Монголын Бөөгийн нэгдсэн холбоо

Category: Далд ертөнц

  • 420 тоот өрөө зочид буудлуудад байдаггүйн учир

    Дэлхийн асар олон зочид буудалд өрөөний дугаар нь 419 байснаа шууд 421 болдог. Эсвэл 420 тоот гэхийн оронд 419+1 гэж бичсэн байдаг. Энэ нь ямар учиртайг та мэдэх үү?
    420 гэдэг тоо нь хар тамхины нэгэн төрөл болох марихуаныг илэрхийлдэг, зочид буудлын 420 тоотод хар тамхитай холбоотой таагүй зүйл тохиолдох нь элбэг байдаг учраас ийнхүү цэрвэдэг байна.
    Хамгийн эхлээд Автралид, дараа нь ертөнцийн бусад хэсэгт хар тамхинд дурлагсад 4 сарын 20-нд (Америк маягаар сар өдөр бичих уламжлалаар бол 4/20) өдрийн 4 цаг 20 минутад “өөрийн баяр”-аа тэмдэглэдэг болжээ. Хар тамхичид зочид буудлын 420 гэсэн дугаарын тэмдгийг дурсгал болгон хулгайлж, эсвэл ийм тоот өрөөг хөлслөн тэндээ мансуурдаг болсон учраас хүмүүсийг хар тамхины хортой нөлөөнөөс ангид байлгахын тулд зочид буудлын эзэд 420 тоотоос зугатах арга эрэлхийлж, энэ дугаарыг алгасдаг болсон байна.
     

  • Зөн билэгч Мерилин Керро ингэж зөвлөлөө 2

    Хүн унтаж байх үедээ их эмзэг мэдрэмтгий болсон байдаг. Шөнө хүний сүнс биеэсээ салж, хүн их сул дорой ямар ч хамгаалалтгүй болдог. Иймд зураг дээр сүнсгүй унтаж буй хүний дүр төрх л үлдэнэ. Зураг хүний амьдралд нөлөөлж чадах онцгой энергитэй гэдгийг тэрээр батлаад хэрвээ унтаж байгаа хүний зураг тухайн хүнд сайн санаагүй хэн нэгний нүдэнд эсвэл хар шидтэнгүүдийн гарт орвол зураг дээрх хөөрхий түүний эрүүл мэнд, амь нас, хувийн амьдрал, ажил алба, албан тушаалд ноцтой хор хөнөөл учруулж мэднэ. Зураг дээр сүнс нь байхгүй байгаа нь тухайн хүн хамгаалалтгүй байгаагийн шинж. Хэрвээ ийм зургаа удаан хугацаанд хадгалах тохиолдолд өөртөө элдэв таагүй асуудлыг дуудна. Иймд Мерилин Керро унтаж байгаа хүний зургийг авахгүй байхыг сануулж байна. Хэрвээ танд ийм зураг байдаг бол тун яаралтай үгүй хийж устгах хэрэгтэй. Үүний тулд урьдчилан аврал эрэх, эрүүл мэндээ сахин хамгаалах маани ерөөл уншуулаад тухайн зургаа булах, эсвэл шатаах хэрэгтэй. Түүнээс гадна хэрвээ хүнийг унтаж байхад нь зураг авч болохгүй гэдэг нь тухайн хүнд ямар хор хөнөөл учруулж болзошгүй гэж гэсэн асуулт зохих ёсоор урган гарна. Эрт дээр үед фото зураг гэж гарч ирэхээс өмнө хүнийг өнгөрсөн хойно нь дурсан санахын тулд зургийг нь зурдаг байжээ. Зүүд гэдэг ямар нэг хэмжээгээр үхлийн нэгээхэн жижиг хэсэг гэж ойлгож болно. Иймд унтаж байхад нь зургийг нь авснаар хүнд хэзээ ч засаж залруулах боломжгүй хор хөнөөл учруулж болзошгүй. Мерилин Керро нэг үе загвар өмсөгчөөр ажиллаж байсан бүсгүй. Тэр үед өөрийнхөө фото зурагны тухайд их болгоомжилдог өөрийнх нь үзэж байгаагаар энергийн орон зайд нь хортой санагдсан нэлээд зураг авалтаас тэ

     

  • Өрөөсөн эвэртэй цагаан ямаа туусан бүсгүйтэй тааралдсан Цэрэндоржийн яриа

    Цэрэндорж зэргэлдээх сум руугаа явж байж. Зам бартаагүй, тал нутаг болохоор нүдэнд торох юм болгон холоос харагдаж байж. Түүнийг өдрийн халуунд нозоорсхийгээд залхуутай гэгч нь шогшуулж байтал өмнөөс нь нэг хонь хөтөлсөн бололтой ганц явган хүн ирж явна гэнэ.

    Ойртох тусам нөгөө ганц хүн нь эмэгтэй төдийгүй өрөөсөн эвэртэй цагаан ямааны сүүлнээс атгаж чирч гулдарч явжээ. Цэрэндорж зориуд зам хазайж хажуугаар нь зөрөх гэж явсан өнөөх бүсгүй рүү мориныхоо жолоог эргүүлжээ. Очвол гандаж онгосон хар цоохор банзал, ноосон цамц өмссөн залуухан хүүхэн байв. “Хаа хүрч явна даа?” гэхэд бүсгүй дуугарсангүй. Хээр хөдөө ганцаараа явж байгаад таньж мэдэхгүй эр хүнтэй тааралдаад ичиж зовж байгаа юм байна гэж бодсон Цэрэндорж бүсгүйг цаашлуулах гэж мориноосоо буугаад ойртож очжээ.
    Бүсгүй ичингүйрэн доош тонгойсон байна. Цэрэндорж ийш тийш харахад ойр хавьд амьд амьтны бараа харагдсангүй. Эр хүний жаргал эзгүй хээр гэдэг болохоор мань эр ч морио тушаад бүсгүйг барьж авчээ. Нөгөө өрөөсөн эвэртэй цагаан ямаа нь цочтол чанга майлснаас ганц нэг өвс зулгаагаад зугтаж цойлсонгүй. Бүсгүй тэнхээтэй хүн байлаа. Цэрэндорж тулдаа л ноцолдож байж доороо хийж аваад банзлыг нь сөхөхөд гарт нь нэг хатуу юм тааралдав. Банзлын цаана сүүжтэйгээ залгагдсан хувхай гуяны чөмөгний яс харагджээ. Бүсгүй нүдээ хагас анин амьсгаадан хэвтэж байв. Цэрэндорж айхдаа үсрэн босч өмдөө татаад морь руугаа гүйхэд нөгөө бүсгүй ч түүний хойноос ухасхийжээ.
    Цэрэндорж мориндоо мордох гэхэд нөгөө бүсгүй ганц татаад унагачихаад байв. Сүүлдээ мань эр ядарч туйлдаад хэвтэж байснаа унтаад өгчээ. Нойрон дунд нь тогоо шанага дугарч хэн нэгэн цай хоол болгож байгаа бололтой байж. Цэрэндорж ямар айлд байгаагаа мэдэхгүй байлаа. Өндийж харвал хажууханд нь байсан зэвтэй төмөр зууханд нөгөө бүсгүй гал түлж, цай самарч байгаа аятай гараа өргөн хий юм самарч байв. Ямар ч тогоо шанага байхгүй мөртлөө яах аргагүй тогоо шанаганы харших чимээ гарч байв. Цэрэндорж босох гээд чадсангүй. Ямар нэг үл үзэгдэх олсоор түүнийг хүлж орхисон бололтой. Нөгөө “цайгаа” самарч байгаа нэг том улаан чулууг хоёр гардан барьж Цэрэндоржид өгөв. Тэгэнгүүт Цэрэндорж тэрхүү “Цайг нь” бүсгүйн нүүр рүү цацаж орхижээ. Ганц ч үг дуугараагүй байсан бүсгүй “Жунайн авгайн нүүрийг түлчихлээ. Жунайн авгай нүүргүй болов” гэж хашгирсаар сүүжний хувхай яс болон унажээ.
    Нөгөө өрөөсөн эвэртэй цагаан ямаа ч байхгүй болчихсон байжээ. Танилын минь харсан чөтгөр ийм юм байсан гэдэг.
    Эх сурвалж www.wikimon.mn
     

