Category: Бөөд юу саад болж байна вэ?

Гэвч энэ тахилгын дараанаас Л багшийн сураг тасарсан нь гадаадад ажиллах болсонтой холбоотой байв. Нилээд хэдэн жил өнгөрсөний дараа манай нэгдсэн тахилга дээр дан залуучуудаас бүрдсэн баг бүрдүүлж хоёр дахиа оролцсон байдаг. Тэгэхдээ захдуу байрлаж галын тахилга дээр бүх шавиа бөөлүүлж гаргаад, маргааш нь эртлэн хөдөлсөн, тэгээд сураг тасарсан. Бидэнтэй холбогдсон хоёр тохиолдол нь энэ юм.
Саяхан нэг өдөр манай байгуулагад нэгэн бөө гэх бүсгүй ирж гомдол мэдүүлэв. Амьдралын янз бүрийн гачланд босч, бүдэрч яваа гэх бүсгүй маань “гандангийн орчим”-д байрлаж зан үйл хийдэг нэгэн удган, түүний шавь нарын тухай мэдээлэл өгөв.
Амьдралд болж бүтэхгүй зүйлээ засуулаад тэгширч амьдрах нь хүн бүрийн хүсч байдаг зүйл. Тэр бодлоор Ц гэдэг иргэн Л гэгч удганд ханджээ. Удган Л гэгч түүнийг онгодтой гэв. Онгодоо авбал бүх зүйл сайхан болно гэсэн ажээ. Тэгээд энэ оны нэгдүгээр сард өвлийн ид хүйтэн тачигнасан, цасаар хучигдаж, мөс зузаарсан үед бөө болгон хуяглаж, босгожээ.
Тэгээд өвлийн улиралд босгосон олон шавь нараа дагуулан Хөвсгөл орж, Даян дээрхийн агуйд дагуулж очиж бөөлөлт хийжээ. Бөөлөлт хийхдээ хуяглаад эргэлдээд бай, эргэлдээд бай аяндаа онгод ороод ирнэ гэдэг. Энэ бүхний эцэст иргэн Ц-д ямар нэг онгод орж, өөрчлөлт гарсан юм байсангүй. Амьдралд нь ахиц гарсангүй, улам доройтов.
Иргэн Ц хувьдаа машинтай түүгээрээ амьдралаа залгуулдаг нэгэн байсан. Удган Л иргэн Ц-г шавь болгосон тул түүнээс мөнгө нэхжээ. Багшдаа машинаас өөр ямар ч мөнгөгүй гэж хариулж, багш нь тэр дор асуудлыг шийдэж, санаа зоволтгүй машинаа худалд, эзэн нь ойрхон байна гэжээ. Маргааш нь ойрхон байгаа эзэн тодорсон удган Л-ийн хүү болж, машиныг нь авч явжээ. Бөө болсоны төлбөрт иргэн Ц хоосон үлдэж, амьдралаа залгуулдаг унаанаасаа салжээ.
Иргэн Ц хэлсэнээр бол удган Л бүх шавь нараа гандангийн хоёр талаар байрладаг газруудад байрлал түрээслүүлэн суулгаж бөө сурч ирсэн иргэдэд үйлчилдэг сүлжээг бий болгосон байгаа нь харагддаг. Түүгээр зогсохгүй удган Л-с МБНЭ ирж тахилга хийхэд бөөлж өгөхийг гуйдаг, тэдний бөөгийн үндсэн зан үйлийг би хийж өгдөг хэмээн хүмүүст “томордог” сурагтай.
Энэ бүхний эцэст иргэн Ц хохиролоо барагдуулахаар цагдаагийн байгууллагад хандсан бололтой. Ингээд бүх зүйл чимээгүй болов.
Иргэн Ц-д бас хэлэх зүйл байна. Тэрээр өөрөө насанд хүрсэн хувь хүн. Бөө болох сонголтыг өөрөө хийсэн, ийм шийдвэрийг өөрөө гаргасан. Тэгээд гомдлох болохоороо удган Л гэгч өөрийг нь бөө болгосон бус, бөөгийн байгууллага бөө болгочихсон юм шиг аашлаж, гомдлож бас бусдад ингэж ойлгуулдаг бололтой. Хэсэг хугацааны дараа нилээд олон залуус, бас нэртэй зүстэй зайранг дагуулж ирээд танай байгууллага иргэн Ц-г бөө болгосон юм шиг ярив. Тэгээд бид хэд хагас дутуу учраа ололцоод салсан.
Удалгүй МБНЭ-рүү удган Л гэгч утасдав. Орос, хятад, монголдоо нэртэй луйварчин бүсгүй танайд бидний тухай худлаа яриад яваад байна хэмээн хошуу хүргэв. Тэгээд намайг бөө мөн гэдгийг тодорхойлж цагдаад албан тоот хийж өгөөч гэж хүсэв. Ийнхүү бусдад сургамж болохоор нэгэн үйл явдал болоод өнгөрлөө.
Энэ бүхний эцэст анхаарах нэгэн сургамж үлдэв. Нийслэлийн шашины төв гандангийн төв хаалгын зүг хөтлөх гудамжний хоёр талаар шашины үйлчилгээ төвлөрсөн байдаг. Тэнд шашины зан үйл хийдэг янз бүрийн байгууллагууд байхаас гадна хэрэглэгдэх эд зүйлсийн худалддаг төвүүд ч байрладаг. Тэнд монгол бөөг зөв талаас нь харуулдаг улаач нар байвал бөөгийн минь нэр төрд их тустай. Харин эсрэг байвал монгол бөөгийн нэр төрд тун цөвтэй.
Ямар ч байсан өнөөдөр гандангийн хоёр талаар байрладаг бөөгийн үйлчилгээнд болгоомжтой хандах болсоныг энэ үйл явдал харуулж байна.
МОНГОЛЫН БӨӨГИЙН ТӨВ БАЙГУУЛЛАГААС АНХААРУУЛЖ БАЙНА. БОЛГООМЖЛОХТҮН, ШҮТЛЭНТЭН ОЛОН ТҮМЭН МИНЬ.

Нэг удаа фейсбүүк жиргээнд гурван настай бөө хүүхдийн тухай тавьсан байлаа. Тэгээд хийгэмд түгж шүүмжлэл өрнөсөн юм. Манай нэг гишүүн Нэгдсэн тахилга дээр бяцхан хүүхдээ хуяглаж, бас жижигхэн хэнгэрэг бариулсан яваатай таарсан.
МБНЭ-ийн ДЦХ-аар энэ асуудлыг яаралтай авч хэлэлцсэн юм. Тэгээд ийм байдлыг бөөгийн зан үйлд гаргаж болохгүйг хатуу анхааруулж, таслан зүгсоох үүрэг өгсөн.
МБНЭ-ээс баталсан “Монгол бөөгийн ёс зүй”-д
“ 7.Бөөгийн онгодын бариа бөө болохоор заяагдсан хүнд хэдэн ч насанд илэрч болох ч үүнийг бөөлсөн хугацаа жилд оруулан тооцох нь буруу. Зөвхөн хуур амилуулах, яслуулах, залаалуулах, анхны бөөллөгөөс хойш л (эхний чанар, чандруу нэрэх үйлээс хойш) бөөлсөн жил хугацааг тооцно.
8.Монголчууд бидний өвөг дээдсийн маань сургаж хэлсэнээр бол чөмөг дүүрсэн байх. Энэ нь эмэгтэй хүүхэд 13 нас, эрэгтэй хүүхэд 15 нас хүрэхэд бөө болох боломжтой ч ухаарал төлөвшил суусан насанд нь бөөгийн угийг бариулах.” Гэж заасан байдаг.
Монгол бөөгийн ёс зүйг сахигтун.

жиргээ “Гурван настай бөө”

Зуд болохоор нохой зоолно
Зовлон ихэдхээр ………

Байгаа юмс цаанаасаа ингэж заяасан уу эсвэл хүний хийсэн бүтээл үү гэж хүн цааш нь сонирхоно. Эцсийн эцэст нийгэм хүнийг бүтээдэг өөрөөр хэлбэл хүн нийгмийн бүтээгдэхүүн. Мөн үүнтэй адил хүн нийгмийг бүтээсэн учраас нийгэм нь хүний бүтээгдэхүүн. Нийгмийн хөгжил зөвхөн дотор нь ажиллаж амьдарч буй хүмүүсээс шалтгаалах ба түүнээс биш өнгөрсөн түүх эсвэл ирээдүйн нээлт зэргээс ямар ч хамаагүй.
Нийгэмд хүмүүст мэдэхгүй, мэдэх боломжгүй олон зүйлс тааралддаг учраас түүнд ямар нэг далдын хүч болон ид шидийн утга өгдөг. Гэхдээ л мэдлэггүй хүмүүс мэдэхгүй болохоороо таадаг, таах нь ихэнхдээ алдаатай. Хүн мэдлэггүй, мэдэхгүй байгаагаасаа бас айдасд автсан зэргээсээ болж мухар сүсэгт хөтлөгддөг. Эрт үеэс л мухар сүсэг байсан. Аян дайнд явах болон ахуй амьдралаа зохицуулах олон асуудлаа мухар сүсэгтэй холбодог. Яагаад гэвэл тэнд философи, шинжлэх ухаан зэрэг мэдлэгийн салбарууд хөгжөөгүй байсан.
Хүн төрхөөсөө л мэдэхийн төлөө явдаг. Харин мэдэхгүй юм гараад ирэхлээр айдаг, гайхдаг бас зугтаадаг. Гэхдээ эцэст нь учрыг нь олж, мэдэхийг эрмэлздэг нь ухамсарт хүний шинж юм.
Байгалийн болон нийгмийн тодорхойгүй зүйлс л хүнийг мухар сүсэгт хүргэдэг. Тэр л бүх зүйлийн учрыг нь олчихвол хүн гайхахаа болино, айхаа бас шүтэхээ болино. Товчхондоо мухраар сүсэглэхгүй.
Эртний хүмүүс юм бүхэн цаанаа шалтгаантай, мөн эзэнтэй гэж үздэг байсан. Ган болохлоор лус савдаг, уул овоо тахидаг. Ажил нь бүтэхгүй болохлоор лам, үзмэрч дээр очдог. Энэ бүхэн өнөөдөр манай нийгэмд сэргэжээ. Гэхдээ үүгээр л хүн өөрийн сэтгэлээ тайтгаруулдаг. Хэрвээ ган тайлагдвал лус савдагтаа баярлана, тайлагдахгүй бол дахиад л тахина. Харин лам үзмэрч нар хүний амьдрал нийтлэг учраас онож таана эсвэл онохгүй таана, таахгүй бол энэ их хэцүү зүйл байна гээд л өнгөрнө. Зурхай, мэргэ төлөг зэрэг нь зөвхөн л таадаг. Тэгвэл ингэдэг, ингэвэл тэгдэг гэсэн энэ л мухар сүсэг, домгын амьдралаас салах нь орчин үеийн хүнд чухал. Үсээ засуулах өдөр нь тэгээд 5 настай, 50 настай хоёр хүнд адилхан үйлчилэх үү. Иймэрхүү утгыг зүйлийг хүн анхаараад байх хэрэггүй.
Мэдлэгтэй, боловсролтой хүмүүсийн нийгэмд мухар сүсгийн орон зай тун бага байдаг. Мэдлэггүй газар л мухар сүсэг хүчээ авдаг. Мэдлэгтэй, боловсролтой хүн нээх мухар сүсэгтээд ламдаад, бөөдөөд байдаггүй. Өөрийн ухамсраар л үйл ажиллагаагаа чиглүүлээд явдаг.
Өнөөдөр манай орны хувьд төрөөс авахуулаад энгийн айлд хүртэл мухар сүсэг шингэсэн. Мухар сүсгээр ажлаа төлөвлөдөг хүн олон. Мухар сүсгээр ашиг хонжоо ологчид болон түүнд бүрэн автагдсан хүн ч олон байна. Бид юмны цаад мөн чанарыг нь мэдэхгүй байгаа учраас л мухар сүсэгт хөтлөгддөг. Уламжлалд мухар сүсэг их шингэсэн. Уул овоо тахих, гэр бүл болоход.. Мөн зарим хүмүүст зурхай, мэргэ харж байж л тухайн ажлаа хийдэг. Мухар сүсгээс болж хүний амьдрал бүтэлгүйтэх, хохирох тохиолдол их бий.
Хүн аймхай амьтан учраас айдсаа дарна. Олон янзын юманд элдвийн утга учир өгнө, энэ тухайн хүний үнэт нь болно\шагай, чулуу, ээжийн алчуур\. Хүнд хүч өгдөг зүйл бол мэдлэг бөгөөд аливаа зүйлийн талаар мэдэж авах. Энэ бол айдсыг даван туулах арга юм. Мухар сүсэг нийгмийг хойш нь татдаг. Харин мэдлэг улс орныг хөгжил рүү хөтөлнө.
Цаг төр. мн

