Category: Онгод тэнгэрийн айлдварууд

Тийнхүү эмэгтэй хүн ээмэг зүүж чөтгөрийг хөөдөг болсон ч хамаг гай зовлон, муу муухай нь ээмгэнд нь шингэг гэж чөтгөр хараасан гэдэг. Тиймээс эмэгтэй хүний зүүсэн ээмэг, тэр тусмаа үнэт металл энерги их хадгалдаг учраас зүүж буй хүнийхээ бүх гай зовлон,сөрөг энергийг шингээдэг.

Хэрэв ээмгээ гээчихвэл зовлон ариллаа гээд араас нь харамсдаггүй, бас дахиж хос болголгүй хайлуулаад өөр зүйл хийдэг байжээ. Монголчууд хүний алтан ээмэг олбол муу муухайгаа гадагшлуулдаг, мууг нь арилах болтугай гэж домнож авдаг. Мөн балчир охиндоо өөрийнхөө зүүж байсан хуучин ээмгийг зүүлгэдэггүй. Хэрвээ их үнэтэй ээмэг бол хэлбэр дүрсийг нь өөрчилж зүүлгэдэг байсан.
Эмэгтэй хүний “эдгээр газруудад” хамаагүй хүрвэл эр хүний хийморь сүлд доройтдог. Үс – эмэгтэй хүний үс бол түүний эрч хүч, түүний хүч чадал юм. Задгай тавьсан үс нь хавь орчны хүмүүст маш хүчтэй нөлөө үзүүлдэг хэдий ч, мөн үүний зэрэгцээ эмэгтэй хүн үсээ задгай тавьсан үедээ эрч хүчээ алдаж байдаг. Туршилт болгож, нэг өдөр үсээ задгай тавиад, маргааш нь үсээ богоод яваад үзээрэй. Ер нь үсээ хайртай хүнийхээ өмнө л задгай тавьж болно, учир нь Таны хүч бүхэл хорвоо ертөнц рүү биш, харин зөвхөн хайртай хүн рүү тань чиглэсэн байх ёстой! Таны эрхэм зорилго бол эр хүний хайрын тэнгэр нь болох явдал ба харин эр хүн, Танаас урам зориг авч, бүх ертөнцийг Тандбэлэглэг! Нүд – эмэгтэй хүний оюун ухааныг илэрхийлдэг ба эмэгтэй хүний харц бусдын сэтгэлийг маш хүчтэй татдаг. Хэрэв эмэгтэй хүн нэг зүйл дээр 40-өөс илүү секунд төвлөрч харах юм бол, тэрээр энэ талаар бодож, түүнийг хүсэмжилж байдаг. Энэ нь эмэгтэй хүнд байгалиас заяагдсан аж. Тиймээс тэр тусмаа та нөхөртэй бол эрчүүлийн өмнө харцаа буулгаж байсан нь дээр. Ингэх нь таны нөхөрт хэрэгтэй юм биш, харин Таны оюуны амар амгалан байдалд хэрэгтэй юм шүү. Хүзүүний ар шил – эмэгтэй хүний хамгийн сул бүсэд тооцогддог! Түүнийг байнга халхалж байх хэрэгтэй. Таны талаар муугаар ярьж байгаа хүмүүс рүү арнуруугаа харуулж болохгүй, зөн билэгтэн нарын “ар нуруу руу хийдэг хараал” гэж нэрлэдэг хүчтэй хараалд өртөж болох юм шүү. Энэ цэг эрч хүчний хувьд маш эмзэг байдаг тул хамгаалалтын сахиусан зүүлт зүүвэл энэ бүсээ хамгаалж болно. Мөн үсээ сүлжсэн байвал маш сайн, ер нь өөрийн эрч хүчнээс илүү хүчтэй хамгаалалт байдаггүй. Мөр, бугуй – бэлгийн хүчтэй эрч хүчийг ялгаруулдаг тул олонх ард түмний зан заншилд мөрөө халхлах, гартаа бугуйвч зүүх зэргээр өөрийнхөө эрч хүчийг хамгаалж, эрчүүлийн дурыг булаахаас сэргийлдэг байна. Сонирхолтой нь, харин хөх нь эрч хүч алдах бүс болдоггүй, гэхдээ энгэр задгай хувцас өмсөхдөө хэмжээ хамжааргатай байвал зохино. Хөх бол бэлгийн харьцааны бус харин эх хүний бэлэг тэмдэг. Тиймээсзадгай даашинзыг хориглодоггүй (хэмжээ хамжааргатай байх ёстой гэдгийг дахин сануулъя). Гэдсээ ил гаргах нь тийм ч аюултай биш, учир нь гэдэс бол эмэгтэй хүний чинээлэг амьдрал, түүний амжилт, түүний чадавхын билэг тэмдэг юм – тиймээс түүнийг ил гаргаж болно. Би энд гэдэсний талаар өгүүлэхдээ цавь бус, харин аюулхайн орчмыг заасан болно.
Цавь болон гуя – энэ бол эмэгтэй хүний үр хөврөл тогтоох эрхтэнүүд байдаг газар, түүнийг халхалж байх ёстой. Энэ бол эмэгтэй хүний хамгийн чухал бүс, энд эмэгтэй хүний мөн чанарын цэцэг – умай байдаг!!! Хэрэв тийшээ хүн бүр харах юм бол уг эмэгтэй өвдөж, түүний сарын “юм” хүндрэлтэй ирж, үр тогтоох эрхтэнүүд асуудалтай болдог. Гайхалтай нь тийшээ харж байгаа эрчүүлээс илүү өөр бусад эмэгтэйчүүлийн харц маш аюултай байдаг! Гуяа тодотгон харуулж болно, харин бариун хувцас өмсөх хэрэггүй. Тэгвэл биеийн эрч хүчний хөдөлгөөн алдагдана, өөрөөр хэлбэл бие барьсан өмд өмсвөл, эрч хүч эр хүний хэв шинжээр хөдөлж эхэлдэг (ер нь, стринг бол дотуур хувцасны хамгийн хор уршигтай хувилбар билээ). Арай чөлөөтэй өмд, өгзөгөө халхалсан цамц өмсөж байх хэрэгтэй. Шагайнаас өвдөг хүртэл – удмын генийн цэгүүд байдаг. Олонх эрчүүлд эмэгтэй хүний шагай таалагддаг нь учиртай юм. Тэнд удмын болон ирээдүйд мэндлэх удам залгагч нарын эрч хүч цэнэглэгдэж байдаг. Түүнийгээ ил байлгах уу эсвэл халхлах уу гэдгээ өөрөө шийднэ биз ээ. Туршилт болгож, богино ба урт банзал өмсөөд, өөртөө төрж байгаа мэдрэмжээ харьцуулаад үзээрэй. Санамж: үүнийг хайртай хүндээ дэлгэн хэлэх албагүй, харин түүнийхээ дэргэд дур тачаал хүргэм хувцасаар гоёж, үсээ задгай тавин, нүд рүү нь эелдэг зөөлөн харцаар харж болно гэдгийг санаж яваарай.

