Монголын Бөөгийн нэгдсэн холбоо

Category: Мэдээ, мэдээлэл

  • БУРИАД БӨӨГИЙН ӨЛГИЙ НУТГААР АЯЛАВ. Нэг. Эрхүү хотод

    Эрхүү муж (оросоор Иркутская область, буриад кирилээр Эрхүү можо) бол Сибирийн холбооны тойрогт багтдаг, Оросын холбооны наян гурван махбод, дөчин зургаан мужийнх нь нэг болсон 774,846 км² газар, 2,422,026 оршин суугчтай нутаг юм. Төв нь Эрхүү хот.
    Тус муж Орос улсын хэмжээнд газар нутгийн хэмжээгээр 5-рт орох ба улсын нийт газар нутгийн 4.6% эзлэх ба дэлхийн цэнгэг усны томоохон нөөц бүхий “Байгал” нууртай ойрхон оршино. Газар нутгийн өмнөд хэсэг нь тайгын бүсэд орших ба нийт ойн 80% нь нарс, шилмүүс мод байдаг.
    Эрхүү хот нь Дорнод-Сибирийн эртний хот юм. 1661 онд Иркут гол Ангар мөрөн рүү усаа цутгадаг тэр газарт казакийн суурин сууриа тавьжээ. Сууринг Иркутский гэж нэрлэсэн аж. Хэдэн жилийн дараа уг сууринд хотын статуст олгож, тамга, сүлдтэй ч болжээ. Эрхүү хот байгуулагдсан үеэсээ эхлэн нутгийн хүн амын орлогын гол эх үүсвэр болсон худалдаа наймааны хот байлаа. Учир нь үүгээр Европоос Хятад, Монгол руу явах худалдааны зам өнгөрч байсан. Эрхүү хот хурдан түргэн өргөжин тэлсэн ба 100 жилийн дараа албан ёсны  Сибирийн нийслэл хот  болж хувирсан түүхтэй юм.
    Эрхүү хот бол монголчуудын нэгэн үеийн улс төр, нийгэм, эдийн засаг, эмнэлэг үйлчилгээний боловсон хүчнийг бэлтгэж, монгол улсын хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулсан хот билээ.
    Хотын төв болон үйлчилгээний хэсгээр аялал хийж гурван өдрийг энд өнгөрүүлсэн билээ. Хотын өөрчлөн байгуулалтын талаар фото мэдээлэл уншигч олонд илүү ойлголт өгөх болов уу.

     

  • Дөрөв. Сибирийн гол автозам нээгдэв.

