Ирж золгож, итгэж дагасан нь ивээлээ авсаар ч… гэвч удмаараа өндийж босохгүй, улиглах муу нь тасрахгүй байгаагийн шалтгаан нь юу вэ?
Удам гэдэг бүхэлдээ цус, ясны өгөгдөл бүхий мэдээлэлт эрчмээр өөр хоорондоо уягдан зангилагдсан торлог тогтолцоо гэж ойлгож болно. Удмын үрсүүдийг хэсэгчлэн заслаа ч удмаараа өргөгдөн өндийх боломж хязгаарлагдмал. Учир нь удмын нэгдмэл мэдээллийн санд засагдаж, залруулагдаагүй үрсүүдийн сөрөг агууламжит мэдээлэл оршсоор, бусдынхаа хувь тавиланд нөлөөлсөөр л байх болно.
Бүх хүн удмын дээд эсүүдтэйгээ золгож үйл мөрөө тэгшитгэх боломжгүй. Тэгэхээр хэрхэх ёстой вэ? Та зөвхөн ирж золгосон хэдхэн хийгээд эргэн тойрны хэдийгээ засаад л удмаа хамгаалчихгүй.
Монголчууд эрт цагаас эрчимт мэдээлэл уламжлагдан, харилцан хамааралтай хөгжин орших ураг, удмын торлог бүтцийн үнэний хуулийг танин мэдэж, тэнгэрлэг дээд өгөгдлөөр ураг удмаа бүтээх, хамгаалах, хүчирхэгжүүлэхэд дээд зэргээр анхаарч иржээ.
Удмын мэдээлэлт эрчим нь 9 үе дотор илүү өндөр агуулгатайгаар буюу илүү нөлөөлөлтэйгээр хамаарна. Энэ төвшний эрчим бүхий мэдээллийн ижилсэлт хүмүүсийн өөр хоорондоо нөлөөлөх, харилцан үйлчлэх, хамаарах өгөгдөл нь харьцангуй өндөр байдаг. Тэр дундаа сөрөг агуулгат мэдээлэл, нөлөөллийн үр нь өндөр байна. Тиймээс ч нэгэн удамд хамаарах үрсийг өөр хооронд нь ураглахыг эрт үеэс цээрлэж ирсэн бөгөөд энэ нь удмын мэдээллийн сан дахь сөрөг агууламжит мэдээллийг дахин өсгөж, нэгэн 9 үеэс дээшхи үед буюу угсаа гарвалийн мэдээллийн төвшинд хадгалагдан уламжлагдах аюултай байдаг аж. Тухайн хэн нэгэн хүний хийсэн сайн муу, алив үйл нь цар хүрээ, давтамж, ач холбогдлын төвшингөөсөө хамаараад тухайн хүнд хамаарах өөрөөс дээшхи болон өөрөөс доошхи, хөндлөнгөөр хамаарах бүхий л удмын торлогт багтах хүмүүст харилцан адилгүй төвшинд нөлөөлнө.
Угсаа нэгт үрсүүд, удмын хэлхээст багачууд нэг нь нөгөөгөөс хамаарахын нууцыг таньсан эрт цагийн Монголчууд өөрсдөө өндөр тэнгэрт заларсан дээдсүүдээсээ суралцаж, үнэн зөв, дээд хөгжилд тэмүүлж, үр хойчистоо бага балчираас нь үлгэрлэн, зааварчилж, дагуулан хөгждөг байв. Ийнхүү хөгжихдөө “мөн” чанарын хөгжлөөр бусдаасаа дэвшилтэт төвшинд яваа нэгэн болон хөх тэнгэрсээс эрхшээгдэн үүрэгжсэн улаач тавилантан, хүүхэд балчираасаа зөвийн замаар замнаж ухаажсан ахмад настнуудын мэдээлэлт эрчим удам, ургийн бусдадаа илүү хүчтэй нөлөөлж, удмын торлогийг хамгаалж, төвшитгөж, залж, чиглүүлж байдгийг танин мэдсэн байна. Тодруулан хэлбэл хүн бүр удамдаа нөлөөлж, хүн бүр хүссэн ч, хүсээгүй ч удмаасаа хамаарч орших хэдий ч тэрхүү удмын харилцан хамааралт торлог холбоосын өмнө илүү түлхүү үүрэг, хариуцлага хүлээгсэд оршин, бусдадаа илүү хүчтэй нөлөөлж, бүхэл торлогоо хамгаалж, засч, залруулж байдаг ажээ. Өөрсдийн ураг удмын торлогийг цэвэр ариун, зөв зүйтэй хэмжээнд хөгжүүлж, хадгалж, хамгаалж чадсан удмын мэдээллийн санд хорлол, хараал, ядуурал, үгүйрэл, муу авир араншин, зан байдал, алдаа дутагдалтан гэж үгүй бөгөөд адгийн наад зах нь хөгжлийн бэрхшээлтэй, оюун хомсдолтой, хавдар тэргүүтэй урхаг муу өвчтэй хүмүүс ч үл төрнө. Түүнчлэн удмын мэдээллийн давхцалыг нарийн хянаж байдаг тул цус ойртолт хийгээд түүнээс урхагтай гажилтууд гарах боломжгүй юм. Харин ч ухаантан мэргид, эрдэмтэй чадалтан, эгэлгүй авьяастан, улс орон, үндэстэн, угсаатныхаа өмнө өндөр үүрэг хариуцлага хүлээж, удмынхаа нэр төр, баяр суурь, эрэмбэ зэргийг өндөр өргөх оноолтон тавилантан олноор төрдөг байна.