2014 оны 8 дугаар сарын 9-нд Удган Л.Баярлах нь өөрийнхөө амьдардаг хашаандаа дуудаж хуяг, дуулгыг өмсгөж хоёр өдөр дараалан хэнгэрэг нүдэж бөөгийн сахиус бариулах зан үйл хийлгэсэн. Тэгээд сахиус орсон гэжнададхэлсэн. Миний хувьд бол надад ямар ч өөрчлөлтгүй ороогүй. Сахиус ороогүй гэдгийг хэлсэн. Хэнгэрэг нүдээд, янз бүрийн зүйл яриад бай гэдэг тэгэхлээр аяндаа сахиус орно гэдэг. Орохгүй байна гэжхэлэхэд хүлээж авдаггүй ээ.
Намайг сахиус авахуулсан гэж 200,0мянган авсан. Мөн зээлж таван зуун мянган төгрөг авсан. Одоо би зээлсэн мөнгөө авах гээд ороход гэрээсээ нохой шиг хөөж чирч гаргадаг.
Бусдад сургамж болгох зорилгоор, баснад шиг хүмүүсийг дахин бусдад залилуулах боломж олгохгүйн үүднээс МБНЭ-д энэ тухай гомдол гаргаж байна.
Би болсон үйл явдлын талаар ТҮ-8 телевизэд хандаж шууд нэвтрүүлгээр ярьсан. Одоо цагдаагийн байгууллагад хандана.

Бадарчийн Буянхишиг
Сонгинохайрхан дүүргийн 2 дугаар хороо
29-ийн 486-ийн Г тоотод оршин суугч
Утас: 88959214
2014 оны 10 дугаар сарын 17-ны өдөр

1980-аад онд Америкт, одоо бол дэлхийн ихэнх улс оронд хүн төрөлхтний уугуул шүтлэгийг сэргээх, судлах, сонирхох байдал хүчтэй ажиглагдаж байгаа.
Ер нь хүний сүжиг, сэжиг гэж юм байгаа цагт хүний шүтлэгийн хэлбэрүүд оршсоор байдаг. Үнэхээр олон зуун жил завсарласны дараа өнгө мөнгөний хойноос нийгмийн дийлэнх хэсэг нь улайран хөөцөлддөг, үнэн худал хоёрын үнэ цэнэ эсрэгээрээ болсон энэ цаг үед бөө мөргөл дахин сэргэж, шинээр гарч ирж байгаа.
Тиймээс бөөг муу муухай зүйлтэй хутган, муу нь дийлээд байгаа учраас нэр хүнд нь уначихаад байгаа харагдаж байна.
-Хүмүүс яагаад ингэж бөөд автаад, өөрсдөө бөө болоод байна вэ. Хэтэрхий гаж үзэгдэл юм биш үү?
-Бөө бол хамгийн товчоор хэлэхэд сүнстэй харилцах хэлбэрийн нэг нь. Бөөгийн онго гэдэг зүйл бол тухайн хүний аль нэг үеийн өвөг дээдсийн сүнсийг дуудаж яриулж байна гэсэн үг. Шинжлэх ухаанд бол их ойлгомжгүй зүйл л дээ. Парапсихологийн үүднээс авч үзэх юм бол өртөнц бол их олон давхраатай, зэрэгцээ олон бүтэцтэй байдаг гэж үздэг.
Түүнд бясалгал болон бөөгийн онгодоор орж болно, тэр бүү хэл шинжлэх ухааны аргаар ч нэвтэрч болох юм гэдгийг ярьж байна. Хүмүүст яалт ч үгүй өөрийнх нь өнгөрсөн болоод одоогийн амьдралынх нь тухай барин тавин хэлээд байдаг болохоор хүмүүс бөө рүү нэлээн татагддаг.
-Энэ тэгээд сайн зүйл үү, муу юу?
-Хоёр талтай хандах ёстой. Сайн ч бий, муу нь ч бий. Сайн анхаараад ажиглах юм бол бидний өвөг дээдсийн сургадаг энгийн үнэнийг тэд хэлдэг. Худал бүү ярь, хулгай битгий хий, буруу битгий амьдар, хүний төлөө сайхан сэтгэлтэй амьдар л гэж. Энэ утгаараа сайн сайхныг номлоод байгаа бусад сургаалуудтай яг адилхан.
Яг номоороо зөв сайхан явж байгаа бөөгийн онгод бол үүнийг л хэлж сургадаг. Муу зүйл нь цэвэр биднээс өөрсдөөс маань болж байна. Бид, мэдлэг, мэдээлэлгүй, сэтгэлийн ариун бусаас болоод бөө гэдэг нэрийн дор асар буруу үйлүүдийг хийж байгаа.
Үүнийг багц сөрөг үзэгдэл гэж нэрлэмээр байгаа юм. Өнөөдөр бөө гэдэг нэрийн дор ямар ч онго тэнгэргүй хүмүүс бизнес хийж байна. Яаж хурдан шиг баяжихав, бэлэн мөнгөтэй болохов гэж бодсон хүмүүс энэ нэрийг ашиглаж бусдын мухар сүсэгтэй, мэдлэггүйг нь далимдуулж залилж байна. Харамсалтай нь, үүгээр баяжиж болдоггүй л дээ.
-Бүр тодорхой ханштай болсон юм биш үү?
-Ийм хүмүүс ханш тогтоодог боллоо. Чамайг тэдэн төгрөгөөр бөө болгоно, өчнөөн төгрөг аваад ирвэл сайхан амьдруулна, гай зовлонг чинь арилгана гэдэг ч юм уу. Мөн би бөө хүн гээд бусдыг айлгах, дарамтлах, хараана ерөөнө гэх мэтээр сэтгэл зүйн дарамтанд оруулах байдал түгээмэл байгаа. Энэ бол огт байж болшгүй үзэгдлүүд.
-Бие нь өвдөхөөр л бөө болох шинж тэмдэг гээд хүмүүсийг бөө болгодог гэх юм?
-Бөөг буруугаар ашиглаж байгаагийн сонгодог жишээ бол хэн нэгнийг бие нь өвдөхөөр “Чи бөө болох гэж байгаа хүн юм байна. Чамайг холбоод өгьө. Төдөн сая төгрөг өг” гэж тулгадаг болж. Тэр бүү хэл янз янзын бөө дээр учраа олох гэж явсаар байгаад орон байраа зарж гудманд гарч байгаа хүмүүс ч дуулддаг.
Тэрнээс наагуур байдгаа барахаасаа өмнө аргаа бараад уйлж дуулаад явж байгаа хүмүүс асар олон байдаг. Энэ бол бидний мухар сүсгийн гай. Хүн асуудлаа мэддэг, хэнд хандаж байна, тэр хүн нь хэн бэ гэдгийг таньж чаддаг бол ийм асуудал гарахгүй шүүдээ.
Бөө, за ганц бөө ч гэлтгүй үздэг хардаг хүмүүс дээр хүн үзүүлэх гээд ирдэг. Тухайн хүний унасан унаа, өмссөн хувцсыг нь хараад л ханшаа тогтоогоод эхэлдэг. Бүр аманд багтахгүй тоо хэлдэг. Байр, байшин, тэрэг нэхдэг. Зарим нь ч өгдөг л гэнэ. Энэ бол байж болохгүй.
Ийм хүмүүст итгээд, арга засал хийлгэх гээд яваад байна гэдэг сонин л юм. Нөгөө талаар тэдэн рүү хэн ч очихгүй байж болно ш дээ. Их л сайндаа “Би сайн бөө” гэж зар тавина биз. Бидэнд бас буруу байна. Хэн нэгэн хүн өөрийгөө магтахаар нь хошууран дагадаг. Тэгээд байгаагаа барчихаад сүүлд нь гасалж шогширдог байдал маань л өнөөдрийн үр дагаврыг авчирсан.
-Зохистой харьцаа гэж байж болох уу. Монголд төдөн бөө байх боломжтой гэдэг ч юм уу?
-Айл болгоноос бөө гарлаа үүнийг хязгаарлаж болдоггүй юм уу гэдэг. Үнэндээ айл бүрээс нэг бүү хэл нэлээд хэдэн бөө гарах гээд байгаа зохисгүй үзэгдэл газар ямар ч боломж бaйxгүй. Жинхэнэ бөө гэдэг гайхамшиг байдаг. Жинхэнэ бөө өдгөө багахаан хувийг эзэлж байгаа.
Үлдсэн тэр олон бөө бол хүмүүсийн мухар сүсгийг далимдуулан ашиг хонжоо хайж, бизнес хийх гэсэн хүмүүс. Үндсэндээ сүлжээний бизнес болчихсон. Хэдэн зуун шавь төрүүлсэн, хичнээн мянган айлд засал хийсэн гээд өнөөдөр мэдээллийн хэрэгслээр ярьцгаагаад л байна.
Энэ нь дээр үед кампаничилж нам эвлэлд элсүүлдэг байсантай адилхан юм. Цаана нь эдийн засгийн сонирхол нуугдаж байдаг. Өнөөдөр бөө мөргөлийг далимдуулж маш том луйвар хийж байна. Хуурамч бөө нар харагдсан хүн бүртээ янз бүрийн зовлон зохиож өгөөд засна гээд мөнгө төгрөг авах гэх мэтээр зах замбараагаа алдаж байна даа.
Бөө мөргөл бол хүн, байгальдаа хамгийн энэрэнгүй ханддаг, тахилга тайллагын ул мөрөө байгальд бага үлдээхийг хичээдэг үзэл. Гэтэл харагдсан модондоо баахан хадаг уяж чимэглэж, тахилга тайллагандаа улаан мах өргөж байна. Туул голын сав дагуу яваад хараарай, бараг бүх мод цэнхэр хадганд ороогоостой байгаа. Үүнийг цэгцэлмээр л санагддаг юм.
-Тэгвэл мөнгөний араас хөөсөн хуурамч бөө, жинхэнэ бөө хоёрыг яаж ялгах вэ?
-Хэцүү. Бөө бол тодорхой бус орчин, тийм гээд хэлчихийн аргагүй эд. Хуурамч бөөнүүд хүнээс яаж мөнгө салгачих вэ гэсэн улайрсан байдал давамгайлсан энэ үед өөрсдийн хүрээ үүсгэсэн байна. Тэгээд хоорондоо хүнээ дамжуулж, хүний зовлонгоор тоглох үзэгдэл анзаарагдаж байгаа. Хүн төрөлхтөнд үл хамаарах далдын хүн байдаг гэдгийг дэлхий даяараа хүлээн зөвшөөрлөө.
Тэр далдын хүчин буруу зүйл хийж байгаа хүмүүсийг өөрийг нь биш юм гэхэд үр хүүхдийг нь шийтгэдэг. Үр хүүхдэдээ муу зүйл хийнэ гэдэг шиг том шийтгэл юy байхав. Энэ гаж үзэгдэл явцын дунд аяндаа засагдана. Жишээ нь, 1990-ээд оны эхээр дөнгөж чөлөөт хэвлэл бий болж байхад хүмүүс эротик маягийн хэвлэл рүү яаж хошуурдаг байлаа.
“Халуун хөнжил”-ийг машин машинаар нь овоолоод зардаг байлаа. Тэгвэл өнөөдөр тэрийг хэн ч авахаа больсон байгаа биз. Үүнтэй л адилхан, бөөгийн энэ их үймээн гольдролдоо орно. Ортлоо олон хүний хувь тавилангаар тоглох шинжтэй байна. Яалтай ч билээ, үүнийг бол удирдан залж болдоггүй эд.
Хүмүүсийг ухамсар, мэдлэг мэдээлэлтэй байхад л түлхүү анхаарах хэрэгтэй.
-Ямар ч онго тэнгэргүй хүнийг бөө болгоод байна гэлээ. Жишээ нь, надад ямар ч бөөгийн удам судар, тэнгэр байхгүй. Би бөө болж болох уу?
-Болно. Үүнийг өнөөдрийн амьдрал батлаад байна. Гэхдээ чи жинхэнэ бөө болохгүй, хуурамч бөө болно. Бөө болох ёсгүй хүнийг болгох нь хориотой зүйл. Тэнгэрээс зөвшөөрөөгүй юмыг бий болгоно гэдэг асар том нүгэл хийж байгаа хэрэг.
Үйлийн үр төлөөсийг нь чи төлнө. Бөө бол сүнс дуудах урлаг ертөнцөд янз бүрийн сүнс хэдэн зуун мянгаараа тэнэж явдаг. Эдгээрийг янз бүрийн аргаар дуудаж болно. Ингэж дуудаж чаддагаа ашиглаад ямар ч бөө болох ёсгүй хүнийг бөө болгодог. Мөнгө нь чухал байна ш дээ.
Энгийн нэг хүнийг бөө болгоно гээд хаа хамаагүй сүнсийг дуудан авчирч наадаг. Үүнийг тэд “онгод наагаад” гэж ил тодоор ичихгүй ярьж байна. Өөрөөр хэлбэл, чиний аль ч үеийн уг удамд байгаагүй тэс хөндлөнгийн муу зүгийн сүнсийг дуудаад “онгод чинь” гээд наагаад өгчихөж байгаа хэрэг.
Энэ их аюултай. Тэр онго бол орно. Ярина, үйл хийнэ. Тухайн хүний биед ороод өөр дуу хоолойгоор ярина. Тэгэхээр хүмүүс онгод нь буулаа гээд шүтчихдэг. Гэтэл болох ёсгүй өөр сүнс дуудсан учраас тэр нь муу үйл, муу зүйл хийгээд эхэлдэг. Цаанаасаа болох ёсгүй зүйлийг болгосон учраас тодорхой хугацааны дараа буруудна.
Өвдөнө, зовно. Анх байсан бэрхшээлээсээ хэд дахин илүү бэрхшээл дахиад тулгарч эхэлнэ.
-Сүүлийн үед Шар хадны эмнэлэгт бөө болох гээд сэтгэцийн өөрчлөлттэй болсон хүмүүс эмчлүүлэхээр ирж байгаа гэсэн. Яагаад тэгдэг вэ?
-”Чи бөө болох ёстой” гэж хүнийг итгүүлэн үнэмшүүлж, дарамтлах гэх мэт янз бүрээр нөлөөлж байна. Хэдэн жилийн өмнө бөө болгох гээд хүнийг шатаагаад алчихлаа л гэж байсан. Уг нь рашааны халуун уураар биеийг нь ариусгадаг зан үйл бий л дээ. Тэр үйлийг буруу хийгээд хүний аминд хүрсэн гэж би сонссон.
Үүнтэй адилхан онгод нь орохгүй байна гээд зодож балбадаг, ганцааранг нь гүйлгэж харайлгадаг, энд тэнд харанхуй шөнө хүчээр ганцааранг нь суулгадаг гэх мэт янз бүрийн л юм дуулддаг. Хүн бүрийн сэтгэхүй өөр өөр. Үүнээс айж ичсэнээсээ болоод сэтгэцэд өөрчлөлт орох нь бий.
Энэ бол түгээмэл биш л дээ. Өнөөдөр Монголд хэдэн бөө байна, одоо хэд ч болох гээд явж байгаа юм, эдгээрийн тодорхой хувь нь сэтгэцийн өөрчлөлттэй болсон байхыг үгүйсгэх аргагүй. Угаасаа одоогийн бөөгийн хийгээд байгаа зан үйл тийм болгохоос аргагүй зүйл байгаа.
Д.Оюунтуяа /Өдрийн сонин/