Тийм ч учраас Чингэлтэй уулын энгэр бэлээр шашны өргөө сүм, дуган дацан олноор байгуулагдаж, эрдэм номын нянба бясалгал их хийгддэг байжээ. Чингэлтэй уулын урд бэлээр Гандантэгчилэн, Дамбадаржайлин, Автай сайн хааны өргөө, Гэсэр сүм, Шар орд, Бэтүб хийд, Чойжин ламын сүм зэрэг бурхан шашны оронгууд баригджээ..Зүүн өмнө талаараа Салхит, Хайлааст, Хайст, баруун талаараа Баянцагаан, Сант, Ав өвөр Гүнт, Хожуулын даваа, зүүн талаараа Жигжид, Бумбат, Шадивлан, Суварганы өндөр гэх мэт жижиг амуудтай. Эдгээр амнуудаас 20 орчим жижиг гол горхи урсан гарч Сэлбийн гол болж улмаар Туул голд цутгадаг. Эдүгээ нийслэлийг тойрон хүрээлэх дөрвөн уулыг тахихдаа Чингэлтэй уулаас эхлэн тахидаг уламжлалтай.
БАЯН ЗҮРХ УУЛ
Бидний зүүн урд орших сүрлэг уул бөгөөд далайн төвшнөөс дээш 1846 /1860/ метр өндөр. Зүүн талаасаа уул толгодоор халхлагдсан, хойд талаараа модтой уулсаар хүрээлэгдсэн, хагас саран хэлбэртэй, баруун хойд талдаа Туулын бургасан тохойтой. Алсаас харахад зүрх хэлбэртэй бөгөөд эртнээс нааш цэрэг эрс, эрэгтэй хүмүүст ээлтэй хэмээн домоглодог. Тийм ч учраас Хужирбулангийн цэргийн анги байрлаж, олон агт адууг идээшлүүлж иржээ. Баянзүрх уулын сахиус Лусын дагина ажээ. Уулыг Ар, Өвөр Баянзүрх хэмээн нэрлэж, Ар Баянзүрхийг тахиж иржээ.
ЦЭЦЭЭ ГҮН
Цэцээ гүн бол Богд хан уулын ноён оргил юм. Далайн түвшнээс дээш 2268 м метр өндөр өргөгдсөн. Зарим түүхэн сурвалжид энэхүү уулын эзнийг “Цэц Гүн Ноён” гэгдэг байсан гэх ба улмаар он цагийн аясаар Цэцээ гүн хэмээн нэрийдэх болсон байна.
СОНГИНО ХАЙРХАН
Бидний баруун талд Туул голын хойд биед орших далайн төвшнөөс дээш 1662 метр өндөр, тахилгатай, хад асгатай, хайлаас харганатай уул. Гурван шовх оргил нь алсаас сүр бараатай харагддаг. Галт хар үнэг байдаг тул өвөл цасгүйгээр хар өвөлждөг хэмээх домогтой. Эрдэмт лам Лувсанпэрэнлэйжамцын айлдсанаар Сонгинохайрхан уул нь сүрхий догшин, хатуу үйлийг захиж хүсэхэд түргэн бүтээдэг бэлгэдэлтэй хөх үхэр унасан, араа соёо нь зөрсөн, нанчид архинд дуртай хөх өвгөн сахиустай хэмээн айлдсан. Заримдаа цэргийн ноёны дүрд хувирдаг шидтэй өвгөн хэмээнэ.
Өөр нэгэн домгоор бол, Чингис хаан энэ ууланд явж байтал арслан архирах чимээ гарч, хад асга нуран, их эзний өлмийд нэгэн том уулын сонгино өнхрөн ирж тогтсоноор уг уулыг Сонгинохайрхан хэмээн нэрийдсэн гэдэг. Хүрээний дөрвөн уулын дундаас хамгийн догшин хайрхан хэмээгддэг тул ан амьтад, тарвага зурманд нь ч хүрдэггүй байсан гэдэг.
Тогтмол Эрдэнэ-Очир

