Category: Бидний тухай

Миний хувьд аавынхаа хонь хариулж явсан газраар очих хүсэл төрөв. Би аавдаа хоёул тэр хавиар очоод үзье гэж хэлэв. Бид арван таван минутын дараа тэр газарт очсон байлаа.

Гэнэт гайхалтай учрал болох нь тэр, багадаа хамт тоглож өссөн найз нь яг л тэндээ малаа хариулж яваатай таарав. Наян жилийн дараа тэр л газраа учирсан хоёр уйлан хайлан тэврэлдэх тэр мөчид, уначих вий дээ хэмээн түших гэж гүйж яваад тэр сайхан агшиныг зургийн аппаратад мөнхөлж чадсангүй.

Нутгийнхан маань биднийг хүндэлж миний төрсөн газрын ойролцоо гэр барьж өгчээ. Хоёр гэр байх агаад ар талын гэрт Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан П.Очирбат гуай байрлаж байв.

Гэртээ өглөөний цай юугаа ууж суух мөчид тооно дээр бөхийх хадан дээр нэг юм хөдлөх шиг болов. Анхааран харлаа. Дотоод сэтгэлд бахархал, омогшил цээж дүүрээд явчихав.

Тэрхэн агшинд ховорхон мөч тохиож, тоонот гэрийн дээрээс нөмрөх мэт дүнхийх хаданд дээр янгирын сүрэг яваа нь харагдав.

Дэлхийд тоонотой гэрт амьдардаг, шууд байгальтайгаа харьцдаг ард түмэн Монголоос өөр хаана ч байхгүй.

Янгирын сүрэг аажуу тайван бэлчиж, төрсөн нутгаа зорьсон аав, ээж, хүү гуравт монгол гэрийн тооноор нутгийн мэнд дэвшүүлэх тэр мөч гайхамшигтай, бас мартагдашгүй байж билээ.

Гэрийн тооноор янгир харч хэвтэх хувь ганцхан монгол хүнд л заяажээ.
Л.Жаргалсайхан

“Зад барих ёс, Залбиралт, зүглэл, зүгийн учир” сэдвээр Монгол бөөгийн Тэргүүн зайран И.Болдбаатар, “Бөө хүний мөрддөг хориглох зүйлүүд Монгол бөөгийн бөөлөлт” Монгол бөөгийн Тэргүүн Удган Я.Мөнгөнсувд, “Монгол бөөгийн түшээ, хэлмэрч, тулмаашийн тухай” сэдвээр Судлаач Т.Дагвадорж, “Дундад зуунаас нэн шинэ үеийн бөөгийн хөгжил”, “Монгол бөөгийн цолны тухай”, “2015 онл МБНЭ-ээс зохион байгуулах ажлын тухай”, “Монгол төрийн бодлого, түүнд Мөнх тэнгэрийн үзэл санааны гүйцэггэх түүхэн үүрэг” сэдвээр МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан, “Буриад язгуурын бөөгийн тухай”, “Галын тахилга” гэсэн сэдвээр Монгол бөөгийн Буриадын Их зайран Г.Болд, “Монгол бөө-бариа засал, бясалгал” гэсэн сэдвээр Монгол бөөгийн Тэргүүн Удган О.Туул, “Хуур, манжигийн тухай” сэдвээр Монгол бөөгийн их Дархан Удган Д.Батчулуун, “Монгол гэрийн гайхамшиг, өргөөн дэх Онгодын байрлал” гэсэн сэдвээр Монгол бөөгийн удган Б.Байгальмаа, “Монгол бөөгийн ёс зүйг боловсруулан гаргах болсон түүхэн шалтгаан” сэдвээр Монгол бөөгийн их Зайран Д.Одонхүү, “Бөө болох шалтгаан улаачийн ёс зүй, Багш шавийн барилдлагын ёс зүй”, “Бөөгийн зан үйлийн ёс зүй, өргөл барьцын ёс зүй, Эгэл олон түмний баримтлах хүндэтгэлийн ёс зүй” сэдвээр сэдвээр Монгол бөөгийн Тэргүүн Зайран Н.Баярсайхан нар тус тус лекц уншиж, оролцогчдын асуултад хариуллаа.
Сургалт эхлэхтэй холбогдуулан эерэг болоод сөрөг хандлага гарч ирж байсан боловч сургалт дууссаны дараа мөнх тэнгэрийн улаач нар сургалтанд суусандаа их сэтгэл хангалуун байгаагаа илэрхийлж байсан юм.
Сүүлийн жилүүдэд шинэ бөө, тэнгэрийн улаач нар ихээр төрж байгаатай холбогдуулан тэнгэрийн үйлээ дутуу хийх, онгод тэнгэрүүдтэйгээ дутуу золгосон гээд сөрөг хандлага үүсгэж байгаа өнөө үед түүнд хариулт өгөхөд цагаа олсон сургалт болж чадлаа.
Хуяг, хувцас өмсөөд, хуур татаад эсвэл хэц барьж суугаад бөө болдоггүй. Гэртээ суугаад өвөө, эмээгээ буулгаад хүчтэй зайран, удган болдоггүй гэдэг томоохон ойлголтыг сургалтанд хамрагдсан улаач нар маань ойлгосонд МБНЭ-ээс сургалт зохион байгуулсан багш, баг хамт олон, сургалтанд хамрагдагсадын хувьд сэтгэл хангалуун байлаа.

