ. Мөнгөтөй хөрөнгөтэй газар нь соёлын өвийг өөрийн болгон бүртгүүлэх нягууртай болсон үед соёлын өвөө бусдад шилжүүлэх нь нэн хортой үр дагаварт хүргэнэ.
Хэт улайрагч нар гадаад харилцаанд “хошуу” дүрэх болсон учраас МБНЭ-ийн гадаад харилцаа ямар түвшинд хүрсэнийг танилцуулах шаардлагатай гэж үзлээ. Бас анхааруулах зүйл ч байна.
Бүтээхэд их цаг хугацаа, хүч ордог мөртлөө нураах бол маш амархан зүйл. МБНЭ-ийн үйл ажиллагаа АНУ, БНХАУ, ОХУ, БНАСАУ, Турк, Энэтхэг болон гадаадын эрдэмтэн, иргэдтэй харилцаж, ямар хэмжээнд хүрсэнийг товчхон мэдээлж байна.
АНУ-ЫН ХОЛБОГДОХ БАЙГУУЛАГУУДТАЙ ХАМТРАН АЖИЛЛАЖ БАЙНА.
МБНЭ-ийн гадаад харилцаанд Монгол дахь АНУ-ын Элчин сайдын яамтай хамтран ажилах явдал чухал байр суурь эзэлдэг.
Нэг. Мөнх тэнгэрийн үзэл, бөө мөргөл бол Хүннү гүрнээс өнөөг хүртэл Монгол үндэстнүүдийн шүтэж ирсэн гол шүтлэг билээ. Их Хүннү гүрний үед Монгол төр мөнх тэнгэрийн үзлийг төрийн гол шүтлэг болгосноос хойш 2225 жил өнгөрчээ. Чухамхүү энэ ойн жил 2016 онд АНУ-аас Монгол улсад суугаа онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд Женнифер Зиндал Галт Монгол бөөгийн тэргүүн удган Байгалмаагийн, жирийн улаачийн онгод тэнгэрийн өргөөнд зочилсон нь Монгол бөөгийн түүхэнд онцлох үйл явдал болсон билээ. Энэ бол сүүлийн хэдэн зуун жилийн туршид Монгол бөөгийн өргөөнд албан ёсоор зочилсон анхны нэр хүндтэй дипломат зочин болж байна.
МБНЭ-ийн ерөнхийлөгч Д. Жаргалсайхан “Мөнх тэнгэр шүтлэгийн түүхэн уламжлал” сэдвээр танилцуулга хийлээ. 2012 онд МБНЭ-ийг Мөнх тэнгэрийн үзэл, бөө шүтлэгтэн нар болон бөөгийн холбоо, нийгэмлэг, академи, төв зэрэг 80 гаруй байгууллагууд нэгдэн байгуулсан билээ. Өнөөдөр Монголчуудын 14,6% нь мөнх тэнгэрийн үзэл бөө мөргөлөө шүтэх болжээ. МБНЭ нь Дээд цэцийн хуралдайгаа сар дутам тогтмол хийж, бөөгийн байгууллагаа хөгжүүлэх бодлого, чиг хандлагаа боловсруулж хамтын шийдвэр гарган ажилладаг. Бид Монголын бөөгийн байгууллагыг хөгжүүлэх стратеги төлөвлөгөө баталж, түүнийгээ шат дараалалтайгаар хэрэгжүүлэхээр жил бүрийн төлөвлөгөөндөө тусган ажилладаг. Бид цаашдаа:
1. Монгол төрийнхөө төлөө амь насаа өргөсөн, өмнө зүгийн наран мандахаас өрнө зүгийн наран шингэх эх газраас Монгол баатруудынхаа цусаа дусааж, хөлсөө шингээж, сүнсээ мөнхөлсөн газрын шүншиглэсэн шороог эх нутагтаа хүндэтгэн авчирч, Монгол суу ухаантнууд баатруудынхаа алдрыг мөнх тэнгэрийн дор газарт лус, савдаг, галтай нь хамт, одот тэнгэрт бөө ухаан, онгодтой нь цэг мөнхлөн гагнаж, Монгол үндэстэн баатруудынхаа баатарлаг дайчин алдарт хүндэтгэлийн цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах,
2. Нүүдлийн соёлын салшгүй хэсэг болсон Мөнх тэнгэрийн үзэл, бөө шүтлэгийн музейтэй болох зорилготой байдагаа танилцуулав.