  • Мөнх настай чөтгөрийн халуун тос цутган нойтон арьсаар дарж тонилгожээ

    Ямартай ч тэдний хотонд намын ухуулагчаас өөр хүн бараг буухгүй. Хүүхэд, залуустаа бэр гуйхад зөвшөөрөхгүй. “Манай хэн чинь өөрөө сэтгэлтэй хүнтэй шүү дээ” л гэнэ. Довдонгийн талын зуучлагчийг явахад,
    – Тэгж ч охин үрээ чөтгөрийн хоол болгохгүй дээ гэнэ. Довдонгийн элэнц эцэг нь ная гарч өөд болсон их цагаан сахалтай өвгөн байж. Тэр бурхан болно гэдгийг буруугаар ойлгочихсон нэгэн санж л даа. Цэнд-Аюуш судрыг олон мянга, түм түмэн удаа уншвал урт нас, удаан жаргал эдэлж, эрлэгийн даснаас гээгддэг гэж тэр бодох бүлгээ.

    Тэгээд л ная хол гарчихсан мөртлөө дахиад дээр нь нэмж наслах гэж Цэнд-Аюуш уншсаар байж. Өөрийн чадвараа алдаж өтөлж доройтно гэдэг үр хүүхэддээ ч гай болдог юм шиг. Довдонгийн өвөг эцэг нь хүүдээ (Довдонгийн аавд) “Ач ам барьдаг” гэж үг сонссон уу гэжээ. Тэгээд ная гарчихсан мөртлөө насны ном уншаад болдоггүй өвгөнийг шаант чөмгөөр гударч өөхөнд хахуулж, ам тостой үхүүлсэн байна. Буянтай юм боллоо гэж өвгөний ард үлдэгсэд нь бодоцгоож байсан байгаа юм.
    Гэтэл өвгөнийг нас бараад гурав хоноогүй байхад жижигхэн бор гэрт нь тогоо шанага тачигнаж, хоол хайж байгаа юм шиг чимээ гарчээ. Ингэж ертөнцийн жамыг огоорон насны ном уншиж, амьдралд хэтэрхий тачааж байсан өвгөний сүнс өөр төрөл олж тонилох нь бүү хэл түүнийг амьсгал хураахаас өмнө сүнс нь урт настай чөтгөр болон хувилаад урт цагаан сахлын оронд урт улаан хэл унжуулан байх болж. Түүнийг дарах гэж олон удаа ном гүрэм уншуулаад дийлээгүй гэдэг. Манайх намаржаандаа Довдонгийн ойр намаржиж байлаа. Би тугалаа эргүүлж явтал бүрэнхий ч болов. Довдонгийн гэрийн ойролцоо явж байсан юм. Их гал түлжээ. Очвол том хар тогоогоор дүүрэн шар тос буцалгаж, тэр хавийг нэлэнхүйд нь буцалсан тосны үнэр “эзэлж” авсан байв.
    Довдон гуай залуусаас “Яг долоон алд ухаж чадав уу?” гэж шивнэн асууж байна. Тогоотой шуугисан их тосноос холгүй нүх ухсан байв. Ухсан нүхний гүнийг хэлж байгаа юм байна гэж би ч төвөггүй ойлгов. Гэрийн гадаа ширээ засчихсан хэдэн хүн хонх дамар тачигнуулан ном уншиж байснаа хэлээ унжуулан амьсгаадсан их өвгөн хүнийг тасхийтэл ташуурдан туусаар нүхний амсар дээр авчрав. Тэгээд тэдгээр хүмүүс чанга дуугаар хашгиран ном уншиж өвгөнийг түлхээд нүх рүү унагачихав. Тэр сацуу бэлдчихсэн байсан тогоотой буцлам тосыг хоёр хүн нүх рүү асгахад хярвас ханхлах шиг болоод сөөнгө өвгөний дуу,
    – Та нар яаж байна аа гэх нь долоон алд нүхний доороос сонсогдож байв. Тэгмэгц бас л бэлэн шороог том татуурга зүүсэн мориор татаж юу юугүй нүхийг булж орхив. Нүх байсан оргүй болох үед гэрийн хойноос нойтон, ув улаан үхрийн арьс барьчихсан 8 залуу гүйж ирээд нүхний амсар болох нягтаршаагүй газар тэр арьсаа доош харуулан тавиад 8 өнцөгт нь дарж суув. Үхрийн нойтон арьсны дундаас хийлэгдэх мэт томбойж, ямар нэгэн хүчирхэг амьтан үлээж байгаа нь мэдэгдэнэ. Олон янзын хувцас (тэр үед лам дээл, орхимж өмсөхөөс айдаг байв) өмссөн мэргэн лам нар томбойсон газар руу ташуурдсаар үүр цайлгахад нөгөө арьс ч адсага шиг болтлоо хатсан байлаа. Үүнийг жинсрэг цутгах гэдэг юм билээ. Сүхбаатар дүүргийн иргэн Дашзэвэг гуай ингэж ярьсан юм.
    Эх сурвалж www.wikimon.mn

  • Сэгсэгийн бариастай гэрт хоносон явуулын хүн чөтгөрийн хорлолд өртөв

    Сэгсэг Тариатын хүрээний дуганд орж алтан бурхан хулгайлсан гэлцэнэ. Түүнийг бурхан тахилд бузар гараа дүрсэн тул хүрээний сахиус өршөөгөөгүй аж. Тэр нэг шөнө орноосоо үсрэн босоод толгойгоо цоортол мөргөж мөргөж, ямар ч тамир тэнхээгүй болж муужран унаад нас баржээ. Сэгсэгийг нас бармагц үс нь ширхэг ширхгээр тасарч хийссээр “шарилынх нь толгой” хожгор болсон байна. Түүнийг нутаглуулсны дараа эхнэр нь хадан цохион дээрээс унаж нас барав. Дүү охин нь дээлээ тайлж тавиад аргамжаатай мориноос өөрийгөө холбочихжээ. Моринд чиргүүлж нас барсан бүсгүйг чөтгөр болчихсон явж байна гэнэ. Бүүр хээр гадаа ганц нэгээрээ явж байгаа хүнийг даллаж дуудаад хойноос нь бүр гэрэл туяа цацруулан гүйдэг гэнэ. Энэ яриа явсаар Сэгсэг чинь өөрөө чөтгөр болчихоод эхнэр, охин дүү хоёроо хорлосон байна. Ер нь тэднийхэн жаахан муу үхэлтэй байх гэсэн яриа ч хуурай өвсөнд шүдэнз зурах шиг дүрэлзэж байлаа.

