Category: Мэдээ, мэдээлэл

Монголчуудын унаган шүтлэг бөө мөрг өлд ч энэ тухай бий. Хүний бие зуурдынх, харин сүнс нь мөнх. Бөө нар сүнс, онгодоор дамжуулан нөгөө ертөнцтэй харилцдаг гэсэн санаа. Энд нэгэн зүйлийг зориуд онцлоход “Сайн цагийн мянган бөө эргэж төрнө” гэсэн итгэл, бишрэл харин өнөө цагт зальтай хүмүүсийн бизнес болчихсон, бүр цэцэглэн хөгжиж байна… Сүнс нэг биеэс нөгөөд дамжин мөнх оршдог юм бол үхэл гэдэг нэг амьдралын төгсгөл, нөгөө амьдралын эхлэл байх нь.
Хүн мэдэхгүй зүйлээсээ айдаг болохоор л үхлийг аймшигтайгаар, бараанаар төсөөлдөг байх. Амьдралын утга учир, оршин тогтнохын мөн ча нарт нэвтэрсэн хүмүүс үхлээс айдаггүй нь үүнтэй холбоотой. Өдөр тутмын амьдрал, бие хийгээд сэт гэлийн алжаал, баяр гуниг… Энэ бүхэн төгсөж, бидний үл мэдэх өөр нэгэн зүйл эхэлж байгааг л “Үхэл” гэдэг үгээр илэрхийлчихэж. Хэрэв үхлийн дараа юу болдгийг бид мэд дэг байсансан бол энэ амьдралд тэгтлээ хор годохгүй ч байж мэдэх юм.
Өмнө нь тохиолдоогүй үйл явдал, уулзаагүй хүн, мэдрээгүй амт, үнэр, чимээ яагаад ч юм нэг л танил санагддаг хачин мэдрэмж байдаг даа (франц чууд “deja vu” гэдэг). Энэ бүгд бидний урьд насанд л тохиож, учирч, мэдрэгдсэн ч байж болох. Магадгүй тэгээд л тийм дотно, танил санагддаг ч юм бил үү. Бодолдоо ээрүүлэн ийн суухдаа нэгэн зо хиол чийн үгийг саналаа. Үхэл гэдэг сонгогд соны шинж… Үхэл бол “үхэл” биш, үргэлжлэл. Амьдрал харин бид ний туулах ёстой шатны нэг гишгүүр.

Х.ОДОНЧИМЭГ

Нийслэл Ром хот нь түүхэнд чухал ач холбогдолтой дэлхийн хот байсан. Өнөөдөр Итали улс нь дэлхийд ДНБ-ий хэмжээгээр 7-д, Хүний Хөгжлийн Индексээр 17-д орох үзүүлэлттэй, өндөр хөгжсөн орнуудын нэг билээ. Энэ улс нь Их Найм, Европын Холбоо, Баруун Европын Нэгдлийн гишүүн юм. Италийн нутгаар хийсэн архелогийн малталтууд нь энэ нутагт хүмүүс Хуучин чулуун зэвсгийн үе буюу барагцаагаар 200,000 жилийн өмнө амьдарч байсныг нотолдог. Итали нь бүхэл бүтэн Газар дундын тэнгисийн бүс нутгийн нийгэм, соёлын хөгжилд асар их нөлөө үзүүлээд зогсохгүй Европын соёлд ч гүнзгий нөлөөлж, улмаар бусад томоохон соёл иргэншилд нөлөөлж байв. Дэлхийн энэ хэсэгт Манъя Граециагийн (Magna Graecia) дараа Этрүс, ялангуяа Ромын Бүгд Найрамдах Улс болон Эзэнт гүрний соёл иргэншил олон зууны турш цэцэглэн хөгжжээ. Итали нь сэргэн мандалтын үеийн Европын шинжлэх ухаан, урлагийн төв байсан.
Италын бөө, бөө судлаач Арабелла Циампи цаашид олон жил бөөгийн зан үйл заншилыг судлахаар зорьж байгаагаа танилцуулаад -Монгол бөөгийн талаар сонирхож Монгол Улсад ирээд байгаагаа хэлсэн юм.
МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхантай Италын бөө, бөө судлаач Арабелла Циампид судалгааны ажилд нь амжилт хүсч, боломжтой чиглэлд туслалцаа үзүүлж ажиллахаа илэрхийллээ.

