Category: Мэдээ, мэдээлэл

Ерөөс цаг үеийн шаардлагаар шашины байгууллагууд уулзалдаж санал бодлоо солилцох болсон. Энэ бүхнийг Дашчойлин хийдийн хамба “би санаачилсан” гэж хэлэх дуртай. Тийм биш ээ. Уулзалт ярилцлага цаг үеийн шаардлагаар бий болсон. Өмнө олон удаа хийгдсээр ирсэн зүйл. Энэ бол чухал алхам. Өмнөх жилүүдэд уулзалт жирийн, ажил хэрэгч болдог байв. Шашины байгууллагуудын хөгжлийн байдлаас шалтгаалан ялгаатай зүйл харагдах болсон, тухайлбал хуулиар шашины байгуулага гэх бөөгийн байгуулагууд үүсээд 20 гаран жил болж байхад, Монголд ажиллаж буй бусад шашины байгууллагууд төгөлдөржөөд хэдэн мянган жил болсон байх жишээтэй. Энэ нь тэдэнд олон давуу талыг бий болгож байгаа юм.
Үүнээс шалтгаалан шашины байгуулагад хандах хандлага өөр болж байгаа бололтой. Шаардлагатай байгуулагадаа бол “хэл” дуулгадаг, шаардлаггагүй байгуулагадаа “мартаж” өнгөрүүлдэг ааш гаргадаг болжээ. Магадгүй монголын уламжлалт зан үйл болсон, байнгын үйл ажиллагааатай бөөгийн байгууллагыг уулзалтандаа оролцуулаагүй нь бодлого биз. Ийм байх нь монголын хөгжилд саад болох болсон шарын шашины өөрийнх нь нэр хүндэд сэвтэй. Бас монголдоо “зонхилох шашин” байх гэсэн тэдний бодлогод бүр сэвтэй. Ямар ч байсан хамба маань өөрийн царай зүсээ бодитойгоор харуулав.
Хамба ламтан Дамбажав нь уулзалтад “Ерөнхийлөгчийн парламентийн хуралд тааламжтай үедээ” суудагийг дууриадаг нэгэн. Бусад үед уулзалтад жирийн лам сууж буй нь харагддаг. Тааламжгүй үедээ бөөгийн байгууллагыг оролцуулаагүй нь шалтгаан байсан гэж бодоод өнгөрөе. Монголын уламжлалт тэнгэр шүтлэгт бөө мөргөлийн байгууллага уулзалтад оролцохгүй байж болно, хэрэггүй байж болно, гэхдээ энэ нь таны нэр хүндээ өсгөх чармайлтад хэрэгтэй юм гэж үү…
Монголчууд хоорондоо зөрчилтэй явж ирсэний цаана алга хавсарсан нөмрөгтөн байсан, байсаар ч ирсэн тэр түүх үргэлжилсээр байгаа. Энэ байдал өөрчлөгдөх цаг үе ирнэ. Тэр цаг хол битгий байгаасай. Өөрийн гэх байргүй, ядуухан бөөгийн байгууллага “ад” үзэгддэг цаг удаан битгий үргэлжлээсэй билээ. Тэдэнд үг хэлэх, залбиралаа дуудах эрх олддоггүй байдал тохиолддог. Гэвч тэнгэриин туухай арилах цаг ирнэ.

Констатин Эдуардович Циолковский ид хийж бүтээхийн онгодоор тэмүүлж явах үедээ элэгний хорт хавдартай болж амь насанд нь аюул учирчээ. Тэр цагаас хойш Циолковский “Хүн төрөлхтний сайн сайхан, дэлхий ертөнцийн хойч ирээдүйн төлөө хийж байгаа ажлаа дуусгах нас хайрла” хэмээн өглөө бүр залбирах болов. Нэрт эрдэмтний хичээл зүтгэл, бас итгэл талаар өнгөрсөнгүй 85 насыг насласан байна. Түүнийг нас барсны дараа задлан хийж үзэхэд элгэнд наалдсан хавдрынх нь гадуур уут шиг зүйл бүрхсэн байжээ. Хорвоо ертөнцийн ховор сонин зүйлийн нэг бол энэ яалтгүй ч үгүй мөн билээ. Эдгэрэнэ гэсэн итгэл үнэмшил, сэтгэлийн тэнхээ гэдэг өвчнийг ялан дийлэх чухал ЭМ гэдэг үнэн аж. Тэр тусмаа бидний элэг “дүлий” атлаа “сэтгэлийн” эрхтэн бололтой. Монголчууд ч гэсэн сэжгээр өвдөж сүжгээр эдгэдэг гэж ярьдаг даа! Физикийн ШУ, хамгийн шинжлэх ухаанч буддын шашин, бясалгал, итгэл үнэмшил, нар сарны хөдөлгөөн, залбирал наминчлал ямар нэгэн хэмжээгээр холбогдоод байдаг.