Орос оронд бол шинжлэх ухааны эрдмийн зэрэг хамгаална гэдэг бол нэгэн сэдэвт бүтээлд ихэнх насаа зориулан байж хүртдэг докторын цол, олон арван жил дээд сургуульд хичээл заан байж авдаг профессорын цолыг ихэд дээдлэн хүндэлнэ.
Харин манайд сүүлийн 20 жилд дэлхийд тоо толгойгоор толгой цохих олон доктор, профессорууд төрөн гарав. Ийм олон доктор, профессортойг гадаадыхан дуулбал биднийг ёстой биширч гүйцнэ. Гадаадад бол доктор нь эрдэмтэй, мэдлэг чадвартай чухам мундаг хүн. Тэдний төсөөлдөг шиг тийм олон хүмүүс монголд байгаа нь нөгөө талдаа шинжлэх ухааны салбараас төрсөн олон доктор, профессоруудыг үнэгүйтүүлж орхив.
Жинхэнэ шинжлэх ухааны доктор, профессоруудыг бодвол сүнс, “даллагны уут”, бөөгийн докторууд нь хэл яриа, олныг татах чадвараар хэд дэхин илүү байдаг.
Монгол Улс ялих шалихгүй докторуудын орон болсонг тодруулахад нэг их цаг орохгүй. Шинжлэх ухааны Академи хэмээх үүнийг хариуцсан байгууллага ажилаа хийдэггүйтээ шууд холбоотой. Улс төрд хүчээ үзэх гэсэн нэгэн нь ихэд мундаг хүн болох гэсэн, аль болох олон түмнийг өөртөө татах гэсэн сүнс, “даллагны уут”, бөөгийн докторууд нийлээд бүртгэл муутай Шинжлэх ухааны байгуулагуудаараа “тоглоом, шоглоом” хийсээр өнөөдрийг хүрч ирсэн. Докторын зэрэгтэй сүнс, “даллагны уут”, бөөгийн докторуудаар улс орноо залаад явж байгаа болохоор хөгжиж цэцэглэх нягууртай болж байгаа юм.
Хамгийн хөгтэй нь өдгөө манайд яг хэчнээн доктор (Ph.D) төрөн гараад байгаа тухай тоймтой статистик мэдээлэл өгчих газар алга. Ямартай ч БСШУСЯ-наас авсан мэдээллээр 2017-2018 оны хичээлийн жилд 3616 хүн төрийн өмчийн сургуульд докторын зэрэг горилон суралцаж буй аж. Зөвхөн энэ хавар гэхэд 1637 доктор төгсөн гарч байгаа юм байна. Монголд өдгөө 40 шахам сургууль докторын сургалт явуулж байгаа аж. Үүнээс 18 нь хувийнх. Хувийн сургуулиудад 679 хүн докторантурт суралцаж буйн 144 нь 2017-2018 оны хичээлийн жилд шинээр элсэгч гэнэ. Үүн дээр улсын сургуульд шинээр элссэн 443 хүнийг нэмбэл дэд эрдэмтэн болохын төлөөх “донтолт” манайд хэр зэрэг газар авсныг харуулна. Өмнөх жил нь мөн л 680 орчим хүн докторантурт элссэн байгаа юм. Төрийн болон төрийн бус өмчийн их сургуулиуд жил бүрийн хавар 2000 шахам “эрдэмтэн” бэлтгэн гаргаж буй ч үнэндээ Монголын шинжлэх ухаан “ясны” эрдэмтдээр цангах болсныг энэ тоо харуулна.
Үүн дээр манай бөөгийн байгууллага, элдэв нэртэй хүмүүсээс олгодог доктор, профессорын цолыг нэмбэл төөрөхийн “манан”-д умбана. Олдохоороо өлдөнө гэдэг үг бий. Уг нь докторын зэрэг хамгаалж буй хүмүүс нь салбараа гүнзгий судалсан, эрдэм шинжилгээний ажил хийх эрх өвөртөлсөн мундгууд байх учиртай. Гэвч манай докторуудын олонх нь нэрэндээ хэтэрхий жулдсан хоосон толгойтой байгаад л асуудлын гол гогцоо оршино.