Б.Галаарид: Яаж хурдан баяжихав гэсэн хүмүүс бөөгийн нэрээр залилан хийж байгаа
Б.Галааридтай Бөө мөргөлийн эргэн тойронд ярилцлаа.
-Манайд яагаад гэнэт ийм олон бөө бий болчихов. Бөө олширсны учир юу бол…
-Монголчууд язгуураасаа тэнгэр шүтлэгтэй ард түмэн. Гэхдээ тодорхой түүхэн шалтгааны улмаас энэ шүтлэгээсээ ангижраад, үндсэндээ мартаад олон зуун жил болжээ. Үзэл бодол чөлөөтэй болсон 1990 оны тэр цагаас эхлэн уугуул шүтлэг эргэж сэргэх хандлага хүчтэй ажиглагдах болсон.
Одоо бол их хүчтэй, оргил шатандаа явж байна. Бөө мөргөлд бид сайн, муу гэсэн хоёр талтай хандмаар байгаа юм. Сайн зүйлийг нь олж харж, мууг нь шүүмжилж явахгүй бол муу тал нь дийлчих гээд байгаа. Бөө бол дан ганц манайд ингэж анхаарал татаж байгаа юм биш.
1980-аад онд Америкт, одоо бол дэлхийн ихэнх улс оронд хүн төрөлхтний уугуул шүтлэгийг сэргээх, судлах, сонирхох байдал хүчтэй ажиглагдаж байгаа.
Ер нь хүний сүжиг, сэжиг гэж юм байгаа цагт хүний шүтлэгийн хэлбэрүүд оршсоор байдаг. Үнэхээр олон зуун жил завсарласны дараа өнгө мөнгөний хойноос нийгмийн дийлэнх хэсэг нь улайран хөөцөлддөг, үнэн худал хоёрын үнэ цэнэ эсрэгээрээ болсон энэ цаг үед бөө мөргөл дахин сэргэж, шинээр гарч ирж байгаа.
Тиймээс бөөг муу муухай зүйлтэй хутган, муу нь дийлээд байгаа учраас нэр хүнд нь уначихаад байгаа харагдаж байна.
-Хүмүүс яагаад ингэж бөөд автаад, өөрсдөө бөө болоод байна вэ. Хэтэрхий гаж үзэгдэл юм биш үү?
-Бөө бол хамгийн товчоор хэлэхэд сүнстэй харилцах хэлбэрийн нэг нь. Бөөгийн онго гэдэг зүйл бол тухайн хүний аль нэг үеийн өвөг дээдсийн сүнсийг дуудаж яриулж байна гэсэн үг. Шинжлэх ухаанд бол их ойлгомжгүй зүйл л дээ. Парапсихологийн үүднээс авч үзэх юм бол өртөнц бол их олон давхраатай, зэрэгцээ олон бүтэцтэй байдаг гэж үздэг.
Түүнд бясалгал болон бөөгийн онгодоор орж болно, тэр бүү хэл шинжлэх ухааны аргаар ч нэвтэрч болох юм гэдгийг ярьж байна. Хүмүүст яалт ч үгүй өөрийнх нь өнгөрсөн болоод одоогийн амьдралынх нь тухай барин тавин хэлээд байдаг болохоор хүмүүс бөө рүү нэлээн татагддаг.
-Энэ тэгээд сайн зүйл үү, муу юу?
-Хоёр талтай хандах ёстой. Сайн ч бий, муу нь ч бий. Сайн анхаараад ажиглах юм бол бидний өвөг дээдсийн сургадаг энгийн үнэнийг тэд хэлдэг. Худал бүү ярь, хулгай битгий хий, буруу битгий амьдар, хүний төлөө сайхан сэтгэлтэй амьдар л гэж. Энэ утгаараа сайн сайхныг номлоод байгаа бусад сургаалуудтай яг адилхан.
Яг номоороо зөв сайхан явж байгаа бөөгийн онгод бол үүнийг л хэлж сургадаг. Муу зүйл нь цэвэр биднээс өөрсдөөс маань болж байна. Бид, мэдлэг, мэдээлэлгүй, сэтгэлийн ариун бусаас болоод бөө гэдэг нэрийн дор асар буруу үйлүүдийг хийж байгаа.
Үүнийг багц сөрөг үзэгдэл гэж нэрлэмээр байгаа юм. Өнөөдөр бөө гэдэг нэрийн дор ямар ч онго тэнгэргүй хүмүүс бизнес хийж байна. Яаж хурдан шиг баяжихав, бэлэн мөнгөтэй болохов гэж бодсон хүмүүс энэ нэрийг ашиглаж бусдын мухар сүсэгтэй, мэдлэггүйг нь далимдуулж залилж байна. Харамсалтай нь, үүгээр баяжиж болдоггүй л дээ.
-Бүр тодорхой ханштай болсон юм биш үү?
-Ийм хүмүүс ханш тогтоодог боллоо. Чамайг тэдэн төгрөгөөр бөө болгоно, өчнөөн төгрөг аваад ирвэл сайхан амьдруулна, гай зовлонг чинь арилгана гэдэг ч юм уу. Мөн би бөө хүн гээд бусдыг айлгах, дарамтлах, хараана ерөөнө гэх мэтээр сэтгэл зүйн дарамтанд оруулах байдал түгээмэл байгаа. Энэ бол огт байж болшгүй үзэгдлүүд.
-Бие нь өвдөхөөр л бөө болох шинж тэмдэг гээд хүмүүсийг бөө болгодог гэх юм?
-Бөөг буруугаар ашиглаж байгаагийн сонгодог жишээ бол хэн нэгнийг бие нь өвдөхөөр “Чи бөө болох гэж байгаа хүн юм байна. Чамайг холбоод өгьө. Төдөн сая төгрөг өг” гэж тулгадаг болж. Тэр бүү хэл янз янзын бөө дээр учраа олох гэж явсаар байгаад орон байраа зарж гудманд гарч байгаа хүмүүс ч дуулддаг.
Тэрнээс наагуур байдгаа барахаасаа өмнө аргаа бараад уйлж дуулаад явж байгаа хүмүүс асар олон байдаг. Энэ бол бидний мухар сүсгийн гай. Хүн асуудлаа мэддэг, хэнд хандаж байна, тэр хүн нь хэн бэ гэдгийг таньж чаддаг бол ийм асуудал гарахгүй шүүдээ.
Бөө, за ганц бөө ч гэлтгүй үздэг хардаг хүмүүс дээр хүн үзүүлэх гээд ирдэг. Тухайн хүний унасан унаа, өмссөн хувцсыг нь хараад л ханшаа тогтоогоод эхэлдэг. Бүр аманд багтахгүй тоо хэлдэг. Байр, байшин, тэрэг нэхдэг. Зарим нь ч өгдөг л гэнэ. Энэ бол байж болохгүй.
Ийм хүмүүст итгээд, арга засал хийлгэх гээд яваад байна гэдэг сонин л юм. Нөгөө талаар тэдэн рүү хэн ч очихгүй байж болно ш дээ. Их л сайндаа “Би сайн бөө” гэж зар тавина биз. Бидэнд бас буруу байна. Хэн нэгэн хүн өөрийгөө магтахаар нь хошууран дагадаг. Тэгээд байгаагаа барчихаад сүүлд нь гасалж шогширдог байдал маань л өнөөдрийн үр дагаврыг авчирсан.
-Зохистой харьцаа гэж байж болох уу. Монголд төдөн бөө байх боломжтой гэдэг ч юм уу?
-Айл болгоноос бөө гарлаа үүнийг хязгаарлаж болдоггүй юм уу гэдэг. Үнэндээ айл бүрээс нэг бүү хэл нэлээд хэдэн бөө гарах гээд байгаа зохисгүй үзэгдэл газар ямар ч боломж бaйxгүй. Жинхэнэ бөө гэдэг гайхамшиг байдаг. Жинхэнэ бөө өдгөө багахаан хувийг эзэлж байгаа.
Үлдсэн тэр олон бөө бол хүмүүсийн мухар сүсгийг далимдуулан ашиг хонжоо хайж, бизнес хийх гэсэн хүмүүс. Үндсэндээ сүлжээний бизнес болчихсон. Хэдэн зуун шавь төрүүлсэн, хичнээн мянган айлд засал хийсэн гээд өнөөдөр мэдээллийн хэрэгслээр ярьцгаагаад л байна.
Энэ нь дээр үед кампаничилж нам эвлэлд элсүүлдэг байсантай адилхан юм. Цаана нь эдийн засгийн сонирхол нуугдаж байдаг. Өнөөдөр бөө мөргөлийг далимдуулж маш том луйвар хийж байна. Хуурамч бөө нар харагдсан хүн бүртээ янз бүрийн зовлон зохиож өгөөд засна гээд мөнгө төгрөг авах гэх мэтээр зах замбараагаа алдаж байна даа.
Бөө мөргөл бол хүн, байгальдаа хамгийн энэрэнгүй ханддаг, тахилга тайллагын ул мөрөө байгальд бага үлдээхийг хичээдэг үзэл. Гэтэл харагдсан модондоо баахан хадаг уяж чимэглэж, тахилга тайллагандаа улаан мах өргөж байна. Туул голын сав дагуу яваад хараарай, бараг бүх мод цэнхэр хадганд ороогоостой байгаа. Үүнийг цэгцэлмээр л санагддаг юм.
-Тэгвэл мөнгөний араас хөөсөн хуурамч бөө, жинхэнэ бөө хоёрыг яаж ялгах вэ?
-Хэцүү. Бөө бол тодорхой бус орчин, тийм гээд хэлчихийн аргагүй эд. Хуурамч бөөнүүд хүнээс яаж мөнгө салгачих вэ гэсэн улайрсан байдал давамгайлсан энэ үед өөрсдийн хүрээ үүсгэсэн байна. Тэгээд хоорондоо хүнээ дамжуулж, хүний зовлонгоор тоглох үзэгдэл анзаарагдаж байгаа. Хүн төрөлхтөнд үл хамаарах далдын хүн байдаг гэдгийг дэлхий даяараа хүлээн зөвшөөрлөө.
Тэр далдын хүчин буруу зүйл хийж байгаа хүмүүсийг өөрийг нь биш юм гэхэд үр хүүхдийг нь шийтгэдэг. Үр хүүхдэдээ муу зүйл хийнэ гэдэг шиг том шийтгэл юy байхав. Энэ гаж үзэгдэл явцын дунд аяндаа засагдана. Жишээ нь, 1990-ээд оны эхээр дөнгөж чөлөөт хэвлэл бий болж байхад хүмүүс эротик маягийн хэвлэл рүү яаж хошуурдаг байлаа.
“Халуун хөнжил”-ийг машин машинаар нь овоолоод зардаг байлаа. Тэгвэл өнөөдөр тэрийг хэн ч авахаа больсон байгаа биз. Үүнтэй л адилхан, бөөгийн энэ их үймээн гольдролдоо орно. Ортлоо олон хүний хувь тавилангаар тоглох шинжтэй байна. Яалтай ч билээ, үүнийг бол удирдан залж болдоггүй эд.
Хүмүүсийг ухамсар, мэдлэг мэдээлэлтэй байхад л түлхүү анхаарах хэрэгтэй.
-Ямар ч онго тэнгэргүй хүнийг бөө болгоод байна гэлээ. Жишээ нь, надад ямар ч бөөгийн удам судар, тэнгэр байхгүй. Би бөө болж болох уу?
-Болно. Үүнийг өнөөдрийн амьдрал батлаад байна. Гэхдээ чи жинхэнэ бөө болохгүй, хуурамч бөө болно. Бөө болох ёсгүй хүнийг болгох нь хориотой зүйл. Тэнгэрээс зөвшөөрөөгүй юмыг бий болгоно гэдэг асар том нүгэл хийж байгаа хэрэг.
Үйлийн үр төлөөсийг нь чи төлнө. Бөө бол сүнс дуудах урлаг ертөнцөд янз бүрийн сүнс хэдэн зуун мянгаараа тэнэж явдаг. Эдгээрийг янз бүрийн аргаар дуудаж болно. Ингэж дуудаж чаддагаа ашиглаад ямар ч бөө болох ёсгүй хүнийг бөө болгодог. Мөнгө нь чухал байна ш дээ.
Энгийн нэг хүнийг бөө болгоно гээд хаа хамаагүй сүнсийг дуудан авчирч наадаг. Үүнийг тэд “онгод наагаад” гэж ил тодоор ичихгүй ярьж байна. Өөрөөр хэлбэл, чиний аль ч үеийн уг удамд байгаагүй тэс хөндлөнгийн муу зүгийн сүнсийг дуудаад “онгод чинь” гээд наагаад өгчихөж байгаа хэрэг.
Энэ их аюултай. Тэр онго бол орно. Ярина, үйл хийнэ. Тухайн хүний биед ороод өөр дуу хоолойгоор ярина. Тэгэхээр хүмүүс онгод нь буулаа гээд шүтчихдэг. Гэтэл болох ёсгүй өөр сүнс дуудсан учраас тэр нь муу үйл, муу зүйл хийгээд эхэлдэг. Цаанаасаа болох ёсгүй зүйлийг болгосон учраас тодорхой хугацааны дараа буруудна.
Өвдөнө, зовно. Анх байсан бэрхшээлээсээ хэд дахин илүү бэрхшээл дахиад тулгарч эхэлнэ.
-Сүүлийн үед Шар хадны эмнэлэгт бөө болох гээд сэтгэцийн өөрчлөлттэй болсон хүмүүс эмчлүүлэхээр ирж байгаа гэсэн. Яагаад тэгдэг вэ?
-”Чи бөө болох ёстой” гэж хүнийг итгүүлэн үнэмшүүлж, дарамтлах гэх мэт янз бүрээр нөлөөлж байна. Хэдэн жилийн өмнө бөө болгох гээд хүнийг шатаагаад алчихлаа л гэж байсан. Уг нь рашааны халуун уураар биеийг нь ариусгадаг зан үйл бий л дээ. Тэр үйлийг буруу хийгээд хүний аминд хүрсэн гэж би сонссон.
Үүнтэй адилхан онгод нь орохгүй байна гээд зодож балбадаг, ганцааранг нь гүйлгэж харайлгадаг, энд тэнд харанхуй шөнө хүчээр ганцааранг нь суулгадаг гэх мэт янз бүрийн л юм дуулддаг. Хүн бүрийн сэтгэхүй өөр өөр. Үүнээс айж ичсэнээсээ болоод сэтгэцэд өөрчлөлт орох нь бий.
Энэ бол түгээмэл биш л дээ. Өнөөдөр Монголд хэдэн бөө байна, одоо хэд ч болох гээд явж байгаа юм, эдгээрийн тодорхой хувь нь сэтгэцийн өөрчлөлттэй болсон байхыг үгүйсгэх аргагүй. Угаасаа одоогийн бөөгийн хийгээд байгаа зан үйл тийм болгохоос аргагүй зүйл байгаа.
Д.Оюунтуяа /Өдрийн сонин/

