Монголын Бөөгийн нэгдсэн холбоо

Category: Монгол бөөгийн түүх

  • Бөө мөргөлийн сэргэлт1

     

    Сайны хажуугаар саар ямагт байдаг. Энэ цагт ч бөө мөргөлтэй холбоотой олон таагүй зүйлс болох болж, айдас эмээлттэй хүлээн авсан Монголчуудын дургүйцэл, хилэгнэлийг бүр ч ихээр хүргэх болжээ. Мөнх тэнгэрийн нэр хүндийг унагасан болгон гэсгээл хүртэх нь дамжиггүй. Мөнх тэнгэрийн өгсөн үүрэг хийгээд олгосон завшаан боломжийг зөв ашиглан удам угсаагаа өндөр өргөж буй нь ч цөөнгүй байх. Энэ бүхнийг ухан ойлгож чадалгүй дээрээ тэнгэр, доороо газар үгүй мэт санаж, дур зоргоороо аашлагсад ч мөн л цөөнгүй байх шиг. Шигшигдсэн гарч ирсэн шилдэгүүд л хөгжлийн шинэ шатанд дэвших нь гарцаагүй.
    Тэнгэрлэг ёсноос хазайж, мөс жудаггүй аашлагсад хүнд тус нэмэр болохоосоо гай зовлонг учруулах нь олон. Эгэл хүнээс илүү эрдэм чадлыг эзэмших болсондоо эрдэж, өнгө мөнгөнд улайран, ид шидийг эрхэмлэн оюун санааны дээд гэхээсээ доод түвшин үрүү илүү тэмүүлэх тэдгээр улаач нар энэ бүх үйлийнхээ хариуд юуг хүртэхээ ухаараагүй л яваа байх.
    Ёс суртахууны доройтол, оюун сэтгэлгээний төөрөгдөл нь хүний гэрлэн бүрхүүлийг төдийгүй гариг ертөнцийн материаллаг орныг бохирдуулдаг гэж эзотерикт сургадаг. Тэгэхээр зөвхөн хэн нэгэнд хар муу үйл хийсэн гэдгээс илүү хорвоо ертөнцийг бохирдуулсан ял тэднийг хүлээж байгаа нь лавтай.
    Оюун санаа, ёс суртахууны хувьд бэлтгэгдээгүй улаач увидас эрдмийг хүлээн авснаар угаас тэрхүү улаачид агуулагдаж байсан харш сэтгэлгээний эрчим, түүний сэтгэц, биед эвдлэн сүйтгэх нөлөөлөл үзүүлдэг аж. Энэ хэрээрээ тэд дээд тэнгэрийн бус доод эрчмийн буюу хар хүчний нөлөөлөлд автдаг байна. Ийм нөлөөлөлд автсан буюу тийрэн бөө нарын уршиг үнэхээр их. Хорон муу санаат хэмээх хүчнүүд эрт цагаас л нэр төр хөөцөлдөх, “ид шид”-ийг хөнгөмсгөөр саваагүйтэн шохоорхох, бусдаас ялгарах, тэднийг захирахыг улайрах, өнгө мөнгийг шүтэн эрхэм чанарыг үгүйсгэх өчүүхэн бодол ухаантай хүмүүсийг урхидан эзэлдэг байжээ. Муу хүчний зорилго мэдээж өөрсдийн засаглалыг тогтоох. Энэ хэрээрээ нэгэн тийрэнтэн хамсаатнаа төрүүлдөг нь нууц биш. Мөн чанарыг ойлгон таниагүй гэнэн итгэгчид тэдний ээлжит золиос болдог байна. Тэнгэрийн шүүлт хэдийнээ хэрэгжээд эхэлчихсэн. Морин жилийн намар хүртэл үргэлжлэх тухай ч яригддаг. Учраа ч бүрэн олоогүй залуухан улаач нар амь насаа алдсан тухай цөөнгүй сонсогдох болжээ. Мөнх тэнгэр нь биш юмаа гэхэд өндөр дээд өвөг дээдэс нь ухаангүй мунхаг улаачийгаа өөрсдөө шийтгэж, дахин шинэ боломжийг эрэлхийлж байж ч мэдэх юм. Бөөгийн удмын тэмдэгт улаач нь гэм үйлдээгүй ч андуурагдан боссон “улаач” нэртний гэм нүгэл мөн л уршиг ихтэй. Санаатайгаар бөө болж наадагсад уүр удмаа таслуулах аюултай. Мөнх тэнгэр хэнийг хэрхэн яллахаа мэдэж байгаа. Тэнгэрийн таалал оршиг.
    Энэ цагт бөө ёстой хүнийг зөв таниагүй, буруу хүнийг тэнгэрт мэдүүлэн босгосон, буруу ёс жаягаар босгосон, үнэн мөн чанарыг таниулалгүй мухар сохроор дагуулсан, шунал хүсэлдээ автан зовлонг нь нэмж туйлдуулсан, бөө болох учиргүй хүнд хээрийн буюу эзэнгүй онгод авч өгсөн, бусдын онгод тэнгэрийг хар буруу үйлд ашиглан сэвтүүлсэн, өчүүхэн бодол ухаан, зан авиртаа автан хүмүүст хараал, зүхэл хийсэн, амраг хос, айл гэрийг хүчээр салгасан, үйлийн үрээ эдлэх ёстой зовлонтны нүглийг хүчээр цайруулах оролдлого хийсэн, байгаль дэлхийд хор хөнөөлтэй үйлийг хийх, тийм үйлтнийг дэмжих, буруу үзэл, үйлтнийг өөгшүүлэх, булихай мууг дэмжих, төрийн хууль цаазны эсрэг үйл хийх, өшөө хонзон санаж хар мууг хийсэн аливаа бүхэн гэмтэй бөгөөд гэсгээл хүртэнэ.
    Өш хонзон санаж хэрэгжүүлэхгүй байхыг өндөр дээд гарвалууд ийнхүү сургадаг байна.
    Өрөвч цайлган сэтгэлтэй
    Өршөөн нигүүлсэнгүйн заяатай байж
    Өшөө хорсол зангидваас
    Өнчирч хоосрохын нигууртай
    Ард түмнээ ачлаад
    Алтан төрдөө зүтгээд
    Өргөн түмнээ өргөөд
    Өндөр тэнгэрээ дээдлээд
    Өнчин ядуусыг тэтгээд
    Өршөөл ивээлээ үзүүлээд
    Өөрийн хийх үйлээ
    Өөрөө л хийх учиртай
    Заяа муутай завхай
    Зам дээр хаягдсан золбинтой
    Заалдаж тэмцэлдэх аваас
    Зам юугаа хааж
    Заяа юугаа гомдоодог учиртай
    Өөр өөрийн үйлээр
    Өнөө маргаашаа торгоосон
    Өөдлөх заяа үгүй
    Өөдгүй муу улстай
    Өш зангидах хэрэггүй
    Өршөөн нигүүлсээд орхи
    Улаач байх заяатан хүндрэл бэрхшээл бүрийг зөв даван туулах хэрэгтэй бөгөөд эд бүгдээс дээд тэнгэрийн ухааруулан таниулж, төлөвшүүлэн суулгах гэсэнг ялган ойлгох учиртай. Энэ тухай мөн ийнхүү өгүүлжээ.
    Эвий эвий эвий
    Эргүү бяцхан үрсл минь дээ
    Энэ л ертөнцийн түмэн зовлонг
    Элээж л тоолж л явна уу даа
    Амьдрал гэдэг хүчир шүү дээ
    Алдаа эндээ их л шүү дээ
    Алсын зам нь урт л байхад
    Ард нь заавал гардаг л юм даа
    Өвчин зовлон үхэл хагацал нь
    Өрийг өвтгөж зүрхийг зүсдэг ч
    Үнэн л чанар нь өөр л шүү дээ
    Үйлийн үр нь тэр л шүү дээ
    Уйлах дуулах нь л тоотой шүү дээ
    Урсах хурах нь хэмжээтэй шүү дээ
    Ухаан билгээрээ таньж л чадвал
    Ухаарч сэхээрч мэдэж л чадвал
    Удаж төдөлгүй дуусдаг л юм даа
    Хүчир хэцүү хүнд ч гэлээ
    Хүн түүнийг даах л учиртай
    Хуурч мэхэлж тойрч болдоггүй
    Хууль ёс нь хатуу л шүү дээ
    Ихээ ихээ зовлоо ч гэсэн
    Эндүүрч буруу ухаарч ойлговол
    Эцэслэнэ гэж байдаггүй юм шүү
    Эргээд зовлонгоо үүрдэг л юм шүү
    Хөрстийн амьдрал хүчирч гэсэн
    Хүмүүний зовлон их чгэсэн
    Халуун итгэл нь байгаа л цагт
    Хар бараанаас салж л болно
    хэмээжээ. Улаач заяатан хувь заяагаа хэн нэгэнд даатган амьдрах ёсгүй бөгөөд энэ бүгдийг зөв даван туулах нь эргээд ач тусаа өгөх нь ч байна.
    Хүн үр нь
    Хэдий балчир ч
    Хөрст ертөнцөд
    Хүчгүй дорой ч
    Хүлцэн тэвчсэн
    Хүндрэл бүхэн чинь
    Хүлээх алсад нь
    Хүчирхэг болгоно
    Гэмшин ухаарсан
    Гэм нүгэл чинь
    Гэсгээл зовлонг чинь
    Гэтэлгэн зогсооно
    Алдаа юугаа ухааран гэмшиж, мөнх тэнгэрээс өршөөл аврал гуйц, гэм нүглээ үйлээрээ засан залруулах аваас хөнгөлөх боломж байхыг үгүйсгэхгүй тул нэгэнтээ алдсан нэг нь засан залруулах, учраа олоогүй нэг нь зөв замнахыг хичээх хэрэгтэй.