У. Мандаа Эх сурвалж: mn.wikipedia.org

Зөн билгийнхээ ачаар өөрийгөө ослоос сэргийлж, эсвэл эмч нар өөрийн мэдрэмжээрээ эсчилсэний дүнд хүнд өвчтэй хүмүүс эдгэрсэн зэрэг тохиолдлууд үй олноороо байдаг. Гэвч эмч нар зөн билгийг шинжлэх ухаанч бус, ер бусын зүйлийг судалдаг ухаанд багтаан үл тоомсорлосоор байдаг.
Уг ойлголтыг маш ихээр судалсаны дүнд эрдэмтэд дараах дүгнэлтэнд хүрсэн байна: – Зөн билэг нь өнгөрсөн туршлага дээр үндэслэгдсэн, асуудлыг шийдвэрлэх нэмэлт түлхүүрийг агуулсан тархины зураг юм. Гэхдээ шийдвэрийг ухамсаргүйн түвшинд маш хурдан хүлээн авдаг. Бидэнд харин мэдэгдэж байгаа нь ямар нэгэн зүйл зөв эсвэл буруу гэсэн ерөнхий мэдрэмж билээ.
“Бага хугацаанд шийдвэр гаргах, эсвэл мэдээлэл хэт олдсон үед, эсвэл ухамсартайгаа дүн шинжилгээ хийж боломжгүй ноцтой аюултай нөхцөл байдал тулгарахад, ихэнхидээ хүмүүс зөнгөөрөө үйлдэл хийдэг” – хэмээн профессор Хожинсон хэлжээ. Тэрээр нэгэн жишээ дурдсан юм.
Формула 1 хэмээх хурдан машины уралдаанд оролцож байсан нэгэн нисгэгч огцом эргэлтэн дээр өөрийн эрхгүй тормозоо гишгэжээ, харин үүний ачаар тэрээр бөөгнөрөн осолдсон бусад машинуудтай мөргөлөхөөс сэргийлж чадсан бөгөөд өөрийн амийг өөрийн мэдэлгүй аварсан байна. Уг нисгэгч юу мэдэрсэнээ тайлбарлаж чадахгүй байжээ. Ямартай ч түүний зогсох хэрэгтэй гэсэн мэдрэмж нь уралдаанд түрүүлэх гэсэн хүслээс давж гарсан байна. Уралдааны дараа түүнд сэтгэл зүйн дүн шинжилгээ хийхээр болж нисгэгчид тэр үеийг дахин мэдрүүлэх үүднээс тус үйл явдлын дүрс бичлэгийг харуулав. Дүрс бичлэгийг үзэж байхдаа нисгэгч, эргэлтрүү хэрхэн орж байгаагаа хараагүй, учир нь нүд нь тэр үед гэнэт өвдөж , яг л хөшчихсөн юм шиг өөр тийш харж байсанаа санав. Энэ нь чухамдаа ухамсаргүйгээс өгсөн мэдээлэл байв. Тэгээр нисгэгч тухайн үед ямар нэгэн зүйл бишдэж байгаа ухамсаргүйгээр хүлээн авч тэр дороо зогссон байжээ.
Профессор Хожкинсоны үзэж байгаагаар, зөн мэдрэмжээрээ гаргасан шийдвэр нь тиймэрхүү нэмэлт мэдээллүүд дээр үндэслэгддэг бөгөөд харин шийдвэр нь заавал зөв гэдгийг баталдалж өгдөггүй. Хүмүүст ухамсартай ухамсаргүй оюун ухааны үйл явлууд аль аль нь хэрэгтэй, гэхдээ нэг нь нөгөөгөөсөө илүү байх бараг л боломгүй юм гэжээ.
Танд зөн билгийн мэдрэмжээрээ хийсэн үйл явдал тод санагдаж байвал доорхи сэтгэгдлийн цонхонд бичиж бусад хүмүүстэй хуваалцаарай. Бидэнд байдаг энэхүү гойд чанараа чагнаж байхыг Танд эцэст нь зөвлөе.