Уулзалтын эхэнд МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан Кардинал Жиоржио Маренгод 2022 оны 8-р сарын 27-нд Ромд хотод Кардиналуудын албан ёсны уулзалтаар (Consistory) Пап Францис түүнийг Гэгээн Жиуда Таддэо Апостоло хэмээх цол олгон Кардинал болгон зарлан тунхагласаныг тохиолдуулан баяр хүргэж, нэр хүндтэй, өндөр хариуцлагатай үйлчлэлд зүтгэж буй Кардинал Жиоржио Маренгод Монголын улаач нарын өмнөөс эрүүл энх, сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөлөө.
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан Монголын үндэсний тэнгэр шүтлэгт бөө мөргөлийн талаар танилцуулж, түүхэн явц, өнөөгийн байдлыг танилцууллаа. Мөн харилцан сонирхосон асуудлаар санал солилцлоо.
Монгол улсын Улаанбаатар хот дахь Апостолик Тэргүүн, Кардинал Жиоржио Маренго 1974 оны 6-р сарын 7-нд Итали улсын Кунео хотод мэндэлжээ. Гэр бүл нь түүнийг 3 настайд Турин хот руу ирж тэнд суурьших болсон. Бага залуу насаа спорт, скаут, сүмийн үйл ажиллагаанд идэвхтэй өнгөрөөсөн. Турин дахь Каворын лицейг төгссөний дараа Ай Эм Си (I.M.C) буюу шашин дэлгэрүүлэгч санваартнуудын Консолата хэмээх байгууллагын гишүүн болохоор элссэн.
1993-1995 онд Хойд Италийн Теологийн (Тэнгэрбурхан судлал) Тэнхимд философийн (гүн ухаан), 1995-1998 онд Ром дахь Папын мэдлийн Грегорианы Их сургуульд теологийн чиглэлээр суралцсан. 2000 оны 6-р сарын 24-нд Консолата байгууллагын гишүүний хувьд үүрдийн сахилын тангаргаа өргөж, 2001 оны 5-р сарын 26-нд сахил санваарын хэргэм хүртжээ.

1999-2002 онд Папын мэдлийн Урбаниана Их сургуульд мэдлэгээ ахиулан суралцаж шашин дэлгэрүүлэлтийн чиглэлээр магистр, хожим нь 2016 онд докторын зэрэг хамгаалсан.
2003 онд байгууллагаасаа Монгол руу томилогдсон анхны гишүүдийн нэг болж байгууллагынхаа нэг санваартан болон гурван гэлэнмаа нарын хамт Монголд иржээ. 2006 онд бусад гишүүдийн хамт Арвайхээр хотыг зорьсон. Эдгээр жилүүдэд Арвайхээрт мэндэлсэн нэгэн жижиг сүмийн санваартнаар үйлчилж байсан.
2020 оны 4-р сарын 2-ны өдөр Пап Францис түүнийг Монгол дахь католик Шашны анхны хамба лам асан эрхэмсэг хүндэт Вэнсэслао Падиллагийн залгамжлагчаар сонгон Улаанбаатар дахь Апостолик Захиргааны тэргүүн, Кастра Севериана нэр цол оноон хамба ламаар томилсон.

