Category: Мэдээ, мэдээлэл

Хэнгэрэг (морьтой бөө дээр дүрслэгдсэн дүрслэлтэй), түүний зан үйл хийхдээ өмсдөг малгайн өмсгөл, зан үйлдээ өмсдөг хувцас (амьтан, шувуу, могойн дүрс, туслах сүнсний дүрүүд) хүмүүс сайн мэддэг.
Бөөгийн шашны зан үйлийн бүх материаллаг шинж чанаруудыг авч үздэг угсаатны зүйчид бөөгийн зан үйл, дотоод мөн чанар, олон зүйлийг судлахдаа хязгаарлагдмал байдаг. Сүүлийн жилүүдэд сэтгэл судлаач, эмч, хөгжим судлаач, урлаг судлаачид идэвхтэй анхаарч эхэлсэн дотоод нууцлаг мөн чанарыг илүүтэй сонирхох болсон.
Тиймээс өргөн бүрэлдэхүүн оролцсон Экспедицийг зохион байгуулах болсон. Түүний зорилго шинэ зүйлийг эрж олох, сонирхолтой суурь мэдээллийг хайж олох, ярилцах, хуваалцах явдал юм. Бид хүрээлэн буй ертөнцөд болон хувь хүний байдалд болж буй бүхий л сонирхолтой, хэрэгтэй, үнэ цэнэтэй зүйлийг цуглуулахыг хүсч байсан.
Тува бөөгийн зан үйл, ёслол, бөөлөлт, өвөг дээдсийн сүнснүүд, дээд ба доод ертөнцийн холбоо, бөөгийн уналгууд гээд олон зүйлийг судлахыг зорьсон.
2017 оны 7-р сарын 17–25-ны өдрүүдэд Абакан дахь бүх хүмүүсийг цуглуулаад 7-р сарын 26-ны өдрөөс Кызыл хотоос хөдлөв.
Бид Кызыл хотод, Кызыл хотоос холгүй Бай-Тайги, Ак-Довурак, Монун-Тайгид бүх талаар тав тухтай зочид буудалд байрлаж, өдөрт нь бид микроавтобусаар янз бүрийн арга хэмжээнд оролцдож байв. Энэ бүхэн зохион байгуулагчдын экспедицийн хөтөлбөрийн дагуу хийгдэж байсан. Өдөр бүр ямар нэг бөө мөргөлийн зан үйлд оролцож байсан.
Түүний зэрэгцээ угсаатны тоглолт, нуур, байгалийн хүчирхэг энергэтэй газар, буддизмтай танилцах, музейд зочлох зэрэг аяллууд байсан.
Бөө нар олон, өөр өөр байсан. Мэргэндээ сайн нэгэн байхад эрчим хүчээр нөлөөлдөг, өвчин анагаадаг, сэтгэлзүйн эмчилгээ засал хийдэг нэгэн байх ажээ.
2017 оны 7-р сарын 26 – 8-р сарын 3-нд хоёр дахь удаагийн Экспедицийг зохион байгуулсан. Энэ бол бидний адал явдлын хоёрдахь хэсэг байлаа. Өмнөхийн адил Кызыл хот, Бай-Тайги, Ак-Довурак, Монун-Тайги зэрэг зочид буудлуудад байрласан. Кызыл, Монун-Тайги хотын бөө нарын бөөгийн ёслол, хамгийн онцгой байсан.
Энэ бүхнийг зохион байгуулахдаа оролцохыг хүсэгчид Оросын янз бүрийн газраас Абакан хотод галт тэрэг, нисэх онгоц, автомашинаар хүрэлцэн ирж төвлөрдөг байна. Эндээс нэгдсэн журмаар Кызыл хот руу микроавтобусаар явдаг ажээ.

Хэдэн сая жилийн өмнө амьдарч байсан үлэг гүрвэлийн өлгий нутаг болсон Монголын говь цөлөөс бас нэгэн түүхэн олдвор олдлоо. Энэ нь хүн төрөлхтний түүхэнд олдож байсан хамгийн том үлэг гүрвэлийн мөр юм.

Үүнийг Монгол-Японы хамтарсан экспедицийн малтлага хийсэн археологичид анх олсон бөгөөд уг үлэг гүрвэлийн мөр диаметр нь 106 см урт, 77 см өргөн аж. Монголын говь цөлөөс үлэг гүрвэлийн яс, мөр гэх мэт олдворууд маш ихээр олддог.
Судлаачид уг үлэг гүрвэлийн мөр ойролцоогоор 70-90 сая жилийн настай гэжээ.

Түүнчлэн уг мөр нь Титанозаур буюу урт хүзүүт үлэг гүрвэлийнх гэж Японы археологичид ярьсан байна. Титанозаур нь 30 метр урт, 20 метр өндөр махчин үлэг гүрвэл аж.
Монгол-Японы малтлагын экспедицийн хайгуулч, Окияама их сургуулийн эрдэмтэн “Энэ бол түүхэнд үлдэх олдвор. Үүнээс том үлэг гүрвэлийн мөрийг хүн төрөлхтөн олж байгаагүй” гэжээ.