    Сэгсэг охин, хүү хоёртой байсан бөгөөд нас балчир тэр хүүхдүүдийг нь авгайнх нь ах ирж гүрэм дором уншуулж засал хийлгэн, зүг чиг зам мөрийг нь зөөллөж байгаад авч явсан байна. Харин гэр орныг нь бариастай чигээр нь орхисон нь ойрын хүний сэжиглэх, холын хүний хоноглох газар болжээ. Баруун аймгаас хот руу тээвэр хийж явсан жолооч нар ойрдоо хүн хоноглож байгаагүй тэр гэрт бууж замын хүнсээ гаргаж ор хөнжлийг нь дэлгэж тухалдаг байна. Холын хүмүүс тэрнийг ямар нэгэн далд юманд өртсөн, ид шид илбэ жатгын аль нэг шүглэсэн гэж ойлгохгүй болохоор нэг ёсний “Ёс мэддэггүй хүнд ёр халддаггүй” гэгч болж байсан биз. Сэгсэгийн гэрийн ойр хавиар нутагладаг хүмүүс нутаг орныхоо нэрийг бодсондоо юм уу үнэн байдлыг холын хүнд хэлэхгүй. Хөөрхий ганц бие хөгшин амьдарч байгаад өнгөрчихсөн юм гэхээс цаашаа хар, цагаан үг хэлэхгүй. Нэг удаа Ховд аймгаас ноос ачсан Дорж, Цэвээн гэдэг хоёр залуухан жолооч арын замаар зав зайтай явж байв. Гэрлэж бараалаагүй залуу жолооч нар замын уртыг завхай зайдан яриагаар хороох нь бий. Дорж, Цэвээн хоёр ч тэр ёсыг зөрчсөнгүй. Цэвээн Завхан аймгийн нэг сумын төвөөс хот руу явах байсан Цэрмаа гэдэг нийтлэг нэртэй мөртлөө зүс царайгаар бусдаас ялгарах сайхан бүсгүйг бүхээгтээ суулгаж амжжээ.
    Нас залуу, цус шингэн үеийн хэрэг явдал болохоор Дорж ч Цэвээнд атаархана. Атаархлаа тайлах гэж тоос татуулан давхина. “Миний машинд суучихсан бол чи ингээд л явж байхгүй юу” гэж Цэрмаад гайхуулж байгаа ухаантай юм. Архангай аймгийн нутагт орж ирээд Дорж “Би Тэрхийн голын хүүхэн тэвэрнэ, харж л байгаарай” гэж найздаа хэлжээ. Үнэндээ Цэрмаа тэр хоёр тостой халтар жолоочийн хэнийг нь ч тоохооргүй нэгэн аж. Тоохгүй байх тусам тосон гүйдэг зан эрчүүдэд их, бага хэмжээгээр байдаг аж.
    Хоёр найз урд хойноо орж давхисаар Сэгсэгийн гэрт иржээ. Тэд мэдэхгүй учир зүгээр л нэг айлд ирж байна гэж бодсон хэрэг. Гэрт цэнхэр торгон боошинзтой бүсгүй нэлээн дээр үеийн гуулин домбыг гялалзтал нь арчаад сууж байв. Дорж ч дотроо дуун алдаж, гаднаа гараа үрчин Цэвээнд “Би чамд хэлээгүй бил үү” гэж тэсэлгүй шивнээд авчээ. Бүсгүй үнэхээр царайлаг бас эелдэг зан, эвлэг хөдөлгөөнтэй нэгэн аж. Замын гурав хоймор руу нь сүрхий түрсхийгээд тухлав. Цэвээн ч хээрээр гэр, хэцээр дэр хийж явсан хээгүй хүний ёсоор элдэв юм нэхнэ. Бүсгүй хэлсэн болгоныг нь “Байгаа, байгаа” гээд аваачиж өгнө. Мань эр Цэрмаадаа тавагнаас аль л өнгөтэй өөдтэйг нь авч өгнө. Дорж Цэвээний энэ түрэмгий занд дургүйлхэж, мөн гэрийн бүсгүйд тал олох гэхдээ “Хойноос ирээд хот минийх, хотонд ороод хонь манайх гэгч болох нь уу” гэж ирээд дургүйлхэж суув. Гэрийн бүсгүй хажуугаар нь өнгөрөхөд тэсэлгүй гарыг нь шүүрээд авчээ. Тэгсэн чинь түүнд юу мэдрэгдсэн гээч. Хүүхний зөөлөн байх гэмээр бас булбарай байхаас ч аргагүй гэж мөрий тавьсан ч болохоор гар нь өргөс шиг ир үзүүртэй, мөс шиг хүйтэн байв. Дорж цочих шиг болов. Энэ үедээ нөгөө бүсгүйд доошоо тонгосхийгээд инээжээ. Инээхэд нь нүднээс нь ногоон шар гэрэл цацрах шиг болов гэнэ.
    Доржийн нуруугаар хүйт дааварлаж, хажуу дахь хоёр руугаа харвал жишим ч үгүй цайлж суув. Доржийг өөрийг нь “болохгүй” мэдчихлээ гэж бодсон бололтой нөгөө бүсгүйг хөл дээр нь дэвсээд авчээ. Огт юм мэдрэгдсэнгүй. Дорж босоод Цэвээний мөрнөөс нь татаж “Явъя” гэв. Нөгөөх нь “Хоноод явна. Чи надад юу гэж хэллээ дээ” гэж ирээд бүүр суудлаа засч улам тухлав. Энэ үед нөгөө гялалзсан домбоны толь шиг гадаргуу дээр элдэв муухай, жигтэй сонин зүс царайтай амьтнууд гүйлдээд л байгааг зөвхөн Дорж л харжээ. Тэгээд зуухны хажуугаас нэг бяцхан чулуу авч домбо руу шидсэнд тэдний өмнөхөн зогсч байсан хөх боошинзтой бүсгүй толь хагарах мэт үйрэн унажээ. Ингэж байж Цэвээн, Цэрмаа хоёр чөтгөр шүглэсэн газар ирснээ мэдэж зугтаах шахам гарчээ. Доржийн царай үнс шиг цайж, түлхүүрээ ч барьж чадахгүй салганан чичирч байв. Тэднийг машинаа асаагаад хөдлөхөд гэр дотор нэгэн зэвүүн дуу газар тэнгэр нийлтэл хадсан аж. Дорж Чулуут суманд очихдоо хамуурч толгой нь хатгаж өвдөж байсан аж. Тэдний ярихыг сонсоод учир мэдэх хүн “Та нар тэр тавагтай идээ, цай зэргээс сэжиглэх хэрэггүй. Хоол хүнс гэдэг чинь хийсвэр ертөнцөд байвч бодит ертөнцөд бол сэтгэлээ хуурах төдий зүйл. Эртний лам хуврагууд хэлэн дээрээ ганц хэрчим мах тавихгүй хэдэн жилээр ч даяанчлан суудаг байсан нь ийм учиртай” гэжээ. Дорж тэнд хоёр хонож байж тайвширч сэтгэл санаагаа засч авсан гэдэг.
     

  • Аврага хүмүүс

    10. Bernard Coyne
    8’2″
     
    Койн нь 1897 онд АНУ-ын Айовад төрсөн. Түүнийг өндөрөөс болоод дэлхийн 1-р дайнд оролцуулахаас татгалзсан гэнэ. Тэрээр 1921 онд элэгний хатуурлаас болж нас баржээ. Нас барах үедээ 8 фут 4 инч өндөр байсан
    9. Väinö Myllyrinne
    8’3″
    .
     