Энд зөвхөн ганц нэгэн жишээ татъя. Тухайлбал, П.Давааням гэх нөхрийн цол гуншин бараг богино өгүүллэгийн хэмжээнд очих нь. Тодруулбал, П.Давааням нь “Чингис хааны дэлхийн академи”-ийн тэргүүн, Хунтайж, Чингисийн ач, Тэнгэрийн элч, Эш үзүүлэгч, Маршал корпус командлагч, Баатар, Дэлхийн аварга, АНУ-ын их сургуулийн хүндэт профессор гээд хөвөрнө. Үхсэн хатсаны дэлхийн аварга, Хунтайж вэ. Юун профессор. Хэн түүнд өгөв гэхээр тэндээс эндээс өгсөн тодорхой баримт байхгүй. Хэдэн дуртай гарууд Төрийн бус байгууллага байгуулж бие биеэндээ цол чимэг хайрладаг бололтой юм.

Гэтэл үүнээс ч илүү гарчихаар хүмүүс бас бий. Яагаав өнөөх мөнгө далладаг, мөнгө тогтоодог Б.Сарандаваа. Түүний цол чимгийг жагсаавал “Монгол Аура” энергийн төвийн тэргүүн, Монгол Улсын боловсрол судлалын философийн доктор, АНУ-ын Рочивейл их сургуулийн шинжлэх ухааны доктор, Сүнс судлаач, Түмэн гэрэлт Дарь эх, мөнгө баригч, дуудагч, мөнгөний эрлэг, Ямандаг хотхоны эзэн, Мозабекийн хүндэт эдийн засагч, философич” гэнэ дээ. Б.Сарандаваагийн боловсрол судлах, хүндэт эдийн засагч энэ тэр бол өмнөөс нь ичиж үхмээр. Юуных нь эдийн засагч байхав дээ. Ёстой л хүн луйвардаж олсон мөнгөө тоолж барвал их юм.

Ийм цол гуншинтай хүмүүс Монгол Улсаар дүүрлээ. Хамгийн сонирхолтой нь манай эрх баригчид, УИХ-ын гишүүд хүртэл энэ мэт цол гуншинд туйлын дуртай. УИХ-ын сонгуулийн сурталчилгааны сонин сэтгүүлийг аваад харвал бас л хэрэгтэй хэрэггүй цол гуншин хөвөрдгийг уншигч та анзаарсан байх. Тэгэхээр ч бусад нь арга байж уу даа.

Н.Дөл

13. Багш бөө шавийг зөвхөн замчилаад орхих биш төрсөн үр мэт хайрлан бөөгийн эрдмээ харамгүй зааж өвлүүлэх, шавиа эрсдэлтэй буруу алхам хийхээс сэргийлж цаашид бөөгийн замналаар биеэ дааж явах хүртэл нь зааж зөвлөн туслах, замыг засаж өгөх нь багш бөөгийн хүлээсэн үүрэг мөн.
21. Багш бөө шавийг сонгохдоо шунаг сэтгэлээр бөө болгох ёсгүй хүнийг хөрөнгө чинээлэгийг нь харгалзан бөө болгохыг хатуу цээрлэх. Иймээс багш шавийн барилдлагад баян, ядуу хөрөнгө чинээг харгалзахгүй байх. Зөвхөн тэнгэрээс тамгатай хүнийг л бөө болгох.
22. Багш багшлах сонирхолтой, шавь өөрөө шавь орохыг хүссэн ямар нэгэн албадлагагүй байх. Багш бөө хүчээр шавиар орохыг ятгах, дарамт шахалт үзүүлж болохгүй.
Монголын Бөөгийн Нэгдсэн Эвлэлийн
Бага хуралдайн 2012 оны 12-р сарын 14-ны өдрийн хуралдаанаар баталсан №8 дугаар тогтоолоос

МБНЭ-ээс Монгол бөөгийн нэр төрийг сэвтүүлж байгаа зарим хүмүүсийг нийтэлж олонд хүргэж, иймэрхүү бөөгийн нэр төрөөр тоглож байгаа хүмүүстэй харьцахгүй байхын олон түмэнд АНХААРУУЛЖ, СЭРЭМЖЛҮҮЛЖ байна.