Буурлуудын яриагаар 1916 онд энэхүү онгодыг босгосон гэдэг. Мооцитийн хүү Халзан Зана зайран энэхүү Хуш дөлийн онгодыг дуудан бөөлж 33 хурмастаар аялан дүүлж бөөлдөг байснаараа ид шид эрдэм оюунаараа гаргуун гарсан нэгэн байжээ. 33 онгод дотроо салаалж ирдэг олон тооны онгод бий. Түүний олон салааны толгой том тэнгэрүүд болох Бургааст Цармын онгод, Улаан модны онгод, Төхийн онгод, Сайхан өвстийн онгод, Өвөр ходны аав буюу Нанзад эмгэний онгод , олны мэдэх ийм чадалтай онгодууд хүч хавсарч Ноё тэнгэрийг үүсгэдэг байжээ. Зуны дунд сар болох өвсний толгой бүрэн цухуйх үед Хуш дөлийн онгодыг тахидаг байсан хэмээн Бүдүүрээ зайран нэгэнтээ дурсаж байсан. Зана зайран нь Хар болон Шар тэнгэрийг хамтдад нь авч явдаг байсан. Мооцитийн Халзан зайран нь Хармайн гол Шаргын дэнж Төхийн урд Тэнгисийн булан зэрэгт дөрвөн улиралаа даган нутагладаг байжээ. Зуны дунд сард тахихдаа морьтой хүн гарахыг цээрлэж эгц доороос нь явган өгсдөг байсан тухай Дэлгэр зайран ярьж байсан.Энэхүү Хуш дөлийн онгодыг хамгийн сүүлд Дэлгэр зайран тахисанаас хойш өдийг хүртэл тахилга нь тасарсан гэж ярьдаг юм. Энэхүү Хуш дөлийн онгод нь Хөвсгөл аймгийн Ринченлхүмбэ сумын 3-р бригад Шаргийн дэнжийн зүүн талд байрлах Саяаны нурууны дунд байрлах ганц өндөр цочим хавцал дээр байрладаг онгод билээ.
1.ХОГОРГИЙН БУРИАНЫ ХАЙРХАН:
Лусын эзэн буюу Нагарза хэмээх Мачир зайрангын онгод юм. 33 жилээс дээш бөөлж алдар цуу нь түгсэн бөөг дархад даяараа хүндлэн дээдэлж 9 булдуутай хэнгэрэг барихыг дээд тэнгэр нь зөвшөөрдөг байсан бөлгөө. Сар бүрийн шинийн 3 нд ийм бөө бөөлөхөд нь хотол даяараа чуулан амь бие эд малаа даатгадаг байжээ. Энэхүү Бурианы онгодыг анхлан тахиж авч явсан хүн нь Мачир зайран бөгөөд зарим хүмүүс ярихдаа Мачир зайрангын онгод гэлцдэг. Мачир зайран нь Хогоргийн Буриа, Эрдэнийн Сүмбэр хайрхан, Хонин өндөр уул зэргийг аргадаж авч бөөлдөг байсан учир байгаль эх буянаа хайрласанаар агуу хүчийг олж нээсэн хүч чадалтай зайран байсан. Мачир нь агуу том зайран байсан нь энэхүү түүхээс илт юмаа. Зайран 2 эхнэртэй байсан ба эхний эхнэрээс гарсан хүү нь Пунцаг зайран бөгөөд дархадын нисдэг 7 бөөгийн нэг нь болж явсан алдарт зайран , нөгөө эхнэрээс гарсан охин нь Ховин юм буюу бөөлөөд нисэж Ховдод буусан Дулам удган юм. Энэ хайрхан нь Хөвсгөл аймгийн Цагааннуур сумын нутагт Хогоргийн голын зүүн суганд байрлах Бурианы амны эхэнд хоёр хөгшин бүдүүн саарал модыг бодит байдлаар нь хэлж дүрсэлж болох юм. Энэ онгодыг сүүлд авч яваа зайран манай дархад нутгийн Мөнхөө зайран байсан билээ.Үе үеийн дархадаас төрсөн олон бөө удганууд сүүгээ өргөж тахин дээдэлж даатган залбирдаг онгод нь Хогоргийн Бурианы эх онгод юм.
2. Буянт голын хайрхан Санж:
Буянт голын хайрхан буюу Санж бөө маань 17-р зууны дунд үед амьдарч байсан гэж нутгийн хөгшчүүл дурсан яридаг. Санж бөө нь эрдэм чадал ид хаваараа нутаг усандаа гайхагдаж явсан ба ар дархадын Зулын тээхний удмын их зайран юм. Санж бөө нь дархадын алдарт нисдэг 7 бөөгийн нэг болох Дамжил зайраны аав бөгөөд алдарт Татай удганы хүү билээ. Ринченлхүмбэ сумын өвөр битүүд байдаг Өрхөтийн нуурын зүүн өмнө, Цойцон нуурын баруун хойно нь онгод нь байдаг бөгөөд өөрийн нутаглаж байсан газарт нь онголон тавьж нутгийн олон нь тахин залбирсаар ирсэн юм. Буянт голын хайрханы асрийг одоогоос 250 аад жилийн өмнө барьсан гэж нутгийн хөгшүүл ярьдаг.
3.Тэнгисийн хайрхан буюу Ноё бөө:
Ноё бөө нь 17-р зууны сүүл 18-р зууны эхэн хүртэл амьдарч байсан ид шидтэй зайран байсан бөгөөд 120 насалсан учир Ноё зөнөг гэж нутгийнхан нь дууддаг байсан гэдэг. Цагааннуур сумын Тэнгис гол хавиар нутагладаг дархадын хуулар ясны Есөн дарааны юм гэдэг онгодыг тахидаг, сүрлэг том биетэй хүн байжээ. Ноё бөө нь хоролмайн дээрэмчдийг ид шидийн хүчээр дийлж ирэхэд нь манж нар зөвшөөрөлгүй байлдлаа гэж цавчин алах гэтэл нь мөрнөөс нь 2 хөхөө гаран ниссэнд алахаа больсонд Ноё бөө иргэн ирэж миний бие эзэнгүй болж, сахиус минь нисээд явсан байлаа үүнийг мэдэлгүй тэд намайг орхилоо гэсэн гэдэг. Ахайн буриад бөө нартай үзэлцэж Бух бөөг дарч явсан ба буриад нутгийн ноёны охин 18 настай бүсгүйг ховсдож нутагтаа авчирсан гэлцдэг юм.Нисдэг морьтой байсан ба морийн нь нисдэг өдийг эхнэр нь хяргаж авсан учир өөрөө нисэх гэж газраас тохой хэртэй хөндийрсөн ч том биеэ дааж чадаагүй гэдэг. Ноё бөөгийн онгод нь Шишгэд голын дунд тавигдсан пүнзэн асартай онгод бөгөөд алдарт Жавартай ээжийн онгодын хажууд тавьсан байна. Ноё бөө нь Жотог зайрны 4 хүүхдийн хамгийн том хүү юм.