    Миклинрин 1909 онд Финляндад төрсөн.Тэрээр . 21 насандаа 7 фут өндөртэй 3.5 инч байсан ба арминхаа хамгийн өндөр цэрэг байсан гэнэ. Тэрбээр 1963 онд нас барсан.8. Edouard Beaupré
    8’3″
     
    1881 онд төрсөн Edouard Beaupré нь гайхалтай циркчин ба Barnum Baileys-д од байжээ. Тэрээр Канадад төрсөн ба 9 настайдаа 6 фут өндөр байсан ба өөд болтолоо өссөн бөгөөд өөд болохдоо 8,3 фут хүртэл өсчээ. Тэрээ 1904 онд гэртээ нас барсан.
     7. Ella Ewing
    8’4″
     
    Ella Ewing 1872 онд Миссури хотод төржээ. Тэрээр “Миссури аварга” гэгддэг бүсгүй байжээ. Тэрбээр 7 нас хүртлээ хэвийн байсан ба түүнээс эхлэн эрчимтэй өсөж эхэлжээ. Түүний өндөрийн талаар маргаантай байсан учраас Гиннесийн номонд бүртгэгдээгүй байна. 1913 онд тэрбээр сүрьеэгийн улмаас нас баржээ.
    6. Al Tomaini
    8’4.5″
     
    Al Tomaini нь 8’4 “гэсэн өндөртэй аварга хүн байсан ба (Guinness Book Records 7’4”) 356 фунт (162 кг) байжээ. Мөн тэр циркийн жүжигчин байсан байна. Энэ зураг нь 1936 онд Чикаго хот дахь Exposition-д циркийн хамт ажиллаж байсан бөгөөд ирээдүйн эхнэр болох Jeanie Tomaini-тай уулзаж байхдаа авхуулсан зураг аж. Жани хөлгүй төрсөн бөгөөд 76 см өндөртэй 2 фут байжээ.
    5. Leonid Stadnyk
    8’5″
     
    еонид Стадник 1971 онд Украинд төрсөн. Тэр бол б мал эмнэлгийн мэс засалч бөгөөд ээжтэйгээ хамт амьдардаг. Тэрбээр Гиннесийн номонд бүртгэгдсэн дэлхийн хамгийн өндөр хүн юм. Түүний эрүүл мэнд бага багаар муудсаар модн ымөчир, байшин зэргээ түшиж явах хүртлээ муудсан гэнэ.
    4. John F Carroll
    8’7″
     
    John Carroll (1932 онд төрсөн) нь Нью-Йоркийн Buffalo хотод төрсөн. Тэр хэдийгээр олон тооны эмчилгээ хийдэг байсан ч өсөлв нь маш хурдацтай өссөн. Тэр хэдхэн сарын дотор долоон инчээр өссөн. Тэрбээр 1969 онд нас баржээ. Түүний өндөр тодорхой бичигдээгүй гэдэг.
    3. John Rogan
    8’9″
     
    Жон Роган нь 1868 онд төрсөн бөгөөд 13 нас хүртлээ ердийн байдлаар өссөн. Тэр бол Африкийн хамгийн өндөр Америк хүн юм. Тэр 1905 онд өвчний хүндрэлийн улмаас болж нас баржээ.
    2. Johan Aason
    8′ 9-1/4″
     
    Johan АНУ-д төрсөн. Тэрбээр Жон Роганыг гүйцэж энэ жагсаалтын хоёрдугаарт бичигджээ. Сонирхолтой нь түүний ээж нь нь мөн 7’2 ”  өндөртэй хүн байсан юм. Johan нас барах үедээ 9’2 “байсан байна.
    8′ 11.1″
     
    Роберт Доулlow бол түүхэн дэх хамгийн өндөр хүн бөгөөд хамгийн өндөр нотолгоогоор нотлогддог. Тэрээр Иллинойс мужийн Алтоноос ирсэн учир түүнийг Альтон аварга гэж нэрлэдэг. Түүнийг нас барах үедээ ч өссөөр байсан ба зогсолтын шинж тэмдэг илрээгүй байна. Тэрбээр 22 насандаа шагайндаа бэртэж цэврүүтсэнээсээ болж нас барсан байна.. Тэрбээр хатуу бетонон дотор оршуулагджээ. Учир нь түүний гэр бүлийнхэн түүний биеийг хүмүүс сонирхон булшийг ухах вий гэхээс сэргийлэн тэгэж оршуулсан байдаг.

  • Мэргэн хүүг тохуурхан доромжлоод зэрэмдэг болжээ

    Ер нь мэргэлдэг хөвгүүдийг хүмүүс ингэж нэрлэх нь олонтаа байдаг. Аймгийн төвийн баян чинээлэг хүмүүс унаа машинтай ирж түүнийг гэртээ аваачин мэргэлүүлж, овоохон мөнгөөр гарыг нь цайлгана. Зарим үед хийдийн өмнө суух түүн дээр хэд гурван төгрөг барьсан хүмүүс овоорчихсон “Энэ хүү сүрхий мэддэг юм. Хэдүүн миний асуусан зүйлийг бараг бүгдийг нь зөв мэргэлсэн” гэлцэнэ.