Энэтхэгийн залуу зурхайч Абхигяа Ананд хүү сошиал медиа од болж байна. Учир нь тэрээр хүн төрөлхтнийг хамарсан коронавирусыг 11 сараас эхлэн 2020 оны 5 сарын сүүл хүртэл хүч авч эмх замбараагүй байдал бий болохыг 2019 оны 8 сард урьдчилан сануулж байсан нь биелж байгаа учраас одоо түүнийг анхааралтай сонсож байна.
Зурхайч хүү коронавирсыг 5 сарын сүүлд багасч 6 сарын эцэс гэхэд таатай мэдээ дуулдахыг хэлж байна. Гэхдээ хүн төрөлхтөн амьтдыг зовоож, байгальтай буруу харьцаж байгаа нь үргэлжилсээр байгаа учраас үйлийн үр хүндэрч коронагаас илүү хүчтэй шинэ өвчлөл/вирус 12 сарын 20-нд дэгдэж 2021 оны 3 сар дуустал хамрахыг сануулж байна.
Түүний санал болгож буй зөвлөгөө нь вирусны дархлаатай байх хэрэгтэйгээс гадна хэв маягаа өөрчлөхгүй л бол ирээдүйд бүр олон төрлийн шинэ вирусэнд нэг төрлийн вирусны вакцин тус болохгүй гэжээ.
Анандын өөр нэг зөвлөгөө бол мал амьтны аж ахуй эрхэлдэг хүмүүс мэргэжлээ зольж (солих) өргөл өргөхийг хүсчээ. Мөн органик газар тариаланг яг одоо л эрхлэхгүй бол ирээдүйд хүнсний хомсдол хамгийн том аюул болж болохыг урьдчилан хэлж байна. Эдийн засаг тэр чигтээ хямралд орохыг мөн хэлж байна.

БНАСАУ-ын хоёр дахь өндөр албан тушаалтан Чой Рён Хэ ням гарагт болсон Ардын их хурлын чуулганыг даргалсан гэж Солонгосын төв цахилгаан мэдээний агентлаг /KCNA/ мэдээлснээс үзэхэд удирдагч Ким Жөн Ун уг чуулганд оролцоогүй бололтой.

Ардын их хурлын чуулганыг баасан гарагт зохион байгуулахаар товлосон байсан боловч БНАСАУ уг чуулган төлөвлөсний дагуу болсон эсвэл хойшлуулсан талаар даваа гаргийн өглөө хүртэл мэдээлээгүй нь коронавирусний цар тахалтай холбоотой ямар нэгэн зүйл хийх шаардлага үүссэн байж болзошгүй хэмээн таамаглахад хүргэжээ.

“KCNA” агентлагийн даваа гаргийн мэдээнд парламентын чуулган ямар шалтгаанаар хойшилсон талаар дурдаагүй байжээ. Түүнчлэн өнгөрсөн оноос хойш зогсонги байдалд орсон цөмийн хэлэлцээний талаар АНУ-д хандсан мэдэгдэл эсвэл коронавирусний халдвар тархахаас урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээнүүд гэх мэт томоохон шийдвэрийн талаар мэдээлээгүй байна.

Ням гаргийн чуулганаар төсвийн талаар болон Гадаад хэргийн сайд Ри Сон Воныг Төрийн зөвлөлийн гишүүнээр сонгох гэх мэт дотоод хэргийн асуудлуудыг хэлэлцсэн гэж “KCNA” агентлаг мэдээлжээ. Ри Сон Вон Төрийн зөвлөлийн гишүүн болсноор түүний эрх мэдэлд ямар нэгэн өөрчлөлт орохгүй бөгөөд уг зөвлөлийг 2016 онд байгуулагдсанаас хойш Гадаад хэргийн сайд гишүүн байсаар иржээ.

Хоёр Солонгосын асуудал хариуцсан гол төлөөлөгч асан Ри Сон Вон Гадаад хэргийн сайд асан Ри Ён Хогийн халааг энэ оны эхээр авсан бөгөөд шинэ сайд Төрийн зөвлөлийн гишүүний халааг мөн ийнхүү авсан байна.

БНАСАУ-ын зэвсгийн хөгжүүлэлтийн асуудал хариуцсан төлөөлөгч Ри Пён Чоль, Ардын аюулгүй байдлын сайд Ким Жөн Хо, Ардын зэвсэгт хүчний сайд Ким Жөн Гван нарыг Төрийн зөвлөлийн гишүүнээр сонгожээ. Гадаад хэргийн дэд сайд Чой Сон Хуйн нэр уг мэдээнд дурдагдаагүй боловч түүнийг тэргүүлэгчдийн эгнээнд сууж байснаас үзэхэд Төрийн зөвлөлийн шинэ гишүүнээр сонгогдсон байх магадлалтай ажээ.

БНАСАУ парламентын чуулганыг жил бүрийн дөрөвдүгээр сард зохион байгуулж, төрийн төсөв болон танхимын халаа сэлгээний талаар хэлэлцдэг юм. Мөн энэхүү чуулганаар АНУ-тай өрнүүлэх цөмийн хэлэлцээний байр суурь гэх мэт БНАСАУ-ын бодлогын чиглэлийг тодорхойлох магадлалтай байдаг тул олон нийтийн анхаарлыг ихэд татдаг байна.