Дээрх доктор, профессоруудаас сүнс, “даллагны уут”, бөөгийн докторуудыг тодруулахын зорсон юм. Өнөө цагт эрдмийн зэрэг худалдан авах нь дориун ашигтай бизнес болсныг хэн хүнгүй хэлдэг, 2-3 сая төгрөгөөр дэд эрдэмтний (Ph.D) үнэмлэх худалдаж авч болно.
Бөөд Эрдэм шинжилгээний зэрэглэл олгох журмын дагуу хүрээлэнгийн дадлагажигч ажилтан, дэд ажилтан, ахлах, тэргүүлэх гэх мэт шат дамжлагаар зайлшгүй өгсөх учиртай судлаачид хүртэл цааш үргэлжлүүлэн шинжлэх ухааны доктор болж дэвшдэг журам байдагийг мэдэхгүй.
Нийгэмд чухал хүн болж харагдахад, өндөр сэнтийд морилох, олны танил эрхэм болж харагдах, бас амбийцтай хүмүүсийн хувьд докторын сэнтийд залрах нь их чухал бололтой.
Монголд бөөгийн докторуудын “бөөний үйлдвэрлэл” эрчимтэй хөгжихөд хувь нэмрээ оруулж байгаа нэг суваг бий. Тэр олгогчид доктор цол нь улс оронд хэрэгтэй ямар сэдвээр хэр зэрэг үр бүтээлтэй эрдмийн ажил хийсэн, докторын зэрэг хамгаалуулах эрдмийн зөвлөл гээч байгууллага огт хэрэгггүй. Хүний нүд булаам сайхан хавтас, эрээн цаас чухал байдаг. Өөрөөр хэлбэл үзүүлэх талаасаа илүү анхаардаг. Бөөгөөр доктор бологсодын сэдвийн ажил гээчийг хэнч харж байгаагүй.
Монголын бөөгийн докторын шившигээ дэлгэх цаг ойртсоор байна. Түүнийг үйлдвэрлэгч нь улам бүр ил болж байгаа гэхэд болно. Монголд бөөгийн докторын орон зай хумигдаж байгаа болохоор тэр нь Өвөрмонголд “бизнис”-ээ цэцэглүүлж байгаа юм. Тэр нь нь цаг хугацааны үнэнд гүйцэгдэх цаг нь ойртсоор байна.
Чин үнэнийг хэлэхэд, би өнөөдөр монгол бөө, соёлын өвийн судлалаар эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичиж, ном хэвлүүлсэн судлаач Ш.Сүхбатаас өөр хүн байхгүй гэхэд болно. Судлаач Ш.Сүхбат өөрөө илүү чимэг нэрэнд дургүй, даруухан, шинжлэх ухаанч талын хүн. Зарим нэг нь нэг номыг дахин дахин хэвлүүлсээр ирсэн түүхтэй.
Доктор гэсэн сэтрийг нэрийнхээ өмнө зүүх гэсэн хийрхлийг хазаарлах, хүмүүсийн энэ их хөөрүү хүсэл зорилго дээр дөрөөлөн бизнес хийж буй хүмүүсийн шуналыг хязгаарлах бодит нөхцөл үүсээд байна.
Эцэст нь тэгээд баахан мөнгө төлж доктор болсон бөө нар эрдэм мэдлэгээ цэцэрлэгийн жаалуудад “гайхуулахаас” хэтрэхгүй дээрээ тулсан нь хайран.
Хадуурч давхиад буй “докторын үйлдвэрлэл”-г хязгаарлах цорын ганц зам бол түүнийг худалдан авахгүй байх, хүчээр өгсөн цолыг хэрэглэхгүй байхад болоо. Тэр бол тийм хэцүү зүйл биш юм.
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