Удмын торлогийг хамгаалагч улаач тавилантангууд тухайн удамд байгаа сөрөг эрчимт мэдээлэл болох хараал, хорлол, үйлийн үрийн сөрөг үр дагавар зэрэг муу мэдээллүүдийг үндэсээс нь буюу үүтгэлийн учир шалтгааны төвшинд ариусган цэвэрлэж, эерэг сайн, зөв мэдээллүүдийг хүчирхэгжүүлэн эрчимжүүлэхийн зэрэгцээгээр олон үеийн дээдхи язгуур, угсааны дээд чанаруудыг хадгалах, хөгжүүлэх, удмын дээд тэнгэрүүдээс тэтгэгдэх эрчмийн холбоосыг бэхжүүлж, дараагийн үүрэгтэндээ уламжлуулж, өөрийн эрин үед удмын мэдээллийн санд илүү дээд хийгээд шинэлэг эрдэм увидаст чадварын өгөгдлийг шинээр нэмж оруулах үүрэгтэй байв. Удмын оноолтон буюу удам урагийн хувь заяанд илүү хүчтэй нөлөөлөх боломж, чадвар бүхий тавилантангууд төр улс, түмэн олныхоо өмнө өвгөд дээдсийнхээ хүлээж явсан үүрэг, хариуцлагыг уламжилж, өгсүүлэн дэвшүүлж, байр суурийг нь баталгаажуулж, өөрөөс дээшхи хийгээд дараахи олон олон үеийнхнийхээ хувь тавиланг дэмжин тэтгэдэг байв. Удмын тэргүүн, ахмадуудын хувьд өвөг дээдсээс уламжлан ирсэн өв соёл, эрдэм мэдлэг ухаан, чадварыг заан сургаж, уламжлуулахаас гадна ураг удмын ариун холбоосыг эрхэмлэн таниулах, ургийн түүх, бүртгэл судалгаа, нууцаар дамжуулах учиртай мэдээллийг дараагийн үеийнхэндээ ил ба далдаар дамжуулах үүрэгтэй байв. Удмын үүрэгтэнүүд өөрсдийн үүрэг, хариуцлагыг ухамсарлан ойлгож, ёсчлон гүйцэлдүүлж байж тухайн удам хүчирхэгжин өөдлөх учиртай.
Энэ ч утгаараа удмаа хамгаалах улаач үүрэгтэн өөрөөсөө дээшхи улаач үгүйгээр тасарсан үеүдэд хамаарах хараал хорлол, нэхэл хатуурхал, үйл үртний гэм нүглийн төлөөсийг ариутган засамжилж, эдүгээгийн болон ирээдүйн хойчсоо хатуухан тавилангийн ачаанаас чөлөөлөх ёстой. Үүнийг удмын төвшинд, торлогийн төвшинд хэрхэн хийхийг дээд эсүүд тань заагаад өгөх болно. Өөрийн эринд буюу нэгэн цагт хамт амьдарч буй удмын үрсүүддээ үйлийн үр хийгээд үнэний мөрийг таниулан, алдаа бурууг нь ухуулан ойлгуулж, засахад анхаарах ёстой. Ингэж чадаж гэмээнэ ирээдүйгээ ч бас хамгаалсан үйл болно. Удмын хувь заяанд өндөр нөлөөлөл бүхий оноолтон заяат үрсийнхээ зам мөрийг тэгшилж, заяаг нь өргөн, үйлийнх нь үнэнээр өвөг дээдсүүдээ ч, өөрсдөө, үр хойчисоо ч өргөн босгох учиг холбоосыг бэхэлж чадвал үүргийг нь өвлөсөн өвгүдийнхөө өмнө ч, үүргийг чинь залгамжилсан үрсийнхээ өмнө ч өөрийн эрин үеийн үүргээ нэр төртэйгээр биелүүлсэн гавъяатан болох бизээ. Танд амжилт хүсье.
Эрэлчин