Мэргэжилтнүүдийн мэдээлснээр, БНАСАУ ням гаргийн чуулганаас АНУ-ыг чиглэсэн ямар нэгэн мэдэгдэл гарах төлөвгүй байгаа ажээ. Ким Жөн Ун өнгөрсөн оны чуулганд оролцож, цөмийн хэлэлцээнд шинэ санал тавихыг Вашингтонд уриалсан юм.

Вьетнамын нийслэл Ханой хотноо жил гаруйн өмнө болсон БНАСАУ, АНУ-ын удирдагчдын дээд хэмжээний уулзалт тохиролцоогүйгээр өндөрлөснөөс хойш цөмийн хэлэлцээ зогсонги байдалд орсон билээ. Пёньяны цөмийн зэвсгээс ангижрах чиглэлд гаргаж буй алхмууд, Вашингтоны хариу арга хэмжээнүүдийн талаар талууд санал нэгдэж чадаагүйн улмаас уг хэлэлцээ амжилтад хүрээгүй юм.

Ким Жөн Ун өнгөрсөн 12 дугаар сарын сүүлээр болсон намын хурлын үеэр, холын зайн тусгалт пуужингууд болон цөмийн зэвсэг турших талаарх өөрийн тогтоосон хязгаарлалтдаа дахин баригдахгүй хэмээн хэлээд, дэлхий нийт ойрын ирээдүйд “стратегийн шинэ зэвсэг”-ийг үзэх болно гэж мэдэгдсэн байна.

Цөмийн хэлэлцээг үргэлжлүүлэхийн тулд Вашингтоныг нэг талыг баримталсан шаардлагаасаа татгалзах хэрэгтэй гэж БНАСАУ үзсэн хэвээр байгаа ажээ. БНАСАУ-ын удирдагчийн дүү Ким Ёо Жоны өнгөрсөн сард хийсэн мэдэгдэлд, БНАСАУ, АНУ-ын хоёр талын харилцаа, хэлэлцээг хоёр талын тэнцвэрт байдал тогтворжсон тохиолдолд дахин тунгаан бодох боломжтой гэж тэмдэглэжээ.

Энэ удаагийн парламентын чуулган коронавирусний цар тахал дэлхий даяар тархсан үед зохион байгуулагдсан бөгөөд Пёньян уг халдварыг улс орондоо тархахаас урьдчилан сэргийлэхийн тулд ихээхэн хүчин чармайлт гаргаж байгаа юм. БНАСАУ коронавирусний халдвар бүртгэгдээгүй байгаа цөөн хэдэн орны нэгд тооцогдож байгаа боловч гадаадын ажиглагчдын үзэж буйгаар, Пёньян халдварын тархалтын талаарх мэдээллийг нуун дарагдуулж байж болзошгүй ажээ.

Ардын их хурлын чуулганаар коронавирусний цар тахлаас үүдэлтэй хямралыг зохицуулах эдийн засаг, олон нийтийн эрүүл мэндийг чиглэсэн арга хэмжээнүүдэд голчлон анхаарах төлөвтэй байжээ. Уг чуулганаар төсвийн асуудлуудыг мөн хэлэлцсэн бөгөөд олон нийтийн эрүүл мэндийн зардлыг 7.4 хувиар өсгөсөн нь өнгөрсөн онд 5.8 хувиар өсгөсөнтэй харьцуулахад нэмэгдсэн үзүүлэлт юм. Мөн шинжлэх ухаан, технологи, боловсролын салбарын төсвийг 9.5 хувиар нэмэгдүүлсэн байна. Өнгөрсөн онд уг төсвийг 5.1 хувиар нэмэгдүүлж байсан гэж “KCNA” агентлаг мэдээлжээ. Түүнчлэн үндэсний батлан хамгаалахын зардал нийт төсвийн 15.9 хувийг эзлэх ажээ.