Монгол бөөгийн тэргүүн зайран, бидний дотны анд Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Галсанов Юрий Субанович нь “Монголын нууц товчоо”-нд гардаг түүхийн өлгий нутагт эзэн болон амьдарч өнөөг хүрч ирсэн монголчуудын нэг байлаа. Тэр жирийн нэгэн бус Монгол бөөгийн улаач байсан. Түүний амьдарч буй нутгийн эргэн тойрон орших онгод бидэнд их түүхийг өгүүлнэ. Монгол хүн мянга сонсохоор нэг удаа үз гэдэг тиймээс зурганаас Та бүхэн сонирхоорой.
2015 онд МБНЭ-ийн байгуулагдсаны 3-н жилийн ойн арга хэмжээнд Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Галсанов Ю.С нь ОХУ-ын буриадын бөө нарыг төлөөлөн оролцож байсан билээ. Монгол туургатан бөө нарын төлөөллийг анх удаа Монголын төр хүлээн авч Монгол Улсын Их хурлын дэд дарга хүлээн авч уулзаж байсан байдаг. Тэрхүү уулзалтад Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Галсанов Ю.С оролцсон билээ.
Дараахан бид Хөвсгөлийн боомтоор ОХУ-д ороход нутгийнхаа зааг дээр Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Галсанов Ю.С угтаж авсан юм. Тэгээд хамтдаа өдрийн хоол идэж, Дэлгэрхаан хайрхан болон Тэмэлик хүрхэрээн залбирал хийсэн билээ.
Намрын налгар сайхан өдрүүдэд Жамухын гэр, Боксоны өргөлийн газар, Орлыкын өргөлийн газар, Сенсины талын өргөлийн газар, Буриад зон олны билэгдэл болсон Обтайн өргөлийн газар, Цайллагын усан хүрхрээгээр аялав. Эрт дээр цагаас монголын минь их түүхийн их улбаа, мөр үлдсэн нутаг даа. Энэ сайхан нутгийн эзэн болж төрсөн Монгол бөөгийн тэргүүн зайран Галсанов Ю.С-аар бахархах сэтгэл төрж байсан. Энэхүү улаачтай уулзаж ярилцлага хийж, кино бүтээх хүсэл “тасалдав”. Зон олныхоо төлөө хийж бүтээсэн их үйл, улаачийн амьдрал тасрахгүй үргэлжилнэ.
Монгол бөөгийнхөө төлөө амьдралаа зориулсан монголын минь бас нэгэн сайхан улаач тэнгэрийн оронг зорилоо. Зэрэг шахуу тэнгэрт явсан хоёр зайрангийн амьдран буй нутаг их ойрхон, нэг их том хайрханы ар, өвөрт байдаг юм. Монгол бөөд хил хязгаар гэж үгүй. Бид харамсаж гашуудаж байна. Бас Таныгаа бахархан дуурсаж байх болно.
Мөнх тэнгэр өршөө.
МБНЭ-ийн Дээд цэцийн хуралдайн гишүүд: Байнгын
Д.Жаргалсайхан, Д.Одонхүү, П.Батжаргал, Г.Янжинлхам, Ц.Отгонсүрэн, Т.Баттогтох, Я.Мөнгөнсувд, Я.Отгонбаатар, Б.Батжаргал, Б.Нарангэрэл, Б.Бахаамаазагд, У.Ганхуяг, Сайхантуяа, Р.Маахүү, Ш.Нямдорж, А.Оюунтуул, Б.Мөнхчулуун, Д.Улаанцэцэг, С.Сэргэлэн, Т.Анхмаа, Т.Баттогтох, А.Оюунчимэг, Л.Баяржаргал, Ц.Цэндсүрэн, Ц.Тамжид, Д.Хүнбиш, Б.Балжмаа, Б.Баттогтох, Б.Лхагва, Ж.Эрдэнэцэцэг, Л.Гэрэлмаа, Ж.Ариунтуяа, Д.Мөнхжаргал, Б.Анхбаяр, Б.Гомбо, О.Тэгшжаргал, Болортунгалаг
Байнгын бус:
Д.Батчулуун, Б.Бадамсүрэн, Г.Гэрэлтуяа, А.Энхтайван, Б.Нанжаа, Ц.Дуламжав, Ж.Өлзийсайхан, Ц.Бор, Ч.Даваабаяр, Д.Сосорбарам, Ц.Лувсанлхама, Б.Энхээ, Ц.Бор, Н.Баттогтох, Ч.Энхтуяа, Д.Батмөнх, П.Эрдэнэбаатар, Д.Наранцэцэг, Н.Цэвэлмаа, Ё.Алтанзул, В.Жавзансүрэн, Ч.Болд, Э.Болд, Р.Цэрэндэмэд, Р.Туул, Б.Солонго, Д.Уранчимэг, Б.Энхбаатар, Б.Байгалтөгс, Г.Гэнэнхүү, Э.Болдоо, Л.Мөнх-Очир, Ж.Сонинжаргал, Л.Дорж, Г.Ган-Эрдэнэ, Б.Оюунзул, Д.Отгонцэцэг, Буяннэмэх, Б.Чанцал, Б.Байгальмаа, Ц.Чулуунбаатар, Ч.Дангаасүрэн, А.Бат, Ш.Содов, Б.Баяраа, Д.Дарьчулуун