Т.Бат

ЭХИЙН ТЭВРЭЛТИЙГ ТЭНГЭРТ МЭДЭРСЭН ГЭНЭ YY?
Массачусет мужийн католикийн лам, 71 настай Жон Майкл Онейл нэгдүгээр сарын 29-ний өдөр зүрхний шигдээсээр эмнэлэгт яаралтай хүргэгдэж, эмнэлэгт ирэнгүүтээ зүрх нь зогсчээ. Массачусет мужийн нэгдсэн эмнэлгийн эмч нар LUCAS 2 гэдэг аппарат хэрэглэж байж. Гэтэл хэсэг хугацааны дараа зүрхний хэм нь тогтворжиж, бие нь бүхэлдээ амь оржээ.
48 минутын турш амьсгал хураасан түүнийг анагаах эмнэлэг аварчээ. Хачирхалтай нь тэрбээр тэнгэрт очиж, эмэгтэйлэг байдал нь илүү давамгайлсан Бурхантай уулзсан гэх цочирдуулам мэдээг илчилж, үзэгдэл харснаа нотлох боллоо. Жон Онейл лам клиник үхэлд орсон тухайгаа биш, эмч нарын ачаар дахин амьдрах болсон тухайгаа ч биш тэс өөр зүйлийг тасралтгүй тунхаглана гэж мэдүүлэв.
“Бурханы төрх нь дийлдэшгүй бас тайвшруулам байсан. Дуу хоолой нь тайтгаруулж аргадаж байгаа юм шиг, төрх байдал нь ээждээ тэврүүлж байгаа мэт, тайтгармаар намуухан байсан. Бурхан бол Ариун Эцэгээс гадна Ариун Эх байгаа гэдэг энэ үнэн баримт надад огтхон ч саад тотгор болохгүй. Эх үнэхээр бүх юмны тайлал. Эхийг байгаа гэдэгт, цаашдаа ч байх болно гэдэгт би итгэсэн” гэж католикийн лам тунхаглаад байна.
“Бурхан эмэгтэй гэдгээ дэлхийд надаар тунхаглуулах гэж л амийг маань буцааж өгсөн” гэж цаг шахам амьсгал хурааж амжсан 71 настай лам өгүүлж байхад, Массачусет мужийн нэгдсэн эмнэлэгийн эмч нар түүнийг “ус уух хувьтай хүн юмаа” гэлцэж байлаа.
Стивен Банкарц: “Бид Бурханыг хүчирхэг, уурлаж хилэгнэсэн, тушаал зарлиг буулгагч, шүүх эрх мэдэлтэй гэж бодож ирсэн.
Бурхан үнэхээр эрэгтэй биш гэдэгт ганц санал нэмэрлэхийг минь зөвшөөрнө үү. Хэн нэгэн интернетэд Бурхан эмэгтэй гэсэн нийтлэл тавихаар энэ нь тэр чигээрээ интернетийг шуугиулаад л, харин хэн нэгэн Бурхан эрэгтэй гэхээр хэн ч сүйд майд болохгүй байна гэхээр их инээдтэй байгаа биз” гэх зэргээр нийтлэлдээ бичжээ.
Энэ мэдээ www.newseveryday.com, India today, Sunday Monitor, Daily monitor гэх мэт албан ёсны мэдээллийн сайтууд, CBS радио гээд олон сувгаар цацагдсан ажээ…
СҮНСЛЭГ АМЬДРАЛ, СҮНСНИЙ ЭХ ҮНЭХЭЭР БАЙДАГ БОЛОВ УУ?
Биеэсээ гарсан сүнс нь тэнгэрт эхийн хайрыг мэдэрсэн гээд, бас бурхан эмэгтэй гэж нотлох католик ламын үг хэр үнэний ортой бол? Ер нь клиник үхэлд орсон хүмүүсийн үзсэн үзэгдлүүд яагаад ихэнхдээ ижил төстэй байдаг юм бол?
Дэлхийд хамгийн анх клиник үхлийн талаар Raymond Moody гэдэг хүн хөндөн ярьж байж. Энэ үеэс хойш үхээд босож ирсэн гэгдэх хүмүүсийн яриа, үзэгдэл гэх зэрэг иймэрхүү чиглэлийн судалгаа хийдэг “Олон улсын клиник үхлийн судалгааны төв” (IANDS – International Association for Near-Death Studies ) 1981 онд байгуулагдаж одоо болтол эрдэм шинжилгээний хурал зохиогдсоор байдаг юм байна.
Хурлын үеэр клиник үхэлд орсон хүмүүс ярихдаа ихэнхдээ сүнс нь биеэсээ гарч хөөрөн, нэг хонгилоор явснаа их гэрэл өөрийг нь бүчин авсан тухай ярьдаг ажээ.
Энэ удаа ч тэнгэрт эх бурхантай уулзсан гэж шуугиан тарьсан Майкль Онейл лам бас ялгуун дуу хоолойтой эхийн тэврэлтийг сануулам дийлдэшгүй их гэрэл өөрийг нь бүрхсэн тухай өгүүлсэн байлаа.
Хүмүүс клиник үхлийг янз бүрээр хүлээн авдаг.