4. Агарын хайрхан болох алдарт Баглаан удган:
Баглаан удган нь Цагаан адуучны тээхний шүтээн болсон, дархадын баруун отгийн ид шидээ гайхуулж явсан удган бөгөөд манж чин улсын эсрэг олон жил тэмцэлдэж байснаараа Баглаан заргач удган гэгдэх болжээ.Гал хар тэнгэр, оч хар тэнгэр хоёрыг ганцаар эзэгнэсэн удган байсан ба ядуу буурай амьдралтай ч Дүүрэгч вангийн хошууны ноёд, манж улсын хүмүүсийг ид шидийн хүчээр айлган сүрдүүлж байсан энэ удганы тухай домог олноор байдаг нь одоо ч нутгийн ард олон маань дуурсан ярилцдаг юм. Дархадын алдарт нисдэг 7 бөөгийн нэг Арилдий бүргэд зайрангийн ээж бөгөөд хүү нь бүргэд болон хувирдаг байсан гэдэг.Хүү Арилдий нь Дүүрэгч вангийн хошууныханд цаазлагдсанаас хойш Баглаан удганы тэмцэл дээд цэгтээ хүрч их ид шидийг үзүүлж байсан билээ. Хөвсгөл аймгийн Баянзүрх сумын Агар голын савд онгодын асарыг босгож Агарын ээж гэж нутаг олон нь шүтэн залбирах болсон гэдэг. Агарын хайрханыг дээр үед зөвхөн зайран хүн л тахидаг байсан бөгөөд сүүлд 1937 онд Дамба зайран тахиж байсан бөгөөд хамгийн сүүлд Цэгмид удган тахиж байсан мэдээ бий.
5. Хармайн хайрхан буюу Хаж зайран:
Жотог зайрангийн хүү, Ноё бөөгийн дүү Хаж зайран нь дархадын ар гурван отгийн шүтээн болсон, Шишгэд нутгийг харсан алдарт зайран байжээ. Цагааннуур сумын Хармай, Тэнгис голуудаар нутаглаж байсан ба тэнгэрээр хүчээ авсан тэнгэр эрхэстэй нөхцсөн агуу бөө байсан бөгөөд, ийм бөө нь их хүч чадал увидасыг авсан байдаг гэдэг. 13-р зуунд амьдарч байсан Тэв тэнгэр бөө нь мөн адил тэнгэрээс их хүчийг авсан бөө байсан юм.Хармайн аавын тэнгэр нь гурвалжин дүрсээр хөрөглөсөн байдаг бөгөөд энэ нь асар их хүчтэй гэдгийг илэрхийлсэн хэрэг билээ, учир нь бөөгийн шашинд зориг баатарлагын билигдэл нь гурвалжин дүрс байдаг. Олон домог түүхийн эзэн болон мөнхөрсөн Хаж зайранг өөд болоход нь Цагааннуур сумын Хармайн голын хойно байрлах Гурвансайхан ууланд онголсон бөгөөд үр хүүхдүүд нутгийн ард нь тахиж дээдэлж залбирдаг юм.
6.Судгийн хайрхан буюу Амажи удган:
Амажи удган нь Баглаан удганы охин бөгөөд, ах нь нисдэг Арилдий бүргэд зайран юм. Амажи удган нь эрхэт дархад ястай,үнэг болон хувирдаг ид шидтэй байсан, ба нутгийн ард олондоо домог болон яригдан үлджээ. Холын нэгэн бадарчинтай эрдэм чадлаа үзэлцэн гэдсээ хүүлж сэмжээ дэлгэн үзүүлэхэд нь бадарчин шороо цацаж сэмжийн бохирдуулснаас цэл залуугаараа өөд болсон гэдэг . Өөд болсны дараа нь Хөвсгөл аймгийн Ринченлхүмбэ сумын Шаргын судагт онгодын асрийг нь босгож Судгийн ээж хэмээн тахих болсон юм.Өөд болсны дараа нутгийн ардууд Судгийн хайрханыг тахиж , залбиран харуулын цэргийг ажралгүй даван, дархад нутгаасаа гарч явдаг байсан гэдэг учир нь дархад түмнийг манж нар халх рүү нэвтрүүлдэггүй бөө мөргөл их түгсэн газар учраас шарын шашинд муугаар нөлөөлнө гэдэг байсан байна.
7.Аралын хайрхан буюу Бат зайран:
Бат зайран ба түүний төрөл садан болсон 7 онгодыг Аралийн хайрхан гэж нэрлэсээр ирсэн юм. Бат зайран нь алдарт Татай удганы нөхөр бөгөөд Баянзүрх суманд нутагладаг баруун отгийн сор нь болсон хүч чадал хосгүй ид шидээрээ гайхуулан явсан бөө байжээ. Аралын хайрханы энэхүү 7 бөө нь Тувагаас нүүдэллэн ирсэн тус бүрдээ нэг нэг модон онгод үүрч дархадад нүүдэллэн ирсэн гэдэг домог байдаг. Баянзүрх сумын Арал гэдэг газарт нэг асарт онгодыг нь нэгтгэн тахиж залбирсаар ирсэн.
8.Ушгидайн хайрхан буюу Сунхи бөө:
Татай удганы хүү , дархадын ниссэн 7 бөөгийн нэг болох Сунхи бөө нь ид шид, эрдэм чадлаараа гайхагдсан зайран байжээ. Алдарт Хаж зайрангийн шавь бөгөөд эх нутгаа харийн дайснаас хамгаалсан баатар жанжин байсан юм. Енисэй мөрний эх Гуна, Ушигдайг хамгаалан дайтаж эх нутгийнхаа төлөө тэмцэж явсан нь нутгийн олны дурсамжид яригдсаар ирсэн билээ. Тооноороо гарч нисэн байтал нь эхнэр нь хөлнөөс нь зуурч авсанаар гэдрэг унан өөд болсон гэдэг бөгөөд Улаан уул сумад энэ бөөгийн нэрээр нэрлэсэн Сунхийн булан гэдэг газар байдаг юм. Амьд байх үед нь нутаглаж байсан Ушгидай ууланд онгодыг тахиж залбиран ирсэн түүхтэй.
9.Хурц уулын хайрхан буюу Гоё удган:
Гоё удган нь Жотог зайрангийн охин бөгөөд ах нь Ноё бөө, дүү нь Хаж зайран юм. Гоё удган нь дүү Хаж зайрантай хүчээ үзэлцсэн Ахай буриадын Бух бөөтөй ид шидийн хүчээр үзэлцэн, дүүгийнх нь онгодыг авч явсныг булаан аваад авчирсан гэдэг. Хүрэл тэнгэрийн толгойг юманд санамсаргүй өлгөн тасалсан тул, Тэнгис голын Хурц ууланд явж байхад нь Хүрэл тэнгэр хорлож өөд болсон юм. Онгодыг нь Хурц уулын хажууд асарлан тавьсанаар Хурц уулын ээж гэж нутгийн ардууд нь