YouTube-mongolianshaman 36-аас бүрэн эхээр нь үзэж болно.
Хоёр. АНУ-аас Монгол Улсад суугаа элчин сайд Майкл С.Клечески, МБНЭ, Монгол бөөгийн өргөөнд зочилсон, маш сонирхолтой, түүхэн үйл явдал болов.
2019 оны 10-р сарын 23-ны өдөр, АНУ-аас Монгол Улсад суугаа элчин сайд Майкл С.Клечески, МБНЭ, Монгол бөөгийн Их зайран Д.Одонхүүгийн Онгодын өргөөнд зочиллоо.
АНУ-аас Монгол Улсад суугаа элчин сайд Майкл С.Клечески Монгол бөөгийн өргөөнд морилон ирлээ. Бид мэндлэх бүрэлдэхүүндээ энэ удаа бөөгийн бусад байгууллагаас төлөөлөл оролцуулсан юм. Харин оролцсон хүн маань протоколд тохирсон зүйлүүдийг үл тоомсорлон зөрчсөн.
Эзэн хааны үеээс төрийн ёслолд эгшиглэж ирсэн уртын дуу, Морин хуурын аялгууг Монгол Улсын гавьяат жүжигчин Батболд тоглож, дуулсан билээ. Дараа нь үргэлжлүүлэн Алтайн магтаал, дэлхийн сонгодог бүтээлээс тоглосон юм. Ирсэн зочид түүний тоглолтод тун их хүндэтгэлтэй хандаж, хүлээж авсан. Түүний тоглолтыг дуусах мөчид хоёр сарын дараа АНУ-д болох арга хэмжээнд оролцохоор визэнд орох үед Элчин сайд урьдчилан хэлээрээ, би туслая гэж МБНЭ-ийн удирдагч Д.Жаргалсайханд хэлнэ лээ.
“Монгол бөөгийн байгууллагын тухай” танилцуулгыг МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан хийж, бөөлөлтийг кино мэдээгээр гаргав.
АНУ-ын Элчин сайд Майкл С.Клечески хэлэхдээ “7 дугаар сард АНУ-ын тусгаар тогтнолын баярын арга хэмжээн дээр тантай анх удаа уулзаж байсан. Тэр үедээ л би аягүй их догдолж байсан. Тэр өдөр би бараг 400 гаруй хүнтэй гар барьдаг. Тэр 400 гаруй хүнтэй гар барьсаны дотроос тантай онцолж ирээд танилцаж байгаадаа баяртай байна. Манай Засгийн Газрын бодлогын тэргүүлэх чиглэлийн нэг бол хүний эрх, эрх чөлөө асуудал. Миний өнөөдрийн айлчилж ирсэн зорилго бол миний хувийн сонирхолтой холбоотой. Монголын ард түмэн энэ ёс заншлаа, өв уламжлалаа яаж ингэж хадгалж явж ирж байгааг би хувьдаа их сонирхдог, үнэлдэг.” гэсэн билээ. Элчин сайдын хэлсэн энэ үг МБНЭ-ийн хамт олонд өгсөн том урамын үг байлаа.
YouTube-mongolianshaman 100-аас бүрэн эхээр үзэж болно.

Гурав. Бидний байнгын ажил хэрэгч үйл ажиллагааны нэг илрэл бол монгол дахь ШАШИНЫ БАЙГУУЛЛАГУУДЫН ТЭРГҮҮН НАРЫН УУЛЗАЛТ ЗӨВЛӨЛГӨӨН байдаг.
Жилдээ цөөнгүй удаа хийгддэг уулзалт ярилцлага маш ажил хэрэгч болдог. Шашины үйл ажиллагаа явуулахад тулгарч байгаа олон чухал тулгамдсан асуудлаар санал бодлоо солилцдог юм. Бидний гаргасан санал “Дэлхийн шашины илтгэл”-д орж, АНУ-ын департаментад танилцуулагдаж байсан.

Дөрөв. АНУ-аас Монгол Улсад суугаа элчин сайд Майкл С.Клечески орон нутагт ажиллахдаа Увс аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн удирдагч, Монгол бөөгийн удган Н.Баттогтохтой уулзав. Энэ бол орон нутагт МБНЭ-ийн төлөөлөлтэй хийсэн анхны уулзалт байлаа.

