Ажлын хэсэг нь баримтат кино цуглуулах, баримтат киноны зураг авалт гэсэн хоёр бүлгээс бүрдсэн. Ажил маань Энэтхэг, Перу улсын Тува хотод явагдаж байсан. Хийгдэх кино нь ас бүрдсэн бөгөөд зөвхөн бөө гэж явцуураагүй юм.
Экспедицийн үеэр би гурван зорилт дэвшүүлсэн: 1. Амрах, эрч хүч авах. 2. Шинэ газруудыг үзэж, Тувагийн үзэсгэлэнт газруудтай танилцах. 3. Туван бөө мөргөлийн түүх соёлын уламжлалтай танилцах байв.
Энэхүү экспедиц миний дурсамжинд олон сайхан сэтгэгдэл үлдээсэн. Тувагийн гайхалтай шинж чанар, амьдралын гүн ухаан, бөө мөргөлөөс харж болно. Тува бол байгалийн маш их үзэсгэлэнтэй газар билээ. Та өөрийгөө сонсдог бол та байгалийг мэдэрдэг бол агаар, ургамал, уулс гээд та байгалийн сайханд сатааран саатах болно. Хэрэв та өөрийгөө ойлгож, өөрийгөө нээж, шинэ мэдрэмж мэдэрч, эх, сэтгэлээ цэнэглэж, өнгөрсөн амьдралаа цэгнэж, их хурдацтай хөгжил, хотын үймээнээс ангижрахыг хүсч байвал Тувад очих хэрэгтэй.
Орчин үеийн хот суурин газрын амьдрал нь байгальтайгаа хэрхэн зохицдог, дотоод ертөнцөө“ харж ”байх нь ховор завшаантай энд таарч болох юм. Хүний амьдралын дотоод энерги, амьдралын тухай олон асуултууддаа хариулт авдаг. Энд бие нь өөрчлөгдөж, ухамсар өргөжиж цэвэрлэгддэг.
Мэдээжийн хэрэг бөө нартай танилцах, тэдний зан байдал, амьдралын хэв маягийг мэдрэх, зан үйлийг үзэх нь онцгой сонирхолтой байсан. Өөр ертөнц, Бусад хүмүүсээс суралцсанаас гадна та өөртөө шинэ зүйлийг олж мэдэрч, олон зүйлд хариултаа авах боломжтой болдог. Энд байгаль, хүн нэгдсэнийг харж болдог. Ийм газрууд үргэлж гайхалтай үйл явдал намайг татдаг. Олон зүйлийг ойлгосон, их зүйлийг амссан. Ингэж явахдаа урд өмнө таарч байгаагүй өөр мэдрэмж төрж, өөрийн сул талуудаа олж харсан.
Туван бөөгийн, сонирхол татахуйц ертөнцийг нээсэн, сэтгэл хөдөлгөм шидтэнгүүдийн экспедицэд зохион байгуулсанд гүн талархал илэрхийлж байна. Би айдсаа туулж, амьдралынхаа шинэ талыг олж мэдсэн, Зарим зүйлийн хариултаа олж авав. Тувагийн байгаль, соёл, хүмүүсийн итгэдэг гайхамшигтай танилцлаа. Энэ аяллыг үгээр илэрхийлэх боломжгүй, мөн гэрэл зураг дээр харуулах боломжгүй олон зүйлийг мэдэж авсан. Энэ аялал нь бүх хүлээлт, таамаглал, Тува байж болзошгүй талаархи бүх мэдээллээс давсан зүйлийг мэдрүүлсэн.
Бөө нар, байгальтай харьцах явцдаа бодит байдлыг бий болгодог гэдгийг тод ухамсарлаж эхэлсэн. Хурц бодол, тааламжтай мэдрэмж, тайван байдал, сүнстэй харилцаагаас ямар ч асуултын хариуг яаж олохоо ойлгов. Байгаль бидэнтэй ярьдаг, гэхдээ бид тэдэнд мөнгө төлдөггүй, үүнд анхаарлаа хандуулаарай. Энэхүү экспедици, олж авсан мэдлэг, туршлага нь өөрийгөө, бусад хүмүүстэй, байгальтайгаа, хүрээлэн буй ертөнцтэйгээ хэрхэн эв найртай амьдарч болохыг харуулсан.