    Харин хааяа сахилгагүй банди нар түүн дээр очиж “Чиний мэргэн түргэн гэж юу байсан юм? Ард түмнийг мунхруулж олсон мөнгөнөөсөө бидэнд өг” гэж дээрэлхэнэ, мөнгийг нь булааж авна. Тэр бүхэнд “Мэргэн Бөөдий” Нямаа гоморхдоггүй, тэдний шоолохыг ч юман чинээ бодолгүй өөдөөс нь мэдрэл муутай хүн шиг инээгээд сууж байна. Үүнийг харсан банди нар “Өөрийг нь доромжилж байхад өөдөөс инээгээд байдаг энэ яг тэнэг, мэдрэл муутай хүн мөн шүү” гэж тохуурхана. Ер нь хорвоод арван хуруу тэгш заяагдсан юм гэж бараг үгүй. Сайхан төрсөн хүмүүс ухаан дулим байх нь цөөнгүй. Царай муутай хүмүүс гүйлгээ ухаантай, сэргэлэн, зальжин, муу санаатай, овсгоотой, баян байх нь бас цөөнгүй.
    Үүн шиг Нямаа хүү хэл яриа муутай, өрөөл татанхай биетэй ч бурхан түүнд саруул ухаан, мэргэлэх авъяас хоёрыг заяажээ. Нямаа шиг хүмүүсийг догшин сахиусан тэнгэрүүд хамгаалж байдаг. Тэднийг гомдоосон, шоолж доромжилсон хүмүүс сахиусан тэнгэрийн гэсгээлийг заавал хүртдэг. Дээрх дэггүй хөвгүүдийн дунд баян айлын цатгалан хүү Мөнхөө гэдэг нэгэн хөвүүн байв. Мөнхөө бусдаасаа давах гэсэн мэт Нямааг улам ихээр доромжилно, хэл яриа муутай хүн болж Нямаатай ярина, өрөөл татанхай биетэй хүн болж гудмаар олны нүдэн дээр хазганаж догонцон явна, тэгснээ Нямаагаар мэргэлүүлэхээр очсон хүмүүсийг “Та нар ийм хүнээр мэргэлүүлээд байхдаа яадаг юм? Наадах чинь юу ч мэддэггүй. Тэгсэнд орвол надад мөнгөө өгөөд надаар мэргэлүүл” гэж тохуурхан доромжилно. Мөнхөөгийн энэ доромжлол, тохуурхлыг Нямаагийн сахиусан тэнгэр тэнгэрээс заналтайгаар харж байв.
    Харин Нямаа бол Мөнхөөгийн энэ доромжлол, тохуурхлыг үл тоон, өөдөөс нь тультраа, үл ойлгогдох шахам хэлээрээ баясан ярьж, өөрийг нь шоолон эрэмдэг зэрэмдэг хүн болон явж байгааг хараад элгээ хөштөл инээж суудаг байв. Ийм л цайлган сэтгэлтэй, нэг бодлын үнэхээр мэдрэл муутай ч юм шиг хүү байсан юм. Харин түүний мэргэлж хэлсэн зүйлийн ихэнх нь таардаг байсан нь үнэхээр гайхалтай. Нэгэн удаа 20 настай охин нь гэрээсээ гарч яваад хоёр сар гаруй ямар ч чимээ сураггүй байгаа, цагдаагийн байгууллагаар орон даяар эрэн сурвалжлуулж буй тухай хөдөөнөөс ирсэн нэгэн эх яриад мэргэлүүлжээ. Тэр эх олон лам хуварга, мэргэч төлгөчид бараалхахад “Охин чинь бусдын гарт хорлогдсон байна. Бусдад хүчиндүүлж үхсэн байна. Шарилыг нь хөдөө хээр булсан байна” гээд ер олигтой юм хэлээгүй гэнэ. “Мэргэн Бөөдий” Нямаа хөзөр, чулуу, эрхи гурваараа мэргэлэхэд хариу нь яг ижил гарч байв. Ийм тохиолдолд мэргэ бараг зуун хувь таардаг ажээ.
    – Охин чинь үхээгүй амьд, түүгээр барахгүй сайн явна. Их хөлийн суурин газар оччихсон цалин сайтай ажил хийж байна. Энэ тухайгаа гэнэт дуулгаж таныг баярлуулахаар шийджээ. Удахгүй та нар баяртайгаар уулзах юм байна гэхэд тэр эх бараг л итгэсэнгүй. Гэтэл долоо хоногийн дараа өнөө эх бөөн баяр хүрч ирээд,
    – За, хүү минь. Охин маань үнэхээр амьд байна. Хаа холын Эрдэнэтээс утсаар ярилаа. Тэнд нэг компанид цалин сайтай ажил хийж байгаа гэнэ. Найз залуутай ч болсон гэнэ. Намайг хүрээд ир гэсэн. Би удахгүй охин руугаа явна. Охиныг минь аавын маань сүнс гэдэг болохоор би дэргэдээсээ холдуулах дургүй байсан.
    Би өөрөө аавынхаа амин хайртай охин, “Амьд бурхан” нь байсан юм. Сумын төвд ажил олдохгүй болохоор охин маань хот суурин газар очиж ажил хийж хүн шиг амьдармаар байна гэдэг байсан. Би энэ саналыг нь хүлээж авдаггүй байлаа. Тэгэхнээ намайг хөдөө байдаг хэдэн мал руугаа явах хойгуур хот орох машинд суугаад явчихсан юм байна. Харин яагаад Эрдэнэтэд очиж ажилд орсны учрыг уулзаж байж мэдъе. Тэнд манай хамаатан ах, дүүс байдаггүй. Охин өдийд амьд байхгүй гэдэгт би бүр итгэчихсэн явсан юм шүү. Хүү минь, чамд маш их гялайлаа. Олон түмэндээ энэ мэт буянг их хийж яваарай хэмээн талархлаа илэрхийлж, хонины бүтэн мах, мөнгөөр гарыг нь цайлгаж, Нямаа хүү эмээдээ шинэ шөл уулгах завшаан тохиожээ.
    Ер нь Нямаа хүү энэ мэтчилэн маш олон хүнд тус болсон, хулгайд алдсан эд зүйл, малыг нь олж өгсөн, гадаад яваад сураггүй болсон хүүхдийнх нь сургийг дуулгаж, тэднийг ар гэрийнхэнтэйгээ холбоо барих тарни шившлэгийг хүртэл хийж өгсөн.
    Гэтэл ийм чадалтай “Мэргэн Бөөдий”-г тохуурхан доромжилдог Мөнхөө өөрөө мөн ч тэнэг хүү шүү. Тэр өдөр Мөнхөө мөн л Нямааг баахан доромжлон тохуурхаж, хөөрхий Нямааг зөндөө инээлгэж байгаад гэртээ хариад байхдаа сахиусан тэнгэрийн гэсгээлийг хүртэж гэнэт саа өвчинд дайруулсан мэт татаж унажээ. Өчнөөн эмчилгээ хийлгээд тусыг олсонгүй, ийнхүү Мөнхөө шоолоод байдаг Нямаа шигээ хэл яриа муутай, өрөөл татанхай, эрэмдэг зэрэмдэг хүн болж хувирчээ.
    Эх сурвалж www.wikimon.mn
     

  • НАГРАНЗ БӨӨГИЙН ДОМОГ

    Хөвсгөл, Завхан аймгуудын нутгаар нутаглаж байсан Награнз хэмээх бөөгийн тухай элдэв сонин яриа өдгөө ч тэр нутгийн ард иргэдийн амнаас ам дамжин үе удам улиран яригдсаар байдаг. Награнз бөөг Тува, Урианхайгаас орж ирсэн хэмээн зарим нэг хүмүүс үздэг ч Хөвсгөлийн хүн юм гэнэлээ хэмээх яриа ч бий.
    Юутай ч энэ алдарт бөө Завхан аймгийн хойт талын сумд болон Хөвсгөлийн Цэцэрлэг, Цагаан нуур, Цагаан уул сумын нутгаар хэрэн хэсч насаараа ганц бие явсан нэгэн юм.
    жижгийг том, томыг жижиг
    БОЛГОДОГ ЧАДВАР
    Награнз бөө ганц цагаан мориороо өвөл зунгүй хэрэн хэсэж явахдаа ердөө ганц хар богцтой л явдаг байсан гэдэг. Гэхдээ зарим үед айлд ороод бөөлөх болоход хаанаас ч юм бэ? Бөөгийнхөө өмсгөл, хувцас, цан хэнгэргийг гаргаад ирдэг байсан гэх бөгөөд гэнэт гарч ирсэн цан хэнгэрэг, хувцас хунар нь яагаад ч тэр жижиг хар богцонд багтахааргүй зүйлс бөгөөд мөн л гарч ирсэн шигээ нэг мэдэхэд л байхгүй болдог байжээ.
    Мөн нэг өвөл Награнз бөө Баян Тэсийн нэг айлд очиж хоносон аж. Гэрийн хар хүн бөөгийн морийг аргамжихдаа “Зааринтан минь өнөө шөнө гайгүй л байгаа даа. Би ч нэг сарын дотор хоёр ч сайхан морио “чононд” өгчихлөө. Энэ өвөл чоно их ширүүн байна” хэмээн ярьжээ. Өглөө гэрийн эзэн бөөгийн цагаан морийг авч ирэхээр аргамжаан дээр нь яваад очтол тэр хавьд дөрвөн чоно үхчихсэн хэвтэж байсан бөгөөд харин зааринтпы цагаан морь юу ч болоогүй юм шиг өвс идээд зогсож байсан гэдэг.
     

  • Сарьсан багваахайд шингэсэн чөтгөрийг сэдэд зайран даржээ

    Эднийх тов хийсэн амин зуулгын 200гаад малтай. Рэгсэл өдий дөч хүртлээ эхнэр хүүхэдтэй болоогүйгээр үл барам хэр баргийн хүний өөдөөс эгцэлж ч хардаггүй дэндүү зожиг нэгэн.