КАРДИНАЛ ЖИОРЖИО МАРЕНГО
2022-11-09
Share Tweet

Монгол улсын Улаанбаатар хот дахь Апостолик Тэргүүн, Кардинал Жиоржио Маренго 1974 оны 6-р сарын 7-нд Итали улсын Кунео хотод мэндэлжээ. Гэр бүл нь түүнийг 3 настайд Турин хот руу ирж тэнд суурьших болсон. Бага залуу насаа спорт, скаут, сүмийн үйл ажиллагаанд идэвхтэй өнгөрөөсөн. Турин дахь Каворын лицейг төгссөний дараа Ай Эм Си (I.M.C) буюу шашин дэлгэрүүлэгч санваартнуудын Консолата хэмээх байгууллагын гишүүн болохоор элссэн.
1993-1995 онд Хойд Италийн Теологийн (Тэнгэрбурхан судлал) Тэнхимд философийн (гүн ухаан), 1995-1998 онд Ром дахь Папын мэдлийн Грегорианы Их сургуульд теологийн чиглэлээр суралцсан. 2000 оны 6-р сарын 24-нд Консолата байгууллагын гишүүний хувьд үүрдийн сахилын тангаргаа өргөж, 2001 оны 5-р сарын 26-нд сахил санваарын хэргэм хүртжээ.
1999-2002 онд Папын мэдлийн Урбаниана Их сургуульд мэдлэгээ ахиулан суралцаж шашин дэлгэрүүлэлтийн чиглэлээр магистр, хожим нь 2016 онд докторын зэрэг хамгаалсан.
2003 онд байгууллагаасаа Монгол руу томилогдсон анхны гишүүдийн нэг болж байгууллагынхаа нэг санваартан болон гурван гэлэнмаа нарын хамт Монголд иржээ. 2006 онд бусад гишүүдийн хамт Арвайхээр хотыг зорьсон. Эдгээр жилүүдэд Арвайхээрт мэндэлсэн нэгэн жижиг сүмийн санваартнаар үйлчилж байсан. Энэ хугацаандаа шашин хоорондын харилцаа болон соёлын судалгааны нэгэн жижиг төвийг Хархорин хотод санаачлан эхлүүлсэн. Үүний зэрэгцээ Папын дэргэдэх шашин хоорондын харилцааны зөвлөлд ажил үүрэг гүйцэтгэж байсан. 2020 оны 4-р сарын 2-ны өдөр Пап Францис түүнийг Монгол дахь католик Шашны анхны хамба лам асан эрхэмсэг хүндэт Вэнсэслао Падиллагийн залгамжлагчаар сонгон Улаанбаатар дахь Апостолик Захиргааны тэргүүн, Кастра Севериана нэр цол оноон хамба ламаар томилсон.
2022 оны 8-р сарын 27-нд Ромд хотод Кардиналуудын албан ёсны уулзалтаар (Consistory) Пап Францис түүнийг Гэгээн Жиуда Таддэо Апостоло хэмээх цол олгон Кардинал болгон зарлан тунхаглалаа. Нэр хүндтэй, өндөр хариуцлагатай үйлчлэлд зүтгэж буй Кардинал Жиоржио Маренгодоо Монгол дахь нийт католик сүмүүдийн нэрийн өмнөөс эрүүл энх, сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе!

Тайлбар: Ромын хамба лам буюу Папын шашны хариуцлагатны үйл ажиллагааг дэмжих зэмсэг гэсэн утгаар кардиналуудын коллежиумын (нийт бүрэлдэхүүний) нэгдлийг бэлгэдэхийн тулд Кардинал болж буй хүнд Ром дахь шашны хүрээнд хамаарах сүмүүдээс эсвэл Ромын ойролцоох шашны хүрээнүүдээс аль нэгийг нь сонгон оноодог бөгөөд тухайн оноосон газрын нэр нь түүний цол гуншин болдог.