Хүмүүс клиник үхлийг янз бүрээр хүлээн авдаг. Зүгээр л хүний тархи буюу оюун санаа хэвийн бус ажилласнаас үүдэх хий хоосон мэдрэмж гэж хэлэх хүмүүс ч бий.
Шинжлэх ухаанд “сэтгэл бол тархинаас үүдэлтэй” гэж үздэг бол уламжлалт сэтгэлгээнд “сэтгэл бие хоёр тусдаа” гэж үздэг гэнэм. Сэтгэл тархи хоёрыг адилхан гэж бүх эрдэмтэд бас үздэггүй аж. Америкийн мэдрэлийн мэс засалч, “Диваажин орших баталгаа” /Proof of Heaven/ номын зохиогч, профессор Эбэн Александр клиник үхэлд орохоосоо өмнө тархи оюун санаа, сэтгэл хоёр нь тусдаа гэдэгтэй санал нийлдэггүй байжээ.
Харин тэрбээр одоогоос 7 жилийн өмнө өөрөө клиник үхэлд орж үзэгдэл харжээ. Түүний тархи бактерид өртөж ухаангүй болоод, үрэвслээс ялгарсан идээ бээр тархийг нь шахаж, цусны урсгал нь муудан, улмаар амь насанд чухал үүрэг гүйцэтгэж байдаг тархины судлыг нь (brain sterm) хүртэл гэмтээж дахин амь орох магадлал 2 хувьтай байжээ. Профессор Александр хагас үхсэн төлөвт байхдаа тоо томшгүй олон эрвээхий нисэлдэх дүр зураг, ёслолын том хаалга сүндэрлэх ертөнц, түүний цаана байрлах бурханы оршихуйг олж харсан гэдэг.
Гэтэл дахин амьдарсныхаа дараа тэрбээр өөрийнхөө эмчилгээний түүхээс тархины зургаа үзэхэд тархины үйл ажиллагаа бүрэн зогсож, мэдрэл ч ой санамж ч ажиллагаагүй байсныг яг байгаагаар нь уг зурагт харуулсан байжээ. Ийм ухаангүй байдал долоо хоног үргэлжилсэн байхад, яагаад тархи зогссон үед болсон үзэгдлийг санасан байж таарах вэ?
Тийм л учраас профессор тархи сэтгэл хоёр нэг ёсондоо сүнс тархи хоёр тусдаа гэдгийг батлах болсон байна. Тархи судлаачдын үзэж байгаагаар зүрх зогсох үед хэдхэн секундийн дотор тархи руу урсах цусны урсгал зогсож, улмаар тархины үйл ажиллагаа зогсдог гэдэг.
Тиймээс тархи зогссон үеийн мэдрэмж буюу клиник үхлийн үеийн үзэгдлүүд нь үхлийн дараах сүнсний амьдрал байдгийг гэрчилнэ үү гэлтэй. Сүнсний амьдрал байгаа гэвэл сүнсэнд маань ч бас аав ээж байх ёстой юм шигээ.
Одоогийн бидний амьдралд ээж маань бидний амин биеийг төрүүлж, бид эцэг эхийнхээ амьдралыг замнахдаа ч аав ээж болон амьдардаг биш гэж үү?
Хүмүүний хэдхэн жилийн амьдралаар бүх юм хэмжигддэгсэн бол энэ дэлхийн бузар булайд оногдох шүүлт хаах нь байхсан бол?
Хүчирхийлэл, аллага хэрээс хэтэрч энэ нийгмийн хууль ч түүний өмнө хүчин мөхөстөж, аймшигт хэргүүдийн ард хохирогчийн шарил чимээгүйхэн занданшдаг гээд бодохоор зөв бурууг дэнслэх шүүх сэнтий хаа нэгтээ байх ёстой биш үү?
Эхийн минь тэврэлтийг дахин сануулж, тайтгарал өгдөг эх бурхан тэнгэрт үнэхээр тосох болов уу, яадаг бол?

Танзибэй тосгон
Баруун Саяны нурууны эрэг орчим Эргаки мөрний урд талд Танзибэй тосгон байдаг. Бүх аялагчид амралтаар очвол тэнд заавал зочилно гэдэгт итгэлтэй байна. Танзибэй нь цэвэр агаартай, гайхамшигтай шиш kebabтай хамт, нутгийн гар урчууд танд зориулсан гар урлалыг үзэх болно. Нутгийн цайгаар газрууд танд шарсан махаар дайлах болно. Танзибей танд баярлалаа, миний зам үргэлжилсээр байна …
Цаашилбал, олон тооны уулын горхи, цаст уулын оргил бүхий Эргаки улсын байгалийн гайхамшигт шинж чанарыг агуулсан цогцолбор газраар зам дайрч өнгөрөх болно. Эдгээр өөрийн нүдээр үзэж, мэдрэх юутай сайхан. Энд бүх юм үзэсгэлэнтэй, сэтгэл татам байдаг.
Тува