    Аравт.мн-ээс авав

  • Удам дамжсан бөөгийн нэгэн

    -2012 он Монгол бөөгийн хувьд түүхэн үйл явдлаар баян байлаа, харин таны хувьд юу хэлмээр байна.
    -Үнэхээр 2012 он Монгол бөөгийн хувьд түүхэн үйл явдлаар баян байлаа. Анх удаа бөө нар нэгдэж Монголын Бөөгийн Нэгдсэн Эвлэлийг байгуулав. Тэгээд Хүннүгийн  алтан өлгий Ноён уулын тахилгыг зохион байгуулсан. Анх удаа олон зуун бөө нар эх дэлхий байгаль орчиноо хамгаалан зогсож, бөөгийн тахилгыг хийлээ. Тэнд би хамгийн ахмад бөөгийн хувьд тэргүүлэн бөөлсөн билээ.
    Түүний дараа Хар зүрхний Хөх нуурт хийсэн Их эзэн Чингис хааны 850 жилийн ойд зориулсан Их тахилга, тайлгад Олон мянган бөө нар нэгдэн цуглаж чадсан нь монголын түүхэнд тохиосон нэн чухал тэмдэглэлт явдал байлаа. Энэ бүхэнд би бүгдэд нь оролцлоо. Оролцох ёстой миний үүрэг гэж хүлээж авсан.
    Тэгээд ч Монгол Бөөгийн Нэгдсэн Эвлэлээс дээд шагнал болох “Онгон байгаль дэлхийгээ аваръя” цомоор намайг шагнасанд би баяртай байгаа. Одоо л монгол бөө уламжлалт дэг жаягтаа орж, эрчимтэй хөгжих нь гэж дотроо баярлаж хүлээн авч байгаа.
    -Таныг Монгол бөөгийн бахархал болсон удам дамжсан бөө нарын нэг гэж үздэг, тэр талаар тодруулахгүй юу.
                    -Анх ээжийн аавын аав Арднаа гэдэг хүн 4 хүүхэдийн хамт Одоогийн Цэцэрлэг сумын ард орших Ширхэдэнд очиж амьдарсан юм гэсэн. Миний ээжийн аав Мангаа гэдэг хүн Долзод гэдэг удган хүнтэй амьдарч байхад охин нь болох миний ээж Цэгмид төрсөн гэдэг.
    Миний ээж Цэгмэд аав, ээжийн асрамжинд байгаад 18 настай байхдаа миний аав О.Жамсран гэдэг хүнтэй танилцаж, хамтран амьдрах болсон. Тэр үеэс ээжийн бие хачин болж хээр, ой модоор тэнэдэг болсон. Тэр бүхнийг  Зөөлөнгийн хүрээний цорж лам үзээд ээжийг минь  бөө болох хүн байна онгод тэнгэрийг босгож бөө болгосон юм гэнэлээ.
    -Та өөрийнхөө талаар тодруулж ярихгүй юу.
     -Ээж минь намайг 1950 онд Улаан уул сумын төвийн ард Тоосгоны хонхорт төрүүлсэн гэсэн. Ингээд эцэг, эхийн гар дээр өсөөд 1958 онд Улаан уул сумын сургуульд орж 4 дүгээр анги төгссөн. 1959 онд орон даяар өрнөсөн нийгэмчлэх үйл явдлын үеэр “Жаргалант амьдрал” нэгдэлд элсэн орсон. Ээж минь ярихдаа намайг 5 настай байхад засаг төрийн бодлого их өөрчлөгдөж,  бөө шүтлэгээ нууцлах болсон гэдэг. Тэгээд Зүүн навчтын гэдэг газар ээж өмсөж байсан бөөгийн хувцасаа аваачиж шатааж байсан гэсэн. Гэлээ ч миний ээж нууцаар онгодтойгоо харьцсаар ирсэн түүхтэй.
      -1990 оны ардчилсан хувьсал бөөгийн шүтлэгийг ил тод хөгжүүлэх түүхэн боломжийг олгосон, тэр үеийн тухай дурсамжаа ярихгүй юу.
    -Тиймээ. Манай аймаг Мөрөн Хотод Ардчилалын салхи гарч эхлэхэд Аймгийн дарга агсан Батсуурь, одоогийн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж, Монгол Улсын баатар Э.Бат-үүл, Ардчилсан хувьсгалын удирдагч С.Зориг агсан нар ирж ээжтэй уулзаж бөөгийн шүтлэг ил тод болсоныг хэлсэнээр ээж минь ихэд баярлаж, тэр дөрвөн хүний зан мөрийг засаж онгод сахиусандаа даатгасан юм. Миний ээж Баянзүрх сумын Агарын хайрхан тахидаг байсан. Дараа нь би 16 жилийн дараа очиж тахисан юмаа. Ээжийгээ нас өөд болсоны дараа Би онгод шүтээний нь аваад одоо болтол барьж байгаа.  Мөн ээжээс минь Голомт төвийн тэргүүн Ш.Сүхбат хаана онгод тэнгэр босгох вэ гэж асуухад ээж маань Туул голын хөвөөнд босгох хэрэгтэй гэж хэлсэн.
    -Монгол бөөгийн “Онголог хайрхан” төвийнхөө тухай талаар  ярихгүй юу.
    -Би Улаанбаатарт ирээд  бөөгийн Голомт төвд гэр бүлийн хамт орсон юм. Тэр үеээс Голомт төвийн үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцож, олон удган зайран нарын замыг засаж багшилж байсан. Голомт төв байхаас эхлээд уул ус лус савдагийг одоог хүртэл тахиж явна. Олон шавь төрүүлсэн .
    Дараа нь би, гэр бүлийнхаа хамт монгол бөөгийн “Онголог хайрхан” төвийг байгуулж,  тэргүүнээр ажиллах болсон. Удам дамжсан бөө хүний хувьд бөөгийнхөө төлөө их зүйл хийх ёстой гэж бодож бөөгийн төвийг байгуулж ажиллах болсон. Миний гэргий Удган Лхагва-Эрдэнэ гэдэг. Одоо бид Монгол Бөөгийн Нгэдсэн Эвлэлд элсээд үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцож байна.  Манай гэр бүлийн хүн энэ эвлэлд өөрийн чин сэтгэл зүрхээр зүтгэж байгаа удган юмаа.
     -Таны хадам аав бөө хүн байсан гэдэг.
    – Тиймээ. Миний гэргий Удган Лхагва-Эрдэнэ нь Хөвсгөл аймгийн Сүхбаатар Алдар нэгдлийн 3-р багийн нутагт М.Нямхүүгийн гэр бүлд гурав дахь охин болж төрсөн юм. Ээжийг нь С.Пүрэв гэдэг байсан.  Аав Нямхүү нь одоогийн Хөвсгөл аймаг Тосонцэнгэл сум хоёрын залгаанд амьдарч байгаа. Домбон хавчуу нутагт Нямхүүгийн аав Модол өвөө нь төрж өссөн гэдэг. Модол гуай онгодоо босгож биедээ оруулахдаа өөрийн хамаатан Могол ахаараа багшлуулсан гэдэг. Тэр үед дайн дажин болж байсан цаг тул одоогийн Домбон хавчуу гэдэг газар Модол , Могол хоёр хадан хясаа Агуйд шөнө дөлөөр нуугдан байж, Модол гуайн онгодыг босгож биед нь оруулж өгсөн гэдэг. Миний гэргийн аав хэлдэг байсан юм. Хэцүү үед миний хадам аав Нямхүү гуай Модол, Могол гуай хоёроор онгодоо босгуулж сэтэл татуулан даян дээрхи онгод буулгасан юм гэдэг. Тэгээд  хадам аав Нямхүү нь онгод нь орж бөөлдөг байсан юм. Хадамийнх цагаан сүүлтэй, хар хоньтой байсан юм. Хадам аав маань цагаан далаар мэргэлж байдаг байсан. Цагаан далаар мэргэлэхдээ хүнээр тоо хэлүүлж байгаад мэргэлж өгдөг байсан.
    Та гэргийнхээ тухай тодотгож ярихгүй юу.
    -Гэргий Удган Лхагва-Эрдэнэ нь Хөвсгөл аймаг Алдар нэгдэл Баян-Эрхэтийн зүүн салаанд төрсөн. 1966 онд Бүрэн Сумын сургуульд орж, 1974 онд 8 дугаар ангиа төгсөөд Хөнгөн хүнсний сургуулийг тогоочийн мэргэжилээр 1976 онд дүүргэсэн. 1977 онд Хөвсгөл аймаг Худалдаа бэлтгэлийн трест нийтийн хоолны 1 дүгээр гуанзад тогоочоор томилогдсон. Ажиллаж байх хугацаандаа 1984 онд ахуй үйлчилгээний оёдлын мэргэжил, 1989 онд жолооны курс төгссөн. Одоо Би гэргийнхээ хамт Мөнх хөх тэнгэр, бөөгийнхөө төлөө зүтгэж явандаа.
     -Танд ирж байгаа онд эрүүл энх, их амжилтыг хүсье.
    -Монголын Бөөгийн Нэгдсэн Эвлэлийн Бага хуралдайн дөрөвдүгээр хуралдаанаас гаргасан  “Монгол Бөөгийн ёс зүй”-г бөө нар, түшээ, сүсэгтэн олон мөрдөж ажиллаваас одоо тулгамдаад байгаа олон асуудлыг зөв голдирлоор шийдвэрлэхэд чухал хувь нэмэр оруулна гэдэгт би итгэж байгаа. Та бүхэнд ч гэсэн их амжилт хүсье.
     

  • Би бөөгийн шашинг шvvмжлэх гэж очоод шvтээд буцсан хvн дээ?1

    Харин манай хадам ээж бөө хvн байсан. Гэвч эрт бурхан болсон л доо. Гэхдээ хадам аав маань бөөгийн ёс, монгол бөөгийн дvрэм журмыг сайн мэддэг. Ингэж болохгvй, ийм учиртай, ингэх ёстой гээд их зvйл зааж сургаж байсан нь миний ажилд маш их тус дэм болж байсан.