Эрээн хотын гарч Баруун Сөнөд хошууны нэгэн хээр талд байрлах малчны гэрт зочилсон. Биднийг очиход түүний ээж өндөр настан хүлээж байсан юм. Өргөн уудам хээр талыг өнөө цагийн өнгө болсон цахилгааны эх үүсвэр болсон салхин сэнс бүрхжээ.
Хаашаа л харна өндөр баганад суурьласан цахилгааны салхин сэнс эргэлдэнэ. Түүний завсар зайнд малчин байшингаа барьж, амжиргааны малаа өсгөн аж ахуйгаа эрхэлдэг байна. Удганы ээж өндөр настан байшинтай боловч монгол гэртээ амьдардаг. Байшинд дасахгүй байгаагаа хэлж байсан. Хоёр зэргэлдээ гэрийн нэг нь шинээр барьсан Онгодын өргөө байлаа. Удган Нарангуа онгодын гэрээ Хөвсгөлийн Тариалан сумаас авчирч байрлуулжээ. Бас ч багагүй бэрхшээлийг туулж онгодын өргөөтэй болжээ. Онгодынхоо өргөөг Монголоос хилээр нэвтрүүлэн оруулахдаа нэг бүрчлэн өөрийн биеээр өргөж зөөж оруулж ирсэн гэдэг яриаг нь сонсоход тэр хүний ямар хэмжээний сэтгэл зүтгэл гаргасныг харж байлаа.
Онгодын гэрээр нь зочиллоо. Эгэл жирийн боловч уран гар, сэтгэмж орсон хээтэй сайхан монгол гэр байлаа. Доторх тавилгууд ч гэсэн эвтэй сайхан тохирчээ. Үнэхээр уран сайхан урласан гэр, тавилга ажээ. Гэрт ороход л яг л сайхан тал нутагтаа Монгол гэрт орж байгаа юм шиг сайхан сэтгэгдэл төрж байлаа. Онгод шүтээнээ дээдлэн залсан нь энэ хүн мөнх тэнгэрийн үйлийг хийхээр туйлын их хүсэж сэтгэл гаргасан нь харагдаж байв. Биднийг ирсэнд баярлан хүндэтгэн нулимс унагаж билээ. Нүүдлийн соёл иргэншлийн салшгүй хэсэг монгол гэр, түүндээ залж, эрхэмлэж, хүндэтгэж явдаг онгод минь Монгол үндэстэний бахархалт соёлын өв билээ. Хаа ч монголчууд энэ соёл, уламжлалаа дэлгэрүүлж байгаа нь бахархалтай.
Өвөрмонголын тал нутагт байгуулсан Монгол үндэстэний тэнгэр шүтлэгийн Монгол бөөгийн өргөөнд МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, Монгол бөөгийн Их зайран Д. Одонхүү, Монгол бөөгийн Их дархан удган Д. Батчулуун, Монгол бөөгийн Их зайран П.Батжаргал, Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Бадамсүрэн, Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Нанжаа, Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Я. Мөнгөнсувд нар, Дархад, Тува, дүрвэд, халх, хотгойд, цаатан бөөгийн төлөөлөл оролцсон нь ховор тохиолдол байлаа. Бидний төлөөллүүдэд өөрийнхөө хийж буй зорьж буй үйлээ танилцуулж, ярилцаж хөөрөлдөн сууцгаалаа.
Манай хоёр улсын шашны талаар баримтлах бодлого маш их ялгаатай. Энэ улсад бол ямар нэгэн үйлийг хийхэд заавал албан ёсны зөвшөөрөл хэрэгтэй. Уулнаа гарч үйл хийхдээ албан ёсны тодорхойлолт авч хажууд нь цагдаа нар хянаж байдаг байна. Нарангуа удган маань бүх зүйлийг ёс журмынх нь дагуу хийдэг. Энэ нутагтаа нэр хүнд нь сайтай байгаа харагдаж байлаа.
Нарангуагын итгэлт хэдэн хүмүүс бас шавь нь иржээ. Бидний Ар Монголоос ирэхийг дуулаад маш их баярласан гэж дахин дахин ярьж байхыг нь сонсоод аргагүй бидэндээ л элэг нэгтэй юмдаа гэж бодогдож байлаа.
Олон түмэндээ буянтай ийм сайхан үйлийг хийж буй улаачдаа тэнгэрийн үйл нь бүр илүү арвин байхаг хүсэн ерөөе.
Д.Хүрэлбаатар