     Бидний байрлаж байгаа чигт олон зуун автомашин, хүн бөөгнөрөл үүссэн бөгөөд ямар нэг байдлаар уурлаж уцаарласан байдал үзэгдсэнгүй. Замын цагдаагийн 2-3 хүн хаалтад зогсож, байдлыг тайлбарлаж, иргэд, зорчигчдод шаардлага тавих бөгөөд  тэд цагдаагийн шаардлагыг биелүүлэх  ажээ.
     Гол цэгүүдэд цэргийн инженерийн усан хангамжийн тэргэнүүд цэвэр усыг түгээх бөгөөд усанд автаагүй хэсгийн хүнсний дэлгүүрүүд цагийн хуваарийн дагуу жирийн дэглэмээр ажиллаж, хүнсний хангалтуудыг чөлөөтэй хийж байлаа.
     Усны түвшин багасаж, усанд боогдсон иргэдийн тоо олширч, үерийн байдлыг өөрийн биеэр сонирхосон зорчигчид олон зуугаар нэмэгдсэн билээ.
     Оройн 20.00 цагийн үед автозамаар эхний зорчигчид гарахыг зөвшөөрсөн бөгөөд тэд нь том оврын жип машинууд байлаа. Автомашинуудын хооронд тодорхой зайтайгаар хөдөлгөөнд оруулж, үерийн замыг туулж эхлэв. Том оврын ачааны автомашинуудыг зам хөдөлгөөн хаалгүйгээр замаас зайдуу байрлуулах ажээ. Миний хувьд цаг дутам ойролцоох өндөрлөг газраас дурандаж, усны түвшиний багасалтыг нүдэн баримжаагаар хэмжиж байлаа.
     Нэгэнт том оврын жип машинуудыг үерийн хэсгийг гатлах зөвшөөрөл олгож эхэлсэн тул боломж олдсон дээр голыг гатлах шийдвэр бид гаргалаа. Зам зохицуулагч цагдаа, даргын өгсөн зөвшөөрлийн дагуу том оврын жипуудыг үерлэсэн гол гаргаж байлаа.
     Бидний хувьд өмнөө нэг машиныг оруулж араас нь болгоомжтойхон хөдөлгөөн үйлдэж эхэллээ. Замын байдлыг бармжаалахад хоёр талын төмөр хашлага, хамгийн гол нь замын голын тэмдэглээний зураас байлаа. Тэмдэглээний зураасыг баримжаалан эргээс гол гатлахаар хөдөлгөөн эхэллээ. Үерийн усанд автсан хэсэг бол зураг дээр таван км орчим замыг тэмдэглэсэн байсан.
     Бодит байдал дээр эхлээд нэг км орчим зам ил гарч, голын урсгалын хэсэгт нэг км орчим гүүр, далан бүхий хэсэг машин чөлөөтэй явахаар ил харагдаж байлаа. Замын цагдаа машин хоорондын зайг баримтлуулан, зорчигчдыг суудлын даруулагыг зүүхгүй байхыг анхааруулж зөвлөж байлаа.
    Машин жигд хурдтайгаар хөдөлгөөнөө эхэлж, усны түвшин их хэсэгт хүрч ирлээ. Тэр хэсэгт үерийн ус тодорхой хэмжээний хүчтэй урсаж байлаа. Их ус харахад сүрдмээр юм билээ. Бид ч амьдралдаа ийм өргөн гол усыг туулж үзсэн биш. Гол хэсгийг туулаад бага зэргийн өндөрлөг газар гарч дахиад үерийн усны урсаж бүй хоёр дахь хэсэгрүү орлоо. Энэ хэсгийн ус харьцангүй жигд гүнтэй, урсгалын хурд их байсан. Гэхдээ жип машинд ямар ч саад болохооргүй байлаа. Машин жигд уршилсаар гүүрний далан өгсөж эхлэхэд ус татарч бид голын цаад эрэгт гарч ирэв. Тэгээд гүүрээр гараад нэг км орчим явахад нөгөө эрэгт цугларсан автомашинуудын дэргэдүүр өнгөрлөө. Эргийн дагуу км орчим үргэлжилсэн цуваа үүссэн байх бөгөөд тодорхой зайтайгаар машины бөөгнөрөлийг зохицуулан төвлөрүүлж байршуулсан нь харагдаж байлаа.
    Нөгөө эрэгт гараад шууд шөнийн цагаар хөдөлгөөн үргэлжлүүлэхийг хүссэнгүй тул бид амарсан юм. Тэгээд өглөө 04 цагийн үед автомашины идэвхитэй хөдөлгөөн эхлээгүй байхад Эрхүү хотын зүг замын аялалаа эхэллээ.
    Сибирийн гол зам үерт автаж, байгалийн гоц гамшигт үзэгдэлд автсан газарт байж, бүх зүйлийг харж, биеэр үзэх, аян зам дайрч өнгөрөх, амьдралын минь нэгэн цаг хугацаа ийнхүү энд давхцах хувь тохиолдол байжээ.