    -Та чухам яагаад бөөг сонирхон судлах болсон юм бэ?
    -Би угаасаа тvvхч хvн. Намайг оюутан байх тэр vед чинь шашин шvтлэгийг хоргилдог хаагдмал vе байсан шvv дээ. Тэр vед намайг бөөтэй нутгийн хvн байна танай нутагт хэн хэн ард тvмнийг яаж мунхруулж байна гэдгийг мэдэж танд гэсэн vvргийг эвлэлийн vvрээс даалгадаг юм байна. Би нэг нөхрийн хамт эвлэлийн даалгавар өвөртлөөд нутагтаа очлоо. Тэгтэл ч Ханд гэдэг тэнгэрээс арц буулгадаг удган бөөлнө гэж байх юм. Бид хоёр ч сонирхоод очлоо. Хvмvvсийг яаж мунхрууулдаг болохыг илрvvлэх зорилготой шvv дээ. Нөгөө нөхөр маань гэрийн тооноор хэн арц шидэхийг харах гэж гадаа нуугдаад, би гэрийн доторхыг тандах гэж дотор суулаа. Ханд удган ч бөөлж байнаа. Гэтэл удаач vгvй хэнгэргээ дээш нь өргөөд тостол харсаар байтал арц хэнгэрэгт дvvрчихсэн. Арц авангуутаа хормой доороо хийх ёстой тэгэхгvй бол онгод нь аваад явчихдаг гэж байна. Аваад vзтэл шvvдрийн устайгаа нойтон арц. Бvр vндэстэйгээ улаан шавартайгаа шив шинэхэн арц байхыг хараад маш их гайхсан. Тэгж л анх бөөгийн гайхамшигт vзэгдлийг нvдээрээ vзээд итгэж биширсэн. Наяад километрын цаана байгаа тэр өндөр тайгаас хэн тэр арцыг аваад ирэв. Энэ бол маш гайхамшиг. Тэгж л эвлэлийн даалгавраар шvvмжлэх гэж очсон хvн маань шvтээд буцсан юм даа. Тэр цагаас хойш бөөгийн шашины тэр гайхамшигт увидас, учир начирыг олж, тайлах гэж бараг хагас зуун жил судалж байна даа.
     
     
     -Таны анх судалж байсан vеийн бөө, орчин vеийн бөө нар ямар ялгаатай байна вэ?
    -Ялгаатай. Гол ялгаа нь зах зээлийн хуулинд л орчих шиг боллоо, Орчин vеийн бөө нар цаг vеээ дагаад мөнгө их ярьдаг болж дээ. Хөдөөнөөс бөө нар их олноороо хот руу нүүж ирэх болж. Энэ чинь мэдээж зах зээлээ дагаад орлого мөнгө л олох зорилготой шvv дээ. Yvнийхээ хажуугаар худлаа хvнээс мөнгө салгадаг бөө нар гарч л байна.
    -Орчин үеийн бөө нар яаж мөнгө олдог гэж?
    -Бурхны шашины ламнартай адил хvнийг vзэж харна, засал хийнэ, эмчилнэ,бөөлнө. Одоо ч харьцангуй хvмvvс бөөгийн шашинд ханддаг болж дээ. Манайд гэхэд Хөвсгөлөөс залуухан бөө хvний урилгаар ирчихсэн байгаа. Тэр холоос урилга зарлага болгоод авчирч байгааг бодоход манайхан бөөгийн шашиныг мэддэг, ойлгодог, итгэж биширдэг болчихсон байна. Бөө нар засал их сайн хийдэг. Засал хийж хүнд их тус болж байна.Yvүнийхээ хэрээр орлого олж амьдралаа залгуулж байгаа болохоор бас мөнгөний хойноос явлаа гэж буруутгах аргагvй юм.
    -Засал ямар vнэтэй хийж байна?
    -Тvvнийг нь ч би мэдэхгvй юм даа.
    -Бөө удам дамждаг уу? Эсвэл хэн нэгэн хvнд илэрдэг юм уу?
    -Монгол бөө голдуу удам дамжиж байна. Бас удам дамжихгүй ёс ч бий. Одоо удам дамждаг бөө нар ховор болжээ. Удам гэдэг чинь цусаар л дамжина гэсэн vг. Гэхдээ заавал бөөгийн хvvхэд бөө болох албагvй. Бөөгийн хvvхэд коммунист, лам ямар ч хvн болж болно.
    -1990-ээд оноос хойш маш олон бөөгийн төв бий болсон? Энэ ямар зорилготой ямар vйл ажиллагаа явуулдаг юм бол?
    -Төvvд бол дандаа мөнгө олох гэсэн бизнесийн зорилготой л гэж би хэлнэ. Голомт төв гэж хvмvvс их сайн мэдэх байх. Тvvнийг vvсгэгчийн нэг нь би шvv дээ. Би бөө бол орлого хөөцөлдөх ёсгүй гэж үзээд гарчихсан. Ерөөсөө хvмvvсийн сvсэг бишрэлийг далимдуулж аль ч шашин мөнгө олох нэг арга зам болж байгаад маш их харамсдаг. Шашинаар бизнес хийж болохгvй л болов уу. Бүр тариф тогтоочихсон байгааг ойлгодоггvй.
     -Бурхны шашинд нvгэл гэж ойлголт байдаг. Тэгвэл ингэж их мөнгө, бизнес хөөгөөд байгаа нь ямар нэг сөрөг муу vр дагавар болох уу?
    -Бөөгийн ёсонд орлогыг бас vгvйсгэхгvй л дээ. Хvнээс мөнгө авч байгаа нь нvгэл биш бас адилхан буян. Гэхдээ олон тvмнээс орж ирж байгаа хөрөнгийг өөрийнх бус олны юм гэж үздэг юм. Энэ ёс бvр XIII зууны vе байсан. Олны юмыг олонд нь буцааж зарцуулах ёстой. Одоо манайд энэ зөрчил харагдаад байдаг. Өөрөөр хэлбэл, хуучин шинэ хоёр ёс мөргөлдөөд байх шиг байна.
    -Орчин vеийн бөө нарын бөөлөх ёс өөрчлөгдсөн vv?
    -Бөөлөх ёсонд ч өөрчлөгдөх юм байхгvй. Онгод ордгоороо л орно. Харин тоног хэрэгслэлийн хувьд ч аль болох хуучин юмаа л барьж авахыг эрмэлздэг.
    -1990-ээд оноос хойш гэнэтхэн гараад ирсэн тэр олон бөө удган нарыг жинхнэнэ онгодтой хvмvvс гэдгийг яаж мэдэх вэ?
    -Үүнийг судлаач нар л мэдэх байх. Yvнийг мэдэх судлах газар гэж байхгvй..
    -Yнэхээр чадахгvй байж энэ зан vйлийг vйлдээд байгаа хvмvvст онгод тэнгэр нь хилэгнэнэ гэж юм байх уу?
    -Хилэгнэнэ. Чаддаг ч бай, үгүй ч бай онгодын ёс гэж айхтар юм бий. Гэвч тэр журмаа зөрчвөл онгод нь аваад явчихна шvv. Сvvлийн vеийн шинэхэн бөө нар дотор бөөлөх жам дэгийг зөрчиж байгаа хүн нэлээдгvй харгаддаг. Тэгэж буруу vйл хийвэл хэзээ нэгэн цагт онгод тэнгэртээ өөрөө л ахуулчихдаг. Ийм жишээ олон бий. Үүнийг дээхэн үед онгод тэнгэрээ хилэгнvvлж, онгоддоо хорлууллаа гэдэг байсан. Чадахгүй юмаараа оролдох юм бол өөрөө л амиа алддаг. Ер нь бөөгийн шашин бол хатуу ёс гуримтай, хатуухан шашин шvv дээ.
    -Бөө мөргөл хаана, хэзээ үүссэн юм бол?
    -Миний бодлоор Монголын бөө энд тэнд vvссэн гэх газаргvй. Тэр vvсгэсэн гэх эзэнгvй. Байгаль дэлхийн vзэгдлийг биширснээр л эхэлсэн. Байгаль дэлхийтэйгээ маш нарын сэжимээр холбогдсон ертөнц дэлхий хэмээх эзэнтэй Монголын эртний шашин. Монголын бөөг 5-7 мянган жилийн өмнө vvссэн гэж vзэж байгаа.
    -Монголын бөө мөргөл бусад нутгийн бөө мөргөлөөс онцгой ялгаа байна уу? Шарын бөө гэж байх уу?
    -Байхгvй. Монголын бөөгийн шашинаас бурхны шашин луу нэлээн орсон урсгал байдаг. Тvvнийг нь монголчууд шарын бөө гэж нэрлээд байгаа юм. Бөө мөргөл гэдэг бол шашин биш, зан vйлийн нэр. Шашин бол өөрөө философитой, өөрийн гэсэн ертөнцийг үзэх үзэлтэй байх ёстой. Тэгэхээр нэр томъёоноос эхлээд бөө мөргөл, бөөгийн шашин хоёрыг ялгаж салгаж ойлгох хэрэгтэй.
    -Бөөг хар, цагаан гэж ялгадгийн учир?
    -Хар, цагаан гэдэг эртнээс байсан юм. Хар, цагаан зvгийн гэсэн vг. Монголчууд ертөнцийг 24 цагт хуваагаад түүнийг цагаан, хар, хөх гэж өнгө өгдөг байсан. Yvнээс улбаалаад өнгөөр ялгадаг болсон. Хар зүгийн гэдгийг нь манайхны ойлголтоор догшин, аюултай гэж болох. Нөгөөтэйгүүр шударгуу хүчтэй бөө байдаг. Тиймээс харын талын бөө нар цааш харуулахаа цааш нь харуулчихдаг. Наашаа авах юмаа наашлуулчихдаг хvчтэй байдаг юм. Цагаан зүгийнх бол арга засал, эмчилгээ гэх мэт эерэг зүйлийг хийж байдаг. Yvгээрээ л гол ялгаатай.
    -Тэгэхээр харийн зүгийнх гэхээр муу талын гэсэн үг үү?
    -Ертөнц гэдэг бол өөрөө амьдрал vхэл, хар цагаан, эсрэг тэсрэгийн туйлаас бvрдэж байдаг. Хар цагаан бол амьдралын өнгө. Эрт vед төрийн туг хар байсан нь энгийн ч нэг зүйл биш. Энэ чинь цаанаа маш нарийн утга учиртай. Хүннүгийн үед ч байсан, Чингисийн үед ч байсан. Одоо манайх хар тугаа БХЯ-нд өгчихсөн байгаа шvv дээ. Энэ бас утгатай. Цэрэг гэдэг чинь угтаа бол хүн алахад л бэлтгэгдэж байдаг хүмүүс. Хvн алж байгаа vйл нь хар учир. Тvvнтэй адил харын талын бөө нь хvнийг цааш нь харуулж байгаа тул муу зvгийн гэдэг.
    -Монголд харийн талын бөө хэр олон бол?
    -Эртхэн үед байсан. Одоо бол мэдэхгүй. Монголчууд ер нь хар өнгөнд их дургүй ард түмэн шүү дээ. Тиймээс хар зvгийн бөөгөө зориуд цагаан бөө гэж нэрлэдэг юм. Батмөнх даян хааны үед цагаан зайран гэж алдартай хар бөө байсан. Хар, цагаан бөө бүр эртнээс л байсан. Сүүлдээ цагаан бөөг шарын бөө гэдэг болсон. Шар нь шарын шашин талдаа болж байгаа юм..
    -Хоёр талын бөө нар хоорондоо зөрчилдөх тал байсан уу?
    -Байнаа. Бие биенээ алах талын хүчтэй зүйл байдаг.
    -Монголын бөө мөргөлийн оргил үе хэзээ байсан бол?
    -Монголын бөө мөргөлийн хамгийн дээд хөгжлийн vе бол Чингис хааны дараах үе. Бурхны шашин XYII зууны vед хvчтэй дэлгэрсэн. Нарийн яривал Монголын бөө мөргөлийн бүр оргил үе бол эртний Хvнvvгийн vе. Одоогоос 2500-гаад жилийн өмнө. Яагаад гэвэл тэр vед бөө мөргөл төрийн шашин байсан. Тэр vеийн төр бол бөөгийн үзэл санаагаар зохион байгуулагдсан, бөөгийн vйл ажиллагааг явуулдаг төр байсан. Тэр vед ч, дараа нь ч төрийн тэргүүн өөрөө бөө байсан юм. Энэ нь шашин, төр хоёр нэг болж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, бөө хүн өөрийн дураар төрийн үйл ажиллагааг явуулдаг байсан тэр vеvvд бол бөөгийн шашин монголын ард тvмний хамгийн гол шашин байсан тvvхэн vеvvд юм. Төр шашны хэрэг холилдож байсан vеvvд Чингис хааны үеээс дуусгавар болж,. Чингис хаан төр шашин хоёрыг салгасан. Салсан бөө нь Чингистэй хамтарч тэмцэж байгаад Чингис хааныг байхад нь шашин талаараа чингис түүний ах дүүстэй буруу харьцсанаас цаазаар авахуулсан.
    -Та Чингис хаан, бөө мөргөл хоёрын холбоог хэр үздэг вэ?
     