Энэ жилийн хувьд ханш нээгдэхэээс өмнө Лусын өргөл өргөж, жигүүртэн шувууд хооллох жирийн ард олноо даатгах хэрэгтэй гэсэн онгодынхоо айлдвараар тахилгаа хийлээ.
Дарханы хамт олон сэтгэл, үйл, гар нэгтэй хамт олон. Хамтаараа цуглаж бэлтгэлээ хийгээд хаврын тахилгадаа зорьсон билээ. Монгол бөөгийн их удган Б.Бадамсүрэнгийн удирдлага дор Дарханы бөөгийн хүрээлэнгийн хамт олон хээрийн онго дээр очиж хамтаараа бөөлж, даатгал юугаа хийлээ. Энэ жилийн хувьд үер, гал, шуурга, гэнэтийн тэнгэрийн хувирал ихтэй байх болно гэв.
Буруу санаат будилаан хутгагч нарийн тарьсан шунал их учир Усний шувуу ирж буйраа олж сонгож буй цагаар тааруулж онгод юугаа хөдөлгөвөө.
Мөнх хөх тэнгэр ивээн соёрхох болноо.

1. Сургалт зохион байгуулсан тухай мэдээлэл
МБНЭ-ийн тэргүүн дэд Ерөнхийлөгч
Монгол бөөгийн Их зайран Д.Одонхүү

2. Монгол бөөгийн цол олгох тухай нууц санал хураалт Гишүүнээс чөлөөлөх тухай
3. Монгол бөөгийн цол олгох тухай ЗАХИРАМЖ танилцуулах
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан

МБНЭ-ИЙН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗАХИРАМЖ

2015.01.16 Улаанбаатар хот

Монгол бөөгийн цол олгох тухай

2014 оны 01 дүгээр сарын 16-ын өдрийн МБНЭ-ийн Дээд цэцийн Зөвлөлийн хуралдааны нууц санал хураалтын дүн, “МБНЭ-ийн шагнал, цол олгох журам”-ын 3.3-ийн заалтыг үндэслэн ЗАХИРАМЖЛАХ НЬ:

Нэг. Монгол бөөгийн Тэргүүн удган цолоор
1. Гэрэлмаа Удган
2. Пүрэвсүрэн Удган
3. Наранцэцэг Удган, Бөөгийн Самгалдай төвийн тэргүүн

нарт тус тус цол олгосугай.