     

  • Өвөрмонголын морин хуурын анхдугаар наадам болжээ

    БНХАУ-ын Өвөрмонголын морин хуурын анхдугаар наадам 24 хоногийн турш үргэлжилж өндөрлөжээ. Уг наадмын хаалтад зориулж “Монгол морь” концертыг толилуулсан байна. Өвөрмонголын морин хуурын наадам морин хуурын концерт, морин хуурын эрдэм шинжилгээний хурал, морин хуурыг үйлдвэрлэх урлагийн үзэсгэлэн, морин хуурын хөгжмийн шинэ бүтээл ба тойрон тоглолт, Өвөрмонголын морин хуурын тэмцээн зэрэг 5 хэсгээс бүрджээ. Наадмыг зохион байгуулах хорооны мэдээлэлд тэмдэглэснээр, урлагийн наадмын хугацаанд 15 концерт зохион байгуулж, Хятад, Монгол, Оросын 300 гаруй морин хуурч оролцжээ.
    Дашрамд сонирхуулахад, Дэлхийн морин хуурын холбоо, Монголын морин хуурын төв, Морин хуур нийгэмлэг зэрэг байгууллагууд хамтран зохион байгуулдаг “Морин хуурын олон улсын VI наадам” өнгөрсөн 2018 оны зургаа, долдугаар сард Улаанбаатар хотноо болсон юм. .
     

  • Америкийн анхны уугуул нутгийн иргэд Монголорхуу байсан гэжээ

    Уг номд тэр үеийн Монголчуудын ахуй амьдралдаа хэрэглэж байсан эд зүйлс, мал сүргийн занданшсан олдворууд өнөөгийн Альяскаас Америк, Перу улс хүртэлх хойноос ургашаа чиглэсэн өргөн уудам нутгаас олдсон юм гэдгийг өгүүлжээ. Альяскийн Их сургуулийн хотхонд өнөө ч тэр үеийн говь цөлд Монголчуудын хэрэглэж байсан чулуун багаж зэвсэг олдсон байна. Тэр үеийн говь цөлийн ус чийг өнөөгийнхөөс арвин дэлгэр, хөдөө аж ахуй, газар тарилан эрхэлдэг бүс байсан гэж хожим олдсон олдворуудад үндэслэн дүгнэжээ.
    С.Эрдэнэбилэг

  • ЗАСАГ ДАРГАТАЙ УУЛЗАВ.

    Нэгэн удаа 1990-ээд оны дунд үед Сүмбэр суманд ажиллах явцад сумын засаг дарга нь сумын төрийн албан хаагчдын гурван сарын цалинг олголгүй хувьдаа ашиглан эргэлдүүлж байсан ноцтой зөрчил илэрч билээ.
    Суманд ажиллах явцдаа сумын засг даргыг нь хайж, эхнэрийнх ажилладаг банкны салбарт гаднаасаа түгжүүлсэн шиг нуугдаж байхад нь олж уулзаж, гаргасан зарчлийг нь “улайлгаж” байж билээ. Сумын нийт ажилчидын олон сарын цалинг олголгүй хувьдаа ашиглаж байсан хэрэг улмаар дээд удирдлагуудад танилцуулагдаж, тэр үеийн Дорнод аймгийн засаг дарга Одбаяр, \одоо Үндсэн хуулийн цэцийн дарга\ газар дээр нь ирж ажиллаж, хариуцлага алдсан сумын засаг даргыг өөрчилж байж билээ.
    Шилжилтийн үед энэ суманд ийм явдал гарч байсан түүхтэй ажээ. Одоо энэ бүхэн түүх болон үлджээ. Харин шинэ тосгоны шинэхэн барилгуудад эзэн болж, нээлтийг нь хийнэ гэдэг онцгой азтай тохиолдол билээ. Тэр үеэс хойш шинэ үеийнхэн Халх голын ялалтын баяраар шинэ тосгоны нээлтийг хийх хувь тохиосон ажээ. Ийм тохиолдол хүний амьдралд тэр бүр тохиогоод байдаггүй билээ.
       Д.Хүрэлбаатар
     

  • Хоёр. Сибирийн замд нисэхийн сонгодог үзүүлбэрийг үзэж, гал түймрийн гамшигтай учрав.