Монгол бөөгийн нэр барьж, мөнгө хүүлж байгаа хүмүүсийн мэдээ тасрахгүй байна. Сүүлийн саруудад энэ мэдээ Улаанбаатар хот, Өмнөговь, Дорноговь, Хэнтий аймгуудаас ирж байна. Ирж байгаа мэдээнүүдийг баримтжуулсаны дараа зарим мэдээг нийтэд анхааруулах зорилгоор сайтад фото зургийн хамт тавьж байна.
Сэрэмжлэгтүн. Бөөгийн нэр барьсан багш нэртэй ийм хүмүүсээр үйлчлүүлэхгүй байхад анхаарна уу-Шүтлэгтэн олон.
Л.Баярлах нь 30 орчим настай, Өөрийгөө Хурцжавхлангийн шавь (Хурцжавлан багшийн зүгээс өөрийн нэр барьж байгааг шалгаж тогтоох шаардлагатай.) гэж нэрлэсэн ийм нэгэн багш Толгойтын орчимд цөөн хэдэн хоногийн дотор өөрт үйлчлүүлэхээр ирсэн шүтлэгтэн олныг богино хугацаанд угийг нь барьж бөө болгон залилан хийж байгааг анхаарна уу.
Иргэн Т нь өөрийгөө удган гэх Лодойжамц овогтой Баярлахад сүсэглэн очиж амьдрал, ноён нуруугаа үзүүлсэн байна. Иргэн Л.Баярлахад үзүүлэхэд сахиустай байна гэж хэлсэн. Сахиус залах мөнгөтөй болох хоёр өдрийн хугацаа өгсөн. Мөнгө олоод ирэнгүүт намайг дагуулж Нарантуул захад очиж хуяг, дуулга, хэнгэрэг худалдаж авахуулсан. Энэ бүхэнд 1400000 төгрөг зарцуулсан. Эдгээр бөөгийн хэрэгслийг авах мөнгөө иргэн Т ломбардад ээмэг бөгжөө тавьж, цалингийн зээл авч байж цуглуулсан байна. Иргэн Т-ээс сахиус оруулж өгнө гэж Долоон зуун мянган төгрөг авсан байна.
Иргэн Т-г өөрийгөө удган гэх Л.Баярлах нь өөрийнхөө амьдардаг хашаандаа дуудаж хуяг, дуулгыг өмсгөж хоёр өдөр дараалан хэнгэрэг нүдэж бөөгийн сахиус барих зан үйл хийсэн байна. Тэгээд сахиус орсон гэж хэлсэн. Иргэн Т-ийн хувьд ямар ч өөрчлөлт болсонгүй, сахиус орохгүй байгаагаа хэлжээ. Хэнгэрэг нүдээд, янз бүрийн зүйл яриад бай гэдэг тэгэхлээр аяндаа сахиус орно гэдэг. Ингээд хоёр өдөр тамираа барталаа хэнгэрэг нүдээд Сахиус нь орсонгүй. Түүнийгээ ч хэлсэн байна, гэтэл удган Баярлахын сахиус орсон одоо “болсон” гэж хэлж, нөхөр нь болох залуу хэнгэрэг нүдэж байхад “сахиус” орж байгааг харж гэрчилсэн гэж байгаа. Тэгээд бөө болгох хугацаа дууссан тул хашаанаасаа чирж гаргаж хөөсөн байна.
Тэр цагаас хойш иргэн Т-г хашааны хаалгаар оруулдаггүй бөгөөд хашаанд орж уулзах гэхээр нохойноос дор үзэж нөхөр нь түүнийг хашаанаасаа хөөж, чирч гаргадаг.
Бусдад сургамж болгох зорилгоор, бас над шиг хүмүүсийг дахин бусдад залилуулах боломж олгохгүйн үүднээс иргэн Т нь МБНЭ-д энэ тухай гомдол гаргасан байна. Энэ үйл явдлын талаар ТҮ-8 телевизэд мэдээ гаргаснаас гадна цагдаагийн байгууллагад хандсан байна.

Ялангуяа гадаадад үйл ажиллагаа явуулдаг төлөөлөгчид нь онцгой дэглэмтэй цэргийн объектуудад тагнуулын шугамаар нэвтрэх, цэргийн алба хаагчидтай шууд бус холбоо тогтооход онцгой анхаардаг. Төлөөлөгчийн үйл ажиллагаагаа явуулаад АНУ-даа эргэн ирсэн залуу мормончуудын тодорхой хэсэг нь хилийн чанадад ажилласан туршлага, гадаад хэлний мэдлэг дээрээ үндэслэн АНУ-ын Тагнуулын төв газар, Холбооны мөрдөх товчоонд ажилладаг байна. АНУ-ын тусгай албад мормоны урсгалыг тагнуулын үйл ажиллагаанд ашигладаг Шашны хортой урсгалын мэргэжилтнүүд, тэр дундаа Бельгийн парламентын гишүүн, Бельгийн парламентын шашны урсгалын хууль бус үйл ажиллагааг хариуцсан хорооны удирдагч Серж Моро өнөөдөр ТТГ шашны урсгалын төлөөлөгчдийг өөрсдийн зорилгодоо ашигладаг гэж үзэж байна. 1991 онд л АНУ-ын Холбооны мөрдөх товчооны тэргүүн “Тайм” сэтгүүлд өгсөн ярилцлагадаа “Миний бодлоор Америкийн шашны урсгалууд АНУ-ын хамгийн үр дүнтэй тусгай ажиллагаадын нэг гэж боддог. Эдгээрийн үйл ажиллагааны үр дүнг Холбооны мөрдөх товчооныхтой жишиж болно” гэжээ. Серж Моро “Бельги дэх Америкийн Элчин сайд яам Америкийн шашны урсгалуудын ашиг сонирхлыг хамгаалах заавартай. Эдгээр нь ТТГ ажилладаг нь өдгөө бараг нотлогдчихсон асуудал” хэмээн мэдэгдсэн удаатай. Америкийн Засгийн газрын байнгын дэмжлэгийг “Эв нэгдлийн сүм” урсгалыг зохион байгуулагч, ТТГ-ын шашны төслүүдийн эртний оролцогч Сан Мен Мүн ч ашиглаж байсан удаатай. “Мүний сүм” бол “Шинэ шашны судалгааны холбоо”, “Янз бүрийн шашин шүтэгчдийн холбоо”, “Энх тайвны шашны зөвлөл”, “Энх тайвны шашны холбоо”, “Олон улсын шашны сан” зэрэг нийгэмлэгүүдийн дотор идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг. Зарим нь ТТГ-ын протестант урсгалыг бий болгож байхад, нөгөө хэсэг нь тэтгэж, гурав дахь хэсэг нь нафталин ялгаж байдаг. Бүгд өөр өөр шашны үндэслэлтэй байдаг ч уламжлалт шашны адилхан үзэн яддаг. Жишээлбэл, дэлхийн хоёрдугаар дайнаас ч өмнө үүссэн Америкийн “Ёс суртахууны дахин зэвсэглэл” байгууллага ТТГ-аас дахин бий болох боломжоо олж авсан юм. ТТГ “Ёс суртахууны дахин зэвсэглэл” урсгалыг Латин Америкийн орнуудын өргөн уудам нутагт орших, ТТГ-ын энгийн тагнуул орох ч боломжгүй хэдэн зуун индиан омогт нэвтрэх зорилгоор ашигладаг. Харин Амазоны ширэнгэн ойд хяналтгүйгээр зураг авч, хөрснөөс нь дээж авч, ашигт малтмал олбол индианчуудыг шууд хөөдөг. Ийм явдал Эквадор улсад шашны төлөөлөгчид “Шелл” нефтийн концернд шашны төлөөлөгчид ажилласнаас болдог. Туркийн “Нуржулар” урсгал бас нэг том төсөл Туркийн шашны номлогч Фетуллах Гюлений “Нуржулар” урсгалыг мөн л төрийн бүтэц рүү нэвтэрч орох замаар тусгай албадыг Туркийн төрт улсын шинэ байгууламж руу нэвтрүүлэх, ингэхдээ Ататюркийн байгуулсан байгууллыг эвдэх зорилготой исламын элитүүдийг бий болгох оролдлого хийсэн гэж буруутгадаг. 1998 онд Гюлен төрийн дээд байгууламжийг түлхэн унагах гэж оролдсон хэргээр буруутгагдсан юм. Ингээд тухайн ондоо Туркт шийтгүүлэхээс зайлсхийж, АНУ руу цагаачилсан байна. Шударга ёс, хөгжлийн нам засгийн эрхэнд гарсны дараа түүнд ногдуулсан ялыг хэрэгсэхгүй болгосон аж. Гэхдээ түүний шашны урсгал 2016 оны төрийн эргэлт хийх оролдлогод буруутгагдсаныг санах хэрэгтэй. Хэрвээ та Энэтхэгт очооод кришнаитуудын тухай асуувал тэрбум гаруй хүн амтай энэ улсад хэдэн зуухан хүн л энэ тухай сонссон байдаг. Тэгэхээр энэ бол хинди шашны зохиомлоор бий болгосон нэг урсгал гэдэг нь эндээс харагдана. ТТГ-ын үйл ажиллагаанд хэрэглэдэг исламын урсгал бол “Ваххабизм”, “Салафизм”, мөн Лондонд төв байртай “Лалын шашинт ахан дүүс” шашин-улс төрийн хөдөлгөөн юм. “Ваххабизм” гэх ойлголт 18-р зууны эхээр үүссэн бөгөөд үүсэн байгуулагдахад нь Британийн Хэмфер кологийн асуудал эрхэлсэн тагнуулч гол үүрэг гүйцэтгэсэн гэдэг. Энэхүү урсгалыг бий болгох гэсэн ашиг сонирхол нь лалын шашныг задалж, мусульман шашинт орнуудыг шашны зөрчилдөөн үүсгэх замаар сулруулах гэсэнтэй холбоотой. 20-р зууны 50-иад онуудад энэ урсгал саудуудын газар нутаг аажмаар суларч эхэлжээ. Гэхдээ ТТГ-аас шашны уламжлалаар нийтийн ухамсрыг удирдах асуудалтай холбоотой шинэ чиг хандлага гарч ирснээр бүх зүйл өөрчлөгдөж, ваххабизм дахин сэргэжээ. Эх сурвалж: www.moidagestan.ru/blogs

Эсрэгээр нь чамд юу ч алга, чи бөө болохгүй гээд хэлчихвэл ар хударгаар муулна “юу ч мэддэггүйн байнлээ” гэж. Зарим нь бүр би төчнөөн хүн дээр очсон бүгд онгодтой л гээд байгаа юмдаа гэж хуцна. Би тийм хүмүүст хандаж “миний эрдэм чадал дутаж байгаагын шинжээ, та тэр бөө болгоно гэж хэлсэн хүмүүс дээрээ л оч” гэдэг юм. Бөө болох гээд гарсан хүмүүсийн 70 орчим хувь нь 3-4н жилийн дараа аргаа бараад эргээд ирдэг. Ирэхдээ миний нүүрийг харах зориггүй ээж, аав, ах, дүү хэн нэгнийгээ надруу явуулж эхлээд уучлалт гуйна. Тэднийгээ зовоож ханаагүй юу? бөө болно гэж солиорч хэдэн жил хажуудахаа зовоож байгаагаа барна. Дараа нь түүнээсээ салах гэж тэднээрээ бамбай хийж ахиж зовооно. Юу хэлэх гээд байна гэхлээр эцсийн сонголтыг өөрийгөө чагнаж мэдсэн гээд байгаа тэр хүн л гаргана.
Тиймээс хариуцлагатай байцгаа. Орчин цагийн бөөгийн өвчтэй гэж өөрсдийгөө оншилдог хүмүүст би нэг нийтлэг шинж байгааг олж мэдсэн юм. Элдэв дэмий зөгнөлт кино үзэх дуртай, далд ухамсар судалж мэдэх хоббитой, бөө мөргөлийн ном товхимол алгасалгүй уншдаг. Бөөгийн групп, пэйж хуудаснуудыг дагадаг. Нойргүйдэлтэй. Маш орой унтдаг. Амьдралын зөв хэмнэл нь алдагдаж цахим ертөнцөд донтсон гэх мэт нийтлэг хэв шинж нь нэг төрлийн мэдрэлийн ядаргааг тархинд үүсгэн зүүд нойрыг нь эвгүйтүүлж далд ухамсарт өөрийг нь бөөгийн онгодтой мэтээр дүрслэн үзүүлж эхэлдэг байна. Үүнийгээ тухайн хүн оюун бодолдоо зураглан тогтоож, яваандаа элийрч байгаа юм. Худал үгийг мянга хэлэхээр үнэн болдог гэдэг шиг хийсвэр төсөөллөө хөгжүүлээд байвал нээрээ л юм мэдээд ч байгаа юм шиг санагдана.
Үүндээр нь ашиг хонжоо хайсан улаач нар тоглолт хийгээд байгаа юм. Харин өөрийг нь онгодгүй гэж хэлсэн жинхэнэ бөө нь хэсэгтээ л адлагдаад үлдэнэ. Гэвч үнэнээр явбал үхэр тэргээр туулай гүйцдэг нь ардын ухаан юмдаа. Авах гээхийн ухаанаар хандана биздээ. Бөө мөргөлийг харлуулах хүсэл надад огт байдаггүй бөгөөд, үнэн зөвөөр боссон чадал чансаатай удган зайран олноор төрвөл энэ шүтлэгийн нэр хүнд сэргэнэ гэдэгт итгэж явдагаа. Бүхий л түүхийн явцад шашин шүтлэг, улс үндэстэн бүр л зүрхний цохилт лугаа өгсөж уруудсаар ирсэн билээ. Энэ бол хорвоо ертөнцийн өгөх авахын л хууль юм. Бид амьсгал аваад буцаад гаргадагтай ижил зүйл.
Бөө мөргөл