Тувагийн бүгд найрамдах улсын нутаг дэвсгэрт хаана ч өвсөөр бүрхэгдсэн толгод, түүнийг тойрон билчих хонины сүрэг, адуу хааяахан харагддаг. Тува бол ойролцоогоор 314 мянган хүн амтай ОХУ-ын бүрдүүлэгч аж ахуйн нэгжүүдийн нэг юм. Хүн амын 80 гаруй хувь нь тувачууд юм.
ЗСБНХУ-ын бүрэлдэхүүнд багтсанаас хойшхи хэсэг хугацаанд тусгаар байдлаар амьдарч байсан тул ард түмэн өөрсдийн хэл, нүүдэлчний загшил, бөө мөргөлийн уламжлалыг хадгалсаар ирсэн. Тыва нь уул, тайга, тал нутгийг гайхамшигтай хослуулсан. Байгалийн янз бүрийн бүрдэл нь гайхшруулдаг.
Кызыл
114 мянган хүн амтай Тувагийн бүгд найрамдах улсын нийслэл. Кызыл нь Жижиг Енисей (Kaa Khem), Том Енисей (Biy Khem) хоёрын хооронд оршдог. Кызыл бол Енисей дээрх анхны том хот тул энд голын ус нь цэвэр, үйлдвэрийн болон ахуйн бохир усаар бохирддоогүй тунгалан ажээ.
Енисей нь уулын гол, горхины усаар баяжиж, өргөн уудам газар нутгаар дамжин өнгөрдөг их гол юм. Хотын дэргэдээс голын сүр жавхланг харж, ус, шувуудын чимээг сонсох боломжтой. Энд цэнгэг, цэвэр агаар, зуны сайхан нарыг мэдэрнэ. Энэ бүхэн хэнд ч маш сайхан таашаал өгч, байгалийг жинхэнэ өнгөт зураг мэт харна. Кызыл хотод анхны өглөө би өглөө таван цагт сэрээд эрэг дагуу удаан алхаж, бясалгал хийж, амьдралыг тэрхэн агшныг сайхан өнгөрөөв. Өглөөний долоон цагийн үед эрэг дээр гимнастик хийж, гүйж яваа хөгшин, залуу хүмүүсийг харч болно.
Кызыл бол Азийн газарзүйн төв ба зүрх юм. Хотын эрэг дээр “Азийн төв” хөшөө сүндэрлэнэ. Би Азид төрсөн бөгөөд амьдардаг байсан тул энэ газрын энерги нь миний биеийн бүх эсүүдэд баяр хөөр авчирч, эрч хүч өгч байгааг мэдрэх сайхан. Азийн төвд ойрхон бөөгийн байгууллагуудын нэг (Есөн Тэнгэрүүд) байрлах бөгөөд маш их нэр хүндтэй бөө Ай-Чурек тэргүүлдэг ажээ.
Азийн төв, бөө мөргөлийн төв хоёр маш их бэлгэдлийг илэрхийлж байна. Эсрэг эрэг дээр, толгод дээр алдартай тарни бичсэн байдаг. Тувад буддизм ба бөө мөргөл нь хоорондоо их зохицолтой байдаг. Кызыл өөрөө хөөрхөн провинциализм, амьдралын тайван хэмнэлийг хослуулдаг. Энд, хотын зах дээр ч гэсэн бухимдал байдаггүй.
Буддын шашны сүм
Өөр нэг баяр хөөртэй үе бол Кызыл хотод байхтай холбоотой юм. Амьдралдаа анх удаа би Буддын шашны сүмийг харсан. Өглөө найман цагт улаан дээл өмссөн лам нар нутаг дэвсгэрээрээ явж, зан үйлээ хийдэг. Шүтэгчид байхгүй байсан.
Энгийн уур амьсгал, хүчтэй тайван энерги, даруу байдал, хүлээн зөвшөөрөх уур амьсгал. Буддизм бол хамгийн тэсвэр тэвчээртэй шашин юм шиг санагддаг. Дараа нь би хүмүүсийн юу хийж байгааг харж, тэдний үйлдлийг давтав. Хэд хэдэн удаа ариун сүмийн эргэн тойрон дахь бусад хүмүүстэй хамт явж, булан бүрт хүрч байв. Унтаж, мэдэрч, зүрх сэтгэлээрээ дамжуулж, эргэн тойронд юу болж байгааг ойлгов. Үүний дараа би Енисейгийн эрэг дагуу урт удаан хугацаанд сэтгэлийнхээ баяр хөөртэй тайван амгалан алхав.

Эцэг нь төрсөн нутгаа орхиж явах гэж байгаа охиноо хориод дийлээгүй байна. Ингээд бүсгүй Америкт ирж, Кингтэй хамт амьдрах болжээ. Харамсалтай нь түүний нөхөр сэтгэцийн өвчтэй нэгэн байсан бөгөөд Халиунаа бүсгүйг хэрцгийгээр зодож, тамлан амь насыг нь бүрэлгэсэн аж. Энэхүү аймшигт явдал хүмүүсийг ихэд цочроосон байна. Монгол Улсаас АНУ-ын Сан Франциско хотод суугаа Ерөнхий консулын газар энэ хэргийн талаар дорвитой алхам хийлгүй өнгөрөөжээ.