Тиймээс хэрхэн муу хүчийг зайлуулж одуулах талаар багач болов зөвлөе. Ариун бүхний бүлэгдэл ганга өвс, эсвэл байгальд удаан байж байгалийн хүч, увдисийг өөртөө шингээсэн аргал, мөн арц зэргийг бэлдээрэй.
Эдгээр гурвын аль нь ч болно. Харин дөмөгхөн шиг зэхэж, сайн утаа май тавихаар зэхэх хэрэгтэй.
Асаасны дараа юуны өмнө өөрийгөө сайн утаарай, толгойн орчим гурав, бүсэлхий орчим гурав, доод өвдөгний орчим гурвантаа нар зөв эргүүлж утаарай.
Ялангуя шилний арын хэсэг, хоёр суга, өвдөгний арын нугалам зэргийг сайн утах нь зөв.
Ийнхүү утасны дараагаас өргөө гэрийнхээ хаалганы баруун доод булангаас эхлээд нар зөв булан тохой, шүүгээн дотор, өнцөг булан ирмэгтэй юу л байна бүгдийг, мөн хувцасны шүүгээ, унтаж амардаг ор, ялангуяа ванны өрөө, гадна тагт буюу валкон зэргээ сайн утах хэрэгтэй.
Мөн хоймор болсон тахил бурхан шүтээний хэсгээ бүү мартаарай. Өөрийн болоод гэрийнхнийхээ өмсдөг хувцсыг мөн адил.
Ийнхүү өргөө гэрээ бүхэлд нь утаж буй ариун гангын үнэр, утаа, аргалын утаа май зэргээс төрлөө олоогүй сүнс, албин тийрэн, хар хүч, хар энерги бүхэн сарниж гэрээс тань хурдан одох болно.
Ийнхүү өргөө гэрээ сайн утаж ариун болгосны ард гадны муу хүчнээс хамгаалж хаалгандаа хамгаалалт хийх учиртай. Хаалгандаа улаан утас тойруулж тавь, улаан утас нь галан хамгаалалтын билэгдэл болдог бол мөн улаан утас ямарваа зүйлийг бат барьж хааж хамгаалж байдаг.
Мөн байгалд ургадаг үзүүртэй иш бүхий ургамал, моднуудаас өргөө гэрийн хаалгандаа залж болно. Харин авахдаа уул ус хангайн эзэнд өргөл өргөж гуйж авахаа бидэн бүхэн мэдэх билээ. Онцолж зөвлөх мод бол заг юм. Заг бол муу хүчнээс хамгаалдаг их сайн мод.
Хаалганы дээр мөн сүх тавих нь бас л сайн хамгаалалт болдог. Амьтай байдаг эрчилсэн ноосоор могой зэхэж, түүнийгээ сайн гангаар утсаны ард, хаалгандаа тойруулан залдаг нэгэн зан үйл бий.
Улмаар тэрхүү залсан могойн сүүл, толгой хэсгийг сархадаар ундаалж зүүний 44 хар тэнгэртээ залардаг удмын харын онгод тэнгэрээс амь оруулж, хамгаалалт хийж өгөхийг хүсэн өргөлөө өргөснөөр тэрхүү могой нь амьтай болж ирдэг. Ингэснээр нэг ёсондоо таны өргөө гэрийн хаалганд амьд могой заларч, өргөө гэрийг муу хүчнээс хамгаалж байх болно. Харин тэрхүү амьтай могойг байнга гангаар утаж, сархадаар ундаалж хүчийг авахуулж байх хэрэгтэй.
Хаалгандаа та ямар хэлбэрийн хамгаалалт залсан тэрхүү хамгаалалтаа 3 хоногтоо нэг удаа ганга, аргал, арцаар утаж байх хэрэгтэй.
Мөн хаалганы эргэн тойрноо утахаа бүү мартаарай. Айл гэрт сур байх нь хамгаалалт болдгоороо их сайн байдаг. Монгол хүн, Монгол айл болгонд сур байх учиртай тул та сур, эсвэл суран ташуур зэхэж өргөө гэртээ залвал нэн сайн. За тэгээд цаашдаа өргөө гэртээ гаднаас орохын өмнө зоо нуруугаа гөвөх байдлаар нудрах, мөрнөөс буртгийг одуулж буй мэтээр зан үйлийг хийж, дагаж ирсэн хар муу энергийг хаяж одуулж өргөө гэртээ орж байхыг зөвлөж байна.
Сүүлийн үед Монголчууд бид өргөө гэртээ орж ирсэн даруйдаа, үүд болсон хаалганы дэргэдэх хувцасны шүүгээн дээр малгай буюу тэргүүнээ шууд л тавьчихдаг. Ингэснээр таны тэргүүн сүлд хийморь тань гэрийн хатавчинд байсаар цаашдаа хэрхэх бол. Монгол хүн тэргүүнээ гэрийн хаалганы хатавчинд залдаггүй бөгөөд харин ч дээдэлж, гэрийнхээ хоймортоо тэргүүнээ залж байх хэрэгтэй анхаараарай.
Монгол хүн бүр өөрийн гэсэн ид чадал, цэцэн ухаан, зан үйлтэй байдаг тул хэн бүхэн өөрийнхөө өргөө гэрийг сайхан авч явж чаднаа.
САЙН САЙХАН БҮХЭН ДЭЛГЭРЭХ БОЛТУГАЙ
Туяа Тук