Энэ жилийн экспедиц эрч хүчтэй, гайхалтай үр дүнтэй, маш их мэдээлэл цуглуулсан, амжилттай, байсан. Маш сайхан аялал. Байгаль, хүчтэй газар, булаг шанд, гол мөрөн, нуур, уултай маш их харилцдаг. Бөө мөргөлийн соёл, танил, зан үйлийн талаарх ойлголт, бодит нөлөөллийн мэдрэмж ба бөөгийн хүч чадал, өөртөө итгэх итгэл, урам зоригийг сэргээж хөгжлийн замаар цааш явах болно гэдгийг ойлгож авлаа
Аялал нь Тувагийн газар нутаг, зан заншил, чухал газруудын талаархи гүн гүнзгий, өргөн мэдлэгтэй болгосон. Одоогийн байдлаар аяллаас олж авсан хамгийн үнэ цэнэтэй зүйл бол тувачуудын амьдарч буй газар нутаг, ард түмэнтэйгээ хэрхэн холбогдох тухай юм.
Энэ аялал нь бөө мөргөлийн экспедици төдийгүй өөр ертөнцөд очсон явдал байв. Дотоод талдаа “Би хэн бэ”, “Надад юу өгөв” гэсэн ойлголт, шинэ бодол саннаны эхлэл гадна талдаа,гайхамшигтай байгаль, цэвэр агаар, цэвэр эх үүсвэр, ухамсрын цэвэр байдал, шинэ асуултууд, мөн шинэ хариултууд байлаа. Бөөгийн бүх зан үйл надад их таалагдсан, эрч хүчээр дүүрэн байх мэдрэмж авч байсан.
Энэ удаад Тува, зан үйл, бөө нарын хийсэн ажлыг илүү мэдэрсэн. Гайхамшигт газартай танилцаж, маш олон сонирхолтой зүйлийг үзэж, шинэ хүмүүстэй танилцах боломжтой болсон. Тэгээд хамгийн чухал нь би туршлага хуримтлуулж, оюун санааны цаашдын хөгжилд түлхэц болсон. Энэ аяллаас хүлээсэн бүх зүйлээ би авсан. Бас шинэ соёл, жинхэнэ бөө, ажлын шинэ хэрэгслүүдтэй танилцсандаа баяртай байна.
Экспедит нь маш ер бусын нөхцөлд болсон. Бөө нарын хийдэг өдөр тутмын зан үйл. Элементүүдтэй хамтарч ажиллах, оролцогч бүрийн гүнзгий өөрчлөлт, өөрчлөлт, бусад нь энэ экспедицийн үр дүн юм. Миний хувьд энэ нь байгалийн элементүүдийн цэвэр, цэвэр энергитэй ажиллах сонирхолтой туршлага байлаа.
Энэ ёслолын үеэр Тувагийн хамгийн хүчирхэг бөө нартай хамтран ажиллах нь миний хувьд нэр төрийн хэрэг байлаа. Би жилийн өмнө хэнгэрэгтэй байсан бөгөөд өөрийгөө бөө мөргөлийн ажилд туршлагагүй гэж үздэг байв. Тэгээд гэнэт би хүчтэй эрч хүч олж авав.
Би эрч хүчээр ажилладаг хүмүүсийн ажлыг анх харсан. Мөргөл үйлдэхэд оролцсон бараг бүх бөө нараас мэдэрсэн мэргэн ухаан, дулаан, нинжин сэтгэл, хариу үйлдэл, болзолгүй ХАЙР нь хязгааргүй юм.
Эрүүл мэндээ сайжруулах, хамгийн чухал нь сэтгэлзүйн ноцтой асуудлуудыг арилгахад надад зориулж өгсөн бүх сүнслэг хүч чадал, эрч хүчэд талархаж байна.
Тува бол дахин дахин эргэж ирэхийг хүсч буй бүс нутаг юм. Сайхан, сайхан сэтгэлтэй, хошин мэдрэмжтэй, маш их хайрладаг – бөө нар. Маш найрсаг, хариу үйлдэл сайтай, Маш олон зүйлийг илчилж, их зүйлийг мэдэж байсан, их өөрчлөгдсөн. Биднийг зөв чиглэлд шилжихэд саад болсон зүйл алга болсон.
Тувад экспедицийн үеэр үүссэн зарим нөхцөл байдлыг тэмдэглэхийг хүсч байна. Нэгдүгээрт, Тувагийн ард түмний уламжлал, бөө мөргөлийн зан үйлтэй танилцсан. Хоёрдугаарт, цаг хугацаа, дотоод байдлын мэдрэмжийг илэрхийлэх, тайлбарлах боломжгүй юм.