МБНЭ-ИЙН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗАХИРАМЖ

2015.01.16 Улаанбаатар хот

Монгол бөөгийн цол олгох тухай

2014 оны 01 дүгээр сарын 16-ын өдрийн МБНЭ-ийн Дээд цэцийн Зөвлөлийн хуралдааны нууц санал хураалтын дүн, “МБНЭ-ийн шагнал, цол олгох журам”-ын 3.3-ийн заалтыг үндэслэн ЗАХИРАМЖЛАХ НЬ:

Нэг. Монгол бөөгийн Тэргүүн удган цолоор
1. Гэрэлмаа Удган
2. Пүрэвсүрэн Удган
3. Наранцэцэг Удган, Бөөгийн Самгалдай төвийн тэргүүн

нарт тус тус цол олгосугай.

Надад хуримтлагдсан гадаад хамтын ажиллагааны туршлага дээр дэлхийн бусад орны бөө нартай харилцан танилцах ажил эхэлсэн. Үүнд МБНЭ-ийн www.mongolianshaman.com вефсайт чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Одоо дэлхийн 60 орчим улсын бөө болон шүтлэгтэн, судлаачид энэ вефсайтад зочилжээ.
Мөн www.youtube.comд орж mongolianshaman болон mongolianshaman newsд 1-150 баримтад кино мэдээлэлтэй 140 мянган хүн үзэж сохирхожээ. Бид монгол бөөгийн төлөө өөрсдөөс шалтгаалах бүхнийг хийж чадлаа.
Монголд ирж байгаа гадаадын жуулчид МБНЭ-д хандах болсон. Жилээс жилд энэ тоо өссөөр байна. Жуулчид янз бүрийн бөө нарт хандах нь цөөрч зохион байгуулалттай, хариуцлагатай байгуулагад хандах нь ихэслээ. Энэ ч аргагүй зүйл билээ.
Жил бүр хийгдэж ирсэн олон улсын хамтын ажиллагааны хурлууд, уулзалт, зөвлөлгөөн дээр миний танилын хүрээ улам тэлэх болсон. Сүүлийн 8 жилд танилцсан бөө болон бөө судлаачдыг нэмж болох юм.
Танилтай хүн талын чинээ гэдэг. Ингэж танилцсан хүмүүсээс дурьдвал: Иржи Долезал-Чех Улсын аюулгүй байдал олон талт хамтын ажиллагааны хэлтсийн даргын зөвлөх, Дзузеппе Пилосио-Бригадын генерал, Итал Улсын Батлан хамгаалах судалгааны их сургуулийн захирал, Андрэ Кюлманс-Белги Улсын Тероризмтай тэмцэх газрын Удирдагч, Золтан Адани-Унгар Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын удирдлагын хуулийн зөвлөх, Кай-Хенрик Кивсгаард-Дани Улсын Цагаачлалын Удирдах газрын байнгын нарийн бичгийн даргын орлогч, Альваро-Хозе Кунья-Лопес-Контри-Адмирал, Португали Улсын Тэнгисийн яамны газрын орлогч дарга, Любомир Токарь-Укриан Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын Институдын шинжлэх ухааны Зөвлөхүүдийн ахлагч, Хубертус фон Путткамер-ХБНГУ, Удирдлага, Захирлуудын курсын орлогч дарга, Герхард Гебкен-ХБНГУ, Холбооны захиргааны шүүхийн Зэвсэгт хүчин хариуцсан Ерөнхий Прокурор, Лукаш Кудлицкий-Польш Улс, Департаментийн олон улсын аюулгүй байдал хариуцсан захирлын орлогч, Петер Бак-Словак Улс, Аюулгүй байдлын бодлогын удирдах газрын захиралын орлогч, Римас-Станисловас Жомаитис-Литва Улс, Департаментын ресурс програмын Захирал, Илир Кулла-Албани Улс, Ерөнхийлөгчийн үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөх, Малгоржата Козловска-Польш Улс, Остролекын бүсийн Прокурорын дарга, Зураб Майсурадзе. Грузин Улс, Терроризмын эсрэг төвийн даргын орлогч, Мартин Давид, Австрали Улс, Төрийг Терроризмаас хамгаалах Холбооны агентлагын олон талт болон хоёр талын харилцааны удирдах газрын дарга, Ихор В.Репешко-Хошууч генерал. Украйн Улс, Департаментийн цагаачлал, иргэний асуудал хариуцсан захирал, Анда Орцарда, Латви Улс, Департаментын захирал, Марта Накич-Войнович, Хорват Улс, Энхийг сахиулах ажиллагааны хэлтсийн дарга, Дан Плавиту-Бригадын генерал. Болгар Улс. Цэргийн тагнуулын Захирлуудын даргын орлогч, Жан Луи Брунье-Франц Улс, Европын холбоо болон АНУ ын терроризмын санхүүжилт хариуцсан шүүгч, Ева Шултеис-ХБНГУ-ын Холбооны тагнуулын төвийн Удирдлагын дарга, Жан Франсуа Клэр-Францын терроризмтай тэмцэх департаментийн захирлын орлогч, Руди Веестэрен-Белгийн ГХЯ-ны тусгай төлөөлөгч, Цагаачлал хариуцсан элчин сайд, Рашид Качи-Францын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх нар байна.