Санж бөө нь дархадын алдарт нисдэг 7 бөөгийн нэг болох Дамжил зайраны аав бөгөөд алдарт Татай удганы хүү билээ. Ринченлхүмбэ сумын өвөр битүүд байдаг Өрхөтийн нуурын зүүн өмнө, Цойцон нуурын баруун хойно нь онгод нь байдаг бөгөөд өөрийн нутаглаж байсан газарт нь онголон тавьж нутгийн олон нь тахин залбирсаар ирсэн юм. Буянт голын хайрханы асрийг одоогоос 250 аад жилийн өмнө барьсан гэж нутгийн хөгшүүл ярьдаг.

– Яруу шороо тэнгэр, зүүн хойд зүгт залрах муу дуутын орны эзэн тэнгэр.
– Ширмэл ширмэн тэнгэр, гачигдал гашуудлыг сэргийлэх тэнгэр.
– Хидэр догшин тэнгэр. Хэрүүлийн эзэн адар догшин тэнгэр гэдэг. Дайн байлдааны толгой тэнгэр.
– Бочим тэнгэр, элдэв өрөвсөл өвчнийг хамаарсан тэнгэр.
– Хадарга боомон тэнгэр, хараал зүхлийн эзэн тэнгэр, хараалын эзэн хадарга боомон тэнгэр гэдэг.
– Хан хар тэнгэр, догшин хар тэнгэр гэдэг.
– Ноён баавай тэнгэр, хуульт ертөнцөд оршихгүй тэнгэр.
– Суут дайчин тэнгэр, ганц нүдтэй тэнгэр.
– Учрам дайчин тэнгэр, үүд хаалгыг сахигч тэнгэр.
– Хөх дайчин тэнгэр, үүдний зүүн талыг сахигч тэнгэр.
– Асур тэнгэр, хурмаст тэнгэртэй эсэргүүцэж тэмцсэн тэнгэр.
– Хан хажир тэнгэр, зүүн хойдод заларч догшин газар тэнгэрийн муу орныг эзлэн суусан тэнгэр.
– Хөндлөн халзан тэнгэр, зүүн өмнө залрагч эзэн тэнгэр.
– Униар хар тэнгэр
– Цусан гол тэнгэр
– Буруу цоохор тэнгэр
– Шар цоохор тэнгэр
– Тэх тэнгэр, ямааны эзэн тэнгэр
– Гурван салхи тэнгэр
– Амьч гурван тэнгэр
– Бүрдэн хар тэнгэр
– Бүхлэгэр хар тэнгэр
– Хайр хар тэнгэр
– Хар цоохор тэнгэр
– Хар балар тэнгэр, Балар хар тэнгэр гэдэг
– Модор тэнгэр
-Эрин тэнгэр
– Мангас тэнгэр
– Хязгаар тэнгэр
– Өгөөмөр тэнгэр
– Ажир тэнгэр
– Цахилгаан тэнгэр
– Ятга тэнгэр
– Хяргуун тэнгэр
– Таянмай тэнгэр
– Атаа бэрс тэнгэр
– Аянган тэнгэр, аянга цахилгааныг захирагч тэнгэр
– Зүрхэн хар тэнгэр, зүүн зүгийн эзэн тэнгэр
– Марсын охин тэнгэр, долоон гахай хөлөглөсөн марсын охин тэнгэр “мангасын охин тэнгэр” гэдэг.
– Эллэн эх тэнгэр, хар нохой дагуулсан эллэн эх тэнгэр
– Саармаг есөн тэнгэр, шар ямаа хөллөсөн саармаг есөн тэнгэр гэдэг.
– Цахилгаант тэнгэр, цагаан ногооныг илтгэсэн цахилгаант тэнгэр гэжээ.
Энд дурьдагдсан тэнгэрүүдийн нэр нь хэдийд чухам хаанаас бий болсон нь тодорхойгүй. Шарын шашин монголд ирээд бас олон тэнгэр нэмэрлэхийн хамт тэдний тэнгэр бөөгийн тэнгэрүүдийг ахлах болжээ. Цагаан хар гэж тэнгэрүүдийг ялгасан нь хар цагааны сүлд шүтлэг утга зүйл билэгдэлтэй холбоотой.
Mongolian Shamanism