Өвлийн туйл болон чиний дотор гэрэл дахин сэргэж буйг тэмдэглэхийн тулд Ариун тойрогт надтай нэгдэхийг би танд онцгой урилга өгөхийг хүсч байна. цоо шинэ бөмбөрийн дугуйланд надтай нэгдээрэй.
Та нарын олонх нь утасдаж, цахим шуудангаар Мастер ангиа дахин зохион байгуулах уу гэж асуусан байна.
Энэхүү сэтгэл хөдөлгөм, үйл ажиллагаанд чиглэсэн Мастер ангийн үеэр та дараахь зүйлийг олж мэдэх болно.
~Сэтгэл чинь чамайг чиглүүлж байгаа шинэ чиглэлд урагшлах урам зориг.
~Эргэлзээ, айдсаас яг яаж ангижрах тухай бөөгийн арга.
~Сүнстэй холбогдож, өдөр бүр илүү амьд байхын тулд танд хэрэгтэй “зогсоох боломжгүй” болон өөртөө итгэх итгэл.
Хэрэв та өөрийн гэсэн оюун санааны хүч чадлын эх үүсвэрүүд нь одоохондоо хүрэх боломжгүй мэт санагдаж байвал, та үүнд хүрэхийн тулд хязгаарлагдмал амжилттай ажиллаж байсан эсвэл зөв чиглэлд явж байгаа эсэхээ эргэлзэж байгаатай холбоотой.
Таны бясалгал өмнөх шигээ хүчтэй биш юм шиг санагдаж байсан уу?
Таны сүнслэг дадлага бага зэрэг хуучирсан мэт санагдаж байна уу?
Таны оюун санааны хүчийг үнэхээр сэрээж чадах нэг зүйл бол бөөгийн Зөн билгийн дасгал юм…
Үүнийг яаж хийхийг би өнөөдөр танд үзүүлэх болно.
Би та бүхнийг жижиг, дотно, виртуал мастер ангид урьж байна. Энэхүү арга хэмжээ нь үнэ төлбөргүй бөгөөд илүү агуу амьдралын дуудлагыг сонсож байгаа (эсвэл дуудлага сонсохыг хүсч буй) болон дуудлагад хариулахад бөөгийн тусламж үзүүлэхийг хүсч буй цөөн хэдэн хүмүүст зориулагдсан болно.

Ил болсон баримтуудаас олныг шуугиулах хэмжээний шинэ юм гарахгүй ч олон нийтийн хувьд илүү өргөн мэдээлэлтэй болох нь гарцаагүй юм.
Жон Кеннеди 1963 оны арваннэгдүгээр сарын 22-нд Техасын Даллас хотод алуурчны гарт амиа алдсан юм.

Хэрмэн цав нь Ингэн хөөвөрийн хоолойн үзэсгэлэнт баянбүрдүүдийн нэг бөгөөд Монголын говийн нэгэн гайхамшигт тогтоц учир үзэх хүсэлтэй жуулчдын тоо жил ирэх тутам өсч байна. Хэрмэн цав дунд байх баянбүрдэд хулан, чоно зэрэг амьтдын мөр элбэг таарч байлаа. Заг, хайлаас, тоорой ургахаас гадна, говийн унаган мөлхөгчид болох замба гүрвэл, нохой гүрвэл элбэг тохиолдоно.
Хэрмэн Цав бол Монголын говьд амьдарч динозаврын өлгий нутгуудын нэг юм. Анх 1969 онд академич Р.Барсболд, Л.П.Татаринов, А.Розанов нарын удирдлагаар Монгол-Зөвлөлтийн палеонтологийн хамтарсан экспедици Ингэн хөөврийн хоолой орчимд судалгаа хийж Хэрмийн цав, Хайчин уул зэрэг шинэ олдворт газрууд нээн олж динозавр, хөхтөн, шавьж, шувуу, яст мэлхий, матар, нуур усны амьтад болон ургамлын олон шинэ олдворуудыг олжээ. Түүнээс хойш Монголын шинжлэх ухааны академи болон гадаадын палеонтлогийн судалгааны экспедицүүдийн хамтарсан судалгааны ажил жил бүр хийгдэж байна. Энэхүү олдворууд нь Москва, Варшав, Улаанбаатар, Даланзадгадын музейд өнө эртний аварга денозавр болон сүндэрлэж чимэг болж байна.
Хэрмэн цав нь Даланзадгад хотоос 450 км, Хонгорын элснээс 250 км зайтай, замдаа Зулганай, Нарандаац, Гурван тэс, Хайчин уул зэрэг сонин сайхан газруудыг үзэх боломжтой. Хэрмэн цавруу хүрэхэд их хэцүү, огт усгүй, хүн амьдардаггүй, үлэг гүрвэлийн олдвороор баялаг газар юм. Хонхор маягийн газар бөгөөд орох “хаалга” хоёр байдаг гэгддэг, Төөрөх, магадлал өндөртэй, зундаа +60 хэм хүрдэг айхтар халуун газар тул “Үхлийн цав “ гэж ч бас нэрлэдэг.