Үүнээс шалтгаалаад эл асуудал нэн эмзэг бөгөөд бараг хориотой гэхэд болно. Гэтэл ярихгүй байлаа ч цаад зөрчил нь улам бүр хуримтлагдсаар байгааг хүн бүр мэдэж байгаа. Ний нуугүй хэлэхэд бараг монгол хүн бүр шашнаа “сэм” шүүмжилж буй боловч гагцхүү яаж өөрчлөхөө л мэдэхгүй байгаа гэж баттай хэлж болно. Ингээд би судлаачийн хувьд бугшсан зарим асуудлыг хөндөх гэсэн юм. Хөндөх ч юу байхав, асуудлыг шийдэх нөхцөл байдлыг арай тодорхой, арай хялбар, арай дөхөм болгох сайн санааны үүднээс үүнийг бичиж байна. Түүнээс биш би шашны асуудлыг шийдэх гээгүй. Энэ төр шиг юм нь уул овоо тахихаас өөрийг мэдэхгүй тохиолдолд өөрөөр яах билээ…
Шашин гэвэл манайхан дур дураараа ойлгодог. Тэгвэл аль ч талд нь орохгүй, бүгдээрээ зөвшөөрөх тийм ойлголт гэж байх уу ? гэсэн асуулт үүснэ. Байна аа. Энэ бол сонгодог социологийн болон системийн анализийн ойлголт юм.
Шашныг, түүний дотор манай уламжлалт шашныг: нэг, ном эрдэм, сургааль номлол, хоёр, сүм хийд болон зохион байгуулалтын хэлбэр, гурав, лам хувраг буюу боловсон хүчин, дөрөв, нийгэмд үйл ажиллагаа явуулах хэлбэр гэсэн дөрвөн том хэсгээс бүрдэх нийгмийн том систем буюу нийгмийн институт гэж авч үзэж болно.
Ингээд энэ системийг бүрдэл хэсэг тус бүрээр нь авч үзье. Гэхдээ би энд зөвхөн арга зүйн асуудлыг л авч үзнэ.
Нэг. Онол ном сургааль
Манайхан шашин гэнгүүт л зөвхөн энэ асуудал руу ордог ба түүний буруу зөвийн тухай эцэс төгсгөлгүй, үнэн худал нь үл ялгарах маргаан руу ордог. Энэ маргаан хэдэн мянган жил болсон ба цаашид ч дуусахгүй гэдгийг ор тас мартдаг. Гүн ухааны шинжтэй энэ маргаанаас ялагч болон гарсан нь цөөн. Иймээс онол ном, сургаалийн тухай яриа маргааныг энэ сэдвийн хүрээнд цэглэх ёстой. Одоо бол хүн хүн өөр өөрийн итгэл үнэмшлээр явах болсон цаг.
Гүн ухааны утгаар Буддын сургааль, гүн ухаан маргаангүй үнэн зөв гэдэгт би итгэдэг. Харин энэ бол зөвхөн миний хувийн итгэл үнэмшил юм шүү. Харин тэрхүү сургааль номлолоо манай шашны систем монголын нийгэм, үндэстэндээ хүргэж гэгээрүүлж, ариусгаж чадаж байна уу, нийгмийн хэрэгцээ шаардлагыг хангаж чадаж байна уу гэвэл би огт чадахгүй байгаа гэж шууд л хариулна.
Хоёр. Сүм хийд болон зохион байгуулалтын хэлбэр
Дэлхийн олон шашин бүгд шахуу сүм хийдтэй. Тун цөөхөн нь сүм хийдгүй. Манай шашны сүм хийд байрлал, тоо хэмжээгээрээ хэтэрхий олон, оршин тогтнох эдийн засгийн арга нь тун өвөрмөц. Тэд угаасаа өргөл барьц авч жас жав хэмээх аж ахуйгаа өөрөө тэлэн хөгжүүлж, улс дотор улс болж өөрийн хүчин чадлаа байнга өсгөж ирсэн хачин сонин уламжлалтай. Энэ нь шарын шашны сүм хийдийн хэт их тэлэлтийн үндэс болж байсан. Шарын шашин түүхэн утгаараа улс орны эдийн засгийн туйлын идэвхигүй байр суурь баримталдаг.
Бусад улс оронд сүм хийд байдаг боловч “нэг сууринд нэг сүм” гэсэн зарчим голдуу үйлчилдэг. Манайд бол нэг газар төрөлжсөн, хоршсон, мэргэшсэн асар олон сүм хийд байх. Ингээд ахиад нэмж сүм хийд байгуулна. Тэгээд тэлэлт явагдана. 1919 онд 900 шахам болтлоо өссөн шүү дээ. Ингээд сүм хийдийн тоо хэмжээ хэт ихэсдэг. Хуучин ч тийм байсан, одоо ч тийм. Тоо ихэсвэл чанар мууддаг. Энэ бол зүй тогтол. Ингэхээр тоо хэмжээг анхаарах ёстой болж. Тоо хэмжээнээс гадна соёл хийгээд үйлчилгээ гэсэн гол юмаа орвонгоор нь өөрчлөхгүй бол нэг их хол явахгүй дээ.
Сүм хийдийн эдийн засгийн оршихуйн дүрэм журмыг цэгцлэхгүй бол хамтын болон хувийн өмч илт холилдож үүнээс болоод зөрчилдөөд байна. Ухаандаа Бурханд, сүм хийдэд, ламд өргөж байгаа мөнгө хөрөнгө их ялгаатай л даа. Хэрэв хувийн орлого юм бол улсад татвар төлөх ёстой, нийтийн орлого юм бол нийтийн буюу буяны үйлст зориулагдах ёстой. Энд бүх юм холилдсон хамаг зүйл зохицуулалтгүй байгаа нь хэн ч харахад ойлгомжтой. Үүнийг чинь маш амархан янзалж, зохицуулж болдог юм. Үүнийг лам нар биш, шинжлэх ухаан хийдэг юм.
Сүм хийд манай нийгэмд гамшиг болсон лалар харанхуй мухар сүсгийн эсрэг дорвитой ажил зохиохгүй бол хамаг лай ланчиг нь уламжлалт шашин дээр бууна шүү. Сүүлийн үед манай мунхаг харанхуй, балар суртал арай дэндэж байна ш дээ. Үүний тулд систем дотроо байгаа мунхаг харанхуйтай эхлээд тэмцэх ёстой гэдэг нь баараггүй үнэн. Ингэлээ гээд Та нарт л сайн нь тусна. Нээрээ шүү…
Шинээр барих сүм хийдийн гадаад дотоод дизайн, орчноос эхлэн өөрчилж орчин үеийн цэлгэр, тохилог, үзэмжтэй болгох ажлыг зоригтой эхлэх нь шинэчлэлийн нэг гол чиглэл болно.
Гурав. Лам хувраг буюу боловсон хүчин
Аль ч газрын боловсон хүчин сайн байж ажил үйлс нь бүтэмжтэй байна. Энэ утгаар манай шашны үйлс сайн байна гэж номонд хазгай. Жишээ татаад яахав, бүгдээрээ л мэдэж байгаа хойно. Энэ нь боловсон хүчнийг хуучин аргаар бэлтгэж байгаа болон мөнгөнд автсантай холбоотой.
Саяхан би “Баруун дахь Буддизм” ном уншсан юм. Баруунд буддизм их дэлгэрч байна. Энэ ч сургааль номын сайных байх. Түвдээс баруунд дүрвэж очсон лам нар анх их зовсон юм байх. Номоо номлох гэсэн чинь тэднийг америкчууд ёстой тоож харагдана ш дээ. Түвдэд зүгээр сууж байхад нь сүсэгтнүүд ирдэг байсан бол баруунд лам нар нь “шинэ” сүсэгтний араас гүйдэг болж гэнэ. Буддын лам нар арга барилаа өөрчлөн барууны хүмүүсийн сэтгэл зүй, тэдний зовлон бэрхшээлийг судлан тэрийг нь Бурхны номын үүднээс тайлбарлаад өгсөн чинь нөгөөдүүл нь гэгээрээд ирж гэнэ. Ингээд шашнаа дэлгэрүүлж гарчээ. Тэгэхдээ ихээхэн амжилттай.
Энэ түүх надад их таалагдсан. Заавал үүн шиг байх нь албагүй л дээ. Ямар ч байсан манай лам нар орчин үеийн хүмүүсийн үнэт зүйл, зовлон жаргал, тэдний оюуны эрэлт хэрэгцээг мэдэж байх ёстой. Үүний тулд лам нар орчин үеийн социологи, сэтгэл зүй зэрэг шинжлэх ухааны үндсийг мэдэж байх ёстой гэж санана. Тийм биш гэж үү ?! Хүнийг гэгээрүүлэхийн тулд өөрөө эхлээд гэгээрсэн байх ёстой. Лам нар өөрөө гэгээрэх нэг хэрэг, бусдыг гэгээрүүлэх түүнээс ч том хэрэг. Үгүй ядаж хувийн ариун цэвэр болон харилцааны соёлын стандарт гэж байх ёстой биз. Цаашилбал сахилга бат, үйл ажиллагааны хэм хэмжээ гээд олон юм ярьж болох…
Сүм хийдэд албан ёсоор данс бүртгэлтэй лам хувраг нараа цагдаа нарт байдаг шиг хувийн дугаар, ялгах тэмдгээр хангасан ч илүүдэх юм алга. Тэгэхгүй бол аль нь лам хувраг, аль нь хулгайч луйварчин гэдгийг ялгахгүй зовж байна ш дээ, энэ хүмүүс чинь…
Дөрөв. Нийгэмд үйл ажиллагаа явуулах хэлбэр
Шашинд хүн хэзээ ханддаг вэ ? Нэг, үхэх төрөх үедээ, хоёр, зовлонд учирсан үедээ, гуравт, аз үзэх үедээ, хамгийн сүүлд дөрөв дэхэд нь, аз жаргалтай үедээ. Хамгийн түгээмэл бөгөөд заавал хийх үйл нь үхлийн шалтгаан юм. Үүнийг эдийн засгийн хувьд ч, үйлчилгээний хувьд ч стандартад оруулаад хэл амгүй, хүний сэтгэлд юм хийхгүй аятайхан хийчихэж болноо доо. Стандарт зөрчсөн шуналын туламнуудаа олж шийтгэж болно биз дээ. Хахууль авсан төрийн албан хаагчийг хуулиар шийтгэдэг шиг хийхгүй юу…
Гадаадын сүм хийдийн олон үйл ажиллагаа гэгээрүүлэх, хүмүүнжүүлэх болон буяны олон үйл ажиллагаа хийдэг. Улаанбаатар хотод найдваргүй болсон өвчтөнд үйлчилдэг Христийн хөнгөвчлөх эмнэлэг ажиллаж болоод байна. Ямар ч мөнгө авахгүй, амьдралын эцсийн хоногоо хүлээсэн хүний сүүлчийн өдрийг сэтгэлийн сайхан үгээр үдэж байна. Тэд баярын нулимстай хорвоог орхиж байна. Яагаад манай шашин ийм буян хийж нэг сайхан эмнэлэг барьж болдоггүй юм гэж би асууж байна. Нас барсан хүн хайж явдаг олон лам нарын ядахдаа хэдхэн нь ийм эмнэлэгт ажиллаж найдваргүй болсон хүмүүст буян болж болдоггүй юм ?!
Оршуулах газар, зан үйлээ хүртэл солонгосуудад алдсан гэм буруугийн дийлэнхи нь ёстой жинхнээсээ хараал идэж баймаар улс төрч, Улаанбаатар хотын захиргааныханд ногдлоо гэхэд нэлээд хэсэг нь лам хуврагуудад ногдоно гэж би бодож байна.
Монгол талийгаач Монгол Нутаг дээрээ гадаадынхны оролцоогүй тайван нойрсож болно биз дээ !!! Монгол хүн нас барсан хойноо ч баян ядуугаараа ялгаварлагдаж ад үзэгдэхгүй Эх Нутагтаа үүрд нойрсох эрхтэй юм байгаа биз дээ !!! Монголчуудынхаа сүнсийг шашнаас нь өөр хэн хамгаалах юм ?!
Энэ мэтээсээ болоод л манай уламжлалт шашны нэр хүнд унаж байгаа ш дээ…
Цэвэр мал аж ахуйгаас бүрдсэн эдийн засагтай, малчин ард хийгээд феодал хоёроос бүрдсэн уламжлалт нийгэмд байсан шашны системийн хэлбэрийг XXI зууны зах зээлийн эдийн засагтай, нийгмийн олон анги, давхраатай, олон ургальч үзэлтэй өнөөгийн нийгэмд тэр хэвээр нь сэргээн мандуулна гэдэг бол үл гүйцэлдэх ажил мөн.
Шашны шинэчлэлийн тухайд
Манайхан сүм хийд (2), лам хувраг (3), шашны нийгмийн үйл үйл ажиллагааны (4) асуудал ярингуут онол номын (1) асуудал руу заавал оруулж балайруулдаг заншилтай. Ийм байдлаар яривал шашны асуудлыг яагаад ч шийдвэрлэж чадахгүй нь лавтай. Системийн 4 бүрдэл хэсгээс гурав нь сүйрлийн байдалд орсон бол үлдсэн нэгдээ буюу онол номдоо муугаар нөлөөлөх нь гарцаагүй юм. Системийн анализ хийхэд иймэрхүү байдлаар харьцангуй “бие даасан” хэсгүүдэд задалж тус тусад нь шинжлээд дараа нь “нийлүүлдэг” юм. Ингэхгүйгээр эхнээс нь “хольчихвол” ямар ч “юм” гардаггүйг ойлгоно гэж найдаж байна. Үүнээс өөрөөр тайлбарлах аргаа би олохгүй байна…
Ер нь ямар ч шашин нэг талаас нийгэмтэйгээ дасан зохицож, нөгөө талаас нийгмээ манлайлж хөгждөг жамтай. Гэтэл уламжлалт шашин орчин үеийн нийгэмд дасан зохицож ч, манлайлж ч чадахгүй байна. Уламжлалт шашны үйл ажиллагаа дэндүү хуучин хэлбэрт баригдсан байна. Шинэ юм болгоныг уламжлалаа сэргээх гэдэг тэнэг үгээр няцааж байна. Бүх уламжлалаа сэргээнэ гэвэл дундад зууны балар харанхуй руугаа буцаж орно гэсэн үг л дээ. Манай шашныхан Бурхны шашныхаа төв үзлийн сургаалийг огт мэддэггүй улс байна.
Уламжлалт бус шашныг зоргоороо шүүмжилж болох ч өөрөө түүнээс бүх талаараа илүү, хүчтэй, идэвхитэй, зохион байгуулалттай баймаажин тэднийг ялж даван гарах нь бас л зүй тогтол гэдэг нь хэн бүхэнд ойлгомжтой. Иймээс манай шашны системд шинэчлэл хийх гарцаагүй шаардлагатай.