    Ээж нь ч гэсэн дээ. Хүүтэйгээ хоёулхнаа аж төрсөөр үндсэндээ энэ айл хүний нийгмээс нэгэнт тасарсан байжээ. 1958 оны 7р сарын сүүлчээр сум орноос Рэгсэлийнхийг нэгдэлд элсэж, малаа нийгэмчлэхийг шаардан ухуулахаар аймгаас төлөөлөгч урьжээ. Учир нь Рэгсэл сумынхаа удирдлагуудын үгийг үнэндээ сонсохыг ч хүсэхгүй байснаас ийн төвөөс «туслах хүч» дуудуулахад хүргэсэн аж. Бичиг үсэг ч тайлагдаагүй Рэгсэлд болоод зөнөх насан дээрээ хүрсэн хөөрхий ээж хоёрт төвөөс ирсэн том дарга энэ тэрнээс айх, ичих ухагдахуун үнэндээ байсангүй. Бараг л хоосон хонох шахам зүтгэж байж өсгөж үржүүлсэн амин зуулгынхаа хэдийг луйвардуулах хүсэл үнэндээ байсангүй. Харин ч хөөрхий хөдөөх эр уурандаа аймгийн намын хорооны төлөөлөгчийг муужиртал нь нударгалаад унагачих нь тэр. Тэгээд л гэмт хэрэгтэн боллоо. Маргааш нь аймгаас сэргийлэхийнхэн ирж Рэгсэлийг бариад мөрдөнд хорьчихов. Мөн 200аад малаас нь 50иадыг үлдээгээд нэгдэлд албан хүчээр нийгэмчлэхэд нь хөгшин эх нь «Тунгалаг Тамир» кинон дээр Буян чавганц Итгэлтийн малыг хураалгахдаа Эрдэнийг хараадаг шиг юм болжээ. Сумынхан нь ч айж ичихдээ арга буюу малыг нь буцааж өгье гэцгээсэн авч намын шийдвэр, тэгээд ч нэгдэлд нэгэнт дансалчихсан учраас ямар ч арга олдсонгүй.
    Рэгсэлийг арваад хоног хоригдож байх хоорондуур нас өндөр гарсан эмгэн хүүдээ санаа зовнисоор өөд болчихож. Хэрэг явдал нэгэнт ийм болсон учраас дээд газрын шийдвэрээр Рэгсэлийн хэргийг хэрэгсэхгүй болгожээ. Тэрбээр эхийгээ оршуулахдаа «ил тавина» гэж дайрсаар санасандаа хүрэв. Оршуулсан өдөр нь Рэгсэлийг ганцааранг нь орхиж түвдээгүй учраас үеийнх нь хоёр эрийг ганц, хоёр хоног хань бараа болгон үлдээжээ. Хоёр эр ч нутгийн хүмүүс хойно элдвийн юм бодсонгүй. Дээлээ нөмрөөд л хажуулцгаажээ. Шөнө дундын үед хүн ярих чимээ сонсогдоход хоёулаа л зэрэг сэрцгээв. Гэтэл юу болсон гэж санана. Мөнөөхөн бурхан болоод оршуулчихсан эмгэн Рэгсэлийн өмнө зогсчихсон юм яриад байх авч чухам юу гээд байгаа нь ойлгогдохгүй байв. Хачирхалтай нь эмгэний бие гэрэлтээд байх юм гэнэ. Үхтлээ айсан хоёр дуугарч ч чадсангүй. Дэмий л дээлийнхээ завсраар чухам юу болохыг сэтгэл түгшин харж байлаа. Удсан ч үгүй эмгэний гэрэлтэж байсан бие замхран замхарсаар усны уур мэт тунарсан цагаан юм болсоноо орон дээрээ сөхрөөд суучихсан байсан Рэгсэлийн толгой руу яваад орчихжээ. Хаа очиж хар багаасаа айл саахалт явсан үеийн хоёр нөхөрт нь ямарваа нэгэн хал бал болсонгүй.
    Эмгэний сүнсийг биедээ шингээсээн Рэгсэл гэнэтхэн босч ирсэнээ ер бусын зэвүүнээр тас тас хөхрөхөд нь дөрвөн ханатай гэрийн унь хана шаржигнан дуугарч, хоёр хоноцын дотор хүйт дааж, толгойтой үс нь босох шиг болж байжээ. Тэгснээ гэнэтхэн хаалга сэвхийтэл онгойлгоод гараад явчихав. Удаа ч үгүй хотонд үлдсэн хориод мал нь хонь, үхэргүй майлалдаж мөөрөлдөөд л… Бодвол Рэгсэл малаа туугаад хаа нэг тийшээ явж байгаа бололтой. Гэрт нь үлдсэн хоёр ч бүр мэл гайхаж, цэл хөхөрцгөөжээ. Зүүд үү? Болсон явдал уу? Үнэндээ сайн ойлгоцгоохгүй байлаа. Аймшигт үзэгдлийг хараад ухаан нь ерөнхийдөө дэн дун болчихоод байв. Ингэсээр өглөө болж нар мандахад л мань хоёр гадна гарав. Рэгсэл хэдэн малтайгаа ор сураггүй алга болсон байлаа. Тэр хоёр ч нэлээд зоригтой эрс байсан учраас ер нь шөнийн явдал зүүд үү, үнэн үү гэдгийг нотлоё гээд эмгэний шарилыг тавьсан газар руу очтол ор сураггүй алга болсон байв. Мань хоёр ч «За, тас, чоно нохой л идээ биз» гэж бодоод огтхон ч тоолгүй гэртээ харьцгаажээ.
     