Mongolian Shamanism added a 3D photo to Бөөгийн тавилан.
20h ·
2015.03.18

Эх болсон байгаль дэлхийгээ хүмүүнчлэн үзэж, хайрлан хамгаалах, газар нутгийнхаа бүрэн бүтэн байдлыг бататган бэхжүүлэх, ард иргэдийнхээ үндэсний үзлийг сэргээн бадраах утга санаа энэхүү тайлга тахилгын ёслолын ач холбогдолд оршиж байдаг. Эртний түүх соёлын үнэт өвийг хамгаалахад тахилга шүтлэгийн хэлбэрээр нутгийн иргэдийн оролцоотой хамгаалж ирсэн уламжлал бий. Тахилга ёслолын үеэр байгаль орчныг бохирдуулах, амьтны амийг таслах, цээртэй үг хэлэх, ёс бус авир гаргах, ёслолын дэг журмыг зөрчихийг хориглодог.

А. Готов

Буурлуудын яриагаар 1916 онд энэхүү онгодыг босгосон гэдэг. Мооцитийн хүү Халзан Зана зайран энэхүү Хуш дөлийн онгодыг дуудан бөөлж 33 хурмастаар аялан дүүлж бөөлдөг байснаараа ид шид эрдэм оюунаараа гаргуун гарсан нэгэн байжээ. 33 онгод дотроо салаалж ирдэг олон тооны онгод бий. Түүний олон салааны толгой том тэнгэрүүд болох Бургааст Цармын онгод, Улаан модны онгод, Төхийн онгод, Сайхан өвстийн онгод, Өвөр ходны аав буюу Нанзад эмгэний онгод , олны мэдэх ийм чадалтай онгодууд хүч хавсарч Ноё тэнгэрийг үүсгэдэг байжээ. Зуны дунд сар болох өвсний толгой бүрэн цухуйх үед Хуш дөлийн онгодыг тахидаг байсан хэмээн Бүдүүрээ зайран нэгэнтээ дурсаж байсан. Зана зайран нь Хар болон Шар тэнгэрийг хамтдад нь авч явдаг байсан. Мооцитийн Халзан зайран нь Хармайн гол Шаргын дэнж Төхийн урд Тэнгисийн булан зэрэгт дөрвөн улиралаа даган нутагладаг байжээ. Зуны дунд сард тахихдаа морьтой хүн гарахыг цээрлэж эгц доороос нь явган өгсдөг байсан тухай Дэлгэр зайран ярьж байсан.Энэхүү Хуш дөлийн онгодыг хамгийн сүүлд Дэлгэр зайран тахисанаас хойш өдийг хүртэл тахилга нь тасарсан гэж ярьдаг юм. Энэхүү Хуш дөлийн онгод нь Хөвсгөл аймгийн Ринченлхүмбэ сумын 3-р бригад Шаргийн дэнжийн зүүн талд байрлах Саяаны нурууны дунд байрлах ганц өндөр цочим хавцал дээр байрладаг онгод билээ.

Монголчууд гадны хүнийг хүлээж авахдаа хоёр галын хоорондуур оруулдаг байсан ба эдүгээ ч хүн нутаглуулагсад болон уналга, ачлагыг нь мөн ингэж ариулдаг заншил хэвээр байна. Голомт гэдэг бол нэг овог юм уу нэгэн удам угсааны залгамжийг хэлдэг. Тулганы хаяагаар нь хог тарих, галдаа нохойн баас, шувууны сангас, сонгино, саимсаг, хог, үсний сэв оруулах, мэсээр төнхөх дор явдал,мөр самуурна гэдэг. Гал уруу нулимах, захад мод түлээ хагалах, гал дээгүүр алхахыг цээрлэдэг. Галаа баясган.хүнс гаргаад нуглуур, тогоо нэрээд архи, шар тос, өөх, шинэ торго дурдамын өөдсийг дээжлэн өргөдөг. Тэнгэрийг нь ариулах болбол галдаа бор давс өргөдөг. Галын тэнгэр, хоол гурав савхдах, мах гурав огтлоход хүртэл горьддог гэдэг.