Тав. АНУ-д байдаг “ДЭЛХИЙН БӨӨГИЙН САН”-тай хамтран ажиллаж байна. Манай ажиллагаанд уригдан ирж оролцож байсан. Шуурхай мэдээлэл солилцож, Монгол улсад АНУ-ын бөөгийн “доктор” цол хуурамчаар худалдаж байсныг илрүүлж, олон арван бөө нарыг хуурамч цол худалдан авч эд материалын үлэмж хохирол амсахаас урьдчилан сэргийлж чадсан. “Дэлхийн бөөгийн сан”-аас бөөгийн тухай монгол хэлдээр хэвлэгдсэн номын шагнал болох 500,0 мянган төгрөгөө МБНЭ-д хандивлаж байсан.

Өчигдөр Элчин сайд Клечески, Хатагтай Клечески нар ЭСЯ-ны Сар шинийн мэндчилгээн дэх өөрсдийн хэсгийг бичүүллээ. Монгол Улсын Засгийн газраас өгч буй эрүүл мэндийн зааварчилгааг биелүүлэхийн сацуу ЭСЯ-с Монгол соёлыг хүндэтгэн дээдэлдэг уламжлалаа үргэлжлүүлж байгаадаа бид баяртай байна.
Ambassador Klecheski and Mrs. Klecheski finished recording their part of the Embassy’s annual Tsagaan Sar greeting video yesterday. We are proud to continue our tradition of paying respect to culture while promoting the Mongolian government’s guidance on social distancing!
#ЦахимЗолголт
#Mongolia
Мэндчилгээг эндээс үзээрэй / Watch the greeting here: https://www.facebook.com/USEmbMongolia/posts/5765622843463292

Түүх, соёлын арвин уламжлалтай Ухань хот 3500 гаруй настай. Байгалийн баялаг, өндөр хөгжсөн усан тээврийн ачаар тус хот Хятадын болон гаднын соёлыг хослуулсан төв болжээ. Ухань хот бол БНХАУ-ын Хубэй мужийн нийслэл хот бөгөөд Төв Хятадын хүн ам хамгийн нягт суурьшсан хот юм. Зүүн хэсгээр ЖианХань, Янг Зи мөрөн болон Хан мөрний уулзвар дээр оршдог. Тус хот 166 нууртай бөгөөд нийт талбай нь хотын газар нутгийн дөрөвний нэгийг эзэлдэг. Дунху нуурын эрэг дагуу 101 км үргэлжлэх ногоон зам дэлхийн хэмжээний хотын ногоон замд тооцогддог.Хот дотор аялна гэдэг үзэх юм ихтэй.
Ухань хотыг тойрон 1000 км радиуст нэг тэрбум хүн амьдардаг. Ву Чанг, Хан Коу, Хань Янг гэсэн гурван хотуудаас бүрдсэн, Ухань хот нь 9 мужууд руу нэвтрэх замтай гэдгээрээ олонд танигдсан газар болно. Мөн зам тээврийн гол төв бөгөөд олон арван төмөр зам, авто зам болон хурдны замууд энэ хотоор дайран өнгөрдөг. Хурдны галт тэрэг, хурдны зам тавигдсан болохоор хаанаас удаж төдөлгүй энэ хотод ирэх боломжтой.
Дотоодын зам тээврийн гол үүрэгтэй учраас Ухань хот нь 2017 онд Дэлхийн загварын нийслэлээр тодорч, “Хотын инновацийн шагнал”-ыг хүртсэн Хятад улс дахь цорын ганц хот болж байжээ. Дэлхийн хамгийн урт гүүрнүүдийн 50 хувь, Хятадын өндөр хурдны төмөр замын 60 хувь нь Уханий дизайнеруудын бүтээл байдаг.
2017 онд Ухань хот Дэлхийн загварын нийслэлээр тодорч, “Хотын инновацийн шагнал”-ыг хүртсэн Хятад улс дахь цорын ганц хот болж байжээ. Дэлхийн хамгийн урт гүүрнүүдийн 50 хувь, Хятадын өндөр хурдны төмөр замын 60 хувь нь Уханий дизайнеруудын бүтээл байдаг.
Ухань нь Төв Хятадын засаг захиргаа, эдийн засаг, санхүү, соёл, боловсрол, зам тээврийн төв хэмээн хүлээн зөвшөөрөгдөж чадсан хот юм.