    Харих замдаа мань хоёр энэ тухай хэнд ч ам алдахгүй гэж андгай тангараг тавьцгаасан авч хэдхэн хоногийн дотор тэр хавиар тарж орхижээ. Тэгээд ч зогссонгүй шашны суртал ухуулга хийж ард түмний дунд цуурхал дэгдээсэн гэдгээр чамгүй банга сонсоод арайхийн дээлээ нөмөрчихөлгүй үлдэцгээв. Удаа ч үгүй хэрэг явдал зах зухаасаа мэдрэгдэж эхэллээ.
    Анх Рэгсэлийн малыг хөөж явсан намын идэвхтэн Санжий гэгч нүхэнд унаад үхчихэв. Гэхдээ түүний нүүр амыг толгой тархитай нь зай завсаргүй сэглээд хаячихсан байх нь тэр. Талийгаач уул нь хурал тараад явж байсан аж. Харанхуйд гэнэтхэн л олон арван сүр сархийсэн юм нисч ирээд толгой тархи руу нь шавчихсан. Талийгаач яагаад ч юм орилоод урагшаагаа гүйчихсэн. Араас нь яваад очиход нүхэнд унаад өнгөрчихсөн байсан гэж хамт явсан хүмүүс нь ярьжээ. Дараагаар нь Чулуунжий, Бадрах, Дэмбэрэл нарын хотонд байсан Рэгсэлийнхээс ирсэн мал сарьсан багваахайн сүрэгт хөөгдөн алга болсон тухай яриа ч тархав. Энэ цуу яриа улам даамжирсан учраас аймгаас ухуулга сурталчилгаа хийхээр Рэгсэлийн малыг хураах ажлыг зохион байгуулж байсан малигар шар нөхөр дахин иржээ. Тэрбээр ирсэн даруйдаа буг чөтгөр байдаггүй тухай лекц уншчихаад «цуурхал тараасан хүмүүст эрүүгийн хариуцлага тооцно» гэдгээ ч нуусангүй.
    Орой нь тэрбээр сумын зочид буудалд байрлаж байгаад бие засах гэж гарч яваад үхсэнийг өглөө нь олжээ. Түүний нүүр нүд, хувцас хунарыг харахын аргагүй сэглэн сийчсэн байсан бөгөөд ихэд тэмцэлдсэний гэрч болсон хоёр ч үхсэн сарьсан багваахай дэргэдээс нь олдов. Үзэшгүй муухай сарьсан багваахайн үхдлийг хараад мөнөөхөн яриа улам дэвэрлээ.
    Айж хэлмэгдсэн хүмүүс нутагтаа нуугдаж эсэн мэнд үлдсэн бөө, зайрангуудаас арга буюу тусламж дэмжлэг эржээ.
    Тэгээд өдгөө нэрд гарсан зайран Б.Чагнаа гуайн авга ах Сэдэд зайран уг асуудлыг нэг тийш нь болгохыг зөвшөөрчээ. Сэдэд зайран толиндоо харж харж «Эхийнх нь сүнс чөтгөр болоод Рэгсэлд шингэж. Нэгэнт амьдаараа буг болсон Рэгсэл зүүн урд зүгт нэгэн агуйд очиж үхжээ. Үхэхдээ муу ёрын сүнс нь агуйд байсан сарьсан багваахайнуудад шингэж орхиж. Үй олон сарьсан багваахайд чөтгөрийн сүнс шингэсэн учраас дарахад их хэцүү» гэж айлджээ. Тэгээд «Далан айлын тогооны хөө олж ир» гэсэн лүндэн буулгав. Зайранд сүсэглэсэн хүмүүс хөө цуглуулна гэж ёстой хөгөө чирсэн гэдэг. Заримаас нь гуйж аваад, зарим айлаас нь сэмхэн хулгайлж авах ч тохиолдол байлаа. Ямар ч байсан 70 айлаас тогооны хөө цугларав. мөн нэг уут улаан давс, өргөстэй улаан харгана, хуурай мод ихээхэн хэмжээгээр бэлдүүлсэн нь нэгэнт бэлэн болсон аж.
    Сэдэд зайран 70 тогооны хөөгөө залуусын шээсээр зуураад бүх юмаа хайнагийн шаранд ачаалан хөдөлжээ. Тэгээд явсаар нэгэн агуйд ирсэн нь хэн ч мэдэхгүй байв. Нутгийн хүмүүс ч уг агуйг мэдэхгүй байсан нь гайхалтай. Тэгээд агуйн аман дээр мөчрөө асаалган гал болгосноо агуй руу цог нурмыг нь түлхэн оруулаад залууст нэг нэг өргөстэй харгана бариулан «За, та нар ганц ч сарьсан багваахай гаргаж болохгүй» гэсэн үүрэг өгчээ. Тэгээд л өвгөн зайран агуй руу, хөө, давс хоёроо аваад оржээ. Агуй дотор зайрангийн бөөлөх чимээ гал дээр хийсэн давсны чад пад хийх чимээ тун ч сүртэй сонсогдон ганц нэг сарьсан багваахай агуйн ам руу зүглэх авч өргөстэй харганаар ширвэнгүүт үхэтхийн унаж байлаа. Удаа ч үгүй агуй дотроос «Хүүхдүүд минь, намайг аваач» гэсэн сулхан дуу гарахад нь утаа униарт автсан агуйгаас зайрантанг гаргаж авчээ. Утаа униар гарсны дараа агуйд бамбар барин ороход сарьсан багваахайн үхдэл хөглөрч байжээ. Хачирхалтай нь сарьсан багваахайнуудыг томхон буугаар буудсан мэт хага үсэрсэн байв.
    Ингэж нэгэн айхтар чөтгөрийг даржээ. Хаа очиж уг явдлыг сум даяараа мэдсэн ч дарга цэрэггүй хав дарцгаагаад өнгөрчээ.
    Эх сурвалж www.wikimon.mn
     

  • Ховсдох шидийн тухай хууч

    Тэгтэл ховсч “За одоо үдлэнэ. Цай чанаж ууна. Тэмээгээ усална. Тэгээд даруй хөдөлж худаг усны бараа харах хүртлээ шөнөжин явна шүү” гэж хэлж гэнэ. Нөхөд нь ч зөвшөөрч. Цөм түр буудаллаж, галаа түлж гэнэ. Ховсч “За тогоогоо тавь!” гэж, хөтөч ч тогоогоо тавьж гэнэ. “За би ус дүүргэе” гээд л ховсдоход тогоонд ус мэлтэлзээд ирж. Буцалгаад л, цай, давс үйгээд л ховсч өөрөө аягалаад цөмд нь уулгаж, нөхөд нь хөлрөөд л ууж гэнэ. Дараа нь “За тэмээгээ услая” гээд тогоонд дахин ус мэлтэлзүүлж тэмээдээ услаад “За хөдөлнө шүү” гээд л хөдөлчихсөн. Тэгж явж нэг юм усны бараа харсан даа гэжээ.

    Ринчен гуай тэгэхэд нь “Тэр тогоонд тэгээд ус үнэхээр байсан хэрэг үү?” гэж асуухад “Юуных нь ус байх вэ дээ. Ховсдох гэдэг чинь л тэр байхгүй юү. Байхгүй юмыг байгаа юм шиг болгодог юм” гэсэн аж. Ринчен гуай тэр ховсчоос,

    -Та харь хүнд хийж чадах уу? гэхэд монгол хэл мэддэг бол чадна гэсэн гэнэ. Тэгэхлээр хүний хэл, сонсголтой хамаатайгаар сэтгэлийг нь захирдаг арга юм байна гэж Ринчен гуай ярьсан.

    Тэгтэл Цэвэл гуай Заяын шавьд Дамбадаржаа гэж ховсч хүн байсан гэж би дуулсан гэж ярьсан. Дамбадаржаа нэг удаа Заяын хүрээний жастай цагаан сарын хурал ёслолын үед түлээний гэрээ хийгээд өвлийн сүүл болтол түлээ буулгаж өгөхгүй удаад байж. Тэгтэл жасын нярав лам сандраад удаа дараа шаардаад бүтэхгүй болохоор нь гэсгүй, цорж лам, шанзав нарт айлтгаж гэнэ. Тэгтэл шанзав нь /Гөлөг шанзав гэсэн шиг санагдах юм/ “Цаадах чинь ховстох гэж байгаа байх, яаж ч магадгүй, дахин дахин шаард, тамганд мэдүүлнэ гэж хэл” гэж гэнэ.