Монгол Улсад ирж олон бөөтэй уулзаж, тэдний зан үйлтэй танилцаад буцахдаа Монголын Бөөгийн Нэгдсэн Эвлэлийн ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхантай уулзах хүсэлтийг Унгар Улсын бөө Фехерхелло Оску нар тавьсаны дагуу оройн хоол хамтдаа зооглох явцдаа санал бодлоо солилцсон юм. Өнөөгийн байдлаар Унгарт олон бөө байдаг боловч Монголын бөө шиг төвлөрсөн байгууллага байдаггүй, чиг чигээ баримтлан ажиллаж ирсэн. Ийм нөхцөлд хүндрэлүүд гардаг. Гэхдээ эрх ашигаа хамгаалан нэгдэн ажиллах зайлшгүй шаардлага байгаа юм гэж Фехерхелло Оску хэлсэн юм. Цуг яваа удган өөрийн улсдаа их алдартай гэж танилцуулсан билээ. Монголд ирээд олон сайхан бөө нартай танилцсандаа баяртай байгаагаа дурсаж, цаашид хамтран ажиллах сонирхолтой байна гэв. Монголд мөнх тэнгэрээ шүтэн бишрэгчид олон болж байгаад баяртай байна. Эх орон, онгон байгалиа хамгаалахад дэлхий даяар нэгдсэн нэг ойлголттой болж байна. Та нар нэгдэн нэг үзэл санаа бодлоор мөнх тэнгэртээ хүчээ нэгтгэн залбирч чадаж байгаа нь гайхамшиг юм гэдгийг онцлон тэмдэглэж ярьж байлаа.. МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан Монгол-Унгарын бөө нарын хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхэд та хоёр их үүрэг гүйцэтгэнэ гэдэг итгэлээр үдэж байна. Тэр их итгэлийн илэрхийлэл болгож, мөнх тэнгэрийн үйлсд олон жил зүтгэж явааг үндэслэн “МБНЭ-ийн “Хүрэл шонхор” медалиар шагнаж байна гэв. Шагналыг гардуулахдаа “Бид олон чиглэлээр хамтран ажиллах боломж байгааг” тэмдэглэн хэллээ. Я.Мөнгөнөө

Л.Түдэв 1942–1950 онд Говь-Алтай аймгийн Есөнбулаг хотод бүрэн бус дунд сургууль, 1950–1953 онд Улаанбаатарт багш нарыг бэлтгэх сургууль төгсчээ. УБДС-ийг төгсөөд 1956 оны намар төрсөн нутаг Говь-Алтайдаа очиж багшлаж эхлэв . Нутагтаа 3 жил орчим багшилсны дараа 1959 онд Улаанбаатарт багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх институтэд ажиллахаар томилогдсон. Анхны арга зүйчээр очиж орос хэлний сургалт хариуцсан ажилд томилогдсон боловч тэндээ нэг их удаан ажиллаагүй байтал дэвшүүлэн нам засгийн “Үнэн” сонинд 1961 онд утга зохиолын нарийн бичгийн даргаар томилогдсон. Ингээд удалгүй 1962 онд “Соёл утга зохиол” сонины эрхлэгчээр томилогдсон. Тэр 1964 онд ЗХУКН-ын Төв Хорооны дэргэдэх Нийгмийн ухааны академийн аспирантурт суралцахаар явсан бөгөөд, Москвад 3 жил нь Л.Түдэвийн хувьд, тун чиг үр бүтээлтэй өнгөрсөн юм. Л.Түдэв 1967 онд дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалж ирснийхээ дараа, МАХН–ын Төв Хорооны үзэл суртлын хэлтэст түр ажиллаж байгаад, 1968 оноос Монголын зохиолчдын эвлэлийн хорооны орлогч даргаар ажилласан.
Түүний зохиол бүтээл болох 15 ном нь Орос, Англи, Болгар, Чех, Унгар, Герман, Япон хэлээр хэвлэгдэж Монголын уран зохиолыг дэлхийн тавцанд гаргахад хүндтэй үүрэг гүйцэтгэсэн билээ.
Монголын тэнгэр үзэлтнүүд түүний “Дал” сониноор дамжуулан Мөнх тэнгэрийн үзэл, үндэсний ухамсар, уламжлалт зан заншил, соёлын үнэт өв, байгаль дэлхийгээ хамгаалах монгол ухаан зэрэг олон зүйлийг уншиж, судалж, суралцаж байсан билээ. Түүний бичсэн зохиол бүтээлийг бидний үеийнхэн бага насанаас эхлэн шимтэн уншиж, дэлхий ертөнцтэй танилцаж, түүнийг бахархан хүндэлдэг байлаа.
Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Ардын уран зохиолч, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Эрхэм хүндэт төр, нийгмийн зүтгэлтэн Л.Түдэв гуйатай миний бие бага залуу байсан ч 90-ээд оны дундуур нэг сар гаруй хугацаанд хамтран ажиллах хувь боломж бүрдсэн юм. Хамт байсан тэр мөчүүд гал халуун, бүхчим, хатуухан хугацаа байв. Энэ бол хэн хүнд тохиолдоод байдаггүй, ховор, азтай гэмээр учрал байжээ.
Ианы ажил хичээнгүй чанар, алсын хараатай бодлого, ирж буй цаг, залуу үеэ дэмжих нөр их зүтгэл, хүчин зүтгэсэн их үйлсийг тань Тэнгэр үзэлтнүүд ямагт дурсаж явах болно.
Талийгаачийн гэр бүлд гүн эмгэнэл илэрхийлье.
Мөнх хөх тэнгэр минь ивээж хайрла.
Д.Жаргалсайхан. МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч,
Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын
зөвлөлийн ажлын албаны дарга асан,
Зэвсэгт хүчний хурандаа

