Category: Үйл явдлын тойм

Хэдэн сая жилийн өмнө амьдарч байсан үлэг гүрвэлийн өлгий нутаг болсон Монголын говь цөлөөс бас нэгэн түүхэн олдвор олдлоо. Энэ нь хүн төрөлхтний түүхэнд олдож байсан хамгийн том үлэг гүрвэлийн мөр юм.

Үүнийг Монгол-Японы хамтарсан экспедицийн малтлага хийсэн археологичид анх олсон бөгөөд уг үлэг гүрвэлийн мөр диаметр нь 106 см урт, 77 см өргөн аж. Монголын говь цөлөөс үлэг гүрвэлийн яс, мөр гэх мэт олдворууд маш ихээр олддог.
Судлаачид уг үлэг гүрвэлийн мөр ойролцоогоор 70-90 сая жилийн настай гэжээ.

Түүнчлэн уг мөр нь Титанозаур буюу урт хүзүүт үлэг гүрвэлийнх гэж Японы археологичид ярьсан байна. Титанозаур нь 30 метр урт, 20 метр өндөр махчин үлэг гүрвэл аж.
Монгол-Японы малтлагын экспедицийн хайгуулч, Окияама их сургуулийн эрдэмтэн “Энэ бол түүхэнд үлдэх олдвор. Үүнээс том үлэг гүрвэлийн мөрийг хүн төрөлхтөн олж байгаагүй” гэжээ.

Т.Бат

Эцэг нь төрсөн нутгаа орхиж явах гэж байгаа охиноо хориод дийлээгүй байна. Ингээд бүсгүй Америкт ирж, Кингтэй хамт амьдрах болжээ. Харамсалтай нь түүний нөхөр сэтгэцийн өвчтэй нэгэн байсан бөгөөд Халиунаа бүсгүйг хэрцгийгээр зодож, тамлан амь насыг нь бүрэлгэсэн аж. Энэхүү аймшигт явдал хүмүүсийг ихэд цочроосон байна. Монгол Улсаас АНУ-ын Сан Франциско хотод суугаа Ерөнхий консулын газар энэ хэргийн талаар дорвитой алхам хийлгүй өнгөрөөжээ.

Эрх чөлөөний оронд монголчууд хөл тавьснаас хойш нийт 10 гаруй эмэгтэй америк нөхрийнхөө гарт амиа алдсан харамсалтай мэдээлэл байдаг ажээ. Талийгаач Халиунаа бүсгүй болон америк эрчүүдтэй гэрлэсэн монгол хүүхнүүдийн зовлонт амьдралаар кино найруулагч н.Тунгалаг хэмээх эмэгтэй кино бүтээж, Америкт гаргах гэж үзээд амжилт олоогүй байна. “Насанд хүрсэн дөрвөн америк эрийн нэг нь сэтгэцийн гажигтай, мансууруулах бодис хэрэглэдэг. Америк хүмүүсийн 4 сая нь солио өвчтэй, 23 сая нь сэтгэл санааны гүн хямралд ордог тухай статистик үзүүлэлт байдаг аж. Монгол эмэгтэйчүүд ийм л хүмүүсийн “олз” болсоор байна. Харамсалтай нь, манай монгол хүүхнүүд Америк орон, америк эрчүүдийн талаар өрөөсгөл ойлголттой явдаг учраас энэхүү бодит үнэнийг сэрэмжлүүлэг болгох үүднээс сийрүүллээ.

-МАНСУУРСНЫХАА ДАРАА ЗҮЙ БУС СЕКС ХИЙХИЙГ ШААРДДАГ БАЙЖЭЭ-
Хуучнаар ЗХУ-д кино найруулагч мэргэжлээр төгссөн н.Тунгалаг бүсгүй Оклахома хотод 1993 оны нэгдүгээр сард ирж, тав хоногийн дараа америк эртэй гэрлэжээ. Тэд сонины зарын дагуу танилцсан байна. Тухайн үедээ түүнд хайраа илэрхийлсэн хачин гоё захидлууд илгээдэг байж. Өдөрт хоёр захиа факсаар илгээдэг түүнд тэрээр маш их итгэжээ. Харамсалтай нь энэхүү дурлал удаан үргэлжлээгүй байна. Тунгалаг бүсгүй нөхөрт гарсныхаа дараа Америк-Оросын хамтарсан компанид ажиллаж эхэлжээ. Тэр үед нөхөр нь биеэ даасан сүрхий бүсгүй гээд магтдаг байж. Гэтэл ажлаасаа халагдсаных нь дараа элдвээр харааж, зодох болжээ. Түүгээр ч зогсохгүй нөхөр нь ажилгүй болж, сэтгэл санааны гүн хямралд орсны улмаас гадуур сэлгүүцэж, хар тамхи татаж, үргэлж порно кино үзэх болжээ. Улмаар эхнэрээ порно кино хамт үзэхийг шаардаж, эсэргүүцвэл аймшигтайгаар зоддог. Мөн мансууруулах бодис хэрэглэхийг шаардан, хамт мансуурсныхаа дараа ёс бус аргаар секс хийх гэж дайрдаг байжээ. Ингээд арга буюу дөрвөн жилийн дараа салсан аж.