    Нярав лам шанзавынхаа хэлснээр шаардахаар очтол Дамбадаржаа ганц хайнаг хөллөөд тэргэн дээрээ ганц хөрөө даруулчихаад уул өөд явж байна гэнэ. Уулзаж ярилцтал “Би жасын түлээг маргааш өглөө л буулгаад өгчихнө” гэж гэнэ. Тэгэхлээр нь нярав буцаж давхиад хэд хэдэн хүн дагуулж эргэж мөрөөр нь явсаар ууланд очтол харанхуй болчихож. Хэдүүл Дамбадаржаагийн орсон уулын аманд хүлээж байтал ууланд хөрөөний дуу гарч эхэлснээ урд ард, хойт энгэрт, энд тэндгүй хөрөөний дуу гарч, ганц нэг мод унах дуу гарч байснаа газар бүр мод унах дуу гарч эхэлжээ. Тэгээд нөгөөдүүл энэ ер нь юу гэгч болж байнав гэж ярилцаж байтал ганц шар хөллөөстэй тэрэг мод ам уруудан гарч ирээд задгай газар зогсож гэнэ. Төдөлгүй урд араас ч, хойт энгэрээс ч ганц нэг тэрэгтэй мод ачсан үхэр тэрэг гарч ирж түүний араас угсарч байснаа сүүлдээ хоёр гурваараа гарч ирж угсардаг болж гэнэ. Тэгээд урт гэгчийн цуваа болсон хойно Дамбадаржаа морио унасаар модноос гарч ирж цувуулан угсарсан үхэр тэрэгтэй модыг тойрч нэг үзчихээд эхний шарыг хөтлөн хөдөлж хүрээ тийш явжээ. Нөгөөдүүл ч босож жасын хашаанд давхиж ирэв. Шанзав, нярав нар урдаас нь тосож модыг нь үзэхэд яах аргагүй л түлээ мөн байв гэнэ. Тэд тэр түлээг түлж боов боорцгоо хийж, хурал номоо хурж, цагаан сар болоод л өнгөрчээ.

    Цэвэл гуайн ярьсны дараа бидний хэн нь ч билээ “Ховс гэж хогусун гэсэн үг, хоосон юмыг байгаа юм шиг санагдтал сэтгэлийг жолоодохын нэр гэсэн. Ерөөсөө Европынхон хүнийг унтуулж сэтгэлийг нь захирдаг бол манайхан сэрүүн байхад нь сэтгэлийг нь жолоодож чаддаг байсан хэрэг. Нөгөө нэг үлгэрт ноёныг гурван жил тэнүүлээд гуйлгачин эхнэртэй суулгаад цөхрөнгий нь баруулж зовоогоод сэргэхэд нь аягатай цай нь хөрөөгүй байж гэнэ гэдэг чинь ховсдох шидийг хэлсэн хэрэг” гэж билээ.

    Ринчен гуай Цэвэл гуайг тэр Дамбадаржаагийн тухай өөр юу мэдэх вэ? гэж асуухад Цэвэл гуай ярьсан нь:

    -Бас нэг удаа Заяын шавийнхан жинд явж байж гэнэ. Тэгээд зэлүүд газар явж хүнсээр тасраад байтал нэг өглөө Дамбадаржаагийн галынхан нэг л удаан саатаад байхаар нь зэргэлдээх галын жаал баньд “Эд нар юм идэж байх шиг байна” гэж бодоод гүйгээд ороотохож гэнэ. Тэгтэл тэд хайлмаг идэж байжээ. Тэдний галын дэргэд сууж байсан Дамбадаржаа гуай “Алив хүү минь, алгаа тосож бай” гээд алган дээр нь хайлсан тос хийгээд өгөхөөр нь идсэн чинь халуун гэж жигтэйхэн гэнэ. Харин бушуухан залгичихсан хойно нь сэтгэлд нэг л тос биш шиг санагдаад, аманд нь шавар амтагдаад байх шиг байсан аж. Тэр буудалласан газар нь шар шавартай газар байсан юм гэнэ. Тэгээд тэр хүү “Дамбадаржаа гуай бидэнд шавар халаагаад өгчих шиг болсон” гэж ярьсан гэнэ лээ гэж Цэвэл гуай хуучилсан билээ. Энэ яриа 1966 оны үест манайхны хүрээлэнгүүд Их сургуулийн байранд хамт байх үед болсон юм.

    Энэ хоёр өтгөсийн хүүрнэсэн хуучаас өөрөөр Монголд ховсддог хүн байсан талаар элдэв зүйл сонсож, уншиж явсангүй билээ. Тэгтэл харин “Ардын эрх” сонины 1992 оны нэгдүгээр сарын 4-ний өдрийн 3 дугаарт “Тэр хүн хэн байв аа?” гэсэн өгүүлэл гарч ховсдох чадвартай хүний тухай бүүр түүрхэн мэдээ нийтэлсэн байв. Энэ өгүүлэлд байгаа мэдээ төдийлөн тодорхой биш юм. Гэхдээ монголчуудын дотор тийм чадвартай хүн байсныг үгүйсгэж болохгүй гэсэн санааг гаргажээ.

    Хэрэв энэ тохиолдол үнэн бол хүнд сэтгэхүйгээр нөлөөлөх чадварыг чамгүй эзэмшсэн өвгөн байж таарч байна. Ер нь ийнхүү хол ойрын зайнаас хүн хүндээ нөлөөлдөг чадвар хүнд байдаг нь нэгэнт тодорхой зүйл. Карповын дэргэд доктор Зухарь, Каспаровын дэргэд Тофик Дадашев гэгч ийм сэтгэцийн нөлөө үзүүлэгч чадвартан дагалдан олон улсын тэмцээнд оролцож явдаг тухай хэвлэлд бичсэн байсан. Дэлхийн том том улсуудын төрийн албаны хүмүүсийг ийм нөлөө үзүүлэх чадвартай хүмүүс дагалдан явж гадны нөлөөнөөс хамгаалдаг юм гэсэн.

    Бусдын бодлыг мэдэрдэг бусдад сэтгэхүйгээрээ нөлөөлдөг хүнийг Европ дахинд телепатч гэх бөгөөд шинжлэх ухаанд ийм хүн нэг бус тэмдэглэгдсэн. Варшавын циркт 1937 онд үзвэр үзүүлж байхдаа “Гитлер дорно зүг хөдөлбөл толгойгүй болно” гэж хэлж байсан алдарт телепатч В.Г.Месингийн тухай “Хөдөлмөр” сонин 1973 оны V сарын 1-ний дугаартаа бичиж байлаа. Тэрээр, залуу байхдаа өөрийг нь судалж байсан алдарт сэтгэл судлаач Зигмунд Фрейд түүнийг дагуулан их Эйнштейнд очиж энэ хүү хүнд сэтгэлээрээ нөлөөлөх чадвартай гэж танилцуулахад Эйнштейн сонирхож “Тэр чадлаа үзүүлнэ үү?” гэжээ. Тэгэхэд нь залуу Месинг саваагүйтэж “Манай профессор энэ өвгөн профессорын сахлаас хоёр үс зулгааг!” гэж бодтол нь Фрейд ихэд сандран гар нь чичирч “Уучлаарай” гэж ээрүүтэн хэлж хямсаа барин чичигнэх байж Эйнштейн гуайн сахлаас хоёр үс зулгаасан юм гэдэг.

    Манай оронд ийм чадвартай хүмүүс эрт цагт байсан бололтой. Данзанравжаа хутагт хүүхэд байхдаа айлын эхнэр өөрт нь муу хандахад саалийн хувингаа бариад хээр тэнэтэл нь нөлөөлсөн хэмээн сонинд бичсэн байж билээ. Дэлхийд бусдад нөлөөлөх сэтгэцийн нөлөөллийг судлах хүрээлэн, ийм чадвартай хүмүүсийн олон улсын холбоо байдаг байна. Бид даанч хол хоцорч дээ. Бид энэ талаар хуучин уламжлалаа тасалж, шинээр төрж буй авьяастныг хавчиж, үл ойлгон алдаж байна.

    Д.Төмөртогоо
    Манай хуудсанд LIKE дарж нэгдэнэ үү