Эрх чөлөөний оронд монголчууд хөл тавьснаас хойш нийт 10 гаруй эмэгтэй америк нөхрийнхөө гарт амиа алдсан харамсалтай мэдээлэл байдаг ажээ. Талийгаач Халиунаа бүсгүй болон америк эрчүүдтэй гэрлэсэн монгол хүүхнүүдийн зовлонт амьдралаар кино найруулагч н.Тунгалаг хэмээх эмэгтэй кино бүтээж, Америкт гаргах гэж үзээд амжилт олоогүй байна. “Насанд хүрсэн дөрвөн америк эрийн нэг нь сэтгэцийн гажигтай, мансууруулах бодис хэрэглэдэг. Америк хүмүүсийн 4 сая нь солио өвчтэй, 23 сая нь сэтгэл санааны гүн хямралд ордог тухай статистик үзүүлэлт байдаг аж. Монгол эмэгтэйчүүд ийм л хүмүүсийн “олз” болсоор байна. Харамсалтай нь, манай монгол хүүхнүүд Америк орон, америк эрчүүдийн талаар өрөөсгөл ойлголттой явдаг учраас энэхүү бодит үнэнийг сэрэмжлүүлэг болгох үүднээс сийрүүллээ.

-МАНСУУРСНЫХАА ДАРАА ЗҮЙ БУС СЕКС ХИЙХИЙГ ШААРДДАГ БАЙЖЭЭ-
Хуучнаар ЗХУ-д кино найруулагч мэргэжлээр төгссөн н.Тунгалаг бүсгүй Оклахома хотод 1993 оны нэгдүгээр сард ирж, тав хоногийн дараа америк эртэй гэрлэжээ. Тэд сонины зарын дагуу танилцсан байна. Тухайн үедээ түүнд хайраа илэрхийлсэн хачин гоё захидлууд илгээдэг байж. Өдөрт хоёр захиа факсаар илгээдэг түүнд тэрээр маш их итгэжээ. Харамсалтай нь энэхүү дурлал удаан үргэлжлээгүй байна. Тунгалаг бүсгүй нөхөрт гарсныхаа дараа Америк-Оросын хамтарсан компанид ажиллаж эхэлжээ. Тэр үед нөхөр нь биеэ даасан сүрхий бүсгүй гээд магтдаг байж. Гэтэл ажлаасаа халагдсаных нь дараа элдвээр харааж, зодох болжээ. Түүгээр ч зогсохгүй нөхөр нь ажилгүй болж, сэтгэл санааны гүн хямралд орсны улмаас гадуур сэлгүүцэж, хар тамхи татаж, үргэлж порно кино үзэх болжээ. Улмаар эхнэрээ порно кино хамт үзэхийг шаардаж, эсэргүүцвэл аймшигтайгаар зоддог. Мөн мансууруулах бодис хэрэглэхийг шаардан, хамт мансуурсныхаа дараа ёс бус аргаар секс хийх гэж дайрдаг байжээ. Ингээд арга буюу дөрвөн жилийн дараа салсан аж.

Н.Тунгалаг бүсгүй бүсгүйчүүддээ Америкт ирснээ тэнгэрийн умдаг атгасан мэт санаж болохгүйг урьдчилан анхааруулахыг хүсдэг байна. Түүний хэлснээр сэтгэцийн өвчтэй америкчууд тэвчээргүй, маш түргэн ууртай. Хүнд итгэхгүй, маш их хартай байдаг. Сексийн хувьд монгол хүүхнүүдийг ёстой “тамладаг” аж. Жирийн америк бүсгүй сэтгэцийн өвчтэй эрчүүдээсээ зугтдаг. Гаж донтон, галзуу эрчүүд хэрвээ америк эхнэртэйгээ буруу харьцаж, биед нь халдвал цаадуул нь тэр дороо 911 дуудаад өгчихдөг. Улмаар гэр бүл, аюулгүй байдлын хуулиа сайн мэддэг учраас дээрэлхүүлдэггүй байна.

-ОЮУНАА БҮСГҮЙГ НӨХӨР НЬ ЗОДООНЧ НОХДООРОО УРУУЛЖ, ТАХИР ДУТУУ БОЛГОЖЭЭ-

Америк нөхөртэй болсон олон ч монгол хүүхэн Тунгалаг бүсгүйд ханджээ. Нийт 108 бүсгүйн 80 хувь нь гаж зуршилтай, сэтгэцийн ямар нэг өвчтэй америк эртэй гэрлэсэн байсан аж. Мөн хар тамхичин, архичин гээд нэмбэл ердөө 5 хүрэхгүй хувь нь эрүүл америк хүнтэй гэрлэжээ. Ногоон карттай эмэгтэй нөхрөөсөө салбал нөхөр нь түүний орон байр, даатгал, гар утасны болон бусад төлбөрийн тооцоог хийх хуультай. Нөхрийнхөө дарамтад байгаа монгол бүсгүй ямар нэг хуулийн байгууллагад хандахаас ихэд айдаг. Ийм хүлцэнгүй байдлаасаа болж олон монгол бүсгүй хүний нутагт зовлонт амьдралаар амьдарч яваа аж.