    Красноярскийн хязгаар нь Оросын Холбооны Улсыг бүрдүүлэгч субъектуудын нэг юм. Төв нь Красноярск хот. Сибирийн Холбооны тойрогт хамаарах ба 2007 оноос Эвенкийн автономит тойрог, Таймырын автономит тойрог Красноярскийн хязгаарт нэгдсэн. Томоохон хотууд ба аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн төвүүд нь өмнөд хэсэгтээ төвлөрсөн байдаг. Байгалийн баялаг ихтэй.  ОХУ-ын никелийн 80%, кобальтын 75%, зэсийн 70%, чулуун нүүрсний 16%, алтны 10%-ыг олборлодог байна. Мөн тус улсын мод боловсруулах үйлдвэрлэлийн 20% нь ноогдоно. Томоохон усан цахилгаан станцуудтай.
    Краснаярскийн районы Канск хотод орж ирлээ. Наян есөн мянган хүн амтай Канск хот 1636 онд байгуулагдсан эртний түүхтэй билээ. Кызылээс эхэлсэн ойн түймрийн утаа үл замхарна. Уудам хөндий, ой модон дунд сибирийн төв зам хөвөрнө.
    Утаан дунд умбасаар Тайшет хотод ирлээ. Энэ бол Эрхүү мужид хамаарах Тайшет хот юм. Эрхүү мужийн баруун хэсэгт орших Тайшет хот бол 1897 онд байгуулагдсан 34000 хүн амтай. Бид энэ хотын дундуур дайрч гарлаа.
    Сибирийн төв замын дагуух Нижнеуденск хот бол дорнод Саяаны уулсын дунд оршидог 39000 хүн амтай, 1648 онд байгуулагдсан. Нижнеуденск хот бол автомашин, төмөр зам, агаарын замын дайрч өнгөрөдөг, нисэх буудалтай сибирийн төв хотын нэг юм. Энэ хотод аж үйлдвэрийн 13 үйлдвэр ажилладаг.
    ОХУ-ын Красноярскийн хязгаар, Эрхүү муж болон Буриад, Саха Улсын нутаг дэвсгэрт 3 сая га талбайг хамарсан 500 орчим цэгт түймэр гарч, салхины чиглэл, агаарын урсгалын нөлөөгөөр түймрийн утаа ихсэж, үзэгдэх орчин хязгаарлагдсан учир Красноярскийн хязгаар, Эрхүү муж, мөн Буриадад онц байдал тогтоолоо гэж ОХУ-ын Онцгой байдлын яам мэдээлж байлаа. Хүн амын суурингууд болон эдийн засгийн объектуудад аюул учраагүй боловч утаа тархаж, зарим хот, тосгонд “амьдрах нөхцөл” улам муудаж байгаа аж. Байгалийн гамшигт үзэгдэл гал түймэр сибирийн ойг хамарсан нь дэлхийн экологт нөлөөлсөн үйл явдал байлаа. Түймрийн гамшигийг нүдээр үзнэ гэдэг бас л ховор тохиолдол байлаа.

     
     

  • Арваннэг. Саяаны нурууг давав, баяртай Тува.

    Өндөр уулын давааны орой дээр нарах үед урт туннел таарах бөгөөд түүний нэг талыг багана хэлбэрээр шийдсэн хувилбартай туннел байв. Өндөр сүрлэг уулс ой модоор битүү хучигдсан байдлаар монголын уулсаас ялгарна. Хэзээ нэг цагт олон сар, хоног зарцуулан байж давдаг давааг орчин цагт хэдхэн минут зарцуулан давахаар болгожээ. Цаг хугацаа, хөгжил гэж энэ буй заа. Туннель дуусмагц тусгайлан зассан тавцан, автозогсоол байх бөгөөд эргэн тойрон үзэсгэлэнтэй тод сайхан харагдана. Их оргилын асга хад бүхий хэсэг, эргэн тойрон орших их ой бишрэм сайхныг мэдрүүлнэ.
    Дахин ирэхийн ерөөл тавьж, Тувагийн нутгаас гарч байна. Үзэсгэлэнт сайхан нутаг, газрын хөрсөндөө бүхий баялагийг шингээсэн энэ нутгийн ард түмний түүх бол хэзээ нэг цагт монголтой холбоотой байсан арвин судар билээ.
    Даваа даваад зам уруудаж эхэллээ. Краснаярск явах замд бас Хакас улсын нутгыг дуулж өнгөрөх болж байна. Кызылээс шатахуун аваагүй учир түлшний гэрэл асав. Бид оргилоос доошилж хоёр ч тосгон дайрч байж шатахууны станцад очлоо. 