“Лувсан гуай хэд хүрч байна?” гэхээр дандаа “73-тай” гэдэг. Ном уншиж байхад нь нэг хүү дүрсгүйтээд жодгорыг нь буулгачихаж. Гэтэл “мухар хөх гаминдаа” гэж загнаснаас нь хойш хэдхэн хоноод гамингууд цувсан юм билээ. Бохь иддэг, дээлээ толгой дээгүүрээ нөмөрч хэвтээд ганцаараа ярьдаг хүн байжээ. Түүний хэлэх үг нь товчхон. Тухайлбал:
“Дээд талын баян нь 5 ямаатай болохдог”, “Богд овтой болоод байлгачих болов уу даа” гэж хэлсэн гэж байгаа. Бас “Бүсгүй хүн төр барих цаг”, “Нохой морьчилж шээх цаг”, “Дэлхийг төмөр аалзны тор нэхэхдэг ээ” (төмөр зам), “Тэнгэрт төмөр царцаа нисэх дэг ээ”(нисэх онгоц), “Газар дээр булигаарын хээ гарахдаг уу” (машины мөр), “Тооноор төмөр морин туурай цухуйхдагаа” (яндан) гэхчилэн ярьдаг байжээ. Хажуу дахь хүн нь “яана гэнээ, Лувсан гуай” гэхээр таг болчихдог байж.
Бас “Монголчууд гол ус руугаа нэг бөөгнөрөхдөг өө”, “Захын ганц модонд нэг цугларах дагаа”, “Баруун урдаасаа нэг гал ирж магадгүй дээ”, “Алтан тэрэгтэй айл дэлхийг ноёрхохдодогоо” (Англи, Америк), “Шон босгоод төмөр утсаар хоорондоо ярихдагаа” гэж хэлж байсан юм билээ. Бохь иддэг гуайг тийн ярьж байх үед манай Монголын хувьд галт тэрэг, нисэх онгоц, тэр байтугай автомашины тухай ч мэдлэггүй цаг байсан гэдэг юм. Тухай үедээ дандаа байхгүй одоогийн хөгжлийг тэр үед яриад байж. Тэр бүхэн нь хожим биелсэн гэж манай өвгөд ярьцгаадаг байсан” гэж нутгийн настан хуучилжээ.
©duuren.mn

Тухайн киноны зарим зургийг Дундговь аймгийн нутагт авчээ. Зуны дэлгэр цаг байсан тул зураг авалт зугаатай, цэнгэлтэй байсан нь мэдээж. Амрахдаа амарч, айрагдсан шигээ байжээ. Нэг өдөр багийн ч бил үү, сумын ч бил үү бага шиг баяр тохиожээ. Киноныхон ч амарсан байна. Анчлах нь анчилж, айрагдаж, архидах нь айрагдаж, архидсан юм байх. Тал тал тийшээ таран одоцгоожээ. УДЭТ-ын найруулагч, жүжигчин Доржсамбуу тэргүүтэй жүжигчид Их газрын чулуу хэмээх байгалийн сайхан цогцолсон үзэсгэлэнт газар үзэхээр явцгаажээ. Баяр л тохиосон хойно хорхог боодог, балгах дарвих юм гаралгүй яах вэ. Ингэсхийгээд давхиж байтал ээрэм талын дунд ганц гэр цайвалзан харагдсан байна.