Н.Тунгалаг бүсгүй бүсгүйчүүддээ Америкт ирснээ тэнгэрийн умдаг атгасан мэт санаж болохгүйг урьдчилан анхааруулахыг хүсдэг байна. Түүний хэлснээр сэтгэцийн өвчтэй америкчууд тэвчээргүй, маш түргэн ууртай. Хүнд итгэхгүй, маш их хартай байдаг. Сексийн хувьд монгол хүүхнүүдийг ёстой “тамладаг” аж. Жирийн америк бүсгүй сэтгэцийн өвчтэй эрчүүдээсээ зугтдаг. Гаж донтон, галзуу эрчүүд хэрвээ америк эхнэртэйгээ буруу харьцаж, биед нь халдвал цаадуул нь тэр дороо 911 дуудаад өгчихдөг. Улмаар гэр бүл, аюулгүй байдлын хуулиа сайн мэддэг учраас дээрэлхүүлдэггүй байна.

-ОЮУНАА БҮСГҮЙГ НӨХӨР НЬ ЗОДООНЧ НОХДООРОО УРУУЛЖ, ТАХИР ДУТУУ БОЛГОЖЭЭ-

Америк нөхөртэй болсон олон ч монгол хүүхэн Тунгалаг бүсгүйд ханджээ. Нийт 108 бүсгүйн 80 хувь нь гаж зуршилтай, сэтгэцийн ямар нэг өвчтэй америк эртэй гэрлэсэн байсан аж. Мөн хар тамхичин, архичин гээд нэмбэл ердөө 5 хүрэхгүй хувь нь эрүүл америк хүнтэй гэрлэжээ. Ногоон карттай эмэгтэй нөхрөөсөө салбал нөхөр нь түүний орон байр, даатгал, гар утасны болон бусад төлбөрийн тооцоог хийх хуультай. Нөхрийнхөө дарамтад байгаа монгол бүсгүй ямар нэг хуулийн байгууллагад хандахаас ихэд айдаг. Ийм хүлцэнгүй байдлаасаа болж олон монгол бүсгүй хүний нутагт зовлонт амьдралаар амьдарч яваа аж.

АНУ-ын Атока хотод амьдардаг 23 настай Оюунаа гэдэг бүжигчин бүсгүй үлдсэн насаа тэргэнцэр дээр өнгөрөөх гашуун хувь тавилантайгаа эвлэрчээ. УАДБЧ-ын гоцлол бүжигчин байсан түүнийг “Чамдаа театр бэлэглэнэ” гэж америк нөхөр нь хуураад гэрлэсэн байна. Гэтэл амьдрал дээр театр бэлэглэх битгий хэл аашилжээ. Тэрээр нөхрийнхөө нохдыг арчлан тэжээдэг, харин нөхөр нь нохдоо үнэ хүргэн зардаг байжээ. Бүжигчин бүсгүйг Монгол руу буцах гэтэл хэрцгийгээр зодож аарцаг, хөлийг нь хугалаад зогсохгүй, тэжээж байсан зодооны нохдоороо уруулж сэглүүлжээ. Гэвч тэрээр Оюунаа бүсгүйгээс салдаггүй аж. Учир нь нөхрийг нь буруутай гэж Америкийн шүүх хүлээн эөвшөөрөөд, нийгмийн халамжаасаа сар бүр Оюунаад мөнгөн тэтгэлэг олгодог. Зөвхөн түүнийг нь авах гэж Оюунааг гэртээ байлгадаг байна. Гэхдээ бүсгүйг хүн шиг асардаггүй. Нохойнуудаа хийдэг олон торныхоо нэгэнд хийж, хэд хоног мартах нь энүүхэнд гэнэ. Нийгмийн халамжийнхан шалгахаар ирэхээр нь ус цасанд оруулаад нүдэн дээр нь жигтэйхэн их халамжтай хүн болж жүжиглэдэг байна. Энэ зовлонт байдлаа Оюунаа бүсгүй нийгмийн халамжиин мэргэжилтэндээ хэлж, нөхөртөө удаа дараа зодуулжээ.