Торомхон, Нэмэгтийн баруун зүүн горхи, Салхит, Дуслуур, Улаан хад, Баганат зэрэг нүд, ходоод, гэдэсний болон хүний бие мах бодийн эмгэгийг эмчилдэг рашаан устайгаас гадна хармаг, тэмээн хөх, жигд зэрэг жимс, алтан гагнуур, лидэр, хонин ба морин шарилж, хар шаваг, улаан ба цагаан гоёо, чихэр өвс, нохойн хушуу, таван салаа, хар өвс, хонгор зул, зэрлэг сонгино, шувуун хөл, хурдан цагаан, цахилдаг, зээргэнэ, бажууна, гоньд, бамбай, цурхил, хөмүүл, таана зэрэг эмийн болон хүний хоол хүнсэнд амтлагчаар буюу энгийн байдлаар хэрэглэгддэг сайн чанарын ургамлууд ихээр ургадаг
Их говийн дунд газар хагалбарын явцад үүссэн боловуу гэмээр говьд ийм газар байдагаа гэж уулга алдам сайхан газар таардаг, түүнийг Зуун мод, Зулгадай гэж нэрлэнэ. Дээрээс нь харахад зүлэг хэмээн бодмоор халиуран найгах зэгс их өндөр ургасан байдаг. Их цөлийн аагим халуунаас доош уруудан зэгс рүү ороход шумуул тэвчихийн аргагүй шавна. Хэдхэн метрт хоёр өөр ертөнц оршино. Зарим жилдээ жижигхэн нуур тогтож усны шувууд үзэгдэнэ.
Сумын нутаг дэвсгэрт хавтгай, хулан, мазаалай, аргаль, янгир зэрэг дархан цаазат амьтад, шилүүс, чоно, ирвэс, мануул, хярс, үнэг, цоохондой, өмхий хүрэн зэрэг махчин амьтад, хар сүүлт, туулай гэх мэтийн хөхтөн туурайтан болон ёл, хойлог, тас, бүргэд, хэрээ, ятуу, ногтруу, шар шувуу, сарьсан багваахай, хулан жороо, болжмор гэх мэт 20 гаруй нэр төрлийн жигүүртэн шувууд бий.