Даяаршлын эрин зуунд дэлхий нийтийн хамтын ажиллагаанд Аюулгүй байдлын чиглэлээр хамтран ажиллахад АНУ,ХБНГУ-ын Аюулгүй байдлын сургалт, судалгааны төвийн үйл ажиллагаа их хувь нэмэр оруулсан билээ.
Дараа нь монголдоо Жорж Маршаллын нэрэмжит Европын Аюулгүй байдлын сургалт, судалгааны төв, Номхон Далайн Аюулгүй байдлын Судалгааны Төвтэй хамтарсан хуралдааныг хийсэн билээ. Нийслэлд болсон энэхүү арга хэмжээнд олон улс оролцсон өргөн цар хүрээтэй болсон билээ.
АНУ, ХБНГУ-ын хамтарсан Жорж Маршаллын нэрэмжит Европын Аюулгүй байдлын сургалт, судалгааны төвийн Герман талын захирал ноён Хорст Шмалфельд, Номхон Далайн Аюулгүй байдлын Судалгааны Төвийн захирал П.Смис-тэй уулзаж монголоос суралцах хүмүүсийн тоог нэмэгдүүлэх чиглэлээр тохиролцож, Их Монгол улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн медалийг гардуулж байсан билээ.
Бидний хамтын харилцаа бусад салбарт хамтран ажиллахад байнга нөлөө үзүүлдэг билээ.
ХБНГУ-д байхдаа Сэмюэл Фуоко-АНУ, Абдул Саваб Джалалзай-бригадын генерал-Афганистан Улсын БХЯ-ны ажилтан, Гийрмо Обандо-Перу Улсын Стратегийн судалгааны хүрээлэнгийн захирал, Шакзад Сикандер-Пакистан Улсын БХ-ын зэвсэгт хүчний орлогч сайд, Хозе Рамос-АНУ-ын Батлан хамгаалахын Ерөнхий хянан шалгагчийн туслах, Эрве Намбо Ндуани- Габон Улсын Олон улсын харилцаа, сургалт хариуцсан Удирдах газрын Ерөнхий захирал, Саид-Бабахсине-Моракка Улсын судлаач, Талиб Аль-Кенани-Ирак Улсын Олон улсын бүс нутаг Терроризмтай тэмцэх үндэсний товчооны захирал, Азудаллах Файез-Афганистан Улсын Улс төрийн бодлогын удирдагч, Майкл Пирс-АНУ-ын Зэвсэгт хүчний Европыг хариуцсан удирдлагын орлогч, Коджо Осей-Сарфо- Гана Улсын Дүрвэгсэдийн хэлтсийн захирал, Силвар-Мозес Кайемба-Уганда Улс. Бригадын генерал. Харилцан ажиллагаа, бэлтгэл хангах удирдах газрын дарга, Камил Джасмин Давуд Аль-Саади-Ирак Улсын Стратегийн төлөвлөлтийн газрын захирал, Сьюзан Элис Ярвуд-АНУ-ын Батлан хамгаалах яамны техникийн асуудал хариуцсан Канцелярын захирлын орлогч, Давид-Каума Вакаало-Бригадын генерал. Уганда Улсын Цэргийн номлолын асуудал хариуцсан департаментын захирал, Августо Франсиско Миер-Филипин Улсын Аюулгүй байдлын асуудал хариуцсан Ерөнхий захиралын орлогч, Гулам Сахи Азифи-Бригадын генерал. Афганистан Улс. Боловсон хүчин бэлтгэх удирдах газрын дарга, Мохзамед Джайуси-Бригадын генерал, Паластин Улс, Ерөнхийлөгчийн нарийн бичгийн дарга, Рикордо Прато-Кутиньо-Уругвай Улс. Дотоод хэргийн сайдын ахлах зөвлөх, Лурдес Ипаррагвирре-Филиппин Улс, Гадаад харилцааны удирдах газрын АНУ хариуцсан хэлтсийн дарга, Абдулайе Фаль-Хошууч генерал. Сенегал Улс. Цагдаагийн дарга, Мсетва Октавиа-Саудын Араб Улс, Бригадын генерал, Захиргаа удирдлагын газрын Захирал, Хамаду Винджеду. Самоли Улс, Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Самир Эл Маалули.Бригадын генерал, Леви Улс, Цэргийн нисэх хүчний командлагч, Хайтам Манассра, Палестин, Ардчилал ба хүний эрхийг хамгаалах хэлтсийн дарга, Коун Лансина. Бригадын генерал. Мали Улс. Ерөнхий Штабын даргын орлогч, Хозе Оскар Гарсия Батте, Хурандаа, Колумба Улс, Тусгай ажиллагааны нэгтгэлийн захирагч, Сами Даллул-2-р зэргийн ахмад. Палестин Улс. Цэргийн атташегийн захирал, Пьер Дюплесси-Бригадын генерал. ӨАБНУ. Цэргийн нисэх хүчний байлдааны системийн Захирал, Абдулла Абдулла-Палистин, Улс төрийн хорооны дарга, Мохамед Абдель Садек-Хурандаа. Египэт Улс. БХЯ-ны цэргийн тагнуулын дарга, Нелсон Владимир Канас Крус-Сальвадор,Үндэсний иргэний цагдаагийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх төв, Мохамед Нифауи.Комиссар, Морако Терроризтай тэмцэх удирдах газар нартай танилцсан байдаг.