-АНГЛИ ХЭЛ, ХУУЛЬ ХОЁРЫГ НЬ САЙН СУДЛАХ ХЭРЭГТЭЙ-
Америк эрчүүд ази, монгол хүүхэнд унаж тусдаг. Хятад, Филиппин, Вьетнам, Тайланд хүүхнүүдийн дэргэд монгол бүсгүйчүүд бие галбир, нуруу туруу, царай зүсээрээ илүү. Гэвч эхнэрээ зодож занчин, ёс бус авирлахад дээрхи орны хүмүүс, тэдний эрхийг хамгаалсан байгууллага олон байдаг. Харин монголчуудын төлөө гэсэн ямар ч байгууллага Америкт үгүйг Тунгалаг бүсгүй хэлжээ. Хуулийн зөвлөгөө өгөх хүн ч бараг олддоггүй байна. Зарим америк эр ажил хийх тун дургүй. Азиас авчирсан эхнэрээ эхлээд англи хэлний сургалтад суулгаж, дараа нь боломжийн ажил олж өгөөд, тэжээлгэж амьдрах сонирхолтой байдаг аж. Ази хүүхнүүд ажилд махруу, тэвчээр хатуужил сайтай учраас ямар ч ажлыг голохгүй хийдэг. Мөн ямар нэг хорт хавдар, эдгэшгүй өвчтэй америк эрчүүд ядуу буурай орны эмэгтэйтэй суух нууц шалгаан байдаг бололтой. Жишээ нь, тэд өвчтэй тул тун удахгүй асрамж шардлагатай болно. Тиимээс манай эмч сувилагч нар их эрэлт хэрэгцээтэй хүүхнүүдийн тоонд багтдаг байна. Төгсгөлд өгүүлэхэд, хэл ус сайн мэдэхгүй, Америкийн хууль тогтоомжийн талаар ямар ч ойлголтгүйгээсээ болж монгол хүүхнүүд сэтгэцийн хурц өвчтэй эрчүүдийн дарамтад орж, харамсалтайгаар хорвоог орхисоор байна. “Харь орон диваажин биш, Харийн хүн бүрхан биш…” гэдэг үнэн буюу.

Э.ЭНХ-ЭРДЭНЭ

Хүний дархлал хомсд¬лын нянг илрүүлснээр 2008 онд Нобелийн шагнал хүртсэн Францын нян судлаач Люк Монтанье олон орныг хамраад байгаа цар тахал коронавирусыг дархлал хомсдолын вирус -1-ийн генийг коронавируст суул¬гах замаар лабора¬торид гарган авсан гэж мэдэгджээ. Тэрээр “Бид энэ нянг зохион бүтээсэн гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн” гэж Францын “Cnews” телевизэд өгсөн ярилцлагынхаа үеэр дурдсан байна. Энэ нь дархлал хомсдлын өвчнийг эмчлэх урьдчилан сэргийлэх тариаг гаргаж авах зорилгоор хийсэн ажлынхаа хүрээнд энэ халдварт өвчний нуклейны хүчлийн биологийн молекулыг коронавируст оруулсны үр дүн аж. Харин нян нь бүхэлд нь биш ч нэг хэсгийг нь дарангуйлсан гэв. Ихэвчлэн сарьсан багваахайнаас гаргаж авдаг нян. Гэхдээ дээр дархлал хомсдолын хэлхээг нэмсэн гэв. Харин ямар ч тохиолдолд энэ нь жинхэнэ биш. Энэ бол мэргэжилтэн,молекулын биологич нарын их нямбай хийсэн ажил. Ямар зорилгоор гэхэд Би үүнийг мэдэхгүй. Гэхдээ тэд дархлал хомсдлын өвчнийг эмчлэх урьдчилан сэргийлэх тариаг гаргаж авахыг хүсч байсан гэж таамаглаж байна гэж ярьжээ.