    -Холбоотой. Чингис өөрөө бөөгийн шашинтан хүн. Бөөгийн ёсыг сайн мэддэг. Тиймийн учраас Тэв тэнгэр зайранг ёс жаягаа зөрчсөн гэж цаазаар авдаг шvv дээ.
    -Монгол бөөгийн гайхамшиг гэвэл бий юү?
    -Байлгүй яахав. Гэвч миний мэдэх цөөхөн том бөө нар байхгүй болчихож. Мэдээж хүний зовлонг нимгэлнэ гэдэг их тус. Бөө нар тулгын гурван чулуун дээрээ бөөлөх нь наад захын зүйл. Гайхмаар зүйл маш их бий. Жишээ нь: нөхөр нь анд явахад бөөлж байгаад хормой дээр нь ангийн үс жаахан хийгээд та төдий тооны ийм ийм амьтан агнана гээд явуулахад нөхөр нь яаж л хичээгээд илүү ч vгvй дутуу ч vгvй яг л нөгөө хэлсэн тоогоор нь агнасан тохиолдол байсан. Түүнчлэн нөхөртөө та цагаан булга агнахнээ гэж хэлэхэд нь нөхөр нь vнэхээр цагаан булга олж алаад эхнэртээ алсангүй гээд ууланд нуугаад ирэхэд нь авгай нь та тэнд л нуусан байна шvv дээ гээд нуусан газрыг нь хэлж байсан. Ганцаараа ууланд явж байгаа хvнийг юу дагаж яваад тийм мэдээг өгчихөв. Энэ бол гайхамшиг. Энэ мэт шууд ямар ч зөрөөгүй хэлдэг байсан гайхалтай бөө нарын бодитой жишээ маш олон. Байгальтайгаа айхтар зохилдож байгаа биз. Нисдэг бөө, хулгай барьдаг бөө, цас бороо оруулдаг бөө гээд янз янзын бөө байсан.. Би ч түүнийг мэдэх юм. Харин тийм бөө одоо гарч ирэхгүй л байна. Хэрэв байвал манай төрд их л хэрэгтэй байх даа.
    -Сонирхолтой ярилцлага өгсөн таньд баярлалаа.
    Эх сурвалж    :  /olloo.mn/ Ж.Алтантуяа
     
     
     

  • Бөөлөөний тухай миний бодол

    Өвгөд Дээдүүд нь
    Улаачийн ухааныг бүрэн таслах аваас
    Хэлэх үг нь эргэн тойрон үрд л байхаас
    Энэхэн улаачид нь багахантай шингэдэг учир
    Таллан бууж давхар сургадаг.
    Олон, олон Буурлууд нь ийм л үйлийг хийж
    Ухаан санааны талаа
    Улаач үрд нь үлдээн байж
    Хэлэх үгээ захиж
    Хийх үйлдлээ үзүүлж
    Сурган хүмүүжүүлж байдгийг
    Улаач үр анхааран ажиж
    Тогтоон авч учиг бүрийг
    Нэхэн нэхэн санавал зохилтой.
    Улаачийн ур ухааныг таслан байж
    Өндөр Тэнгэрт одуулан
    Их тэнгэрийн хуралдай
    Эрхэс тэнгэрийн оршихуй
    Хий бие хийсгэлэн дүртийн
    Таван тивээр аялуулж
    Энэхэн биед нь Онгод Буурлууд тухлаж
    Өөрийн ухамсар холхид одох олон үйл буй.
    Эрхэс Тэнгэрийн зарлигийг сонордоход улаач
    Ихэнхдээ өөрийн биеэс гарч
    Өндөр тэнгэрийн хуралдайд
    Хүндэтгэл юуг үзүүлэн байж
    Сонорддог бөгөөд энэ л үйлийг нь хийж сурах гэж
    Хий бие хийсгэлэн дүрийнхээ бодол оюуныг хөвчилж
    Өөрийн биеэс холдсон хий дүрээ биежүүлж
    Ухаан санаагаа тэгшрүүлж
    Орших олон сүнсэн ертөнцөд
    Өөрийн биеэр юу хийж, яахин явж байгааг ухааран мэдэх нь
    Улаач биежиж буйн шинж нь тэр билээ.
    Улаач биежихэд өвгөд Буурлуудаас
    Их хугацаа шаарддаг учир
    Яаруу сэтгэлт улаач нар түүнийг
    Хурдан хийхийг хүсэж
    Хурдан тасрахыг мөрөөдөж
    Хий бие хийсгэлэн дүрээрээ
    Онгод Тэнгэрийн орчлонгоор
    Аялан явахыг мөрөөдөх нь олонтоо.
    Гэвч үүнийг хийж сурахын тулд
    Өөрийн биеэ тэгшлэж
    Бодол оюунаа зөвтгөж
    Ёсонд суралцан
    Зүйг ухаараад
    Өвгөдийн шидийг биедээ шингээж
    Өөрийн сүнсээ бөхлөж аван байж
    Энэхэн үйлийг хийдэг нь ёс билээ.
    Улаачийн сүнс бие нь биежээгүй үед нь
    Онгод Тэнгэр, хий биетний
    Орчлон дэлхийгээр аялах аваас
    Үзэх харах их юмтай ч
    Аминд цөвтэй байдаг билээ.
    Үүний учиг гэвэл
    Хар тийрэн, чөтгөр, албин гэдэг нь
    Энэхэн сүнсийг олзолж барьж идэх аюул буй.
    Хэрэвзээ барьж идвэл
    Дөнгөж мэндэлсэн үр адил бяцхан сүнстэй болоод
    Энийг нь эрлэг эцэг тордон авах
    Арга үгүй байдалд унадаг учир
    Улаачийн бие энэ цагт үхжинэ.
    Олзлогдсон олон улаачид
    Бөөлөөнийхөө дараа сэрж чадалгүй
    Бүтэн хорвоогоо орхиж
    Хүмүүн заяанаасаа хагацсан
    Олон олон учиг буйг
    Улаач үрст сануулъя.
    Удаахдаа ёсыг алдаж зэмлэлийг хүртэж
    Хөх Мөнх Тэнгэрийн оронд нь зочилчихоод
    Хөөрүү зангаа дарамгүй
    Хүндэтгэл ёсыг мэдэмгүй
    Өвгөд Буурлыг хүндлэлгүй
    Өөрийн ихээр аашлах аваас
    Хар гэрт хоригдож
    Хэд хэдэн хоногоор ухаан үгүй самуурч
    Энэхэн махан бие нь
    Хүчгүйдэн сульдан хэвтэж байдгийг
    Сануулах нэгэн учиг буй.
    Эрлэг тивдээ аялаж байгаад
    Эрхмийн сүнс тэнэж одвол
    Олон олон сүвэгчээр
    Орчлон хорвоотой холбогддог
    Энэ л эрлэгийн хаалганаас
    Өөрийн энэхэн бие
    Өргөө гэрээ олохгүй
    Мөнхийн төөрөгдөлд орж
    Тэндээ үүрд үлдэх аюул бас байдаг билээ.
    Энэ бүгдээс урьтан сэргийлж
    Өвгөд Буурлууд нь улаачийнхаа сүнсийг
    Биед нь байлгаж
    Ухааныг нь задлаж
    Учгийг нь хэлэн байж
    Биеийг нь тэнцүүлж байгаад
    Энэ биеийг нь
    Энэхэн сүнсийг нь бөхлөж байж
    Орчих олон хий дүртний
    Олон, олон ертөнц рүү авч одож
    Учгийг үзүүлдэг билээ.
    Өвгөд Буурлууд нь улаач үрийн
    Санаа сэтгэл хоёрдсон
    Айдас хүйдэс ихэдсэн
    Аливаа нэгэн үйлэнд нь
    Улаачийн сүнсийг нь аваад
    Мөнх Хөх Тэнгэрийнхээ
    Өөрийн орд өргөөнд нь хорин
    Хааяа хааяадаа таслан үйл хийх нь ч бас буй.
    Энэ үед улаачийн сүнс нь
    Орд өргөөнд нь хоригдож тэнэж оддоггүй
    Түүнийг бас хэд хэдэн Онгодоор
    Давхар мануулж байдаг учраас
    Өвгөд Буурлууд нь аятай тухтайгаар
    Энэхэн биед нь буудаллаж
    Үйлээ хийж чаддаг билээ.
    Үүнийг өвгөд Буурлууд л шийдэн байж
    Энэхэн улаачаа тэнцүүлэн байж
    Мөнх Хөх Тэнгэрийнхээ орд өргөөнд нь хорьдог болохоос
    Үгээ хэлж, үйлдлээ зааж байгаа үед нь
    Ухаан санаа давхар байж
    Улаач үр суралцан байж
    Өвгөд Буурлуудынхаа үгийг тандан байж
    Удмын ухаандаа суралцана даа.
    Д.С Бороо