Монгол хүн гэрлэхдээ галдаа мөргөдөг, айлын отгон хүү гал голомтоо залгамжилдаг нь их эртний ёс билээ.
Аргалын арагийг гал голомтын сан гэж үздэгээс түүн дээр сандайлдаггүй, орой нь заавал түлшээр дүүргэдэг.Галын хайчыг хойморь уруу амыг нь харуулдаггүй. Хар элгийн айлаас гал авах, мөн айлд өгөхийг цээрлэдэг. Аргалын арагийг гал голомтын сан гэж үздэгээс түүн дээр сандайлдаггүй, орой нь заавал түлшээр дүүргэдэг.Галын хайчыг хойморь уруу амыг нь харуулдаггүй. Хар элгийн айлаас гал авах, мөн айлд өгөхийг цээрлэдэг. Гал тахих ёс бөө мөргөлөөс улбаатай бөгөөд бурханы шашин дэлгэрэхээс урьд галын тэнгэр гэдэг байснаа эдүгээ бурхан гэх нь олширчээ.
Галын бурхан буюу тэнгэрт зориулан: “Сүмбэр уулын төдий идээг, сүн далай төдий ундааг ,сүрт галын бурхан ГАЛАХАЙ танд өргөе!” гэж галдаа тос, өөх сэлтийг өргөн мөргөдөг заншилтай. Ихэс дээдсийн галыг тахихдаа: Одноос олон малтай болготугай, уулнаас их цагаан өргөөтэй болготугай, төрсөн биеийг маань мөнх жаргаатугай, төр барих нуган хүвүүнтэй болготугай! гэдэг бол ядуусынхыг: Нуурт зогсох олон адуутай болго та, ноён хүнийг дагах хиа хүвүүнтэй болго та, задгай олон хоньтой болго та, зан сайт охидтой болго та!” гэдэг байжээ.
Галын тэнгэр зүүн-өмнө зүгт оршдог ба ямаа хөлөглөсөн эцэг эхийн золголттой тэнгэр байдаг гэж сударт өгүүлжээ. Сэтгэлд сэвтэй зүйлийг галдаа ариулж хэрэглэх явдал энд тэндгүй байдаг. Таваас доош настай хүүхэд гал хараад инээдгийг галын тэнгэртэй ярьж байгаа нь тэр гэдэг.
Галын тахилгын үед тэр айлд гадны хүн , жирэмсэн, сархад хүртсэн хүн байхыг хатуу цээрлэнэ . Гадны хүнд айлын лай гай үсрэх, жирэмсэн хүний ураг эндэнэ, согтуу хүний насанд цөвтэй айлын гал дошгин ширүүн тахигдах жишээтэй.Зайран хүнээр галын буулттай гэрийн эзний ивээл ээлтэй өдрийг тааруулж тахиулах нь зүйтэй. Удган айлын гал тахихгүй гэдгийг сайн санах хэрэгтэй шүү. Хэрэв тахиулсан тохиолдолд 3 жилийн дараа яаж яваагаа эргээд нэг сайн тунгаан хараарай. Гал тахидаг тохиолдол маш ховор байдаг дээд тэнгэртээ галаа мандааж бадраасан тусгай өндөр эрбийн арай өөр жаягийн онгод үйлддэг гэхдээ тийм удгад нь одоо бараг байгаа үгүй нь юу л бол…Эс бол нас өндөр гарсан цэвэршсэн, насаарай тэнгэрийн үйлэнд зориод явсан учиртай удган тахих болов уу түүнээс хаа хамаагүй одооны бөө гэх нэртэй эмэгтэй улаачид минь мэдэхтүн. 3 жилдээ дараалан тахисан айлын гал голомт харлах учир байхгүй өөдлөн дэвжихийн үндэс суурь болж байгаа юмаа.
Айл гэрийн гал голомт тахих нь харилцан адилгүй өөр өөр жаяг арга барилаар өргөх өргөл нь хүртэл өөр байдаг .Тиймээс хэн хүнгүй шууд хийдэг амар засал биш гэдгийг хатуу санах хэрэгтэй улаач нар минь амь нас ,эд баялаг, эрүүл мэнд, буян хишиг, хамаг зүйл үүнд оршдог учир ,дээдийн дээд хатуу засал сайн бодож билэгшээж ач холбогдол хариуцлагатай хандах нь тэр жилийн чинь өнгө болж өгнө.Зайран галын тэнгэр Галахайд өргөлийг өгөөд хөгжөөгөөд баясгаад тахиад морьддог бол удган тахихаас бусад бүх үйлдэлийг хийгээд түүнийгээ тахисан хэмээн андуурч суудаг нь улаач нарын том алдаа юм шүү. Галд өргөх өргөлийг бичиж аваад бүгд адил хийх гээд байдаг энэ том эндүүрэл шүү гэмээр байна. Учир нь тухайн айлын галын эзэн өөр өргөх өргөл нь жаяг нь өөр өөр байдаг учир алдаа мадаг гарах учиргүй хатуу байдгийг сайн санаж яв. Авах гээхийн ухаанаар хандаарай

Зайрантай бөөлдөг маана учиртай шүү
Maitsetseg Khongor

Дээр үед 13н хүүтэй удган зайран 2 байсан гэдэг. Шарын шашин монголд орж ирэн бөө нарыг хомроглон устгах үед аав нь шарын шашинг дагаж дамдин дорлигын сахиуст зайран болжээ. Харин ээж нь эсэргүүцэн хойшоо нүүн байгаль нуурын бөөгийн хад гээд байгаа тэр газар очин бүгж 13н хүүдээ өөрийн чадах бүхнийг зааж өгөн тэндээ өөд болсон гэх бөгөөд ээжийнх нэрээр тэр хадыг Ольхон хад гэж нэрлэсэн гэнэ лээ. Харин 13н хүү нь бөөгийн эрдэм машид сайн нэвтэрч улс орон даяр явж хүн ардад тус дэм хүргэж явах болж гэнэ. Үүнийг мэдсэн дорлигийн сахиуст аав нь 13н хүүгээ цуглуулж дорлигийн сахиусаа залгамжлуулах гэсэн боловч хөвгүүд нь татгалзаж Өөрийн гэсэн тэнгэртэй ойлхоны 13 хөвгүүд билээ Өрөөлийн тэнгэрийг дагахгүй өөрсдийн 13н тэнгэртээ мөргөж шүтэж явъя гээд аавыгаа дагаагүй явсан гэдэг юм байна. Ольхон удганы 13н хөвгүүд их чадалтай зайрангууд байсан бөгөөд Буриад түмэн ихэд сүслэн бишэрч явдаг юм байна. Тэдний хийсэн үйл хэрэг нь тухайн үеийн ноёдын үйлсээс илүү байсан учир тэднийг ноёдын энтэй хүндэтгэж өөд болсоноос нь хойш үр хүүхдүүд нь онго шүтээнийг нь залгамжилж идээ будааныхаа дээжийг өргөж онго дуудах бүрдээ тусдаад нь идээ будаа тавьж тэднийг дуудан үйл хэрэгтээ дэм болгуулдаг учиртай гэнэ.