Люк Монтанье энэ онолоо батлахын тулд Шинэ Делигийн технологийн Энэтхэгийн хүрээлэнгийн судлаачдын багийн хийсэн судалгааны ажлаас коронавирус, дархлал хомсдолын уургийн амин хүчлийн хэлхээнээс гэнэтийн байх боломж багатай хачин санагдсан зүйлийг олсон гэж мэдэгдсэнийг эш татсан байна. Францын нян судлаач “Энэ нян гэнэт устаж үгүй болно.Учир нь зохиомлоор гаргаж авсантай нь холбоотой гэж таамаглаж байгаа аж. Тэрээр “Ямар нэг зүйл байгалиасаа үүсч бий болж болно. Гэхдээ хүн ямар нэгэн зүйлийг зохиомол аргаар бүтээн гаргаж авбал амьд үлдэх магадлал багатай. Байгаль харилцан уялдаатай зүйлийг хүсдэг. Тухайлбал, Нэг нянгаас гаргаж авсан нян орно гэв. Мөн дархлал хомсдолын нянтай коронавирусын хэсэг хурдан хувьсан өөрчлөгдөж байгаа нь өөрийгөө устгах шалтгаан болж байна гэв.
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

Аугаа их ялалтын баярыг Москвад тэмдэглэх хувь ногдов. Энэ ялалтад Монголын ард түмэн хувь нэмрээ оруулсан гэж түүхэнд тэмдэглэгдсэн байдаг билээ. Баяр ойтсон учраас Улаан талбай хамгаалалтанд орсон байлаа.
Улаан талбайн ойролцоо Кремлийн хананы дэргэд “Нэр нь үл мэдэгдэх цэргийн булш” нэртэй дурсгалын уран барилгын цогцолбор, Маршалл В.К.Жуковын хөшөө байдаг.
Оросын Ерөнхийлөгчийн 1997 оны арванхоёрдугаар сарын 8-ны зарлигаар Москва дахь “Нэр нь үл мэдэгдэх цэргийн булш” дээрх мөнхийн зулын дэргэд Ерөнхийлөгчийн хорооны бүтцээс байнгын хүнтэт харуул зогсоох болсон байна. Хүндэт харуул өдөр бүр өглөөний 8-аас оройн 20 цагийн хооронд цаг тутам солигдож байдаг.
ОХУ-ын ард түмний түүх, соёлын өвийг хадгалах тухай Оросын Ерөнхийлөгчийн 2009 оны арваннэгдүгээр сарын 17-ны өдрийг зарлигаар “Нэр нь үл мэдэгдэх цэргийн булш” цогцолборт Бүх үндэстний цэргийн алдарын статус олгон Оросын ард түмнүүдийн онцгой үнэтэй соёлын өвийн байгууламж болгосон байна.
Арабатын гудамжинд цэргийн андуудтайгаа таарсан билээ. ЦНДС-ийг хамт төгссөн Цацрал, Бат-Очир хоёр Москвад суурьшаад цөөнгүй жил болсон байлаа. ЦУМ, ГУМ-аар орж барааны ерөнхий ханштай танилцаад өнгөрнө.
Дараа нь уламжлалт ёсоор Аугаа их эх орны дайны ялалтын Москва хотноо байрлах Ёслолын дэнж буюу “Поклонная гора” цогцолборын Аугаа эх орны дайны ялалтын төв музейг үзсэн.
Ёслолын дэнж дэх дурсгал, хүндэтгэлийн цогцолбор нь нийт 135 га талбай эзэлдэг бөгөөд тус цогцолборт “Дэлхийн нэгдүгээр дайны баатруудад”, ”Орос орныг хамгаалагчдад”,“Амь үрэгдэгсдэд” тус тус зориулсан хөшөө, Ялалтын хөшөө, Интернационал-дайчдын хөшөө,”Ард түмнүүдийн эмгэнэл” сэдэвт хөшөө, Аугаа Эх орны дайны төв музей болон цэргийн зэвсэг, техникийн музей, Аугаа Эх орны дайнд амь үрэгдэгсдийн гэгээн дурсгалд зориулсан сүм байдаг. Аугаа эх орны дайны ялалтын 50 жилийн ойгоор буюу 1995 онд албан ёсоор нээж, ялалтын 65 жилийн ойгоор Мөнхийн гал асаажээ.
1986 онд байгуулагдсан тус музей нь хэд хэдэн байгууламжаас бүрдсэн уран барилгын цогцолбор бөгөөд 50 мянга гаруй үзмэртэй аж. Тус музейд байлдааны зэвсэг,техник хэрэгсэл, марк зоосны цуглуулга, гар бичмэл, гэрэл зураг зэрэг ховор үзмэрүүдийг дэлгэн харуулахын зэрэгцээ Аугаа эх орны дайнд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн тулалдаануудын сэдэвтэй диорам болон номын сан, амь үрэгдэгсдийн цахим сан зэрэг байдаг.
Тус музейд Монголын стенд байдаг ба ЗХУ-д туслах тухай БНМАУ-ын Засгийн газрын 1941 оны 6-р сарын 22-ны тогтоолын хуулбар, Сүхбаатар аймгийн Баяндэлгэр сумын малчин Басымаас фронтод морь бэлэглэсэн тухай 1942 оны 4-р сарын 28-нд бичсэн үнэмлэх, цагаан нэхий бээлий,дайны үеийн сонин гэх мэт үзмэрүүд байдаг.
Миний амьдралын салшгүй хэсэг болсон Москвагийн Нийгэм эдийн засгийн Их сургуульд очиж, захирал В.И.Жуков, багш нартайгаа уулзсан. Төв хаалганы дэргэд дурсгалын зураг авахуулав. Сургуулийн төв байр ВДНХ-ын зэргэлдээ байдаг болохоор “нэг сумаар хоёр туулай” буудаж, хоёр газраар зочлоод гардаг юм.
Д.Жаргалсайхан