Бидний өмнөд солонгосын бөө нартай хамтарсан ажиллагааны оргил үе ЮНЕСКО-ын арга хэмжээ байсан билээ. Монгол бөөгийн зан үйл нилээд төгс хэлбэртэй, тиймээс Өмнөд солонгосын бөө нар өөрсдийн бөөлөлтөө монгол бөөтэй хамт нэгтгэн дэлхийн бөө судлалд бүртгүүлэх сонирхол харагдаж байсан. Гэвч монгол уламжлалт бөө бол маш өвөрмөц онцлого ялгаатай. Энэхүү ялгаа нь хоёр улсын бөөгийн онцлого чанараар эрс тэрс өөр байдаг.
Өнөө цагийн монгол бөөгийн сахиус оруулах байдалтай олон талаар төстэй учир Өмнөд солонгосын бөө нар монгол руу ирэх нь их байсан. Харин ялгаагаа олж харах дутам бөөлөлтийн байдалаа анзаарч хандах байдалд ихээхэн өөрчлөлт гарч байна.
Өмнөд солонгосын бөөлөлт бөө нь түүнийг дэмждэг бөөгийн хөгжмийн зэмсэг, уламжлагдан ирсэн бөөгийн “бүжиг” буюу ардын урлагын тоглолтын хосолмол хэлбэрийг агуулсан байдаг. Эдгээрийн хосолмол зан үйлийн үр дүнд “сахиус” нь орж хүний төөрөг хэлж байгаа нь харагддаг.
МБНЭ-ээс зохион байгуулсан Хар зүрхний Хөх нуурын нэгдсэн тахилга, өмнөд солонгосын бөөгийн 60 хүнтэй төлөөлөл монгол ирж бидэнтэй хамтарсан арга хэмжээ зохион байгуулж байсан билээ. 2-6 хүнтэй бөө нар олон удаа уулзалт ярилцлага хийж байсан.