Талын зүйлс алган дээр мэт харагддаг болохоор юу гэж андуурах билээ. Цангаа тайлж цай уухаар зам хазайсан нь ойлгомжтой. Яваад очвол хонь малын хотгүй юм гэнэ. Малгүй айл бас байдгаа хэмээлцээд буужээ. Гэрээс нэгэн эр гарч ирээд хар, цагаан дуугүй орохыг дохисон гэдэг. Гэрт ороод эрэмбээрээ суувал говийн байдаг л нэг бор хүүхэн халуун цай самарч зогсчээ. Хар халуунд халуун цай яаж ууна даа гэсэн шүү юм бодоцгоож суутал цай ч болж хүн бүрт аягалан барьсан байна. Ёсыг бодон авч амсвал саяхан тогоондоо дэргэж байсан халуун цай цэл хүйтэн болчихсон байж. Туршлагагүй залуу хүмүүс явсан учраас уучихаад “Ямар сонин юм бэ” гэж дотроо бодоцгоон гараад давхицгаажээ. Машиндаа суугаад элдвийг ярин, болсон явдлыг гайхан хөөрөлдөх зуур ард сууж явсан жүжигчин, талийгаач Оюунцэцэг “Хүүе, нөгөө айл алга болчихож” гэжээ. Эргээд хартал үнэхээр харагдсангүй гэнэ. Бид холдоогүй, тэгээд ч талын айл хаачих билээ гээд буцаж давхин хайгаад олдоогүй юм гэнэ билээ. Тэгээд хэрэг бишидсэнийг мэдээд Их газрын чулуугаа ч орхин буцсан бөгөөд хамаагүй юм ярьж, цуу тарааж болдоггүй үе байсан учраас тэгсхийгээд хүссэн ч, эс хүссэн ч мартахаас аргагүй болжээ. Киноны зураг авалт дуусч жүжигчид хотдоо ирээд бүгд ижил өвчнөөр уван цуван нас барсныг одоо ч ярьдаг шүү дээ. Ингэж манай хоёр ч лут авьяастан болох дээрх хоёр жүжигчин хийж бүтээх ид насандаа хорвоог орхисон түүхтэй. Түүнтэй тун төсөөтэй зүйл нисгэгч, хурандаа Д.Баатарт наяад оны эхээр тохиосон байгаа юм. Ээлжийн амралтаа аваад хоёр нөхрийн хамт тарвагачлахаар тарваганы орон болох Дундговийн Үл-Олдохын талыг зорьжээ. Тарвага ч ёстой шороо шиг бужигнаж байж. Хорио тавигдсан болохоор хэдийг ч намнасан болно.

Гэхдээ бас зөвшөөрөл авдаг байсан тул гэрээ байгуулан 100 тарваганы ан хийхээр очоод бараг гурван хоногт л амжуулчихсан юм байх. Ийм олон тарвагатай газар сонирхолгүй юм байна. Нэгэнт ажлаа амжуулсан юм чинь өнөөдөр амраад буцъя даа. Хотод очоод загасчилъя гэж ярилцаад амрах болж. Энд ирснийх Их газрын чулуу үзчихээд харья гэлцээд гараад өгчээ. Тэр үеийн “Шаахай” хэмээх хажуудаа суудалтай хос мотоциклоор хөл залгасан улс газар товчлосхийгээд давхижээ. Гэнэт нэг нөхөр нь “Хөөе, тэнд ганц гэр байна” гэжээ. Бүгдээрээ сониныг нь гайхаад давхиад хүрсэн байна. Бас л мал хар байх шинжгүй, нохой ч үгүй байсанд арай туршлагатай, ахмад, юм үзсэн хүн тул хурандаа Баатар багагүй хар авчээ. Гэрээс ганган цагаан хүүхэн гарч ирсэн нь бүр алмайруулж орхиж. Хоёр найз нь арай залуу тул хүүхнийг нэлээд сониучирхаж буй нь ч ажиглагджээ. Байдал бишидсэн ч барьц алдахгүйг хичээн хоёр нөхрөө гэнэдэх вий гэхдээ арга сүвэгчлэхийг оролдон дотроо боловсруулан суужээ. Тогоон дээрх цай нь тэдэнд зориулж чанасан мэт дэвэрч буцалж байсан аж. Гэрийн эзэн бололтой нөхөр дуу шуу ч үгүй суух бөгөөд яриа хөөрөө ч өдөх шинж алга харагджээ. Бүсгүй цай аягалангуут хэрэг бишдэхийг гадарласан Д.Баатар “За, энэ хар халуунд буцлам халуун цайгаар яах вэ. Болсон идээнд ам хүр гэдэг” гээд цайнд нь хуруугаа дүрээд духандаа хүргэн босохдоо “Тэгнэ ээ, тэр” гэж боджээ. Хуруугаа дүртэл өнөө буцлам халуун цай нь цэл хүйтэн болчихсон байж. Их газрын чулуу хэр холыг лавлавал гэрийн эзэн гараар урагш дохисон аж. Хоёр нөхөр нь гайхасхийн дагаж гарчээ. Хурандаа хар, цагаан дуугүй мотоциклоо асаагаад хөдөлсөнд нөхөд нь дагасан байна. Тун холдоогүй байтал нэг нөхөр нь “Хурандаа, нөгөө айл алга болчихож” гэжээ. “Юун айл, ямар ч айл байгаагүй шүү дээ” гэвэл “Яагаав, сая бидний буусан айл алга байна шүү” гэсэн байна.