Л.Түдэв 1942–1950 онд Говь-Алтай аймгийн Есөнбулаг хотод бүрэн бус дунд сургууль, 1950–1953 онд Улаанбаатарт багш нарыг бэлтгэх сургууль төгсчээ. УБДС-ийг төгсөөд 1956 оны намар төрсөн нутаг Говь-Алтайдаа очиж багшлаж эхлэв . Нутагтаа 3 жил орчим багшилсны дараа 1959 онд Улаанбаатарт багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх институтэд ажиллахаар томилогдсон. Анхны арга зүйчээр очиж орос хэлний сургалт хариуцсан ажилд томилогдсон боловч тэндээ нэг их удаан ажиллаагүй байтал дэвшүүлэн нам засгийн “Үнэн” сонинд 1961 онд утга зохиолын нарийн бичгийн даргаар томилогдсон. Ингээд удалгүй 1962 онд “Соёл утга зохиол” сонины эрхлэгчээр томилогдсон. Тэр 1964 онд ЗХУКН-ын Төв Хорооны дэргэдэх Нийгмийн ухааны академийн аспирантурт суралцахаар явсан бөгөөд, Москвад 3 жил нь Л.Түдэвийн хувьд, тун чиг үр бүтээлтэй өнгөрсөн юм. Л.Түдэв 1967 онд дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалж ирснийхээ дараа, МАХН–ын Төв Хорооны үзэл суртлын хэлтэст түр ажиллаж байгаад, 1968 оноос Монголын зохиолчдын эвлэлийн хорооны орлогч даргаар ажилласан.
Түүний зохиол бүтээл болох 15 ном нь Орос, Англи, Болгар, Чех, Унгар, Герман, Япон хэлээр хэвлэгдэж Монголын уран зохиолыг дэлхийн тавцанд гаргахад хүндтэй үүрэг гүйцэтгэсэн билээ.
Монголын тэнгэр үзэлтнүүд түүний “Дал” сониноор дамжуулан Мөнх тэнгэрийн үзэл, үндэсний ухамсар, уламжлалт зан заншил, соёлын үнэт өв, байгаль дэлхийгээ хамгаалах монгол ухаан зэрэг олон зүйлийг уншиж, судалж, суралцаж байсан билээ. Түүний бичсэн зохиол бүтээлийг бидний үеийнхэн бага насанаас эхлэн шимтэн уншиж, дэлхий ертөнцтэй танилцаж, түүнийг бахархан хүндэлдэг байлаа.
Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Ардын уран зохиолч, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Эрхэм хүндэт төр, нийгмийн зүтгэлтэн Л.Түдэв гуйатай миний бие бага залуу байсан ч 90-ээд оны дундуур нэг сар гаруй хугацаанд хамтран ажиллах хувь боломж бүрдсэн юм. Хамт байсан тэр мөчүүд гал халуун, бүхчим, хатуухан хугацаа байв. Энэ бол хэн хүнд тохиолдоод байдаггүй, ховор, азтай гэмээр учрал байжээ.
Ианы ажил хичээнгүй чанар, алсын хараатай бодлого, ирж буй цаг, залуу үеэ дэмжих нөр их зүтгэл, хүчин зүтгэсэн их үйлсийг тань Тэнгэр үзэлтнүүд ямагт дурсаж явах болно.
Талийгаачийн гэр бүлд гүн эмгэнэл илэрхийлье.
Мөнх хөх тэнгэр минь ивээж хайрла.
Д.Жаргалсайхан. МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч,
Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын
зөвлөлийн ажлын албаны дарга асан,
Зэвсэгт хүчний хурандаа