  • Бөөгийн түшээ

    Бидний түүхэнд бол Түшээ их амархан л санагддаг байлаа. Хүүгээ босоход нь ангийнх нь нэг найзыг Түшээ болгочихъё, буухад нь хамт байчихаад л бусад үед нь хамт хичээлдээ явж байхад амар гээд л тэр хүүг дотуур байрнаас нь гаргаад л гэртээ байлгахаар тохирчихов.
    Харин Буурал буугаад миний охиныг Түшээ бол гэв. Гэтэл охин эхний буултаас л ухаан алдатлаа айн зугтаачихсан юмдаг. Хүү Бөө болох ёслолын эхний өдрөөс л ямар хэцүүг мэдсэн билээ. Өдөрт гурван удаа биежтэлээ бууна. 90 гараг ёсчилон гүйцэтгэ гэсэн тул юун хичээл номондоо явахдаа манатай болж чөлөө авав. Өөрсдийн дураар бидний Түшээгээр сонгосон найзыг нь дагаад чөлөө авахуулалтай биш, гэтэл түүнийг дотуур байрнаас нь гаргачихсан бид түүнийг гэртээ байлгахаас өөр яахын. Буухдаа өглөө, өдөр, орой тогтсон цагуудад буух тул өглөө хэнгэрэг тачигнаад унана. Өдөр нь бид ажилдаа, орой яг унтдаг цагт бас пижигнүүлж өгнө.
    Бидний тогтсон амьдралын хэв маягийг бүрэн өөрчлөн дураараа дургих Хий үзэгдлүүдэд бид дээрэлхүүлэх шиг л болж байна гэмээр байлаа анхны үед. Юу вэ тэр сүү, шар тос нь хамаг мөнгийг минь хуу хамаад л, явж бидний өөр өөрийн дуртай хүнсээ л авч иддэг амьдрал маань хэцүүдэв. Тэгээд бид варень гэхэд л нэг төрлийн юм уу, ундаа ч нэг төрлийн, боовнууд ч нэг төрлийн болж ирэн хүүхдүүд хүртэл бухимдаж билээ. Бид нийтээрээ гэр бүлээрээ нэг төрлийн идэх юм идэх болоход бид бүгдийн ашиг сонирхол зөрчилдөв. Ямар сайндаа нөхөр маань эдэнтэй ер нь хэлэлцээр хийе гэж байхав дээ. Бид ажил албаа таслаад Түшээ хийлтэй биш. Тэдний амьдралд тааруулан нөхрийн бага дүүг авчран түшээ хийлгэн Түшээ гэх том албанд санаа зовохоо больсон.
    Дээрээс нь Хадам буурлууд Догширчихсон байсан учраас эхний хэдэн өдрийн буултууд маш хүнд, хүүг маань ийш тийш нь авч шидэлсэн аймшигтай байв. Жаахан л эвгүйдвэл юмаа авч шидлээд л, аймаар аймаар.
    Өөрийн талын үрс нь Угаа хүлээн авахгүй удан, бас итгэхгүй дургүйцэж байсанд Догширсон онгодууд маш хилэнтэй бууж нэг үг буруу хэлэхэд л гөвөөд авна. Цай өгвөл шууд гартай нь хавсраад өшиглөнө. Хөөрхий муу Түшээг маш их зоддог байлаа. Тас хийтэл нь савж унатал нь алгадана. Эргүү, мулгуу, мунхаг , амьд хүүр гээд л харааж өгнө. Энэ үйлдлийг хирийн хүн тэсэхэд бэрх. Миний хүүг хүртэл Муу мунхаг улаач гээд л зодно. Эртний хэлүүдийнх нь утгыг олох, хариу зөв хэлэх гэдэг үнэн хэцүү. Ийм хүнд бэрх олон буултуудыг Түшээ үр давж байж Онгодууд нь тайвширч налгар буудаг болсон юм.
    Зөв харьцаж зөв ярих, хүндэлж харьцах, хэлсэнг нь зөв ойлгохгүй бол алуулна гэсэн үг. Ядаж байхад толгой холбоод шүлэглээд явчуул бүүр хэцүү. Өргөөнд буруу суулаа, Энгэр заам нь задгай, дэлэнгээ ил унжуулсан шуламнуудыг орууллаа хэмээн уурлана. Эмэгтэй хүн энгэр нь задгай хувцас өмсөх, үсээ задгай тавихад их дургүй. Хүний хувцас өмсөж орвол бүүр загнана. Хүний хувцас битгий өмсөж бай гэдэг. Хөл нүцгэн ороход хүртэл дургүй, оймстой оруулна гээд л нэг үгээр хэлбэл бөөн маяг гэсэн үг. Хэд нүдүүлээд л сурж байгаа юм даа хэхэхэхэ. Мөн үсээ будуулахдаа улаан хүрэнгээр будуулсан хүнд маш их дургүйцэн. Чамд зовлон ирэлгүй яахын үсээ юугаар бузарласнаа хар гэдэг. Тэгэхээр улаан хүрэн өнгөөр үс будах бол муу байх нь. Шар мард бол загнаад байдаггүй.
    Ийм адармаатай ааштай олон янзын Онгодуудын сэтгэлд нийцэн тайван буулгах гэдэг маш хүнд. Нэг удаа ууртай онго буун идээний дээж барьсангүй хэмээн цайгаа цацаад хаяв. Буултын цайг нь чанаж байхдаа би нэг удаа давс нь яасан бол гээд амсаад үзсэнгээ санаад мэл гайхав. Манай гал тогоо нэг давхартаа байдаг. Эд одоо хаашаа юм бэ? яаж цай чанаж байгааг минь хүртэл хараад байж байдаг байх нь гээд үстэй толгой арзайж байлаа. Бид их юм сурсаан. Нөхөр бид хоёр уг нь Бор гэртээ Богд, хатан хоёр, Хар гэртээ Хаан, Хатангууд л байлаа. Бидний амдьралд хэний маань ч ээж аавууд оролцоод байдаггүй. Хэн ч бид хоёрт саад болохгүй бүхнийг өөрсдөө л шийдээд хориод жил амьдарчихаад байхад нэг л өдөр энэ аймшигт Хий үзэгдлүүд босох суухыг минь хүртэл заадаг болсон нь тэр үедээ галзуурмаар байж билээ.
    Харин хэдэн сарын дараа гэхэд бидний төлөө гэсэн тэдний сэтгэл, хайр, тусыг ойлгон Хий үзэгдлүүд хэмээн уурсахаа болин Буурлууд хэмээн хүндэтгэн бид нэгэн гэр бүл болж чадсан.
    Энэ хугацаанд Бөө болон Түшээгийн харьцааг бас өдөр бүр л харж байлаа. Манайд тамхи татдаг хүн байхгүй нөхөр маань тамхинд маш дургүй учраас Хүүгээ БӨӨ болсон ч тамхи татаж болохгүй хэмээн захиж, буурлуудад огт зөвшөөрөл өгсөнгүй. Нэг удаа би Буурлуудтай ярилцан Тав тухыг нь асуун хэрэгтэй юм юу байна гэтэл бүх юм сайхан байна. Гав ганц юм л….. гэснээ аймаар өрөвдөлтэй дуугаран Иймхэн гээд чигчий хурууны үзүүрээ заагаад … байвал Айдаа мөн сайхнаа хэмээн санаа алдав. Би юуг нь ойлгосон ч ойлгоогүй царайлан Юу? гэхэд инээснээ “Чи мэдэж л байгаа ш дээ” гэснээ. Хуруугаа амандаа хийж шов шов хийтэл хэд сорсноо биеэ хөдөлгөн айлгүйтэв. Хөөрхий амьтан ямар хөөрхөн юм бэ? гэж би бодоод маргааш нь нөхрөөсөө нууж хамгийн хор багатай гээд байдаг нарийхан цагаан тамхи авч өгөв. Хэн гэдэг ч билээ тэр тамхийг нэрийг нь мэдэхгүй байна. Лав л их нарийхан байсандаг. Тэр бас дотроо олон өнгө байдаг гэсэн байхаа.
    Уг нь би тэрэнд л тамхи авч өгсөн ч дараа нь өөр нэг Бүдүүн онго хээв нэгийг аваад татаж байгааг хараад мэл гайхав. Сүүлдээ нөгөөдүүл чинь даварсаар бүр гансаар тамхи татдаг болсон байв. Маш зальтай, иймхэн жааханг гээд гуйж байснаа хэнэг ч үгүй Гансдчихсан байдаг байгаа. Харин жилийн дараа бүүр тоглочихсон сууж байв. Түшээ үртэйгээ гансандаа гозгор цагаанаа хийгээд ээлжлэн нэг нэг сорж байв. Үнсийг нь унагахгүй татаад, үнс унагасан нь шийтгүүлэх Тоглоом тоглочихсоон сууж байв. Тэгж тэгж Түшээ үр унагахад Буурал инээд алдсанаа Түүний духыг Тон хийтэл цохдоод баясан инээж байлаа.
    Нэг удаа дайрлага дайран Түшээ үр сууж байснаа тэр чигтээ ухаан алдаж унав. Буурал хэд ташуурдан, уншлага уншаад сэхээхэд Буурлаа хэмээн Түшээ үр нь барьж аваад наалдчихсан. Нөгөөх нь үнсээд л хариугүй тавиад туучих дөхлөө хэмээн аргадан энхрийлж байв. Тэд одоо найзууд болжээ. Энэ бүхнээс харахад Түшээ гэдэг хүн бол Буурлын ямар чухал хүн нь тодорхой. Түшээ хүн Буурлуудынхаа зан чанарыг хэнээс илүү мэдэн ойлгож, ирсэн хүмүүст сайн тайлбарлан, хооронд нь гүүр болж өгдөг. Ирсэн хүнээс хэрэв сарын тэмдэг нь ирсэн хүн байвал Өргөөнд орохгүй байхыг сануулах, буурлыг уурлуулах хувцас хунар, үг хэллэг хэрэглэхгүй байх, ёс дэгийг нь тайлбарлах гэх мэт бүх зүйлийг хийх ёстой. Хэрэв буусан буурал хилэгнэвэл юун засал номдоо манатай хамаг муу хийсэн бүх үйлийг чинь түмэнд дэлгээд өгнө шүү. Өөрөөсөө ч нуудаг үйлийг чинь хэлээд өгөх үү л гэнэ. Буултын үед улаачын бие хамгаалагч бас болно. Улаач өөрийн ухаанаа алдах учир түүнийг хянаж, Онгодуудыг тайван залах, болсон хэлсэн бүхэнг дараа нь улаачид бас хэлж өгөх, хүмүүст онгодын хэлсэнийг зөв ойлгуулан давтаж хэлэн өнөө цагийн хэлээр сайн тайлбарлах гэх мэт маш их хариуцлага үүрнэ. Мөн онгодын эдлэл хэрэглэл, улаачын хэрэглэлийг хямгадан сэвтүүлэхгүй байх, өргөө гэрээ цэвэрлэх, зул хүж, арцаа таслахгүй байх, идээ будаагаа шинэчлэх, өргөл барьцыг нь Тэнгэр хангайд зөв өргөх гэх мэтээр дэндүү их ажилтай байдаг. Иймээс БӨӨ гөөс гадна ТҮШЭЭ хүнийг нь бас хүндэтгэн, ойлгож байгаарай.