Дуугүйхэн давхиж нэг гүвээ даваад зогсон хоёр нөхөртөө болсон явдлын тухай ярьжээ. “Бид нэлээд том юмнаас саллаа. Миний нэг сайн танил говийн анчин бий. Тэр “Талд ганц гэр байвал бууж, мордохдоо болгоомжтой бай. Сэжигтэй санагдвал идээ, ундаанд нь хамаагүй хүрч болохгүй” гэж захисныг ашгүй саналаа. Би ч дөхөж очоод хар авсан юм. Та хоёрыг айж цочих байх гээд элдвийг хэлээгүй. Харин яаж байгаад юм идүүлж, уулгалгүй гардаг билээ л гэж бодлоо. Азаар ахмад нь би байсанд надад түрүүлж цай барилаа. Биднийг очиход нохой хуцаагүй. Малын хашаа, хэвтэр байгаагүй. Тэгээд ч талын ганц айлд тэр бүр ганган, хээнцэр хүүхэн байх учиргүй. Тиймээс та хоёрыг авч гарлаа. Та хоёрын нүд хүүхэнд унаад байсныг ч анзаарч л суулаа. Хожим нь иймэрхүү юманд сонор сэрэмжтэй байх хэрэгтэй. Худал, үнэн гэхдээ гол нь биш. Хүний ярьсан хэлснийг эргэцүүлж явахад гэмгүй. Тэр цайнаас амссан бол өнгөрөхгүй юү. Манай баруун монголчуудад нэг сайхан заншил байдаг юм. Мэдэж байхад илүүдэхгүй. Харамч яхир, идээ унд муутай айл таарвал ангаж, цангаж явсан ч ам хүрдэггүй. Тогоотой цайных нь хөлсөнд хуруугаа дүрээд духандаа хүргэн “Болсон идээнд ам хүрлээ” гэчихээд явахад л болно. Цай ундтай айл мундахгүй таарна шүү дээ” хэмээн яриаг нь амтархан сонсч суусан бидэнд зөвлөн бас сургамжилсаныг ч танд мөн хүргэсү. Эх сурвалж www.wikimon.mn

МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч Д.Жаргалсайхан Монгол Улсад шашины хөгжлийн өнөөгийн байдал, тэгш бус чиг хандлага, хууль эрх зүйн орчинг боловсронгуй болгох шаардлага, Монгол Улс дахь хүний эрхийн асуудлаар гарч байгаа зөрчлийн талаар саналаа хэллээ. Цаашид хамтран ажиллах талаар өөрийн бодол, саналаа хэллээ.
МБНЭ-ээс АНУ-д байрладаг Дэлхийн Бөө судлалын сантай хамтран ажиллаж ирсэн тухай, энэ байгууллагын нэр барьж докторын хуурамч диплом худалдаж байсан зарим хүмүүсийн үйл ажиллагааг таслан зогсоосон тухай мэдээллийг өгсөн. Цаашид ийм зохисгүй үйл ажиллагааг гаргахгүй байх нөхцлийг бүрдүүлэх шаардлагатайг тэмдэглэлээ. Хуурамч “диплом” худалддаг иргэдийн талаар мэдээлэл өглөө.
Монгол бөө нарын дунд АНУ-д хэд хэдэн дээд сургууль төгссөн гэж баримт үзүүлж, ярьдаг боловч англи хэлний мэдлэггүй цөөнгүй иргэд байдаг. Энэ нь АНУ-д сургууль төгссөн гэх эргэлзээг төрүүлдэг. Энэ асуудлыг ч хөндөж ярилаа.
Өнөөгийн байдлаар Монгол улсад бөө шүтлэгийн хөгжлийн талаар мэдээлэл тоо зөрөөтэй байгаа нь харагдлаа.
АНУ-ын Элчин сайдын яамнаас Монголын Иссусын шашин, Буддагийн шашин, мусальман шашины төлөөлөлтэй жил бүр тогтмол уулзаж, санал бодлоо солилцож иржээ.
Уулзалт, ярилцлага харилцан нэг нэгнийгээ ойлголцсон, хамтран ажиллах итгэлээр дүүрэн байлаа.
Д.Мандахаа