Зөвлөлт ба Оросын зохиол зохиолч, яруу найрагч, орчуулагч, угсаатны судлаач, угсаатны зүйч, түүхийн ухааны доктор. Бүгд Найрамдах Тува Улсын Ардын уран зохиолч, Тува АССР-ын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, РСФСР-ын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Бүгд Найрамдах Тува Улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, Нью-Йоркийн Шинжлэх ухааны академийн жинхэнэ гишүүн, уламжлалт соёлыг судлаач, сурталчлагч. Тувагийн Бүгд найрамдах бөөгийн ерөнхийлөгч, “Бөөгийн амьд эрдэнэ” олон улсын цолтон.
Улааны улсын 2-р сургуулийн анхны төгсөгчдийн нэг, Ленинградын Улсын Их Сургуулийн Дорно дахины факультетийг төгссөн (1952), ЗХУ-ын ШУА-ийн Ленинградын Угсаатны зүйн хүрээлэнд докторын зэрэг хамгаалсан. Бөөгийн ардын аман зохиолд тулгуурлан тувагийн бөө мөргөлийн угсаатны зүйн судалгаа” (Санкт-Петербург, Хүн судлал, угсаатны зүйн музейд).
Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн Их Петр. Кызылийн сурган хүмүүжүүлэх коллежид тува хэл, уран зохиолын багш, Тувагийн ном хэвлэлийн газарт редактор, 1964 оноос Бүгд найрамдах орон судлалын музейд эрдэм шинжилгээний тэргүүлэх ажилтнаар ажилласан. М.Б.Кенин-Лопсан хүүхэд байхдаа бичиж эхэлсэн. Анх арван гурван настай байхдаа орон нутгийн сонинд хэвлэгдсэн. 1947 онд түүний “Тувагийн баяр баясгалан” шүлэг нь орон нутгийн залуучуудын сонины нэгэнд хэвлэгджээ. Түүний анхны шүлэг “Гитлерийг үзэн ядалт” 1943 онд “Байлдааны хашгираан” шүлгийн түүвэрт хэвлэгдэж байсан бол анхны ном болох “Том зам” шүлгийн түүвэр 1956 онд “Их голын оргилууд” анхны роман хэвлэгджээ.
1965 онд. Түүний “Тува бөө мөргөлийн зан үйл ба ардын аман зохиол” нэг сэдэвт зохиол нь 19-р зууны төгсгөл, 20-р зууны эхэн үе нь Новосибирск хотод ЗХУ-ын ШУА-ийн Сибирийн салбарын Түүх, филологи, философийн хүрээлэнгийн дэргэд хэвлэгдсэн нь угсаатны зүйн асар их ач холбогдолтой болсон.
Түүний нийтлэл, тоймууд тогтмол хэвлэлд нийтлэгддэг. Тэрээр олон тооны утга зохиол, шүүмжлэлийн бүтээлийн зохиогч юм. Тувагийн бөө мөргөлийг хөгжүүлэхэд асар их хувь нэмэр оруулсан. Түүний удирдлаган дор Бөө мөргөл судлалын шинжлэх ухааны төвийг (1993) байгуулжээ. Тэрээр олон улсын бөө мөргөлийн талаар тогтмол хурал зохион байгуулдаг байв. М.Б.Кенин-Лопсан шүлэг, баллада, түүхэн романы цуглуулга гээд тавь шахам ном бичжээ. Д.Байрон, Г.Гейне, А.Пушкин, М.Лермонтов, Н.Некрасов, Т.Шевченко, Н.Хикмет, Л.Украинка, В.В.Оросын болон гадаадын зохиолч, яруу найрагчдын яруу найргийн алдартай бүтээлүүдийг орос хэлнээс тува хэл рүү орчуулсан. Маяковский, А.Твардовский, С.Щипачев, А.Прокопьев, Н.Тихонов, Д.Фурманов болон бусад Тувагийн уран зохиолын сонгодог зохиолч, жинхэнэ домог. 1995 оноос хойш М.Б. Кенин-Лопсан олон улсын шинжлэх ухааны тавцанд гарч ирэв. Тэрээр урилгаар Европын олон оронд Австри, Швейцарь (1996), АНУ (1998), Герман (2000), Итали (2001) зэрэг орнуудад лекц, илтгэл тавьсан. Олон улсын үзэсгэлэн, вернисацид “Азийн төвийн бөө нар. Тувачуудын домогт өв”. 1968 оноос ЗХУ-ын Зохиолчдын эвлэлийн гишүүн. 2000 оны 3-р сард болсон уралдааны үеэр М.Б.Кенин-Лопсан “XX зууны хүн”-ээр тодорч, “XX зууны шилдэг хүмүүс” номын баатар болжээ.
Монгол туургатан дотроос анх удаа Бөө мөргөлийг Тувагийн төрийн шашин болгох зорилтыг хэрэгжүүлж чадсан нийгмийн нэртэй зүтгэлтэн байлаа. Тэрээр хүнд өвчтэй байсан ч дэд ерөнхийлөгчөөр дамжуулан МБНЭ-ийн төлөөлөгчдийг хүлээн авч уулзаж, хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. Тэрээр МБНЭ-ийн байгуулагдсаны 3-н жилийн ойд тувагийн бөөгийн төлөөлөгчидөө оролцуулж, “баярын бичиг” ирүүлж, төлөөлөгчдийг нь Монгол Улсын Их хурлын дэд дарга хүндэтгэн хүлээн авч уулзаж байсан юм.
Түүний мөнхөд үлдээсэн гавьяа бол Монгол туургатануудын дотор анх удаа Тува улсад Бөө мөргөлийг төрийн шашин болохыг тунхаглан баталгаажуулсанд оршино.

Энэ нь говийн нөхцөлд томоохон үзүүлэлт болдог. Булгийн эргэн тойронд Сибирь хармаг, улаан гоёо, бажууна буюу намхан гишүүнэ, хулангийн ундаа, аргалийн ундаа буюу Потанины хотирийн гялгар дэрс, ширэг зэрэг ургамалтай.
Наран даацаас чанх хойш 30 орчим км зайд Алтан уул харагдана. Алтан уулын өвөр хонгилууд нь үлэг гүрвэлийн олдвор бүхий нутаг бөгөөд Наран даац, Алтан уулын орчин нь Улсын тусгай хамгаалалттай газрын орчны бүсэд хамаардаг.
Наран даацын эргэн тойрон дахь цав, цонжуудад элдэв төрлийн үлэг гүрвэл, эртний амьтан ургамлын үлдэгдэл өнөөг хүртэл байсаар түүнийг судалсаар байгаа юм.