Чуулганы хүрээнд зохион байгуулсан Монгол, Туркийн бизнес уулзалт нь хоёр орны өрнөн дэлгэрч байгаа харилцаа, хамтын ажиллагааг эдийн засаг, худалдаа, аялал жуулчлал, хүмүүнлэгийн салбарт улам бүр өндөр шатанд дэвшүүлэн хөгжүүлэх талаарх нийтлэг хүсэл эрмэлзлэлийн нэгдмэл илэрхийлэл болсноороо онцлог юм.
Монголын түүх, Монгол хэл, бичиг, соёлын яндашгүй арвин өвийг судлах, сурталчлах, хадгалан хамгаалах, арвижуулан дэлгэрүүлэх талаар оролцогч талууд ажил хэрэгчээр санал солилцох, тодорхой асуудлаар ярьж тохиролцох, төсөл төлөвлөгөө боловсруулах зэргээр хүч хавсран ажиллах боломж олгосноороо тус чуулган Монгол-Туркийн төдийгүй олон улсын соёл, хүмүүнлэгийн харилцаанд ч ач холбогдолтой үйл явдал боллоо.
Чуулганы төлөөлөгчид Истанбул хотноо ажиллаж амьдарч байгаа монголчуудтай нөхөрсөг уулзалт зохиож, төр засгийн бодлого шийдвэр, бүтээн байгуулалтын талаар мэдээлэл хийж, урлагийн тоглолт сонирхуулжээ. Дэлхийн Монголчуудын Чуулганы үеэр Бурса хотноо Монгол улсын Өргөмжит Консулын газрын нээлтийг хийж, ажилд оруулсан нь хоёр орны найрсаг харилцааны хүрээ далайцыг нэмэгдүүлэх, ялангуяа аж үйлдвэржсэн энэ хот, бүс нутгийн үйлдвэр аж ахуйн газруудтай худалдаа бизнесийн хамтын ажиллагаа хөгжүүлэх, хүмүүнлэгийн харилцаа солилцоог идэвхижүүлэх, монгол иргэдийн эрх ашгийг хамгаалахад шинэ шижим, түлхэц болох нь эргэлзээгүй.
Чуулганы удирдлага, үг хэлсэн хүмүүс энэхүү Чуулган уулзалтыг эх орондоо хүлээн авсанТурк улсын Төр, засгийн газар, түүнийг бэлтгэх зохион байгуулах талаар нөр их хүчин чармайлт гарган найрсагаар хамтран ажилласан Бурса хотын удирдлага, тус хотын худалдаа, эдийн засаг, соёлын байгууллагууд, олон нийтийн төлөөлөлд нэгэн дуугаар талархал илэрхийлж байсан бөгөөд чуулган бүхэлдээ хоёр орны найрсаг харилцаа, хөгжил цэцэглэлтийн төлөө сайн сайхны ерөөл дэвшүүлсэн халуун дотно уур амьсгалд болж өнгөрлөө.