    Түшээ хүн ч өөрийн үүрэг хариуцлагаа сайн ухамсарлах ёстой. Хэрэв түшээ хүн онгод Тэнгэрээс ч илүү эрх мэдэлтэйгээр даналзан, хүн амьтан загнан, шуналд автах, ашиг харах, ирсэн олныг ялгаварлан хандах, Улаачыг буруу үйлд уруу татах, өргөлийг зориулалтын зүйлд нь зарахгүй өөртөө ашиглах гэх мэт ёс суртахууны доголдол гаргаад байвал Шүүлтэнд хамгийн адгийн газарлуу очино гэдгээ мэдэх хэрэгтэй. Жишээ нь зарим нэг улаач бага балчир, түшээ нь аав, ээж нь юмуу , ахмад хүмүүс их байдаг. Энэ хүмүүс балчир улаачынхаа өөрийгөө авч явах чадвар, нас нь болоогүйг далмидуулан муу үлгэр дуурайл үзүүлэн, буруу үйлд хөтлөх үйлийг огт хийж болохгүй. Онгод Тэнгэр гутвал улаачын чинь амийг нь таслана. Өөрт чинь ч муу. Тэд бүгдийг харж байдаг, бас заавал шүүлт ирдэг.
    Түшээ хүн ч БӨӨгийн талаар, сүнсний талаар маш их мэдлэгтэй байх нь зүйтэй. Мэдлэг гэдэг нь Тэр буурал тэгээд ингээд, ингэдэг тэгдэг гэж үйл явдал, болсон гайхамшгийг нь ярих биш. Дэг журам, нууц, учир холбоо, болох болохгүй үйл, ёс суртахууны өндөр мэдлэгтэй байхыг хэлж байна.
    Мөн ТҮШЭЭ хүн бол Онгодын ч Үйлчлүүлэгчдийн ч итгэлт хүн нь байж. НУУЦыг чанд сахих нь маш хариуцлагатай явдал. Хэрэв ам нь халаад л Улаачынхаа хамаг бүхнийг дэлгэвэл атаатан дайсан тэрнийг нь мэдэж аваад Улаачыг чинь хорлоно. Мөн үйлчлүүлэгч түмэн олны нууцыг хадгалах. Энэ бол энэ замбативийн Хүн ёсны ёс суртахуун. Жаргалтай хүн бол БӨӨ дээр ирэхгүй. Ямар нэгэн шаналан зовлон, хүсэл мөрөөдөл, асуудлуудаа л шийдэх гэж тусламж хүсэж ирдэг. Хүний амьдрал л учраас ямар ч хүнд юу ч тохиолдож болно. Хүний зовлонг сонсоод гайхах биш надад ийм байвал яах вэ гэж өөрсдөө мэдэрч байх ёстой. Түшээ хүн энэ амьдарч байгаа замбативийнхээ амьдралыг сайн мэддэг, Буурлуудад сайн тайлбарлаж чаддаг, ухаантай хүн байх хэрэгтэй байдаг.
    ТҮШЭЭ гэж хэн хүссэн болон хийчихээр ажил биш гэдгийг та бүгд ойлгосон байх. Маш тэвчээртэй хатуужилтай, ажилсаг хүн байх нь наад захын шаардлага. Одоо миний хүүгийн Түшээ үр маш сайн Түшээ болж чадсан. Тэр улаач хүүг маань , дээрээснь Буурлуудаа ч хайрлан халамжлан, хамгаалах хэцүү үүрэгт ажилтай.
    Харин би өөрөө БӨӨ болох үеийн хамгийн хүнд асуудлуудын нэг нь Түшээ байлаа. Манай ээж бол нэг үг ширүүхэн хэлчихвэл бөөн гомдол, уйлаад салахгүй. Дүү нар маань гадаадад амьдардаг. Бага нь ээжийг асрах гэж том албатай, бас хичээл номтой. Манай Буурал аавын талаас учраас тэдний талын хүн байх хэрэгтэй. Гэтэл тэд нар намайг Бөө болох нь ёслолд нь оролцоод нүүрээ харуулаач гээд гуйгаад бараагүй. Хүүгийнхээ Түшээгийн авгайг Түшээ болгох гэхээр нялх хүүхэдтэй гээд л БӨӨН асуудал. Гэтэл багшид манай онгодууд бүү санаа зов, бүх юм болдогоороо болно, ганцаараа байсан ч хамаагүй хэмээн хэлүүлсэнг сонсоод хөөрхий амьтад намайг сэтгэл санаагаар дэмжиж байгаа юм байхдаа гэж өрөвдөж байж билээ. Дүү гадаадаас ирэн эхний хэд хоног, биежтэл нь туслая гэснээр түр Түшээтэй болов. Ингэж Бяцхан Түшээ гэдэг нэр мэндэлсэн юм. Гэтэл долоо хоноод л Түшээ хэрэггүй гээд дүүгээр юм хийлгэхээ болиулж, харин түүнд Монголын түүхүүдийг унших даалгавар өгөн суулгадаг болж билээ. Ингээд чи Түшээгүй буух ёстой. Чи бусдаас онцгой, бусдаас тэс өөр гэдгээ ухаар гэсэн юм.
    Ингээд л би Улаачын ч, Түшээгийн ч ажлаа өөрөө хийдэг болсон юм даа.
    Та бүхэн Хэрэв надад Аянга улаач шиг амьдрал тохиовол яах бол гэж бодоод үзэхэд бас л сонин байх. Чингис Хааны улаач гээд өөрийгөө та төсөөлөөд үз. Баярлах бахдахаасаа илүү хариуцлага, бас өөрийгөө чамлах голох айдас мэдэрнэ.
    Та нар намайг Хагархай Хэнгэрэг гэдэг хочтойг мэднэ. Гэхдээ би тэр гэдэг нэртэй хүн ингэсэн гэж хэлэхгүй байгаа биз дээ. Тэр байтугай Иргэн А. Иргэн Г гэдэг ч үгүй шүү. Хэхэхэ. Мөн Онгодуудын маш нууцуудыг бол хэлнээ гонжийн жоо голионы баас байлгүй.
    Зарим нэг хүн намайг ашгүй ашгүй Чингис Хаан буусан нь үнэн юм бол монголын нууц товчоог яг жинхэнээс нь эхнээс нь дуустал асуугаад бичээд өг гэх юм. Яанаа одоо Хэхэхэхэ. Би гэдэг хүн Тэнгэрийн захиргаанд байдаг. Өөрийнхөө хэмжээнд өчүүхэн эрх мэдэлтэй. Юу хэлэх, болох үгүй нь бүгд хяналттай. Тэр байтугай миний одоо бичиж буй бүхэн хяналтад байдаг юм шүү дээ. Хэрвээ би буруу бичвэл энэ Компьютер ч харин ч нэг дургүй хүргэх шиг болно. Гацна, алга болно, устана, дахиад бичвэл дахиад л алга болно гэх мэтээр ой ухаан нээрээ энэ чинь юу билээ хэмээн сэхээртэл үймүүлнэ. Би зөрөөд болохгүй байвал шууд сануулан хэлж загнана.
    Бусад энгийн хүнийг бодвол би Тэнгэрийн хяналтанд байдаг тэсрэх бөмбөг зүүсэн хүн гэсэн үг. Хэрэв би өөрөө хүсэх юм уу, тэд хүсвэл хэзээ ч нөгөө ертөнц рүү явж болно. Байнгийн харуул манаатай, төрсөн бие маань байтугай бодол санаа минь ч хяналтанд байдаг. Эхлээд энэ бүхэн надад ёстой хэцүү байлаа. Усанд орох, хувцсаа солихдоо хүртэл тааваараа байж болохгүй. Дураараа дургиж болохгүй. Хэн дуртай хүнтэйгээ уулзаж болохгүй. Хамаагүй юм ярьж болохгүй. Тэд сонсоод л хамт байж байгаа юм чинь гэсэн бөөн толгойн өвчин. Харин одоо дасчихжээ. Ер нь бол хэцүү хүнд хувь тавилан.
    Би олон ном худалдан авч шатсан хүн. Гарчигийг нь хараад аван гэртээ тухлаж байгаад л уншина. Худал бичигдсэн бол Онгодууд ураад юм уу, балаар сараачаад хаячихна. Хайран мөнгө биз дээ. Би худлыг мөнгө төлж аваад байх сайхан гэж үү? Нэг ирснийх гээд олон ном авах тул тэрийг нь ураад хаяад байвал утгагүй. Мэдсэн бол энэ мөнгөөр нь өөр хэрэгтэй ном авдаг байж хэмээн харамсана. Уран зохиолын биш дандаа л түүх, бөө, далд ертөнц, шинжлэх ухааны номнууд авна. Тэднээс үнэн байвал Тодруулагчаар тодруулж, нугалж дахин уншиж сайн ухаж өөрийнхөөрөө бод гэж даалгавар өгнө. Хэдэн удаа шатсаныхаа дараа овоо аргатай болсон. Номын дэлгүүрт нь гүйлгээд таалагдвал авах аргад сурлаа. Гэтэл тэр олон номыг гүйлгэнэ гэдэг их цаг орно. Намайг номын дэлгүүр орвол хамт явсан хүн галзуурах дөхөх тул Би хоол идчихээд, бүх арын ажлаа зохицуулчихаад, араас уурлах хүнгүй болгочихоод, эртхэн шиг очиж, хэдэн цаг болж байж хэдэн ном олно.