Энэ ид шидийн аяллыг Тувагийн бөө нарын ертөнцөд зохион байгууллаа.
Экспедит дээр байх хугацаанд:
-Сонирхолтой, үзэсгэлэнтэй газруудаар зочлох;
– найз нөхөд, танил хүмүүсийн хүрээг өргөжүүлсэн;
– ойлголцлын хил хязгаарыг өргөжүүлсэн, хүрээлэх;
– хайр, тайван байдал, өөртөө итгэх итгэл, нийгмийн ач холбогдлын асар их эерэг сэтгэл хөдлөл, мэдрэмжийг хүлээн авсан;
Тувад хоёр дахь жилдээ сүнслэг байдлын хувьд сайжирч, бие махбодь, сэтгэлийнхээ ач тусаар амарч байна. Эхний аяллын дараа гарсан өөрчлөлтүүд үнэхээр мэдрэгдсэн.
Тувагийн түүх, бөө мөргөлийн түүхийг үргэлжлүүлэн судалж байна. Богино хугацаанд бүхэл бүтэн үнэ цэнэтэй мэдээлэл босгох боломжтой болсон.. Бөө, зан үйлийн арга барилтай танилцахад их тус боллоо.
Тувад энд ирээд амьдралын өдөр тутмын шуугианаас гадна байгалийн эв найрамдал, эргэн тойрон дахь бүх зүйлийн гоо үзэсгэлэн, хүрээлэн буй бүх зүйлд гүн хүндэтгэл, тохь тух, тайтгарлыг мэдрэх газар байдаг гэдгийг би ойлгосон. Тэнд амьдардаг гайхалтай хүмүүс наснаас үл хамааран үзэсгэлэнтэй сэтгэлээр хүрээлэгдсэн байдаг. Энд байх хугацаанд би тэдэнд ууссан.
Тува-Toжaд
Ердийнх шигээ гэнэтийн байдлаар Елена маргааш нь, Экер бид хоёр Тожү руу явах гэж байгаагаа мэдэгдэв.
Тоджинский кожуун бол Тувагийн хамгийн том, тэр тусмаа хамгийн хүртээмжтэй бүс юм. Өндөр Их Енисей, үзэсгэлэнт ой, уулс, цээж дүүрэн цэвэр агаар, цөөхөн хүн амьдардаг онцлогтой.
Тожу уулаар машинаар явж болно, мөн нисдэг тэргээр аялж болох боловч их үнэтэй тул ховор нисдэг. Бид Тожу руу голын дэргэд очив. Том Енисейийн мөрнөөр “Заря” усан онгоцоор аялж Кызылаас Тоора-Хэм тосгонд очиж болно. Завиар явах нь 10 цаг зарцуулдаг. Ингэж явахад цонхоор байгалийн үзэсгэлэнт байдал нь маш сайн харагддаг.
Зуны улирал зам шавар, бартаанаас болж хаагдахад усан зам нь Тожа руу ирж, очих цорын ганц арга зам болдог. Toora-Khem-д ирсний дараа бид Chazilar зочид буудалд очиж буудалсан. Зочид буудал нь тосгоны оффисын хоёрдугаар давхарт цөөн тооны өрөө бөгөөд тохилог өрөөтэй байдаг. Гэхдээ хичнээн тайван, амгалан сайхан гээч.
Өглөө бид Азас нуур руу явлаа. Хэрэв тувчууд: “Тожаг хараагүй Туваг хараагүй” гэж хэлдэг. Би азтай байсан, Азас, Тожа, Туваг харсан! Азас бол есөн арал бүхий нуур юм. Энд өвчин анагаадаг шавар бүхий Азас Ногоон нуур, мөн бөө мөргөлийн байгалийн хүч оршдог- Ногаан байрладаг. Энд бөөгийн увдис үйлчилж, байгальтай илүү их харилцаж, бие сэтгэл сэргэдэг. Энд нар, шинэс ой, нуурын мөнгөн гадаргуу, дээгүүр аажмаар дээшлэх бүргэд … гээд чамаас өөр хүн байхгүй гэдгийг төсөөлөөд үзээрэй. Энэ бол манай Азас дахь бидний амралт иймэрхүү байв.