Шашны шинэчлэлийг яръя гэвэл дан ганц шашны мяндагтнуудын хүрээнд биш, харин дээр дурдсан системийн бүрдэл хэсгүүдийн хүрээнд орчин үеийн системийн онол, онолын социологи, удирдахуйн онол зэргийн хүрээнд цогц байдлаар шийдвэрлэх ёстой. Шашны систем нийгэмтэйгээ холбогдох, шүргэлцэх үй олон шижмийг шашин судалдаг биш, онолын социологи гэж шинжлэх ухаан судалдаг юм. Шашны социологи гэсэн салбар ухаан ч байдаг. Үүнийг би олон хүнд олон удаа хэлж үзсэн. Надад бараг л шашны дайсан мэт хандах нь олонтаа.
Монголын шашны систем монголчуудыг эх оронч, ёс суртахуунтай, хүнлэг, эрч хүчтэй, нийгмийн идэвхитэй, өөртөө итгэлтэй, зоригтой, золбоо хийморьтой болгодог байгаасай гэж би хүсч байна.
Олонхи монголчууд уламжлалт шашнаа дээдлэн шүтдэг, хүндэтгэдэг, харин шашны нийгэмд явуулж буй үйл ажиллагаа, сүм хийдийн байдал, соёл хийгээд үйлчилгээ, зарим лам хуврагуудын хувийн зан байдал, зарим гаж үйлдэлд сэтгэл алдардаг нь нууц биш билээ. Үүнийг монголчууд шашнаа шүтэхээ больж байна гэж тайлбарладаг хуврагуудыг би нүдээрээ үзэж байсан. Ингэж маанагтаж болохгүй ш дээ. Монголын ард түмэн шашнаасаа шинэчлэлийг хүлээж байна. Би судлаач хүн мэдэлгүй яахав. Энд би зөвхөн асуудал л дэвшүүлж байна. Уг нь ярих ярихгүй, ил ярих, далд ярих олон л юм байхсанж…
Хэрэв дутагдлыг нь хэллээ гэж намайг шашны дайсан мэт үзэх юм бол би танай дайснуудад саад болох үүрэг хүлээгээгүй…
Судлаач Х.Д.Ганхуяг

Эх сурвалж: ganaa.mn блог

Уламжлалт шашны тухай эрэгцүүлэл

Түүнчлэн улс төрийн болон нийгмийн амьдрал ч өөрөө шашны асуудлыг аяндаа дэвшүүлэн тавих болов. Энэ асуудлыг хөндөх бүрт түүх, соёл, үзэл санаа, уламжлал, ертөнцийг үзэх үзэл, улс төр, тэр ч байтугай хувь хүний итгэл үнэмшил зэрэг бүх асуудал хөндөгддөг учраас туйлын зовлонтой, бараг дуусашгүй маргаан тэмцэл болох.
Үүнээс шалтгаалаад эл асуудал нэн эмзэг бөгөөд бараг хориотой гэхэд болно. Гэтэл ярихгүй байлаа ч цаад зөрчил нь улам бүр хуримтлагдсаар байгааг хүн бүр мэдэж байгаа.

Ний нуугүй хэлэхэд бараг монгол хүн бүр шашнаа “сэм” шүүмжилж буй боловч гагцхүү яаж өөрчлөхөө л мэдэхгүй байгаа гэж баттай хэлж болно. Ингээд би судлаачийн хувьд бугшсан зарим асуудлыг хөндөх гэсэн юм. Хөндөх ч юу байхав, асуудлыг шийдэх нөхцөл байдлыг арай тодорхой, арай хялбар, арай дөхөм болгох сайн санааны үүднээс үүнийг бичиж байна. Түүнээс биш би шашны асуудлыг шийдэх гээгүй. Энэ төр шиг юм нь уул овоо тахихаас өөрийг мэдэхгүй тохиолдолд өөрөөр яах билээ…
Шашин гэвэл манайхан дур дураараа ойлгодог. Тэгвэл аль ч талд нь орохгүй, бүгдээрээ зөвшөөрөх тийм ойлголт гэж байх уу ? гэсэн асуулт үүснэ. Байна аа. Энэ бол сонгодог социологийн болон системийн анализийн ойлголт юм.
Шашныг, түүний дотор манай уламжлалт шашныг: нэг, ном эрдэм, сургааль номлол, хоёр, сүм хийд болон зохион байгуулалтын хэлбэр, гурав, лам хувраг буюу боловсон хүчин, дөрөв, нийгэмд үйл ажиллагаа явуулах хэлбэр гэсэн дөрвөн том хэсгээс бүрдэх нийгмийн том систем буюу нийгмийн институт гэж авч үзэж болно.
Ингээд энэ системийг бүрдэл хэсэг тус бүрээр нь авч үзье. Гэхдээ би энд зөвхөн арга зүйн асуудлыг л авч үзнэ.
Нэг. Онол ном сургааль
Манайхан шашин гэнгүүт л зөвхөн энэ асуудал руу ордог ба түүний буруу зөвийн тухай эцэс төгсгөлгүй, үнэн худал нь үл ялгарах маргаан руу ордог. Энэ маргаан хэдэн мянган жил болсон ба цаашид ч дуусахгүй гэдгийг ор тас мартдаг. Гүн ухааны шинжтэй энэ маргаанаас ялагч болон гарсан нь цөөн. Иймээс онол ном, сургаалийн тухай яриа маргааныг энэ сэдвийн хүрээнд цэглэх ёстой. Одоо бол хүн хүн өөр өөрийн итгэл үнэмшлээр явах болсон цаг.

Гүн ухааны утгаар Буддын сургааль, гүн ухаан маргаангүй үнэн зөв гэдэгт би итгэдэг. Харин энэ бол зөвхөн миний хувийн итгэл үнэмшил юм шүү. Харин тэрхүү сургааль номлолоо манай шашны систем монголын нийгэм, үндэстэндээ хүргэж гэгээрүүлж, ариусгаж чадаж байна уу, нийгмийн хэрэгцээ шаардлагыг хангаж чадаж байна уу гэвэл би огт чадахгүй байгаа гэж шууд л хариулна.
Хоёр. Сүм хийд болон зохион байгуулалтын хэлбэр
Дэлхийн олон шашин бүгд шахуу сүм хийдтэй. Тун цөөхөн нь сүм хийдгүй. Манай шашны сүм хийд байрлал, тоо хэмжээгээрээ хэтэрхий олон, оршин тогтнох эдийн засгийн арга нь тун өвөрмөц. Тэд угаасаа өргөл барьц авч жас жав хэмээх аж ахуйгаа өөрөө тэлэн хөгжүүлж, улс дотор улс болж өөрийн хүчин чадлаа байнга өсгөж ирсэн хачин сонин уламжлалтай. Энэ нь шарын шашны сүм хийдийн хэт их тэлэлтийн үндэс болж байсан. Шарын шашин түүхэн утгаараа улс орны эдийн засгийн туйлын идэвхигүй байр суурь баримталдаг.
Бусад улс оронд сүм хийд байдаг боловч “нэг сууринд нэг сүм” гэсэн зарчим голдуу үйлчилдэг. Манайд бол нэг газар төрөлжсөн, хоршсон, мэргэшсэн асар олон сүм хийд байх. Ингээд ахиад нэмж сүм хийд байгуулна. Тэгээд тэлэлт явагдана. 1919 онд 900 шахам болтлоо өссөн шүү дээ. Ингээд сүм хийдийн тоо хэмжээ хэт ихэсдэг. Хуучин ч тийм байсан, одоо ч тийм. Тоо ихэсвэл чанар мууддаг. Энэ бол зүй тогтол. Ингэхээр тоо хэмжээг анхаарах ёстой болж. Тоо хэмжээнээс гадна соёл хийгээд үйлчилгээ гэсэн гол юмаа орвонгоор нь өөрчлөхгүй бол нэг их хол явахгүй дээ.
Сүм хийдийн эдийн засгийн оршихуйн дүрэм журмыг цэгцлэхгүй бол хамтын болон хувийн өмч илт холилдож үүнээс болоод зөрчилдөөд байна. Ухаандаа Бурханд, сүм хийдэд, ламд өргөж байгаа мөнгө хөрөнгө их ялгаатай л даа. Хэрэв хувийн орлого юм бол улсад татвар төлөх ёстой, нийтийн орлого юм бол нийтийн буюу буяны үйлст зориулагдах ёстой. Энд бүх юм холилдсон хамаг зүйл зохицуулалтгүй байгаа нь хэн ч харахад ойлгомжтой. Үүнийг чинь маш амархан янзалж, зохицуулж болдог юм. Үүнийг лам нар биш, шинжлэх ухаан хийдэг юм.