Ухань хот нь Бээжин, Шанхай хотын араас орох Хятадын шинжлэх ухаан, боловсролын гурван төв хотын нэг мөн. 2011 онд дэлхийн хамгийн их элсэгч оюутантай хотоор нэрлэгдэж байсан байна. Ухань хот нь Уханий Их Сургууль, Төв Хятадын Технологийн Их Сургууль гэх мэт 85 орчим дээд боловсролын байгууллагуудтай. Их сургуулийн хотхон дотор автобус үйлчилдэг гэхээр талбайн хэмжээг их том гэдгийг хялбар ойлгож болно. Нийт 1.3 сая оюутан суралцдаг. Ухань хот нь шинжлэх ухаан болон боловсролын үзүүлэлтээрээ бүх Хятад даяараа 3-р байранд жагсдаг байна. Үндэсний хөгжлийн 3 бүсүүд, шинжлэх ухаан болон боловсролын хөгжлийн 4 хүрээлэн, мөн түүнчлэн нэлээдгүй олон хэвлэлийн инкубатор, 350 гаруй судалгаа шинжилгээний төвүүдтэй, 1470 өндөр технологи хэвлэлийн үйлдвэр, мөн 400000 давсан мэргэжилтэн шинжээч, техникчидтэй. Үндэсний 36 их, дээд сургуулиудаас 8 их дээд сургууль нь Ухань хотод байдаг нь энэхүү хотын бас нэгэн бахархал яах аргагүй мөн билээ.
Хятадын Ухань хотын усан сан алдартай газарт тооцогдоно. Усан бассейн томоохон газарт тоологддог болохоор энд нэг өдөр бүтэн аялсан юм. Тэнд үдэшлэг, хөгжмийн наадам хийгддэг. Нийт 11 сая хүн амтай тус хотод 400 орчим аялал жуулчлалын дурсгалт газар, жуулчдын ихээр зорин очдог газрууд байдаг. Хятадын бүс нутаг бүр өөрийн уламжлалт хоолоор онцлого байдаг. Хубэй хоол нь Хятадын олон арван хоолны төлөөлөл дундаас Хятадын үндсэн 10 хоолны төрөлд багтдаг. 2000 гаруй жилийн хөгжлийн явцад Хубэй хоол нь эртний Чу хоолноос үүсэлтэй.
Уханьд коронавирусийн халдвар гарснаас хойш Хятадын талын авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээг судлан тэмдэглэж, сонирхов.
2019 оны 12-р сарын сүүлч, Хубэй мужийн Ухань хотын Халдварт өвчин хяналтын төв тодорхойгүй шалтгаанаар үүсгэгдсэн уушгины хатгалгаа өвчний тохиолдлыг илрүүлэв.
12-р сарын 31-ний өдөр, БНХАУ-ын Үндэсний эрүүл мэндийн хороо зохион байгуулалт хийж ажлын хэсэг болон мэргэжилтний багийг өвчний нөхцөл байдалд арга хэмжээ авч хэрэгжүүлүүлэхээр Ухань хот руу томилон өвчин гарсан газарт шалгалт, шинжилгээ эхлүүлэв.
1-р сарын 3-ны өдөр, Хятадын тал Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага болон холбогдох улс орон, бүс нутгийн байгууллага, Хонконг, Макао, Тайваньтай холбогдож өвчлөлийн нөхцөл байдлын талаар тогтмол мэдээлэл өгч эхлэв.
1-р сарын 4-ний өдөр, БНХАУ-ын Халдварт өвчин хяналтын төвийн дарга АНУ-ын Халдварт өвчин хяналтын төвийн даргатай утсаар холбогдож өвчний нөхцөл байдлыг танилцуулав.
1-р сарын 5-ны өдөр, Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага анх удаа Хятадын Ухань хотод гарсан тодорхойгүй шалтгаанаар үүсгэгдсэн вирусийн халдварт уушгины хатгалгааны талаар мэдэгдэл хийв.
1-р сарын 8-ны өдөр, БНХАУ-ын Үндэсний эрүүл мэндийн хорооны мэргэжилтний багийн эхний дүгнэлтээр уг өвчний үүсгэгч нь шинэ төрлийн коронавирус болохыг тогтоов.
1-р сарын 9-ний өдөр, БНХАУ-ын Үндэсний эрүүл мэндийн хороо уг өвчин нь шинэ төрлийн коронавирусээр үүсгэгдсэн болохыг Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагад хүргүүлэв.