АНУ-ын Атока хотод амьдардаг 23 настай Оюунаа гэдэг бүжигчин бүсгүй үлдсэн насаа тэргэнцэр дээр өнгөрөөх гашуун хувь тавилантайгаа эвлэрчээ. УАДБЧ-ын гоцлол бүжигчин байсан түүнийг “Чамдаа театр бэлэглэнэ” гэж америк нөхөр нь хуураад гэрлэсэн байна. Гэтэл амьдрал дээр театр бэлэглэх битгий хэл аашилжээ. Тэрээр нөхрийнхөө нохдыг арчлан тэжээдэг, харин нөхөр нь нохдоо үнэ хүргэн зардаг байжээ. Бүжигчин бүсгүйг Монгол руу буцах гэтэл хэрцгийгээр зодож аарцаг, хөлийг нь хугалаад зогсохгүй, тэжээж байсан зодооны нохдоороо уруулж сэглүүлжээ. Гэвч тэрээр Оюунаа бүсгүйгээс салдаггүй аж. Учир нь нөхрийг нь буруутай гэж Америкийн шүүх хүлээн эөвшөөрөөд, нийгмийн халамжаасаа сар бүр Оюунаад мөнгөн тэтгэлэг олгодог. Зөвхөн түүнийг нь авах гэж Оюунааг гэртээ байлгадаг байна. Гэхдээ бүсгүйг хүн шиг асардаггүй. Нохойнуудаа хийдэг олон торныхоо нэгэнд хийж, хэд хоног мартах нь энүүхэнд гэнэ. Нийгмийн халамжийнхан шалгахаар ирэхээр нь ус цасанд оруулаад нүдэн дээр нь жигтэйхэн их халамжтай хүн болж жүжиглэдэг байна. Энэ зовлонт байдлаа Оюунаа бүсгүй нийгмийн халамжиин мэргэжилтэндээ хэлж, нөхөртөө удаа дараа зодуулжээ.

-АНГЛИ ХЭЛ, ХУУЛЬ ХОЁРЫГ НЬ САЙН СУДЛАХ ХЭРЭГТЭЙ-
Америк эрчүүд ази, монгол хүүхэнд унаж тусдаг. Хятад, Филиппин, Вьетнам, Тайланд хүүхнүүдийн дэргэд монгол бүсгүйчүүд бие галбир, нуруу туруу, царай зүсээрээ илүү. Гэвч эхнэрээ зодож занчин, ёс бус авирлахад дээрхи орны хүмүүс, тэдний эрхийг хамгаалсан байгууллага олон байдаг. Харин монголчуудын төлөө гэсэн ямар ч байгууллага Америкт үгүйг Тунгалаг бүсгүй хэлжээ. Хуулийн зөвлөгөө өгөх хүн ч бараг олддоггүй байна. Зарим америк эр ажил хийх тун дургүй. Азиас авчирсан эхнэрээ эхлээд англи хэлний сургалтад суулгаж, дараа нь боломжийн ажил олж өгөөд, тэжээлгэж амьдрах сонирхолтой байдаг аж. Ази хүүхнүүд ажилд махруу, тэвчээр хатуужил сайтай учраас ямар ч ажлыг голохгүй хийдэг. Мөн ямар нэг хорт хавдар, эдгэшгүй өвчтэй америк эрчүүд ядуу буурай орны эмэгтэйтэй суух нууц шалгаан байдаг бололтой. Жишээ нь, тэд өвчтэй тул тун удахгүй асрамж шардлагатай болно. Тиимээс манай эмч сувилагч нар их эрэлт хэрэгцээтэй хүүхнүүдийн тоонд багтдаг байна. Төгсгөлд өгүүлэхэд, хэл ус сайн мэдэхгүй, Америкийн хууль тогтоомжийн талаар ямар ч ойлголтгүйгээсээ болж монгол хүүхнүүд сэтгэцийн хурц өвчтэй эрчүүдийн дарамтад орж, харамсалтайгаар хорвоог орхисоор байна. “Харь орон диваажин биш, Харийн хүн бүрхан биш…” гэдэг үнэн буюу.

Э.ЭНХ-ЭРДЭНЭ

Хүний дархлал хомсд¬лын нянг илрүүлснээр 2008 онд Нобелийн шагнал хүртсэн Францын нян судлаач Люк Монтанье олон орныг хамраад байгаа цар тахал коронавирусыг дархлал хомсдолын вирус -1-ийн генийг коронавируст суул¬гах замаар лабора¬торид гарган авсан гэж мэдэгджээ. Тэрээр “Бид энэ нянг зохион бүтээсэн гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн” гэж Францын “Cnews” телевизэд өгсөн ярилцлагынхаа үеэр дурдсан байна. Энэ нь дархлал хомсдлын өвчнийг эмчлэх урьдчилан сэргийлэх тариаг гаргаж авах зорилгоор хийсэн ажлынхаа хүрээнд энэ халдварт өвчний нуклейны хүчлийн биологийн молекулыг коронавируст оруулсны үр дүн аж. Харин нян нь бүхэлд нь биш ч нэг хэсгийг нь дарангуйлсан гэв. Ихэвчлэн сарьсан багваахайнаас гаргаж авдаг нян. Гэхдээ дээр дархлал хомсдолын хэлхээг нэмсэн гэв. Харин ямар ч тохиолдолд энэ нь жинхэнэ биш. Энэ бол мэргэжилтэн,молекулын биологич нарын их нямбай хийсэн ажил. Ямар зорилгоор гэхэд Би үүнийг мэдэхгүй. Гэхдээ тэд дархлал хомсдлын өвчнийг эмчлэх урьдчилан сэргийлэх тариаг гаргаж авахыг хүсч байсан гэж таамаглаж байна гэж ярьжээ.