Монголын телевизээр бөө мөргөлийн тухай сурталчилах нь ховор байдаг. Ховор боловч хаяахан манай улаач нар ярилцагад ордог. Энэ удаа МБНЭ-ийн ДЦХ-н гишүүн, Дагшин тэнгэр төвийн тэргүүн, Монгол бөөгийн их удган Ц.Отгонсүрэн телевизийн 1 дүгээр сувгаар Монгол бөөгийн тухай ярилцлага өглөө.
Ярилцлагаар улаач нарын энэ жилийн онгодын айлдваруудын талаар дэлгэрэнгүй тайлбар хийлээ. Мөн өвгөд дээдсээр уламжлан ирсэн байгаль дэлхийгээ хамгалах ёс заншил, бөө мөргөлийн уялдаа холбооны талаар тайлбар өглөө. Дэлхий ертөнцийн өнөөгийн байдал, өвчин гачланг даван туулах талаар өөрийн онгодын айлдварыг танилцууллаа.
Байгаль дэлхийтэй харьцах, өөрийн уул, ус түүний түүний эзэд, хайрхадын овоонд тахилга хийж, өргөл өргөх тухай сахиус, онгодынхоо айлдварыг тайлбарлаж өглөө.
Мөн МБНЭ-ээс зохион байгуулах Бурхан халдун хайрханы болон Хар зүрхэний Хөх нуурын нэгдсэн тахилгын мэдээг олон түмэнд хүргэлээ.

Цэргийн улс төр соёл хүмүүжлийн ажилтний нэгдсэн эвлэл, ҮБХИС-ийн Аюулгүй байдлын сургууль нийгэм, хүмүүнлэгийн тэнхимтэй хамтарсан ЦЕС, ЦНДС-ийн улс төрийн ангид их жанжны алдраар овоглосон цалинтай суралцсан төгсөгчиөө алдаршуулах ДУРСАМЖ уулзалтыг зохион байгууллаа.
Цэргийн улс төр соёл хүмүүжлийн ажилтнуудаас Д.Сүхбаатрын нэрэмжит цалинтай суралцсан 11 төгсөгчөөс хурандаа Д.Жаргалсайхан (МБНЭ-ийн Ерөнхийлөгч) энэ уулзалтад оролцлоо.
Уулзалт өдөрлөгт оролцогчдыг цэргийн үлээвэр хөгжим хүндэтгэн угтаж авлаа. Д.Сүхбаатрын нэрэмжит цалинт төгсөгчдийг ҮБХИС-ийн Байлдааны тугийн өмнө дурсгалын зураг авахуулсан бөгөөд дэлгээ тугийн өмнө зургаа авахуулах гэдэг шагнал урамшуулалын үр өгөөжтэй хэлбэр байсан. Өнөөдөр адис авч дурсгалын зураг татуулсандаа сэтгэл догдлон байлаа. ҮБХИС-ийн дайчин алдрын музейг үзэв.
Эндээс Д.Сүхбаатарын нэрэмжит цалинт онц төгсөгчдийг сургуулийн Соёлын төвд урьж Аюулгүй байдлын сургуулийн багш оюутнууд оролцсон Дурсамж уулзалт эхэллээ.
Амьдралын арван хоёр жилийг ҮБХИС, ОХУ-ын Удирдлагын академи, Москвагийн Нийгэм, Эдийн засгийн их сургууль, ХБНГУ, АНУ-д аюулгүй байдлын сургалтуудыг дүүргэхэд зориулжээ. Д.Жаргалсайхан ҮБХИС-ийг Д.Сүхбаатарын нэрэмжит цалинтай онц төгсөж, “Онц сурлагтан” алтан медаль, БХЯ-ны сайд Ж.Авхиагийн дурсгалын цагаар шагнагдаж байсан. 100 мянган оюутан суралцдаг тай Москвагийн Нийгэм, Эдийн засгийн их сургуулийг онцлох хүндэт тэмдэг, (Улаан ромботой төгссөн)-тэй төгссөн цөөхөн төгсөгчийн нэг билээ.
Д.Жаргалсайхан “Сургуулиудад сурч байхдаа монгол гэдэг нэрийг өндөрт өргөж явахыг эрхэмлэдэг байсан. Тэр зарчим надад олон сайхан боломжийг хайрласан. Амьдралд тохиолдсон бэрхшээлүүд намайг тэмцэлд хурцалж, амьдрах ухаанд суралцуулдаг байсан” гэв.
БХИС болон Аюулгүй байдлын албаны сургууль төгссөн хүн ямар ч албан тушаалд томилогдон ажиллах боломжтой. Гол нь Маш олон талын мэдлэг шаарддаг гэдгийг төгсөгч Д.Жаргалсайхан өөрийн ажил албаны туршлагад тулгуурлан өгүүлэв.
Цэргийн сургуулийг Д.Сүхбаатарын нэрэмжит цалинтай онц төгсөж, улс орны аюулгүй байдал, батлан хамгаалах үйлсэд хичээн зүтгэлийн үнэлж БХЯ-ны Эх орны төлөө медалиар шагнасныг гардууллаа.
Сонсогч ахуй насны гэгээн дурдатгал хөвөрсөн уулзалтын уур амьсгалд ЦДБЭЧ-ын гоцлол дуучин, жүжигчин Б.Батбаатар тэргүүтэй уран бүтээлчид ая дууны түрлэг өргөн мялаалаа.