     
     

  • Арав. Тахилгын зан үйл хийв.

    Машин өгссөөр нилээд дээр гарах үед төв асьфалтан замаас салж, уулын замаар дээш өгсөв. Замын хажууд тахилга хийдэгийн тэмдэг болсон хадаг цуудар өлгөсөн модод байх бөгөөд бид тэнд буудаллав.
    Дугуйлан тавьсан чулуунууд дотор авчирсан модоо өрж, өргөх идээ, дээжээ тавьж голд нь хонины сүүл тавьдаг ажээ. Галаа арцаар асаана. Бадран асах гал хуурай модыг асааж эхлэнгүүт сүүгээ өргөн дуулагаа эхлэнэ.
    Дараа нь хуяглан босч, хэнгэргээ дэлдэн дуудлага, тамлагаа уянгалуулан эгшиглэнэ. Хоёул зэрэг бөөлдөггүй бөгөөд нэг нв бөөлж жхжлжхжд нөгөө нь хэнгэргээ дэлдэж дэмжлэг өгнө. Ээлжлэн бөөлөх бөгөөд харилцан дэм өгч бөөлөх бөлгөө.
    Ой, хөвч ямар ч хэнгэрийн дууг дэм өгч цуурайтуулан сүрлэг дэм өгнө. Хэнгэрэгийн дуутай хамт удганы уянгалаг хойлоо хэнгэрэгийн дуутай хамт хоршин дуу мэт өрнөнө. Гал аажимхан асна, гал өрнөн асах үед бөөлөлт эрчимжиж, гал бадамлах үед бөөлөлт дуусна.
    Нутаг нутгийн бөөлөлт өөр өөрийн онцлоготой, өвөрмөц жаягыг өөртөө шингээсэн байх юм. Олон зүйл бидний өв уламжлал нэгтэйг сануулах ажээ.

     
     

  • Ес. Овоо тахиж, бөөлөлт хийв.

    Уламжлалт ёсоор цунцал өргөх мэт модоо өрж, өргөх идээ, зүйлсээ өрж тавина. Тэгээд дуудлагаа дуудаж сүүгээр өргөл өргөх бөгөөд дараа нь цунцал галаа асаана.
    Гал асаж эхэлмэгц бөө хуяглан бөөлөх бөгөөд хэнгэргээ цохин, тамлага дуудлагаа их тод хийж бөөлнө. Бөөлөлтийн байдлыг анзаарахад дуудлага нь дуу аялах мэт уянгалаг, яруухан бөгөөд хэнгэргээ цохин дуулж байгаа мэт сэтгэгдэл төрнө.
    Хийж байгаа газар, бөөлөлтийн цөөхөн зураг авахууллаа. Энэ удаа өндөр уулын орой байсан боловч салхи үгүй, намуухан зөөлөн сэвэлзсэн байдалтай байлаа.
    Монгол туургатны нутгийн минь салшгүй хэсэг, өвөг дээдсийн минь онгодийг сэтгэлд сэв хийтэл сэргээгээд, үлдээх зүйлээ тэрхэн агшинд хэлээд, хурамхан зуур алсран холдоно. Бөөгийн уянгалан сайхан дуудлага, хэнгэргийн цохилттой уялдан өндөр газраас нам газар луу урсах мэт сүртэй нь аргагүй цуурайтан алширна.
    Би өөрийгөө азтайд тооцно. Ай мөнх хөх тэнгэр минь өршөө.

    djmedia:199
     

  • ХУАН ПАБЛО БОХОСЛАВСКИ: Монгол Улсын гадаад өр ДНБ-ний 220 хувьтай тэнцэж байна