Люк Монтанье энэ онолоо батлахын тулд Шинэ Делигийн технологийн Энэтхэгийн хүрээлэнгийн судлаачдын багийн хийсэн судалгааны ажлаас коронавирус, дархлал хомсдолын уургийн амин хүчлийн хэлхээнээс гэнэтийн байх боломж багатай хачин санагдсан зүйлийг олсон гэж мэдэгдсэнийг эш татсан байна. Францын нян судлаач “Энэ нян гэнэт устаж үгүй болно.Учир нь зохиомлоор гаргаж авсантай нь холбоотой гэж таамаглаж байгаа аж. Тэрээр “Ямар нэг зүйл байгалиасаа үүсч бий болж болно. Гэхдээ хүн ямар нэгэн зүйлийг зохиомол аргаар бүтээн гаргаж авбал амьд үлдэх магадлал багатай. Байгаль харилцан уялдаатай зүйлийг хүсдэг. Тухайлбал, Нэг нянгаас гаргаж авсан нян орно гэв. Мөн дархлал хомсдолын нянтай коронавирусын хэсэг хурдан хувьсан өөрчлөгдөж байгаа нь өөрийгөө устгах шалтгаан болж байна гэв.
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

Аугаа их ялалтын баярыг Москвад тэмдэглэх хувь ногдов. Энэ ялалтад Монголын ард түмэн хувь нэмрээ оруулсан гэж түүхэнд тэмдэглэгдсэн байдаг билээ. Баяр ойтсон учраас Улаан талбай хамгаалалтанд орсон байлаа.
Улаан талбайн ойролцоо Кремлийн хананы дэргэд “Нэр нь үл мэдэгдэх цэргийн булш” нэртэй дурсгалын уран барилгын цогцолбор, Маршалл В.К.Жуковын хөшөө байдаг.
Оросын Ерөнхийлөгчийн 1997 оны арванхоёрдугаар сарын 8-ны зарлигаар Москва дахь “Нэр нь үл мэдэгдэх цэргийн булш” дээрх мөнхийн зулын дэргэд Ерөнхийлөгчийн хорооны бүтцээс байнгын хүнтэт харуул зогсоох болсон байна. Хүндэт харуул өдөр бүр өглөөний 8-аас оройн 20 цагийн хооронд цаг тутам солигдож байдаг.
ОХУ-ын ард түмний түүх, соёлын өвийг хадгалах тухай Оросын Ерөнхийлөгчийн 2009 оны арваннэгдүгээр сарын 17-ны өдрийг зарлигаар “Нэр нь үл мэдэгдэх цэргийн булш” цогцолборт Бүх үндэстний цэргийн алдарын статус олгон Оросын ард түмнүүдийн онцгой үнэтэй соёлын өвийн байгууламж болгосон байна.
Арабатын гудамжинд цэргийн андуудтайгаа таарсан билээ. ЦНДС-ийг хамт төгссөн Цацрал, Бат-Очир хоёр Москвад суурьшаад цөөнгүй жил болсон байлаа. ЦУМ, ГУМ-аар орж барааны ерөнхий ханштай танилцаад өнгөрнө.
Дараа нь уламжлалт ёсоор Аугаа их эх орны дайны ялалтын Москва хотноо байрлах Ёслолын дэнж буюу “Поклонная гора” цогцолборын Аугаа эх орны дайны ялалтын төв музейг үзсэн.
Ёслолын дэнж дэх дурсгал, хүндэтгэлийн цогцолбор нь нийт 135 га талбай эзэлдэг бөгөөд тус цогцолборт “Дэлхийн нэгдүгээр дайны баатруудад”, ”Орос орныг хамгаалагчдад”,“Амь үрэгдэгсдэд” тус тус зориулсан хөшөө, Ялалтын хөшөө, Интернационал-дайчдын хөшөө,”Ард түмнүүдийн эмгэнэл” сэдэвт хөшөө, Аугаа Эх орны дайны төв музей болон цэргийн зэвсэг, техникийн музей, Аугаа Эх орны дайнд амь үрэгдэгсдийн гэгээн дурсгалд зориулсан сүм байдаг. Аугаа эх орны дайны ялалтын 50 жилийн ойгоор буюу 1995 онд албан ёсоор нээж, ялалтын 65 жилийн ойгоор Мөнхийн гал асаажээ.
1986 онд байгуулагдсан тус музей нь хэд хэдэн байгууламжаас бүрдсэн уран барилгын цогцолбор бөгөөд 50 мянга гаруй үзмэртэй аж. Тус музейд байлдааны зэвсэг,техник хэрэгсэл, марк зоосны цуглуулга, гар бичмэл, гэрэл зураг зэрэг ховор үзмэрүүдийг дэлгэн харуулахын зэрэгцээ Аугаа эх орны дайнд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн тулалдаануудын сэдэвтэй диорам болон номын сан, амь үрэгдэгсдийн цахим сан зэрэг байдаг.
Тус музейд Монголын стенд байдаг ба ЗХУ-д туслах тухай БНМАУ-ын Засгийн газрын 1941 оны 6-р сарын 22-ны тогтоолын хуулбар, Сүхбаатар аймгийн Баяндэлгэр сумын малчин Басымаас фронтод морь бэлэглэсэн тухай 1942 оны 4-р сарын 28-нд бичсэн үнэмлэх, цагаан нэхий бээлий,дайны үеийн сонин гэх мэт үзмэрүүд байдаг.
Миний амьдралын салшгүй хэсэг болсон Москвагийн Нийгэм эдийн засгийн Их сургуульд очиж, захирал В.И.Жуков, багш нартайгаа уулзсан. Төв хаалганы дэргэд дурсгалын зураг авахуулав. Сургуулийн төв байр ВДНХ-ын зэргэлдээ байдаг болохоор “нэг сумаар хоёр туулай” буудаж, хоёр газраар зочлоод гардаг юм.
Д.Жаргалсайхан