     
     
     

  • БАЯН-ӨЛГИЙ АЙМГИЙН “ЦАСТ ХАЙРХАН”–НЫ ТАХИЛГА ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ ТӨЛӨВЛӨГӨӨ

    3 Хурлын байр бэлтгэх 5 дугаар сарын 22 Жувай
    4 Хуралд оролцогчдыг урих 5 дугаар сарын 22 Нансаа
    5 Хурлаас гарах баримтыг цэгцлэх 5 дугаар сарын 22 Тэмүлэн
    5 дугаар сарын 24-ны өдөр
    6 Алтайн магтаал цуурь хөөмий хайлна

    7 “Цаст хайрханы тахилгын түүхэн уламжлал” сэдвээр Эрдэм шинжилгээний бага хурал зохион байгуулах,Сагсай сум. Цэргийн амралтад 5 дугаар сарын 22
    8 Нарны тахилга 5,40-7,40
    9 Өглөөний цай 8,00-10,00 Сумдын удирдлага Удган Д.Батчулуун
    10 Наадмын нээлт 10,00-10,20 Даринчулуун
    11 Урианхай сурын харвааны тэмцээн эхлэнэ 10,20-15,00 Нутгийн Зөвлөл
    12 Их насны морь уралдуулах 11,00-13,00 Нутгийн Зөвлөл
    13 Өдрийн хоол 13,00-14,00
    14 Өндөр настангуудыг хүлээж авах 13,00-14,00 Нутгийн Зөвлөл
    15 Бөхийн барилдааны 1-ийн даваа 14,00-15,00 Нутгийн Зөвлөл
    16 Урлагын тоглолт 15,00-16,00 Нутгийн Зөвлөл
    17 Бөхийн барилдааныг үргэлжлүүлж шөвгийн 4 бөх үлдэнэ. 16,00-18,00 Нутгийн Зөвлөл
    18 Цуур, хөөмийн дуудлага 20,30- Нутгийн Зөвлөл
    19 Галын тахилга 21,00-23,00 Удган
    Мягмарсүрэн
    20 Заасан газруудад Бөөгийн багш нар шавь нараа арван гурван Алтай хайрханд залбирах зан үйл үйлдэх 11,00-17,00
    5 дугаар сарын 25-ны өдөр
    21 Их хайрханы Их тахилга 7,00-10,00 Зайран П.Батжаргал
    22 Урианхай бөө толгойлж бөөлнө Зайран П.Батжаргал
    23 Дархад, Халх, Хотгойд, Буриад, Ойрд бөө нар хүндэтгэл үзүүлж бөөлнө.
    24 Томилогдсон бөө нар, сүсэгтэн олны төлөөлөл хайрханд тахилгын идээг хүргэнэ
    25 Лусын тахилга 10,00-12,00 Зайран Дангаасүрэн
    26 Томилогдсон бөө нар, сүсэгтэн олны төлөөлөл нуурт тахилгын идээг хүргэнэ
    27 Бөхийн барилдаан дуусгана 12,00-13,00
    28 Түрүүлсэн бөх, морь, сурын харвааны шагнал гардуулна.
    29 Тахилгыг зохион байгуулахад идэвхтэй оролцогчдыг шагнана
    Хоёр. Бэлтгэл ажил
    1. Наран ээжийн тахилга
    30 Алтан шаргал Наран ээжийн тахилгын хүндэтгэлийн идээ-3 Удган Батчулуун
    31 Шар халзан хонь наран ээжид өргөх, амидаар нь
    32 Цагаан сарлагын сүү
    33 Таван тансаг идээний дээж
    34 Цагаан гүүний сүү
    35 Улаан үхрийн сүү
    36 Хундан цагаан хонины сүү
    37 Хөх ямааны сүү,
    38 Тараг
    39 Хөх тариа, Халтар арвай, Улаан буудай
    40 Алд цагаан хадаг
    41 Архи
    2. Галын их тахилгын бэлтгэл
    42 Тахилгын талбай бэлтгэх Удган Мягмарсүрэн Удган Мягмарсүрэн
    43 Тахилгын хүндэтгэлийн идээ-3 ком
    44 Улаан, шар, цагаан, хөх, ногоон хоргой тус бүр 1м
    45 Ямааны өвчүү
    46 Хонины сүүл, богино хавирга, богтос чөмөг,
    47 Шар тос
    48 Тамхи
    49 Архи,арц, чүлэнз
    50 Хөх хомоол
    51 Хөх аргал
    52 Хар мод, Хуш мод, Цагаан хус мод, Улаан харгана
    53 Есөн эрдэнэ, архи, сүү
    3. Наадам, Цэнгүүний бэлтгэл
    54 Наадмын талбай бэлтгэх, морины бариа бэлтгэх Нутгийн зөвлөл
    55 Сумдын гэр барих, төв асар бэлтгэх
    56 Родио өсгөгч бэлтгэх
    57 Цахилгааны мотортой болох
    58 Урианхай харвааны шагнал Баатар
    59 Бөхийн шагнал
    60 Хурдан морины шагнал Бакей
    61 Урлагын тоглолтыг нэгтгэж зохион байгуулах Ёолк
    4. Их хайрханы тахилгын бэлтгэл
    62 Тахилгын байрлал бэлтгэл Заарин П.Батжаргал
    63 Атаа 5 тэнгэрт Хөх морь сэтэрлэж залбарлах
    64 Дээлийн өнгө, бүс, эмжээр бэлтгэх
    65 Тахилгын хүндэтгэлийн идээ-3 ком
    66 Хөх толгойтой хонь, амьдаар өргөнө
    67 Хонины шүүс
    68 Цагаан, ногоон, цэнхэр хадаг, – тус бүр 9 ш
    69 Хундан цагаан хонины сүү
    70 Цагаан, ногоон, цэнхэр хоргой –тус бүр 1м
    71 Тараг
    72 Хөх тариа, Халтар арвай, Улаан буудай
    73 Архи
    74 Арц, цайны идээ 1ш
    75 Цагаан даавуу-3м
    76 Булганы арьс-1ш шинэ
    77 Есөн эрдэнэ өргөнө. Алт, Мөнгөн ембүү
    5. Лусын тахилгын бэлтгэл хангах
    78 Тахилгын байрлал бэлтгэл Зайран Дангаасүрэн
    79 Хөх ямаа сэтэрлэж тавина
    80 Дээлийн өнгө, бүс, эмжээр бэлтгэх
    81 Тахилгын хүндэтгэлийн идээ-3 ком
    82 Хөх толгойтой хонь, амьдаар өргөнө
    83 Цагаан, ногоон, цэнхэр хадаг, – тус бүр 9 ш
    84 Хундан цагаан хонины сүү, цагаан гүүний сүү, Улаан үхрийн сүү
    85 Цагаан, ногоон, цэнхэр хоргой –тус бүр 1м
    86 Тараг
    87 Хөх тариа, Халтар арвай, Улаан буудай
    88 Архи
    89 Арц, цайны идээ 1ш
    90 Цагаан даавуу-3м
    91 Булганы арьс-1ш шинэ
    92 Есөн эрдэнэ өргөнө. Алт, Мөнгөн ембүү
    Гурав. Уялдуулан зохиох ажлууд
    93 МБНЭ-ийг сурталчлах ажлыг хийнэ Д.Жаргалсайхан
    94 Хайрханы тахилгыг сурталчлах, танилцуулах Дарьчулуун
    95 Урианхайчуудын өв уламжлал соёлыг сурталчлах Алтанцэцэг
    96 Танилцуулга гаргаж тараах Дарьчулуун
    97 Сурталчлах самбарууд хийж тавих Тэмүлэн
    98 Сонины тусгай дугаар гаргах Д.Бадарч
    ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ КОМИС

  • ХОВД АЙМАГТ БӨӨГИЙН ХҮРЭЭЛЭНГ БАЙГУУЛАВ.