1 сарын 12-ны өдөр, Хятад улс ДЭМБ-д коронавирусийн геномын дарааллын мэдээллийг хүргүүлж, дэлхий нийтэд хуваалцсан.
1 сарын 21-ний өдөр, ДЭМБ албан ёсны веб хуудаснаа 1 сарын 20-21-ний өдрүүдэд мэргэжилтний багийг Хятадын Ухань хот руу илгээж, нөхцөл байдалтай танилцсан гэж мэдэгдэв.
1 сарын 22-ны өдөр, АНУ-д анхны тохиолдол бүртгэгдсэн гэх мэдээг авав.
1 сарын 23-ны өдөр, Ухань хот замын хөдөлгөөний хязгаарлалт хийв.
2 сарын 16-ны өдөр, ДЭМБ-ын хамтарсан мэргэжлийн шинжээчийн баг 9 өдрийн хугацаатай Хятад улсад ажиглалт, судалгааны ажлыг эхлүүлэв.
2 сарын 27-ны өдөр, Ши Жиньпин, Бээжинд дэмжлэг үзүүлэхээр тусгай нислэгээр ирсэн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х. Баттулгатай уулзав.
3 сарын 12-ны өдөр, ДЭМБ, хамтран Бээжин хотод видео хурал зохион байгуулж Хятад улсын халдварт өвчинтэй тэмцсэн туршлагыг олон улсад мэдээлэв.
3 сарын 18-ны өдөр, Хятад улс Монгол улстай халдварт өвчний талаар видео хурал хийв.

Монголын бөө нарын урилгаар ирсэн Өмнөд Солонгосын бөөгийн төлөөлөгчид Монгол Улсад аялж, Дорноговь аймгийн зарим нутаг, Хөвсгөл аймгийн Хатгал суманд очиж нутгийн байгалийг үзэж, зон олонтой уулзсан байна. Энэхүү аялалыг зохион байгуулж байгаа Хөвсгөл аймгийн залуу бөө нар өмнө нь Өмнөд солонгост уригдан айлчилсан бөгөөд хариу айлчилж ирсэн зочидоо хүлээн авч Монгол Улсаа, орон нутгаа танилцуулж яваа ажээ. Монголд аялаад буцаж байгаа Өмнөд Солонгосын бөөгийн төлөөлөгчид Монгол бөөгийн албан ёсны байгууллагатай уулзахыг хүссэн байна.
Аялалаа өндөрлөөд нутагаа буцахын өмнө МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхантай уулзаж, оройн хоолонд хамт орж, цаашдын хамтын ажиллагааны талаар санал солилцлоо. Монгол бөө нарын санаачилгаар байгуулсан Монгол туурагтан баатруудын хүндэтгэлийн самбаруудыг үзэхийг урьсан юм, гэвч аялалыг зохион байгуулж байгаа залуучууд маань тийм цаг боломжийг зочдод гаргасангүй.
Өмнөд Солонгосын Yaksuamбөөгийн байгууллагын Ким Жинг Хээгийн удирдсан нэг галын хэсэг Солонгос бөө нар Монгол Улсын зорин ирж, байгалийн сайханыг бишрэн үзэж, зарим газарт бөөлсан тухайгаа ярив. Тэдэнд Монгол орны онгон байгаль, хүмүүсийн найрсан дотно харилцаа сэтгэгдэл үлдээсэнийг хэлж байв. Мөн Монгол бөө нартай хамтарсан бөөлөлт хийх сонирхолтой байгаагаа хэлсэн юм. Монгол бөө нарын үйл ажиллагаанд оролцохыг сонирхож байгаа бол нэгдсэн Тахилгад оролцож танилцаж болохыг зөвлөлөө.
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан Монголын бөөгийн байгууллагаас зохион байгуулж байгаа ажлуудаа танилцуулж, МБНЭ-ээс жил бүрийн 6 дугаар сарын 22-ны өдөр зохион байгуулж байгуулдаг Нарны залбиралд оролцохыг урилаа. Мөн Монгол Улсад аялахыг сонирхож байгаа бөө нараа цаг агаарын хувьд дулаан улирлыг сонгож байхыг зөвлөлөө. Монголын бөө нар албан ёсны харилцаа тогтоож хамтарч ажиллахад бэлэн байгаагаа хэллээ.
Д.Хүрэлбаатар