Оросын микробиологч, НҮБ-ын биологи, химийн зэвсэглэлийн гишүүн асан Игорь Никулин “Россия1” телевизийн сувгийн ток шоунд оролцох үеэрээ “титэм вирусийг зохиомлоор гарган аваагүй гэдгийг батлах боломжгүй” хэмээн өгүүлжээ. 

Түүний өгүүлснээр 2015 онд Nature сэтгүүлд нэгэн нийтлэл гарсан бөгөөд энэ нийтлэлд 2014 онд Хойд Каролинагийн их сургуулийн эрдэтэд хүний SARS вирус болон сарьсан багваахайны титэм вирус дундаас, эдгээр дээр хүний эд эсэд вирус нэвтрэх боломжийг өгөх рекомбинант уургийг нэмэн эрлийз вирус гарган авсан талаар өгүүлсэн байжээ.

Вирусийг хэдийнэ гарган авсны дараа Хятадын эрдэмтэд ч энэ ажилд нэгдсэн гэнэ.

“Энэ гайхалтай нээлтийн талаар Ерөнхийлөгч Обамад хэлэхэд тэрбээр АНУ-ын нутаг дэвсгэр дээр ийм төрлийн туршилт явуулахыг хориглосон. Тиймээс л судлаачид ажлаа Ухань хотын лаборатори руу шилжүүлсэн, тэнд нь ч Билл болон Мелинда Гейтс нарын сангийн хүчин чармайлтаар орчин үеийн вирус судлалын хүрээлэн байгуулагдчихсан байсан юм” хэмээн Никулин өгүүлжээ.

Түүний өгүүлснээр, хүний уураг дээр явуулсан туршилтын дараа вирус хүний эд эсэд нэвтэрч, тэндээ үржин, энэ вирусийн эсрэг антителүүд болон вирусийн эсрэг эм бэлдмэл үйлчилэхгүй байгаа нь тодорхой болсон гэнэ.

Мөн Никулин “зохиомлоор вирус гарган авах боломжгүй гэж ярих хэрэггүй, тэд боломжтой гэдгийг аль хэдийнэ батласан” хэмээн онцолжээ.

Г.Бямбасүрэн

Монгол, Өмнөд Солонгос, Мексик, Гренландын шилдэг 10 бөө Тувад цуглаж дэлхийн ирээдүйг мэдэх ёслол үйлджээ.
Дэлхийн хамгийн хүчирхэг 10 бөөг дээрх дөрвөн улсаас бүрдүүлсэн бөгөөд тэд энэ сарын 19-27-нд болсон Тувагийн бөөгийн олон улсын анхны фестивальд оролцжээ. Уг баярт нийтдээ 200 гаруй хүн оролцсоны дотор Монгол, Өмнөд Солонгос, Мексик, Гренландаас гадна ОХУ, Казахстан, Скандинавийн төлөөлөгчид болон тэдний дагалдагч нар байсан юм.
Э.Төгсжаргал

МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан БНАСАУ-ын Элчин сайдын зөвлөхтэй уулзаж, хамтын ажлын талаарх санал бодлоо солилцлоо. Жилийн 4 дүгээр сар бол БНАСАУ-ын хувьд тэмдэглэлт явдлаар арвин сар байдаг. 4 дүгээр сарын 15-ны өдөр бол БНАСАУ-ын ард түмний мөнхийн Ерөнхийлөгч нөхөр Ким Ир Сений мэндэлсний 108 жилийн ой болж, тэмдэглэн өнгөрүүлсэн. Мөн 4 дүгээр сарын 25-нд нөхөр Ким Ир Сений санаачилгаар анх үүсэн байгуулагдсан БНАСАУ-ын цэргийн хүчний баярын өдөр байдаг.
БНАСАУ-ын тэргүүн нөхөр Ким Ир Сений 1988 онд БНМАУ-д хийсэн түүхэн айлчлалын үед Монголын хүндэт харуулын бэлтгэл ажлыг хариуцаж, Зэвсэгт хүчний Улаанбаатар горнизоны намын байгууллагын даргаар ажиллаж байсан тухай МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан дурсамжит мөчөө ярилцлаа.
БНАСАУ-ын хичээнгүй ард түмэн, цар тахлын үед хариуцлагатай, өндөр зохион байгуулалттайгаар ажиллаж буй талаар мэдээллийг сонслоо.