Сүм хийд манай нийгэмд гамшиг болсон лалар харанхуй мухар сүсгийн эсрэг дорвитой ажил зохиохгүй бол хамаг лай ланчиг нь уламжлалт шашин дээр бууна шүү. Сүүлийн үед манай мунхаг харанхуй, балар суртал арай дэндэж байна ш дээ. Үүний тулд систем дотроо байгаа мунхаг харанхуйтай эхлээд тэмцэх ёстой гэдэг нь баараггүй үнэн. Ингэлээ гээд Та нарт л сайн нь тусна. Нээрээ шүү…
Шинээр барих сүм хийдийн гадаад дотоод дизайн, орчноос эхлэн өөрчилж орчин үеийн цэлгэр, тохилог, үзэмжтэй болгох ажлыг зоригтой эхлэх нь шинэчлэлийн нэг гол чиглэл болно.
Гурав. Лам хувраг буюу боловсон хүчин
Аль ч газрын боловсон хүчин сайн байж ажил үйлс нь бүтэмжтэй байна. Энэ утгаар манай шашны үйлс сайн байна гэж номонд хазгай. Жишээ татаад яахав, бүгдээрээ л мэдэж байгаа хойно. Энэ нь боловсон хүчнийг хуучин аргаар бэлтгэж байгаа болон мөнгөнд автсантай холбоотой.
Саяхан би “Баруун дахь Буддизм” ном уншсан юм. Баруунд буддизм их дэлгэрч байна. Энэ ч сургааль номын сайных байх. Түвдээс баруунд дүрвэж очсон лам нар анх их зовсон юм байх. Номоо номлох гэсэн чинь тэднийг америкчууд ёстой тоож харагдана ш дээ. Түвдэд зүгээр сууж байхад нь сүсэгтнүүд ирдэг байсан бол баруунд лам нар нь “шинэ” сүсэгтний араас гүйдэг болж гэнэ. Буддын лам нар арга барилаа өөрчлөн барууны хүмүүсийн сэтгэл зүй, тэдний зовлон бэрхшээлийг судлан тэрийг нь Бурхны номын үүднээс тайлбарлаад өгсөн чинь нөгөөдүүл нь гэгээрээд ирж гэнэ. Ингээд шашнаа дэлгэрүүлж гарчээ. Тэгэхдээ ихээхэн амжилттай.
Энэ түүх надад их таалагдсан. Заавал үүн шиг байх нь албагүй л дээ. Ямар ч байсан манай лам нар орчин үеийн хүмүүсийн үнэт зүйл, зовлон жаргал, тэдний оюуны эрэлт хэрэгцээг мэдэж байх ёстой. Үүний тулд лам нар орчин үеийн социологи, сэтгэл зүй зэрэг шинжлэх ухааны үндсийг мэдэж байх ёстой гэж санана. Тийм биш гэж үү ?! Хүнийг гэгээрүүлэхийн тулд өөрөө эхлээд гэгээрсэн байх ёстой. Лам нар өөрөө гэгээрэх нэг хэрэг, бусдыг гэгээрүүлэх түүнээс ч том хэрэг. Үгүй ядаж хувийн ариун цэвэр болон харилцааны соёлын стандарт гэж байх ёстой биз. Цаашилбал сахилга бат, үйл ажиллагааны хэм хэмжээ гээд олон юм ярьж болох…
Сүм хийдэд албан ёсоор данс бүртгэлтэй лам хувраг нараа цагдаа нарт байдаг шиг хувийн дугаар, ялгах тэмдгээр хангасан ч илүүдэх юм алга. Тэгэхгүй бол аль нь лам хувраг, аль нь хулгайч луйварчин гэдгийг ялгахгүй зовж байна ш дээ, энэ хүмүүс чинь…
Дөрөв. Нийгэмд үйл ажиллагаа явуулах хэлбэр
Шашинд хүн хэзээ ханддаг вэ ? Нэг, үхэх төрөх үедээ, хоёр, зовлонд учирсан үедээ, гуравт, аз үзэх үедээ, хамгийн сүүлд дөрөв дэхэд нь, аз жаргалтай үедээ. Хамгийн түгээмэл бөгөөд заавал хийх үйл нь үхлийн шалтгаан юм. Үүнийг эдийн засгийн хувьд ч, үйлчилгээний хувьд ч стандартад оруулаад хэл амгүй, хүний сэтгэлд юм хийхгүй аятайхан хийчихэж болноо доо. Стандарт зөрчсөн шуналын туламнуудаа олж шийтгэж болно биз дээ. Хахууль авсан төрийн албан хаагчийг хуулиар шийтгэдэг шиг хийхгүй юу…
Гадаадын сүм хийдийн олон үйл ажиллагаа гэгээрүүлэх, хүмүүнжүүлэх болон буяны олон үйл ажиллагаа хийдэг. Улаанбаатар хотод найдваргүй болсон өвчтөнд үйлчилдэг Христийн хөнгөвчлөх эмнэлэг ажиллаж болоод байна. Ямар ч мөнгө авахгүй, амьдралын эцсийн хоногоо хүлээсэн хүний сүүлчийн өдрийг сэтгэлийн сайхан үгээр үдэж байна. Тэд баярын нулимстай хорвоог орхиж байна. Яагаад манай шашин ийм буян хийж нэг сайхан эмнэлэг барьж болдоггүй юм гэж би асууж байна. Нас барсан хүн хайж явдаг олон лам нарын ядахдаа хэдхэн нь ийм эмнэлэгт ажиллаж найдваргүй болсон хүмүүст буян болж болдоггүй юм ?!
Оршуулах газар, зан үйлээ хүртэл солонгосуудад алдсан гэм буруугийн дийлэнхи нь ёстой жинхнээсээ хараал идэж баймаар улс төрч, Улаанбаатар хотын захиргааныханд ногдлоо гэхэд нэлээд хэсэг нь лам хуврагуудад ногдоно гэж би бодож байна.
Монгол талийгаач Монгол Нутаг дээрээ гадаадынхны оролцоогүй тайван нойрсож болно биз дээ !!! Монгол хүн нас барсан хойноо ч баян ядуугаараа ялгаварлагдаж ад үзэгдэхгүй Эх Нутагтаа үүрд нойрсох эрхтэй юм байгаа биз дээ !!! Монголчуудынхаа сүнсийг шашнаас нь өөр хэн хамгаалах юм ?!
Энэ мэтээсээ болоод л манай уламжлалт шашны нэр хүнд унаж байгаа ш дээ…
Цэвэр мал аж ахуйгаас бүрдсэн эдийн засагтай, малчин ард хийгээд феодал хоёроос бүрдсэн уламжлалт нийгэмд байсан шашны системийн хэлбэрийг XXI зууны зах зээлийн эдийн засагтай, нийгмийн олон анги, давхраатай, олон ургальч үзэлтэй өнөөгийн нийгэмд тэр хэвээр нь сэргээн мандуулна гэдэг бол үл гүйцэлдэх ажил мөн.
Шашны шинэчлэлийн тухайд
Манайхан сүм хийд (2), лам хувраг (3), шашны нийгмийн үйл үйл ажиллагааны (4) асуудал ярингуут онол номын (1) асуудал руу заавал оруулж балайруулдаг заншилтай. Ийм байдлаар яривал шашны асуудлыг яагаад ч шийдвэрлэж чадахгүй нь лавтай. Системийн 4 бүрдэл хэсгээс гурав нь сүйрлийн байдалд орсон бол үлдсэн нэгдээ буюу онол номдоо муугаар нөлөөлөх нь гарцаагүй юм. Системийн анализ хийхэд иймэрхүү байдлаар харьцангуй “бие даасан” хэсгүүдэд задалж тус тусад нь шинжлээд дараа нь “нийлүүлдэг” юм. Ингэхгүйгээр эхнээс нь “хольчихвол” ямар ч “юм” гардаггүйг ойлгоно гэж найдаж байна. Үүнээс өөрөөр тайлбарлах аргаа би олохгүй байна…
Ер нь ямар ч шашин нэг талаас нийгэмтэйгээ дасан зохицож, нөгөө талаас нийгмээ манлайлж хөгждөг жамтай.
Гэтэл уламжлалт шашин орчин үеийн нийгэмд дасан зохицож ч, манлайлж ч чадахгүй байна. Уламжлалт шашны үйл ажиллагаа дэндүү хуучин хэлбэрт баригдсан байна. Шинэ юм болгоныг уламжлалаа сэргээх гэдэг тэнэг үгээр няцааж байна. Бүх уламжлалаа сэргээнэ гэвэл дундад зууны балар харанхуй руугаа буцаж орно гэсэн үг л дээ. Манай шашныхан Бурхны шашныхаа төв үзлийн сургаалийг огт мэддэггүй улс байна.
Уламжлалт бус шашныг зоргоороо шүүмжилж болох ч өөрөө түүнээс бүх талаараа илүү, хүчтэй, идэвхитэй, зохион байгуулалттай баймаажин тэднийг ялж даван гарах нь бас л зүй тогтол гэдэг нь хэн бүхэнд ойлгомжтой. Иймээс манай шашны системд шинэчлэл хийх гарцаагүй шаардлагатай.

Шашны шинэчлэлийг яръя гэвэл дан ганц шашны мяндагтнуудын хүрээнд биш, харин дээр дурдсан системийн бүрдэл хэсгүүдийн хүрээнд орчин үеийн системийн онол, онолын социологи, удирдахуйн онол зэргийн хүрээнд цогц байдлаар шийдвэрлэх ёстой. Шашны систем нийгэмтэйгээ холбогдох, шүргэлцэх үй олон шижмийг шашин судалдаг биш, онолын социологи гэж шинжлэх ухаан судалдаг юм. Шашны социологи гэсэн салбар ухаан ч байдаг. Үүнийг би олон хүнд олон удаа хэлж үзсэн. Надад бараг л шашны дайсан мэт хандах нь олонтаа.
Монголын шашны систем монголчуудыг эх оронч, ёс суртахуунтай, хүнлэг, эрч хүчтэй, нийгмийн идэвхитэй, өөртөө итгэлтэй, зоригтой, золбоо хийморьтой болгодог байгаасай гэж би хүсч байна.
Олонхи монголчууд уламжлалт шашнаа дээдлэн шүтдэг, хүндэтгэдэг, харин шашны нийгэмд явуулж буй үйл ажиллагаа, сүм хийдийн байдал, соёл хийгээд үйлчилгээ, зарим лам хуврагуудын хувийн зан байдал, зарим гаж үйлдэлд сэтгэл алдардаг нь нууц биш билээ. Үүнийг монголчууд шашнаа шүтэхээ больж байна гэж тайлбарладаг хуврагуудыг би нүдээрээ үзэж байсан. Ингэж маанагтаж болохгүй ш дээ. Монголын ард түмэн шашнаасаа шинэчлэлийг хүлээж байна. Би судлаач хүн мэдэлгүй яахав. Энд би зөвхөн асуудал л дэвшүүлж байна. Уг нь ярих ярихгүй, ил ярих, далд ярих олон л юм байхсанж…
Хэрэв дутагдлыг нь хэллээ гэж намайг шашны дайсан мэт үзэх юм бол би танай дайснуудад саад болох үүрэг хүлээгээгүй…

Судлаач Х.Д.Ганхуяг