     

    Энэ аймагт албан ажлаар олонтой очсон бөгөөд энэ удаа бөөгийнхөө ажлаар зорьж очсон. Урьдаас судалж товлосон байсан учраас уулзах гэсэн хүнтэйгээ дороо л таарсан. Энэ бол аймгийн бөөгийн хүрээлэнгийн удирдагчаар томилох Лувсанлхамо байсан билээ. Гэр бүлийн хамт хүлээн авч, бидэнтэй танилцаж, санал бодлоо солилцож онгодын өргөөгөөр орж байж билээ. Сайханы мэт боловч цөөнгүй жил өнгөрчээ. Манай багууд Ховд хотод цугларч Алтай таван богд, Цэнгэл хайрханы тахилгад явахаар цааш хөдөлдөг байсан. Гэвч ажил, алба олон зүйлээр шалтгаантай байж уулзалдаж байсангүй.
    Аймгийн цэргийн ангид хоноглоод хөдөлсөн. Алс баруун нутаг Баян-Өлгийн зорин эндээс хөдөлсөн билээ. Яагаад ч юм эргэн тойрон олон шувууд эргэлдэнэ. Алсын замд үлдэхээр овоон дээр Лувсанлхамо ирж, идээний дээж, сүүн сацалаа өргөн үдсэн билээ.
    Ховд аймаг бол олон ястан, үндэстнүүд амьдардаг. Ховд аймагт нь Мөнххайрхан, Хөхсэрх, Баатар хайрхан, Мянган Угалзат зэрэг том уулууд бий бөгөөд аймгийн нутгийн 20 орчим хувийг говь тал эзэлнэ.
    Ховд аймгийн нутгаар Ховд, Буянт, Булган, Чонохарайх, Цэнхэр зэрэг том голууд урсах бөгөөд Хар-Ус нуур, Хар нуур, Дөргөн нуур, Цэцэг нуур зэрэг том, жижиг нуурууд оршдог. Нэвтийн рашаан, Булганы рашаан, Индэртийн рашаан зэрэг рашаан ус олон бий.

     

  • НУТГИЙН МИНЬ ОНГОД, ЛУС САВДАГ МИНЬ ИВЭЭЖ ЯВНА.

    Өнгөрсөн гурван жил МБНЭ-ийн хамт олон баруун зүгт Отгонтэнгэр хайрханы нэгдсэн тахилгаа хамтран хийсэн билээ. Энэхүү тахилгаа нэг, нэгнийхээ дэм туслалцаатайгаар амжилттай зохион байгуулсан. Олонхи нь нэгдсэн тахилгын дараа өөрсдийн төрсөн нутгаа зорьж, уул усандаа хүндэтгэл үзүүлээд ирдэг.
    Аймаг, галаараа нэгдэж, хамтран ажиллахын зэрэгцээ гэр бүлээрээ найз нөхөд бид ч нэгдсэн тахилгын дараа удмын нутагдаа очдог. Манай галын бидний найз болох Б-ын маань биеийн байдал муудаж, 2015 оноос  олон эмнэлгээр явсан боловч засал авахгүй эцэстээ элэг солих болж, донор олохдоо тулсан байсан. 
    Тиймээс онгод тэнгэртээ хандах болж, 2017 оны зунаас гурван жил дараалан Б-ын уг нутаг, төрсөн газарт залбирал хийж, улмаар Увс аймгийн Хяргас сумын Эгэл хайрханд удмын овоог ах дүү төрөл төрөгсдийн хамт босгосон билээ. 
    Эгэл хайрханы Хийморын овоог босгох үед хоёр өдөр, шөнө үргэлжилсэн бороотой байсан ч,  олон жил хүлээгдсэн савдаг, лустай нэгэнт онгодоор хэлэлцэж, болзоо, хугацаатай учир бөөлөлт хийсэн билээ.
    Тогтоосон цаг хугацаа, сэтгэл зүтгэлийн хүчээр аав, ээжийн буурь, төрсөн газар, өөрийнх нь хөлд орж байсан ам, ханаа дугуйлж байсан бууц, айл гэр болон гал голомтоо бадрааж байсан нутагт аргадан залбирал үйлдэж, лус, савдагт нь мэдүүлж, онгод тэнгэрийн хүчээр хэл дамжуулсан болно. Бидний мэдээллийн хариуд өвөг дээдсээр уламжлан ирсэн олон чухал зүйлийн учигийг тайлсан хариу өгч, овоог нь хүлээлгэн өгсөн.
    Овооны ойр орчмын онгодын мэдээлснээр тэдний удмын сонин содон түүхэн тэмдгүүдийг тодотгон тайлсан билээ. Одоо Б-ын гэр бүл сайн сайхан эрүүл саруул байж, өөрсдийн хүссэн газартаа үр хүүхдүүдийн хамт аялж, амьдарч явна. Бидэнд сайн сайханыг бэлэглэсэн Онгод тэнгэр, Эгэл хайрханы лус савдагтаа баярлалаа.

  • Өмнөговь-Шинэ жил тэмдэглэв.

                     
     Монголын өмнийн говийн улаач нар шинэ жилээ тэмдэглэх болов. Аймгийн төвөөс хойш 20 км-т байрлах амралтын газарт өмнийн говийн улаач нар анх удаа шинэ жилээ тэмдэглэсэн билээ.
     Өмнөговьд “Тэв тэнгэр” бөөгийн байгууллагын гишүүд 500 гаруй байдаг тэдгээрийн төлөөлөл болсон 300 гаруй хүмүүс энэ арга хэмжээнд оролцсон юм.
     Шинэ жилийн танхим хүмүүсээр дүүрсэн байв. Шинэ жилийн арга хэмжээг нээж МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн, “Тэв тэнгэр” бөөгийн байгууллагын тэргүүн Алтанчимэг үг хэлж, ирсэн төлөөлгчдийг танилцуулсан юм.
     Дараа нь МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан “Тэв тэнгэр” бөөгийн байгууллагын хамт олонд баяр хүргэж мэндчилгээ дэвшүүлсэн билээ. “Тэв тэнгэр” бөөгийн байгууллагын удирдлагын тодорхойлсон улаач нарт МБНЭ-ийн шагналыг гардуулсан байна.
    2014 онд эхээр Өмнөговьд хийгдэх нэгдсэн Их тахилгын бэлтгэл ажил амжилт хүсч, хамтран ажиллах болсоныг тунхаглан зарласан билээ
     Шинэ жилийн арга хэмжээнд МБНЭ-ийн дэд Ерөнхийлөгч, Монгол бөөгийн Их Дархан Удган Д.Батчулуун, Монгол бөөгийн тэргүүн удган Я.Мөнгөнсувд нар оролцсон билээ.
     Шинэ жилийн үдэшлэг нь олон сайхан урлаг, соёлын арга хэмжээгээр үргэжилсэн билээ.
     
     
     

  • Өмнөговь аймагт ажиллав.

                    
     Монголын өмнийн тал, хээр говийн уудам нутагт өвлийн улирал дундаа орж байгаа боловч цас үгүй дулаахан намраараа угтав.  Улаанбаатар хотоос гарсан ажлын хэсэг хэдхэн цаг давхиад Даланзадгад хотод ирэв. Учир нь замын ихэнх хэсэг хатуу хучилттай болсон тул цаг хугацаа хэмнэх боломтой болжээ.
     Өмнөговийн “Улаачид”-ын төлөөлөгчид хотын ард байрлах цэргийн полигоны дэргэд хотоос ирсэн төлөөлөгчдийг  угтаж авав.
     17 цагт уулзалт болох танхим хүмүүсээр дүүрсэн байв. Уулзалтыг нээж МБНЭ-ийн Дээд цэцийн гишүүн, “Тэв тэнгэр” бөөгийн байгууллагын тэргүүн Алтанчимэг нээж, ирсэн төлөөлгчдийг танилцуулсан юм.
     Дараа нь МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан Монгол бөөгийн түүхэн уламжлал, өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудал сэдвээр мэдээлэл хийлээ. Мэдээлэлд Монгол улсын хөгжлийн түүхэнд Монгол бөөгийн гүйцэтгэсэн үүрэг,  гайхамшигт тохиолдлууд, тулгарч байсан хүнд сорилтууд, манжийн төрөөс бөөг мөхөөхийн тулд хийсэн харгис бодлого, бөөгийн хөгжлийн түүхэнд балархай байсан 300 орчим жилд бөө ямар замаар явсан, сүүлийн зуунд бөө нар хэрхэн хэлмэгдэлд өртөж байсан тухай ярив. Сүүлийн 20 орчим жилийн хугацаанд Монгол бөөгийн хөгжил, өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудал, МБНЭ байгуулагдсан түүхэн шалтгаан цаашид хийх ажлын талаар танилцууллаа. 2014  онд эхний нэгдсэн Их тахилга Өмнөговь аймагт хийгдэх болсонтой холбоотой бэлтгэл ажлын талаар санал солилцлоо.
     Уулзалтад оролцсон МБНЭ-ийн дэд Ерөнхийлөгч, Монгол бөөгийн Их Дархан Удган Д.Батчулуун Монгол бөөгийн “Тэнгэрийн улаач” нарын өмнө тулгамдаж байгаа асуудлаар ярьлаа.
     Уулзалт халуун дотно, элгэмсэг сайхан болж өнгөрөв. Уулзалтын дараа ч уг уулзалтад оролцсон МБНЭ-ийн Хяналтын цэцийн гишүүн, Монгол бөөгийн Тэргүүн удган Я.Мөнгөнсувд зарим хүмүүсийн асуудалд биечлэн хариулт өглөө.
      Уулзалтын явцад МБНЭ-ээс зохион байгуулсан Их тахилга, арга хэмжээ, уулзалт, аялалын талаар фото мэдээлэл хийсэн байна.
     Энэ арга хэмжээнээс хойш хамтарсан ажлын хэсэг Өмнөговьд ирж Нэгдсэн тахилга хийх газраа сонгосон билээ. Газар сонгоход МБНЭ-ийн удирдлагууд Монгол бөөгийн их дархан удган Д.Батчулуун, Монгол бөөгийн дархан удган Д.Энхжаргал нарын хамт залуучуудаас Монгол бөөгийн тэргүүн удган Өөдөө, П.Нарангэрэл, Туул нар явсан юм. Залуучууд Өмнөговьд ажиллах явцдаа “Тэв тэнгэр” бөөгийн байгууллагын гишүүдийг хуяг дуулга өмсгөлөөр нь “доромжлох”, хооронд хагаралдуулах ажил хийснээр тахилгад оролцох Өмнөговийн “Тэв тэнгэр” бөөгийн байгууллагын бидэнтэй хамтран ажилах ажиллагааг тасалдуулсан билээ. Мөн өөрсдөө шинээр бөөгийн байгууллага байгуулах зорилгыг агуулж МБНЭ-д нэгдэж байсан улаач иргэдийг үргээх ажил хийж, өөрсөдийн зүг татахыг оролдож, хамтын ажиллагаанд саад учруулсан юм. Энэ хамтын ажиллагааны түүх бол МБНЭ-ийн замд учирсан том сургамж болж үлдсэн билээ.