    Засгийн газар төсвийн бүрдүүлэлтээ хийж, хүний эрх, нийгмийн асуудлыг орхигдуулж, энэ чиглэлийн төсвийн хөрөнгийг танаж энэхүү өрөө төлөх  явдал түгээмэл ажиглагдаж байна гэдгийг тэр онцлов.
     Мөн нийгмийн салбарт өнгөрсөн арван жилд хуваарилсан төсвийн хөрөнгө  хумигдаж иржээ. Тухайлбал, боловсролын салбарт нийт төсвийн 18 хувь нь бага болон дунд сургуулийн санхүүжилтэд зарцуулагдаж байна. Харин эрүүл мэндийн салбарт 2018 онд гэхэд гэр бүл төлөвлөлтийн чиглэлийн үйл ажиллагаанд 1.8 тэрбум төгрөг  төлөвлөсөн нь 2010-2017 онтой харьцуулахад буурсан үзүүлэлт  аж.
     НҮБ-ын хараат бус шинжээч эрүүл мэндийн салбар гэр бүл төлөвлөлтийн чиглэлээр хүн амд үзүүлэх үйлчилгээний эрэлт хэрэгцээг хангахгүй байгаагаас  үр хөндөлтийн хувь ихээхэн хэмжээгээр өссөнийг анхаарууллаа.
    Мөн ажил мэргэжлийн ялгаатай байдлаас цалингийн зөрүү их байна. Эрэгтэйчүүд  эмэгтэйчүүдээс 11.4 хувь илүү цалин авч байна гэв.
    Монгол Улсын хүний хөгжлийн индекс 2010 онд 0.697 байсан бол 2017 онд 0,741 болж ахиц дэвшил гарчээ. Гэсэн хэдий ч улсын эдийн засаг ашигт малтмалын үнэ болон эдийн засгийн уналтын цикл нөлөөнд автан 1996, 2000, 2009 онд ДНБ-ний өсөлт доогуур түвшинд хүрсэн ба 2009 онд 1.269 хувь болж буурчээ.
    Ядуурлын түвшин 2014 онд 21.4 хувьтай байсан бол 2016 онд 29.6 хувьд хүрч өссөн байна.
    2016 оноос эдийн засагт нүүрлээд байсан хямралыг даван туулахын тулд Монгол Улс ОУВС-гийн гурван жилийн хугацаатай 425 сая ам.долларын хөтөлбөр хэрэгжүүлэхээр тохиролцсон. Энэ хүрээнд өнгөрсөн жилүүдэд Монгол Улсын Засгийн газар олон чухал эдийн засгийн шинэчлэлийг хэрэгжүүлэв. Гэсэн хэдий ч эдийн засгийн шинэчлэл хүний эрхэд үзүүлэх нөлөөллийн үнэлгээг шүүх засаглалын түвшинд ч, гүйцэтгэх салбарын түвшинд ч хийж заншаагүй байгааг НҮБ-ын хүний эрхийн хараат бус шинжээч Хуан Пабло Бохославски анхааруулж байна.
     Оюутолгойн уурхайг хөгжүүлэх талаар 2009 онд Монгол Улсын Засгийн газар Рио Тинто-той байгуулсан хөрөнгө оруулалтын гэрээгээр татварын тогтвортой байдлын тухай заалт нь 30 жил хүчинтэй  байх юм байна. Тиймээс цаашид гэнэтийн ашиг болон ер бусын ашигт татвар ногдуулах эсэх асуудлаар санал зөрөлдөөнтэй  байх магадлалтай бөгөөд энэ асуудлыг шийдвэрлэхэд хоёр тал гэрээг дахин авч үзэн, хэлцэл хийх замаар зах зээлийн үнэд суурилсан хөвөгч роялти хэрэглэх хувилбарыг сонгох нь хувилбар байж болох юм гэсэн саналаа дэвшүүлжээ.
    НҮБ-ын хүний эрхийн хараат бус шинжээч Хуан Пабло Бохославски өнөөдөр танилцуулсан тайлангаа дахин хянан боловсруулж, ирэх арваннэгдүгээр сард Монгол Улсын Засгийн газарт танилцуулах юм байна. Монгол Улсын Засгийн газар түүний тайлантай танилцаж, хариу өгсний дараагаар НҮБ-ийн хүний эрхий комисст тайлангаа бүрэн дуусгавар болгон хүлээлгэн өгөх ажээ
    Г.Тулга