МБНЭ-ийн Дээд цэцийн бүрэлдэхүүн Дархан уул аймагт ажиллах явцдаа Тэнгэр шүтлэгтэнүүдийн зохион байгуулсан арга хэмжээнд оролцсон билээ. Уг арга хэмжээг Дархан Уул аймгийн тамгийн газрын хуралдааны танхимд хийсэн юм.
Уг арга хэмжээнд оролцогчид монголын тэнгэр үзлийн талаар өөрсдийн үзэл бодлоо ярилцаж, саналаа солилцсон билээ. Хурал зохион байгуулагчид ч сонирхолтой сэдвээр танилцуулга бэлтгэсэн байв.
Дарханд МБНЭ-ийн үйл ажиллагааг идэвхжүүлэх хүрээнд хийсэн ажил ийнхүү эхэлсэн билээ.

МБНЭ байгуулагдаад хийгдсэн 2013.05.25-26-ны өдрийн Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол Улсын толгой уул “Жаргалт хан” хайрханы Нэгдсэн Их тахилгынНарны тахилгад, 2013.6.21-22-ны өдрийн Налайх Дүүргийн Гандан ууланд хийгдсэн Нэгдсэн Их Тахилгад, 2014.05.15-ны өдрийн Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутаг дахь Ханбогд хайрхан, Оюутолгойн Монгол говийн Нэгдсэн их тахилгад, 2014.06.22-ны өдрийн Улаанбаатар Хүй долоон худагт болсон “Нарны залбирал”-д, 2014.07.3-4-ний өдрийн Хөвсгөл аймгийн Хатгал сумын нутагт “Хөвсгөл” нуурын Нэгдсэн их тахилгад, 2014.09.22-ны өдрийн Монгол үндэстэн баатруудынхаа хүндэтгэлийн цогцолборын шав тавих нээлтийн ажиллагаанд, 2015.05.25-.05.26-ны өдрийн Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Цэнгэл сумын нутаг дахь Монгол улсын толгой уул “Жаргалт Хан” хайрханы Нэгдсэн Их Тахилгад, 2015.10.10 Мөнх тэнгэрийн сургаалийг Монгол төр дээдлэн төрийн шүтлэг хэмээн тунхагласаны 2225 жил, Монголын “Тэнгэрийн улаач” нарын нэгдсэний 3 жилийн хүрээнд Монгол туургатны нэгдсэн Их Хуралдайд, 2015.05.20-ны өдрийн “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн залбиралд, 2016.05.15-ны өдөр. “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад, 2016.08.10 өдрийн Хөвсгөл нуурын нэгдсэн тахилгад, 2017.06.03-ны өдрийн “Бурхан Халдун”-ны нэгдсэн тахилгад, 2017.06.15-ны өдрийн Төрийн “Хар сүлд”-ний тахилгад, 2017.06.22-ны өдрийн Нарны залбиралд тус тус оролцсон. Мөнх тэнгэрийн төлөө зориулсан хөдөлмөрийг нь үнэлж, “Хүрэл шонхор”, “Мөнгөн шонхор”, “Алтан шонхор” медалиар шагнасан байдаг.
Эндээс харахад монгол бөөгийн төлөө хийгдсэн олон арга хэмжээнд маш идэвхитэй оролцож байсан нь харагдана. Тэр яах аргагүй мөнх тэнгэрийн төлөө зүтгэлтэн, нэгэн үед монголын бөөгийн байгууллагыг удирдах хэмжээнд бэлтгэгтэж байсан удган нарын нэг мөн юм.
Тэр оролцсон салбар бүртээ манлайлж явахыг эрмэлздэг. МБНЭ нь түүнд багадах шалтгаан болсон. Тиймээс тэр олон улс, ниймийг өргөн хамарсан Дэлхийн хэмжээний тэнгэр шүтлэгийн холбоог байгуулж, тэмцэж амьдрахаар зориглон тэмүүлсэн. Одоо тэр байгуулагын удирдагч нарын нэг болжээ.